Với tất cả những điều này, tôi không hề có ý muốn ngụ ý rằng mình coi thứ âm nhạc ấy là lành mạnh, và nhất là ở những khúc ca cất lên ca ngợi chính bản thân Wagner. Những phản đối của tôi đối với âm nhạc của Wagner là những phản đối mang tính sinh lý học. Cớ sao tôi lại phải bắt đầu bằng cách khoác lên chúng những công thức mỹ học cơ chứ? Mỹ học thực chất chẳng qua chỉ là sinh lý học được ứng dụng mà thôi — Sự thật mà tôi đưa ra, cái “petit fait vrai” của tôi, là tôi không còn có thể thở một cách dễ dàng khi thứ âm nhạc ấy bắt đầu tác động lên tôi; rằng đôi chân tôi ngay lập tức cảm thấy bất bình và nổi loạn chống lại nó: bởi vì thứ nó cần là tiết tấu, là nhịp múa, nhịp hành quân; ngay cả vị Hoàng đế trẻ tuổi người Đức cũng chẳng thể bước đều hành quân theo Khúc hành quân Hoàng gia của Wagner — thứ mà đôi chân tôi đòi hỏi trước hết ở âm nhạc chính là sự ngất ngây nằm trong những bước đi, bước nhịp nhàng và bước nhảy. Nhưng há chăng dạ dày, trái tim, và tuần hoàn máu của tôi không cùng phản đối đó sao? Há chăng ruột gan tôi không bị cồn cào khó chịu hay sao? Và há chăng tôi không bị khản cả đi mà chẳng hay biết gì ư? … để có thể lắng nghe Wagner, tôi cần đến những viên ngậm Géraudel.… Và rồi tôi tự hỏi, rốt cuộc toàn bộ cơ thể tôi phải đòi hỏi điều gì từ âm nhạc nói chung? bởi vì làm gì có cái gọi là linh hồn.… Tôi tin rằng nó phải có được sự giải thoát: tựa như mọi chức năng của loài vật được thúc đẩy nhanh hơn nhờ những nhịp điệu nhẹ nhàng, táo bạo, phóng khoáng và tự chủ, tựa như cuộc đời nặng nề tựa đồng chì có thể trút bỏ trọng lượng của mình nhờ những giai điệu thanh tao và mượt mà. Nỗi sầu muộn của tôi tha thiết muốn được gối đầu nghỉ ngơi nơi thẳm sâu của sự hoàn mỹ; chính vì lý do này mà tôi cần đến âm nhạc. Nhưng Wagner lại khiến người taâm ốm yếu — Tôi thèm quan tâm gì đến sân khấu? Tôi thèm quan tâm gì

đến những cơn co giật của niềm ngất ngây đạo đức mà ở đó đám đông — và thời nay ai lại chẳng phải là đám đông? — đang hân hoan reo hò? Tôi thèm quan tâm gì đến cả cái trò bịp bợm kịch nghệ mang tính kịch câm của người diễn viên? Các bạn bắt đầu thấy rằng bản chất tôi vốn dĩ là kẻ chống lại sân khấu. Đối với sân khấu, cái thứ nghệ thuật của đám đông par excellence ấy, linh hồn tôi mang nỗi khinh bỉ sâu sắc nhất mà bất kỳ nghệ sĩ nào thời nay cũng cảm thấy. Khi đạt được thành công trên sân khấu, một kẻ sẽ tụt dốc trong sự đánh giá của tôi đến mức biến mất khỏi tầm mắt; còn thất bại ở lĩnh vực này lại khiến tôi phải vểnh tai lên nghe, khiến tôi bắt đầu chú ý. Nhưng sự việc lại không diễn ra như vậy với Wagner; bên cạnh một Wagner đã sáng tạo ra thứ âm nhạc độc đáo nhất từng tồn tại, còn có một Wagner về bản chất là một con người của sân khấu, một diễn viên, kẻ cuồng tín sân khấu nhiệt thành nhất có lẽ từng xuất hiện trên mặt đất, ngay cả khi xét dưới tư cách là một nhạc sĩ. Và nhân đây cũng xin được nói rằng, nếu như lý thuyết của Wagner là “kịch là mục đích, âm nhạc chỉ là phương tiện” — thì thực hành của Wagner từ đầu đến cuối lại là “tư thế mới là đích đến, kịch và thậm chí cả âm nhạc không bao giờ có thể là gì khác ngoài phương tiện.” Âm nhạc đóng vai trò là cách thức để nhấn mạnh, cường điệu, và làm sâu sắc thêm những tư thế kịch nghệ cùng mọi thứ làm thỏa mãn các giác quan của người diễn viên; và kịch của Wagner chỉ là cơ hội cho muôn vàn tư thế đầy thú vị! — Sánh ngang với mọi bản năng khác, ông ta sở hữu bản năng độc tài của một người diễn viên lớn trong mọi chuyện và, như tôi đã nói, cả dưới tư thế của một nhạc sĩ nữa. — Đã có lần, và không phải không vất vả, tôi đã làm cho điều này trở nên rõ ràng đối với một tín đồ thuần túy của Wagner — sự rõ ràng và một tín đồ Wagner! Tôi sẽ không nói thêm nửa lời nào nữa. Đã có những lý do để tôi bổ sung rằng: “Vì Chúa, hãy sống chân thật hơn với chính mình một chút đi! Chúng ta đâu có đang ở

Bayreuth lúc này. Ở Bayreuth, con người ta chỉ đoan chính khi đứng trong đám đông; còn cá nhân thì dối trá, hắn thậm chí còn dối trá với chính bản thân mình. Người ta bỏ lại bản thân ở nhà khi đến Bayreuth, người ta từ bỏ mọi quyền được dùng tiếng nói và sự lựa chọn của riêng mình, quyền được có gu thẩm mỹ và thậm chí cả lòng dũng cảm của riêng mình; người ta không còn nhận ra những điều ấy theo cách mà mình vẫn thường có và vẫn thường thực hành trước mặt Chúa, trước thế giới và giữa bốn bức tường phòng mình nữa. Trong nhà hát, chẳng một ai mang theo những giác quan tinh tế nhất của nghệ thuật mình vào cả, và kém hơn hết thảy chính là người nghệ sĩ sáng tác cho nhà hát — bởi vì nơi đây thiếu vắng đi sự cô đơn; mọi thứ hoàn hảo đều không dung thứ cho sự có mặt của nhân chứng.… Ở nhà hát, con người ta trở thành đám đông, thành bầy đàn, thành đàn bà, thành kẻ biệt phái, thành loài súc vật biết bầu chọn, thành kẻ bảo trợ, thành tên ngốc — thành một tín đồ Wagner: ở đó, lương tâm cá nhân thâm trầm nhất cũng buộc phải khuất phục trước thứ sức hút cào bằng của đại quần chúng, ở đó kẻ láng giềng cai trị, ở đó người ta trở thành một kẻ láng giềng.”