Sức nặng của những lời cuối này cho phép tôi vào lúc này được đưa ra một vài câu trích từ một tiểu luận chưa in, ít nhất sẽ không để lại điều gì phải nghi ngờ về sự nghiêm túc của tôi đối với vấn đề này. Tiêu đề của tiểu luận này là: “Wagner đã khiến chúng ta trả giá những gì.”

Người ta phải trả giá đắt cho việc từng là một tín đồ của Wagner. Ngay cả ngày nay, một cảm giác mơ hồ rằng sự việc là như vậy vẫn chiếm ưu thế. Thậm chí thành công của Wagner, chiến thắng của ông, cũng không thể nhổ tận gốc cảm giác này. Nhưng trước đây nó rất mạnh mẽ, nó thật khủng khiếp, nó là một mối thù hận u ám trong suốt gần ba phần tư cuộc đời của Wagner. Sự kháng cự mà ông gặp phải trong số những người Đức chúng ta không thể được đánh giá quá cao hay tôn vinh quá mức. Người ta phòng bị trước ông như phòng bị trước một căn bệnh — không phải bằng những lập luận — thật bất khả thi để bác bỏ một căn bệnh, — mà bằng sự cản trở, bằng sự hoài nghi, bằng sự ác cảm, bằng sự kinh tởm, bằng một sự nghiêm túc ảm đạm, như thể ông là một hiểm họa lớn đang lan tràn. Các nhà mỹ học đã tự vạch áo cho người xem lưng khi họ xuất phát từ ba trường phái triết học Đức để tiến hành một cuộc chiến vô lý chống lại các nguyên lý của Wagner bằng những chữ “nếu” và chữ “vì” — ông quan tâm gì đến các nguyên lý, dẫu đó là của chính mình! — Bản thân người Đức đã có đủ sự nhạy bén bản năng để dẹp bỏ mọi chữ “nếu” và chữ “vì” trong vấn đề này. Bản năng sẽ suy yếu đi khi nó trở nên ý thức: bởi vì khi trở thành ý thức, nó tự làm cho mình trở nên èo uột. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy bất chấp tính chất phổ quát của sự suy đồi châu Âu, vẫn còn một chút ít sức khỏe, vẫn còn một linh cảm bản năng về những gì có hại và nguy hiểm đang cư ngụ trong tâm hồn người Đức, thì chính xác đó là sự kháng cự cùn mòn đối với Wagner mà tôi ít muốn thấy bị đánh giá thấp nhất. Điều đó mang lại vinh dự cho chúng ta, nó cho chúng ta một số lý do để hy vọng: nước Pháp không còn một lượng sức khỏe nào như vậy để sử dụng nữa. Người Đức, những kẻ la cà par excellence, như lịch sử đã cho thấy, ngày nay là những kẻ tụt hậu nhất trong số các quốc gia văn minh của châu Âu; điều này có những mặt lợi của nó — vì nhờ thế họ tương đối là những kẻ trẻ trung nhất.

Người ta phải trả giá đắt cho việc từng là một tín đồ của Wagner. Chỉ mới gần đây thôi, người Đức mới vượt qua được một thứ nỗi sợ hãi đối với ông — niềm mong mỏi được giải thoát khỏi ông cứ lặp đi lặp lại trong họ. Có ai còn nhớ một sự việc vô cùng kỳ lạ mà trong đó, một cách hoàn toàn bất ngờ vào hồi kết, cảm giác cũ này lại một lần nữa biểu lộ chính mình không? Nó xảy ra tại đám tang của Wagner. Hội Wagner đầu tiên, hội ở Munich, đã đặt một vòng hoa lên mộ ông với dòng chữ khắc này, thứ đã lập tức trở nên nổi tiếng: “Sự cứu rỗi gửi Đấng Cứu Thế!” Tất cả mọi người đều ngưỡng mộ nguồn cảm hứng cao cả đã sai khiến dòng chữ khắc này, cũng như gu thẩm mỹ dường như là đặc quyền của những tín đồ Wagner. Tuy nhiên, nhiều người (điều đó đủ kỳ lạ thay) cũng đã thực hiện một sự thay đổi nhỏ thế này trong đó: “Sự cứu rỗi khỏi Đấng Cứu Thế” — Người ta bắt đầu thở phào trở lại —

Người ta phải trả giá đắt cho việc từng là một tín đồ của Wagner. Chúng ta hãy thử đánh giá ảnh hưởng của sự sùng bái này đối với nền văn hóa xem sao. Phong trào này đã đẩy những ai lên hàng đầu? Nó đã làm cho điều gì ngày càng trở nên ưu việt hơn hết thảy? — Trước hết là sự kiêu ngạo của kẻ ngoại đạo, sự kiêu ngạo của kẻ cuồng tín nghệ thuật. Giờ đây, những con người này đang tổ chức các hội nhóm, họ muốn áp đặt gu thẩm mỹ của mình, họ thậm chí còn muốn ra vẻ làm trọng tài trong lĩnh vực âm nhạc và ca xướng (*in rebus musicis et musicantibus*). Thứ hai: sự thờ ơ ngày càng gia tăng đối với sự tôi luyện khắt khe, cao quý và tận tâm phục vụ nghệ thuật, và thay vào đó là niềm tin vào thiên tài, hay nói theo cách bình dân là chủ nghĩa diletante xấc láo (— công thức cho điều này có thể tìm thấy trong vở Bậc thầy ca xướng). Thứ ba, và đây là điều tồi tệ nhất trong tất cả: Thức-trị-chế [Theatrocracy] —, sự điên rồ của niềm tin vào sự tối thượng của sân khấu, vào quyền lực của sân khấu cai trị tối cao đối với các loại hình nghệ thuật, đối với Nghệ thuật nói chung.… Nhưng điều này cần phải được hét thẳng vào mặt những tín đồ Wagner hàng trăm lần: rằng sân khấu là một thứ thấp kém hơn nghệ thuật, một thứ thứ yếu, một thứ bị làm cho thô tục, trên hết là một thứ bị bóp méo và xuyên tạc thích hợp cho đám đông. Về mặt này, Wagner không thay đổi gì cả: Bayreuth là Đại nhạc kịch — và thậm chí không phải là nhạc kịch hay.… Sân khấu là một hình thức Sùng bái đám đông [Demolatry] trong lĩnh vực thẩm mỹ, sân khấu là một cuộc nổi dậy của đám đông, một cuộc trưng cầu dân ý chống lại gu thẩm mỹ tốt.… Trường hợp của Wagner chứng minh thực tế này: ông đã làm say đắm quần chúng — ông đã làm đồi trụy gu thẩm mỹ, ông thậm chí còn làm lệch lạc gu thẩm mỹ của chúng ta đối với nhạc kịch! —

Người ta phải trả giá đắt cho việc từng là một tín đồ của Wagner. Sự sùng bái Wagner đã nhào nặn tinh thần thành cái gì? Liệu Wagner có giải phóng tinh thần hay không? Thuộc về ông ta là sự mơ hồ và nhập nhằng cùng tất cả những phẩm chất khác có thể thuyết phục những kẻ dao động mà không làm cho họ ý thức được lý do tại sao họ lại bị thuyết phục. Theo nghĩa này, Wagner là một kẻ quyến rũ ở quy mô lớn. Không có cái gì đã cạn kiệt, không có cái gì đã tàn lụi, không có cái gì nguy hiểm cho sự sống, không có cái gì bôi nhọ thế giới trong lĩnh vực tinh thần mà lại không tìm thấy một nơi ẩn náu bí mật trong nghệ thuật của ông ta, ông ta che đậy thứ chủ nghĩa phản động tăm tối nhất trong những quả cầu sáng ngời của lý tưởng. Ông ta nịnh hót mọi bản năng hư [hư vô] (Phật giáo) và tô điểm cho nó bằng âm thanh; ông ta nịnh hót mọi hình thức của Cơ Đốc giáo, mọi biểu hiện tôn giáo của sự suy đồi. Ai có tai để nghe thì hãy nghe: tất cả những gì từng mọc lên từ mảnh đất của đời sống cỗi cược, toàn bộ thứ tiền giả của thế giới siêu việt và của một Cõi Vĩnh Hằng đều tìm thấy vị biện hộ cao cả nhất của mình trong nghệ thuật của Wagner, không phải trong các công thức (Wagner quá khôn ngoan để dùng công thức), mà là trong sự thuyết phục của các giác quan — thứ đến lượt nó làm cho tinh thần trở nên mệt mỏi và bệnh hoạn. Âm nhạc dưới hình hài của Circe … về mặt này, tác phẩm cuối cùng của ông là kiệt tác vĩ đại nhất của ông. Trong nghệ thuật quyến rũ, “Parsifal” sẽ mãi mãi giữ vững vị thế của nó như một một nét bút thiên tài.… Tôi ngưỡng mộ tác phẩm này. Tôi rất muốn tự mình sáng tác ra nó. Wagner chưa bao giờ có nguồn cảm hứng dồi dào hơn cho đến tận những trang cuối. Sự tinh tế mà trong đó cái đẹp và bệnh tật được dung hòa ở đây đạt đến một cao trào, đến mức nó gieo một cái bóng rọi lên tất cả các thành tựu trước đó của Wagner, có thể nói là vậy: nó có vẻ quá sáng sủa, quá khỏe mạnh. Các người có hiểu điều này không? Sức khỏe và sự sáng sủa lại hành động như một cái bóng? Gần như là một sự phản đối?… Ở mức độ này, chúng ta đã là những kẻ khờ khạo thuần túy rồi.… Chưa từng có một Bậc thầy nào vĩ đại hơn về những làn hương tư tế nặng nề — Chưa từng có trên mặt đất này một kẻ sành sỏi nào về những cõi vô tận vụn vặt, về mọi thứ gây phấn khích, về những sự sa đọa hoang phí, về toàn bộ sự nữ tính trích ra từ từ vựng của hạnh phúc! Hỡi những người bạn của tôi, hãy cứ uống những chén thuốc mê của nghệ thuật này đi! Sẽ chẳng nơi đâu các người tìm thấy một phương thức dễ chịu hơn để làm suy nhược tinh thần của mình, để quên đi khí phách nam nhi của mình dưới bóng rễ của một bụi hồng.… A, lão phù thủy này, kẻ hùng mạnh nhất trong số những tên Klingsor; lão gây chiến tranh chống lại chúng ta bằng nghệ thuật của lão biết bao, chống lại chúng ta, những linh hån tự do! Lão khẩn khoản kêu gọi mọi hình thức hèn nhát của tâm hồn hiện đại bằng những nốt nhạc nữ tính đầy mê hoặc của lão làm sao! Chưa từng có một mối thù hận chí mạng nào đối với tri thức đến thế! Người ta phải là một kẻ hoài nghi chủ nghĩa khốc liệt mới có thể chống lại sự quyến rũ ở đây. Người ta phải biết nanh vuốt mới có thể chống lại việc sùng bái tại điện thờ này. Rất hay, lão kẻ quyến rũ già cỗi! Gã hoài nghi cảnh báo ngươi đấy — *cave canem* [hãy đề chừng chó dữ]…

Người ta phải trả giá đắt cho việc từng là một tín đồ của Wagner. Tôi ngắm nhìn những đám thanh niên đã từ lâu phơi mình trước sự lây nhiễm của ông ta. Hiệu ứng tương đối vô hại đầu tiên của nó là sự suy đồi về gu thẩm mỹ. Wagner hành động giống như việc lạm dụng rượu chát kinh niên. Ông ta làm cho đần độn, làm cho dạ dày nhơ nhớp. Hiệu ứng đặc trưng của ông ta: sự thoái hóa của cảm giác về nhịp điệu. Những gì tín đồ Wagner gọi là có nhịp điệu thì theo cách nói ẩn dụ của Hy Lạp, tôi gọi là “khuấy động một đầm lầy.” Tuy nhiên, nguy hiểm hơn tất cả những điều này chính là sự suy đồi của các tư tưởng. Tên thanh niên biến thành một kẻ ngớ ngẩn, một “kẻ mộng mơ”. Nó đứng cao hơn khoa học, và về mặt này nó đã vươn tới những đỉnh cao của bậc thầy. Mặt khác, nó ra điều ta đây triết gia, nó viết bài cho Tạp chí Bayreuth; nó giải quyết mọi vấn đề nhân danh Cha, Con và Bậc thầy Thánh thiện. Nhưng điều khủng khiếp nhất trong tất cả chính là sự suy nhược của hệ thần kinh. Hãy để bất cứ ai lang thang qua một thành phố lớn vào ban đêm, ở mọi hướng người ta sẽ nghe thấy mọi người bạo hành các nhạc cụ với một cơn thịnh nộ và giận dữ đầy trang nghiêm, một thứ âm thanh hỗn độn hoang dại bùng lên từng hồi. Chuyện gì đang xảy ra vậy? Đó chính là các môn đệ của Wagner trong hành vi sùng bái ông ta.… Bayreuth là một tên gọi khác của một Trại điều dưỡng thủy trị liệu [Hydro]. Một bức điện tín điển hình từ Bayreuth sẽ đọc là *bereits bereut* (Tôi đã hối hận rồi). Wagner có hại cho thanh niên; ông ta là tai họa cho phụ nữ. Nói theo chuyên môn y học thì một nữ tín đồ Wagner là gì? Dường như với tôi một bác sĩ không thể quá nghiêm túc khi đặt ra sự lựa chọn lương tâm này cho những phụ nữ trẻ; hoặc là thế này hoặc là thế kia. Nhưng họ đã đưa ra lựa chọn của mình rồi. Bạn không thể phục vụ hai Bậc thầy khi một trong số đó là Wagner. Wagner đã cứu rỗi phụ nữ; và đổi lại, phụ nữ đã xây dựng Bayreuth cho ông ta. Mọi sự hy sinh, mọi sự dâng hiến: chẳng có gì là họ không sẵn sàng dâng hiến cho ông ta. Phụ nữ tự làm cho mình trở nên nghèo nàn vì lợi ích của Bậc thầy, cô ta trở nên vô cùng đáng thương, cô ta đứng trần trụi trước mặt ông ta. Nữ tín đồ Wagner, sự nhập nhằng quyến rũ nhất tồn tại ngày nay: cô ta là hiện thân cho sự nghiệp của Wagner: sự nghiệp của ông ta chiến thắng với cô ta như một biểu tượng.… A, tên cướp già này! Lão cướp đi những thanh niên của chúng ta: lão thậm chí còn cướp đi cả những người phụ nữ của chúng ta và kéo họ vào hang ổ của lão.… A, lão Minotaur già này! Lão đã khiến chúng ta phải trả giá bằng những gì rồi? Hàng năm trời, những đoàn thiếu nam thiếu nữ ưu tú nhất được dẫn vào mê cung của lão để lão nuốt chửng họ, hàng năm trời toàn thể châu Âu lại gào thét “Hãy đến Crete! Hãy đến Crete!”…