Ngay đến tận ngày nay, nước Pháp vẫn là chốn dung thân cho nền văn hóa trí tuệ và tinh tế bậc nhất châu Âu, đồng thời vẫn là cái nôi của gu thẩm mỹ; thế nhưng người ta phải biết tìm kiếm nước Pháp tao nhã ấy ở đâu. Chẳng hạn như tờ *Công báo Bắc-Đức*, hay bất kỳ kẻ nào mượn lời tờ báo ấy để bày tỏ quan điểm, đều cho rằng người Pháp là những kẻ “dã man”,—còn về phần tôi, nếu buộc phải tìm ra chốn đen tối nhất trên đời, nơi những người nô lệ vẫn cần được giải phóng, tôi sẽ hướng về miền Bắc nước Đức… Thế nhưng, những ai thuộc về phần tinh hoa được chọn lọc ấy của nước Pháp lại rất biết cách ẩn mình; họ chỉ là một nhóm người nhỏ bé, và trong số đó có lẽ có những kẻ không đứng vững cho lắm — một vài người mang tư tưởng định mệnh, mắc bệnh sầu uất, hay ốm đau; số khác lại rệu rã và giả tạo — như những kẻ muốn làm ra vẻ nghệ sĩ — thế nhưng toàn bộ sự cao cả và thanh nhã còn sót lại trên thế gian này đều nằm trong tay họ.

Tại vùng đất trí tuệ của nước Pháp này, nơi đồng thời cũng là quê hương của chủ nghĩa bi quan, Schopenhauer đã cảm thấy quen thuộc hơn nhiều so với bất cứ thời điểm nào ông từng có ở Đức; tác phẩm chính của ông đã được dịch sang tiếng Pháp tới hai lần, và lần thứ hai xuất sắc đến mức giờ đây tôi thích đọc Schopenhauer bằng tiếng Pháp hơn (—ông ấy là một tai nạn giữa lòng nước Đức, cũng giống như tôi vậy — người Đức chẳng hề có những ngón tay để có thể nắm bắt chúng ta; họ hoàn toàn không có ngón tay nào cả — mà chỉ có vuốt mà thôi).

Và tôi chưa hề nhắc đến Heine — *l'adorable Heine*, như cách người ta vẫn nói ở Paris — người từ lâu đã thấm sâu vào da thịt và tâm hồn của những nhà thơ trữ tình Pháp thâm trầm và sâu sắc hơn cả. Làm sao mà lũ trâu bò sừng súc ở Đức có thể hiểu được cách đối đãi với những nét *délicatesses* của một tâm hồn như thế! — Còn về phần Richard Wagner, thật hiển nhiên, thậm chí hiển nhiên đến chói mắt, rằng Paris chính là mảnh đất dành cho ông; âm nhạc Pháp càng thích ứng với nhu cầu của *l'âme moderne*, nó lại càng mang đậm âm hưởng Wagner — xu hướng này đã tiến xa lắm rồi trong quỹ đạo ấy.— Về phương diện này, người ta không nên để bản thân bị đánh lừa bởi chính Wagner — thật là một hành động đáng hổ thẹn biết bao khi Wagner lại nhạo báng Paris trong cơn hấp hối của thành phố ấy vào năm 1871… Bất chấp tất cả những điều đó, ở nước Đức, Wagner vẫn chỉ là một sự hiểu lầm.— rốt cuộc thì ai có thể kém khả năng thấu hiểu Wagner hơn vị Hoàng đế, chẳng hạn?— Tuy nhiên, đối với bất kỳ ai quen thuộc với chuyển động của văn hóa châu Âu, có một sự thật chắc chắn rằng chủ nghĩa lãng mạn Pháp và Richard Wagner có mối liên hệ mật khẩu thiết nhất. Tất cả bọn họ đều bị văn chương chi phối đến tận chân tơ kẽ tóc — những nghệ sĩ châu Âu đầu tiên sở hữu một nền văn hóa văn chương toàn diện,—hầu hết trong số họ là những nhà văn, nhà thơ, những kẻ dung trung gian và pha trộn giữa các giác quan và nghệ thuật, những kẻ cuồng tín trong cách biểu đạt, những nhà thám hiểm vĩ đại trong lĩnh vực siêu việt cũng như sự gớm ghiếc và rùng rợn, và là những nhà thám hiểm vĩ đại hơn nữa trong niềm đam mê, trong nghệ thuật tạo hiệu ứng, trong ngón nghề chưng diện mặt tiền — tất cả đều sở hữu tài năng vượt xa thiên bính của mình; những bậc thầy thuần thục đến xương tủy, am tường những lối đi bí mật dẫn đến mọi cám dỗ, mê hoặc, cưỡng ép hay lật đổ; những kẻ thù truyền kiếp của logic và những đường nét thẳng tắp, luôn khao khát những điều kỳ lạ, dị biệt và quái đản, và đều là những liều thuốc phiện cho các giác quan cùng trí tuệ. Nhìn chung, đó là một lũ nghệ sĩ liều lĩnh, bạo tàn một cách tráng lệ, bay cao và tung hoành, những kẻ đầu tiên phải dạy cho chính thế kỷ của mình — thế kỷ của đám đông — biết rằng khái niệm “nghệ sĩ” có ý nghĩa là gì. Thế nhưng họ đã lâm bệnh…