Phải chăng đây là lối sống của người Đức?

Phải chăng tiếng kêu ble ble thấp hèn này cất lên từ những cõi lòng người Đức?

Phải chăng những người Teuton, khi ăn năn tội lỗi, lại tự quất roi vào thân,

Hay giang rộng đôi tay với vẻ đạo đức giả của hàng giáo sĩ,

Nâng cao tâm hồn bằng làn khói hương trầm,

Rồi co ro, run rẩy và quỳ gối kính cẩn,

Và dùng một giọng điệu ngọt ngào đến bệnh hoạn để cất lời cầu xin?

Rồi liếc mắt đưa tình với các nữ tu, rung chuông Ave,

Và cứ thế, với sự nhiệt thành bệnh hoạn, vượt qua cả thiên đàng?

Phải chăng đây là lối sống của người Đức?

Hãy cẩn thận, các người vẫn được tự do, vẫn là những người làm chủ chính mình.

Thứ đang vẫy gọi đằng kia chính là Rô-ma, đức tin của Rô-ma được cất lên không lời.

Không hề có sự đối lập tất yếu nào giữa tính nhục dục và sự thanh tịnh; mọi cuộc hôn nhân tốt đẹp, mọi mối tình chân chính đều vượt lên trên sự đối lập này. Nhưng trong những trường hợp mà sự đối lập ấy tồn tại, nó còn lâu mới mang tính bi kịch một cách tất yếu. Điều này, ít nhất, phải đúng với tất cả những con người có cấu trúc và tâm tính tốt lành, những kẻ không hề có chút xu hướng nào muốn vứt quách sự cân bằng bấp bênh của họ giữa thiên thần và tiểu thú vào danh mục những lời phản đối sự tồn tại. Những người tinh tế và thông minh hơn, như Hafis và Goethe, thậm chí còn coi đó là một sức hút bổ sung. Chính những sự mâu thuẫn kiểu này mới lôi cuốn chúng ta vào cuộc sống... Mặt khác, hẳn phải rõ ràng rằng, khi những con vật khốn khổ của Circe bị xúi giục tôn thờ sự thanh tịnh, thì tất cả những gì chúng thấy và tôn thờ ở đó chỉ là mặt đối lập của chúng — ồ! và với tiếng rên rỉ và sự nhiệt thành bi thảm nhường nào, thì có lẽ chúng ta cũng có thể tưởng tượng được — chính là cái sự đối lập đau đớn và hoàn toàn thừa thãi ấy, mà hướng về cuối đời, Richard Wagner chắc chắn đã muốn phổ nhạc và đưa lên sân khấu. Và để làm gì? chúng ta hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi.

Và dẫu vậy, câu hỏi khác này chắc chắn không thể né tránh được: ông thực ra có dính líu gì đến cái “sự đơn sơ mục đồng” đầy nam tính (ôi! sao mà phi nam tính thế) ấy, cái con quỷ nghèo khổ và là đứa con của tự nhiên — Parsifal, kẻ mà cuối cùng ông đã biến thành một tín đồ Công giáo bằng những thủ đoạn đầy thâm độc nhường ấy — cái gì cơ?— liệu Wagner có thực sự nghiêm túc với Parsifal không? Bởi vì, việc ông ta bị chế nhạo, tôi không thể chối cãi được, cũng giống như Gottfried Keller không thể chối cãi... Chúng ta rất muốn tin rằng “Parsifal” được tạo ra như một khúc giải trí nhàn nhã, như màn kết và vở kịch trào phúng, nơi mà Wagner, với tư cách là một nhà soạn kịch bi thảm, muốn nói lời chia tay với chúng ta, với chính bản thân ông, và trên hết là với thể thức bi kịch, theo một cách xứng đáng với ông và phẩm giá của ông — nghĩa là, bằng một sự nhại lại phóng khoáng, cao cả và đầy ác ý nhất đối với chính bi kịch, đối với tất cả sự nghiêm túc và nỗi buồn đau khủng khiếp trong quá khứ của thế giới này, đối với hình thức lố bịch nhất của sự phi tự nhiên thuộc về lý tưởng khổ hạnh, cuối cùng đã bị vượt qua. Bởi vì Parsifal chính là đề tài xuất sắc nhất cho một vở opera hài... Phải chăng “Parsifal” của Wagner là tiếng cười thầm đầy ưu việt của ông dành cho chính mình, là chiến thắng của trạng thái tự do nghệ thuật cuối cùng và cao cả nhất, của sự siêu việt nghệ thuật — phải chăng đó là một Wagner biết tự cười nhạo chính mình? Một lần nữa, chúng ta chỉ ước gì sự thật là như thế; bởi vì Parsifal có thể là gì nếu nó được coi là một tác phẩm nghiêm túc? Liệu có cần thiết phải nói trong trường hợp của ông ấy (như tôi đã từng nghe người ta nói) rằng “Parsifal” là “sản phẩm của lòng thù hận điên cuồng đối với tri thức, trí tuệ và tính nhục dục”? một lời nguyền rủa đối với các giác quan và tâm trí trong cùng một hơi thở và trong cùng một cơn cuồng nộ? một hành động bội giáo và sự trở lại với những lý tưởng bệnh hoạn và tối tăm mang màu sắc Cơ Đốc giáo? Và cuối cùng, thậm chí là sự chối bỏ chính mình, sự xóa bỏ bản ngã, từ phía một người nghệ sĩ trước đó đã từng làm việc với toàn bộ sức mạnh ý chí của mình để ủng hộ cho nguyên lý ngược lại, đó là sự tâm linh hóa và nhục dục hóa nghệ thuật của ông? Và không chỉ nghệ thuật của ông, mà cả cuộc đời ông nữa? Chúng ta hãy nhớ lại xem Wagner đã từng nhiệt huyết bước đi theo dấu chân của triết gia Feuerbach như thế nào. Những lời của Feuerbach về “tính nhục dục lành mạnh” đã tác động đến Wagner trong những năm ba mươi và bốn mươi của thế kỷ trước cũng giống như cách chúng tác động đến rất nhiều người Đức khác — họ tự gọi mình là những người Đức trẻ tuổi — nghĩa là, như những lời cứu rỗi. Liệu cuối cùng ông có thay đổi quan điểm về điểm này không? Có vẻ như ít nhất ông đã từng có mong muốn thay đổi học thuyết của mình vào giai đoạn cuối đời... Phải chăng lòng thù hận cuộc sống đã trở nên thống trị trong con người ông giống như ở Flaubert? Bởi vì “Parsifal” là một tác phẩm đầy hằn học, đầy sự trả thù, một sản phẩm của sự bào chế độc dược bí mật nhất nhằm chấm dứt những điều kiện tiên quyết của sự sống, đó là một tồi phẩm. Việc rao giảng sự thanh tịnh vẫn cứ là một sự khơi gợi dẫn đến sự phi tự nhiên: Tôi khinh bỉ bất cứ ai không coi “Parsifal” là một sự xúc phạm đối với đạo đức.