—Một lần nữa, ta lại mạo muội thả mình vào chút ít trào lộng. Giả sử rằng thành công của Wagner có thể hóa thành xương thịt và mang hình hài con người; rằng, trong vỏ bọc của một bậc thông thái âm nhạc hiền lành, nó có thể bước đi giữa những nghệ sĩ đang độ nở hoa. Các bạn nghĩ nó sẽ cất lên giọng điệu thế nào?—
Hỡi những người bạn của tôi, nó sẽ nói thế này, chúng ta hãy trao đổi riêng với nhau vài lời. Sáng tác nhạc dở thì dễ hơn sáng tác nhạc hay. Nhưng ngặt một nỗi, ngoài chuyện đó ra, cách ấy lại sinh lời nhiều hơn, hiệu quả hơn, thuyết phục hơn, thăng hoa hơn, chắc ăn hơn, và mang đậm chất Wagner hơn chăng?… Pulchrum est paucorum hominum. Thế cũng đủ rõ mười mươi rồi! Chúng ta hiểu tiếng Latinh, và có lẽ chúng ta cũng biết bên nào phết bơ nhiều hơn. Cái Đẹp có những mặt trái của nó: ta thừa biết điều đó. Vậy thì tại sao lại cứ phải bám lấy cái Đẹp? Sao không nhắm đến sự hoành tráng, cái siêu việt, cái khổng lồ, thứ có thể lay động quần chúng?—Và xin nhắc lại, làm người khổng lồ thì dễ hơn là làm kẻ đẹp đẽ; ta biết rõ điều đó.…
Chúng ta hiểu rõ quần chúng, chúng ta hiểu rõ sân khấu. Những kẻ ưu tú nhất trong số những kẻ tụ tập ở đó,—những thanh niên Đức, những Siegfried có sừng và đám tín đồ Wagner khác, đều đòi hỏi cái siêu việt, cái thâm thúy, và cái choáng ngợp. Chừng này vẫn nằm trong tầm tay của chúng ta. Còn về những kẻ khác cũng tụ tập ở đó,—những tên ngu độn mang vỏ bọc văn minh, lũ lùn mọt sách đã chai sạn cảm xúc, giống cái vĩnh cửu, những kẻ chỉ biết thỏa mãn dạ dày, nói ngắn gọn là bình dân—họ cũng đòi hỏi cái siêu việt, cái thâm thúy, cái choáng ngợp. Tất cả những con người này đều suy luận theo một cách như nhau. “Kẻ nào đánh gục chúng ta là kẻ mạnh; kẻ nào nâng chúng ta lên là kẻ thần thánh; kẻ nào khiến chúng ta mơ hồ kinh ngạc là kẻ uyên bác.”—Vậy thì chúng ta hãy hạ quyết tâm đi, hỡi những người bạn trong âm nhạc: quả thực chúng ta muốn đánh gục họ, quả thực chúng ta muốn nâng họ lên, quả thực chúng ta muốn khiến họ mơ hồ kinh ngạc. Chừng này vẫn nằm trong tầm tay của chúng ta.
Xét về phương diện tạo ra sự kinh ngạc: chính ở đây, khái niệm “phong cách” của chúng ta mới tìm thấy điểm xuất phát. Trên hết, tuyệt đối không được có tư tưởng! Không có gì tổn hại uy tín hơn một tư tưởng! Nhưng trạng thái tâm lý đi trước tư tưởng, nỗi nhọc nhằn của tư tưởng hãy còn trong trứng nước, lời hứa hẹn về một tư tưởng tương lai, thế giới như thuở chưa hoang sơ bị Thượng đế khai sinh—một sự hồi sinh của hỗn mang.… Hỗn mang khiến con người ta kinh ngạc.…
Theo lời của bậc thầy: sự vô tận nhưng không có giai điệu.
Thứ hai, liên quan đến việc đánh gục người nghe,—điều này ít nhất thuộc về sinh lý học. Trước tiên, hãy khảo sát các nhạc cụ. Một số trong số chúng sẽ thuyết phục ngay cả ruột gan chúng ta (—chúng phá toang những cánh cửa, như Handel từng nói), số khác lại làm say đắm tận xương tủy chúng ta. Màu sắc của giai điệu mới là điều tối quan trọng ở đây, bản thân giai điệu chẳng có ý nghĩa gì. Chúng ta hãy thật rạch ròi về điểm này. Nếu không vì mục đích đó thì chúng ta dốc sức làm gì? Hãy tạo nét đặc trưng trong âm thanh dẫu có phải đẩy tới mức ngớ ngẩn! Nếu bằng những âm thanh, chúng ta mở ra khoảng không cho người nghe tha hồ đoán già đoán non, điều đó sẽ được ghi nhận vào trí tuệ của chúng ta. Hãy kích động các dây thần kinh, hãy đánh gục chúng: hãy nắm giữ sấm sét trong tay,—đó mới là thứ đánh gục con người ta…
Nhưng thứ đánh gục tốt nhất chính là niềm đam mê.—Chúng ta phải cố gắng làm sáng tỏ vấn đề đam mê này. Không có gì rẻ mỏi hơn đam mê! Mọi phẩm hạnh của lối viết phức điệu đều có thể dẹp bỏ, chẳng cần phải học hỏi điều gì cả,—nhưng đam mê thì luôn sẵn có trong tầm tay chúng ta! Cái Đẹp là thứ khó khăn: chúng ta hãy cảnh giác với cái Đẹp!… Và cả giai điệu nữa! Dù chúng ta có thành tâm đến đâu đối với lý tưởng đi chăng nữa, hỡi những người bạn của tôi, chúng ta hãy cứ phỉ báng đi, hãy phỉ báng,—hãy phỉ báng giai điệu đi! Không có gì nguy hiểm hơn một giai điệu đẹp! Không có gì chắc chắn hủy hoại gu thẩm mỹ hơn thế! Hỡi những người bạn của tôi, nếu người ta lại bắt đầu yêu mến những giai điệu đẹp, thì chúng ta tiêu đời rồi!…
Nguyên tắc thứ nhất: giai điệu là vô đạo đức. Bằng chứng: “Palestrina”. Ứng dụng: “Parsifal.” Sự vắng bóng giai điệu tự bản thân nó đã mang tính thanh tẩy.…
Và đây là định nghĩa về đam mê. Đam mê—hay những màn trình diễn nhào lộn của sự xấu xí trên sợi dây thừng của hợp âm enharmonic—Hỡi những người bạn của tôi, chúng ta hãy dám trở nên xấu xí! Wagner đã dám làm thế! Chúng ta hãy can đảm hất đống bùn của những hòa âm gớm ghiếc nhất ra trước mặt mình. Thậm chí chúng ta không được tiếc rẻ đôi tay của mình! Chỉ bằng cách đó, chúng ta mới trở nên tự nhiên.…
Và bây giờ là lời khuyên cuối cùng. Có lẽ nó thâu tóm tất cả—Chúng ta hãy làm những kẻ mộng mơ theo chủ nghĩa lý tưởng!—Dù không phải là khôn ngoan nhất, thì đó ít nhất cũng là điều khôn ngoan nhất chúng ta có thể làm. Để nâng con người lên, chính bản thân chúng ta phải được thăng hoa. Hãy phiêu diêu giữa những tầng mây, hãy hùng biện với cõi vĩnh hằng, hãy cẩn trọng quy tụ những biểu tượng lớn lao xung quanh mình! Sursum! Bumbum!—chẳng có lời khuyên nào tốt hơn thế. Cái “lồng ngực phồng lên” sẽ là luận điểm của chúng ta, những “cảm xúc cao đẹp” sẽ là người biện hộ cho chúng ta. Đức hạnh vẫn chiến thắng phức điệu. “Làm sao kẻ cải thiện chúng ta lại có thể không tốt đẹp hơn chúng ta chứ?” con người xưa nay vẫn suy nghĩ như vậy. Do đó, chúng ta hãy cải thiện nhân loại!—bằng cách này, chúng ta sẽ trở thành người tốt (bằng cách này, thậm chí chúng ta sẽ trở thành những bậc “kinh điển”—Schiller đã trở thành một bậc “kinh điển”). Sự khao khát cái kích thích thấp hèn của các giác quan, khao khát cái gọi là cái đẹp, đã tàn phá các dây thần kinh của người Ý: chúng ta hãy cứ là người Đức! Ngay cả mối quan hệ của Mozart đối với âm nhạc—Wagner đã ban cho chúng ta lời an ủi này—xét đến cùng cũng là một sự phù phiếm.…
Đừng bao giờ thừa nhận rằng âm nhạc “có thể là sự giải trí,” rằng nó có thể “làm cho phấn chấn,” rằng nó có thể “mang lại niềm vui.” Đừng bao giờ mang lại niềm vui!—chúng ta sẽ tiêu đời nếu người ta lại nghĩ về âm nhạc theo lăng kính hưởng lạc.… Điều đó thuộc về thế kỷ thứ mười tám tồi tệ.… Mặt khác, không có gì đáng khuyên nhủ hơn (nói nhỏ với nhau nhé) là một liều—giả nhân giả nghĩa, sit venia verbo [xin phép được dùng từ này]. Điều này mang lại sự uy nghi.—Và chúng ta hãy cẩn thận chọn đúng khoảnh khắc thích hợp để tỏ ra mặt mày đăm đăm, để thở dài công khai, thở dài một cách sùng đạo, để giương cao sự đồng cảm mang mác Kitô giáo vĩ đại trước mắt họ. “Con người đã hư hỏng, ai sẽ cứu rỗi hắn? cái gì sẽ cứu rỗi hắn?” Chúng ta đừng trả lời. Chúng ta phải thận trọng đề phòng. Chúng ta phải kìm hãm tham vọng của mình, cái tham vọng vốn xui khiến chúng ta phải lập nên những tôn giáo mới. Nhưng không ai được phép hoài nghi rằng chính chúng ta là kẻ cứu rỗi hắn, rằng chỉ trong âm nhạc của chúng ta mới tìm thấy sự cứu rỗi.… (Xem tiểu luận của Wagner, “Tôn giáo và Nghệ thuật”.)
