Denzil Cantercot đứng hút thuốc lá trong tiệm của người chủ nhà, thổi vào bầu không khí đậm mùi da thuộc chật chội ấy một nét thanh tao cùng làn hương dễ chịu. Crowl cặm cụi đóng giày, trò chuyện với vị khách thuê trọ mà không hề ngước mắt lên. Ông là một người đàn ông thấp bé, đầu to, da tái xám, mắt buồn, và luôn mang một chiếc tạp dề bám đầy mỡ. Denzil khoác một chiếc áo bành tô dày có cổ bằng lông thú. Mùa đông ra đường, không bao giờ người ta thấy thiếu chiếc áo ấy trên người hắn. Còn ở trong nhà, hắn cởi ra và chỉ mặc áo sơ mi tay ngắn. Crowl là một người thích suy ngẫm, hoặc tự cho là thế — dường như điều đó cũng đòi hỏi một tư duy độc lập nhất định. Mái tóc trên đỉnh đầu ông đang thưa dần đi, tựa như bộ óc bên trong đang cố gắng vươn lên thật sát để chạm vào những thực tại của vạn vật. Ông rất tự hào vì mình không theo đuổi bất kỳ thói kỳ cục nào. Hiếm có ai trên đời lại không mang một sở thích hay thói quen lập dị nào đó; chính vì sự vượt trội ấy, đôi khi Crowl cảm thấy bản thân thật cô độc. Ông ăn chay, theo chủ nghĩa thế tục, thuộc phong trào Cờ Xanh, theo phái Cộng hòa, và bài trừ thuốc lá. Ăn thịt là một thói kỳ cục. Uống rượu là một thói kỳ cục. Tôn giáo là một thói kỳ cục. Chế độ quân chủ là một thói kỳ cục. Hút thuốc là một thói kỳ cục. Crowl thường hay nói: "Một người bình thường như tôi có thể sống mà chẳng cần mấy thói kỳ cục ấy."
"Một người bình thường" là câu cửa miệng của Crowl. Vào một buổi sáng Chủ nhật nọ, khi đứng trên bãi đất trống Mile-end Waste nằm đối diện cửa hàng — và lớn tiếng giảng giải cho đám đông nghe về những thói hư tật xấu của vua chúa, giáo sĩ và những miếng sườn cừu — cụm từ "người bình thường" cứ chốc chốc lại vang lên như "chủ đề" của một bản giao hưởng. "Tôi chỉ là một người bình thường và tôi muốn biết." Đó là câu nói dùng để chém đứt những lớp màng nhện của sự ngụy biện tinh vi, rồi giơ cao chúng lên một cách đầy khinh miệt trên mũi kiếm. Mỗi khi Crowl đến công viên Victoria Park để tìm chút giải trí vào những buổi chiều Chủ nhật, ông lại dùng chính câu nói này để đánh tan lũ người tin vào siêu nhiên. Crowl am hiểu Kinh Thánh hơn hầu hết các mục sư, và trong túi ông luôn thủ sẵn một cuốn in chữ li ti, quăn cả mép để đánh dấu những điểm mâu thuẫn trong văn bản. Sách Giê-rê-mi, chương hai, nói thế này; sách Cô-rinh-tô thứ nhất, chương một, lại nói thế khác. Hai lời phát biểu mâu thuẫn nhau nhưng cả hai đều có thể đúng, thế nhưng: "Tôi chỉ là một người bình thường và tôi muốn biết." Crowl dành phần lớn thời gian của mình để "lấy lời kinh này đập vào lời kinh nọ". Trò chọi gà chẳng mang lại cho những kẻ cuồng tín niềm vui sướng tột đỉnh nào lớn hơn cảm giác mà Crowl có được khi xúi giục hai đoạn kinh thánh lao vào cắn xé lẫn nhau. Crowl sở hữu một thiên bẩm siêu hình khiến cho các tín đồ đi theo ông vào sáng Chủ nhật phải phát cuồng lên vì ngưỡng mộ, đồng thời khiến kẻ thù chết lặng trong sợ hãi. Chẳng hạn, ông đã phát hiện ra rằng Đấng Tối Cao không thể di chuyển, bởi Ngài đã lấp đầy mọi khoảng không gian mất rồi. Ông cũng là người đầu tiên phát minh ra một trường hợp hóc búa để làm bối rối tầng lớp giáo sĩ: trường hợp tối quan trọng về một vị thánh qua đời ở Nam cực đúng vào thời điểm một vị thánh khác qua đời ở Luân Đôn. Cả hai đều bay vút lên thiên đường, thế nhưng họ lại di chuyển theo hai hướng ngược chiều nhau hoàn toàn. Cho đến muôn đời, họ sẽ chẳng bao giờ gặp được nhau. Vậy thì, ai trong số họ đã lên đến thiên đường? Hay thực ra chẳng có chốn nào như thế? "Tôi chỉ là một người bình thường và tôi muốn biết." Cầu xin Chúa hãy giữ gìn những khoảng không gian mở của chúng ta; chúng tồn tại là để làm chứng cho niềm đam mê bất trị của nhân loại đối với những Điều Chưa Biết và Những Gì Bị Hiểu Lầm. Ngay cả 'Arry cũng có thể dành ra năm phút để chú ý đến thần học suy đoán, miễn là 'Arriet không đang vội.
Peter Crowl không hề tiếc nuối khi có một người thuê trọ như Denzil Cantercot — dù hắn là một kẻ tài cao đáng để tốn đạn dược, nhưng lại sai bét nhè một cách vô phương cứu chữa về mọi vấn đề dưới vòm trời này. Chỉ có đúng một điểm duy nhất Peter Crowl đồng quan điểm với Denzil Cantercot: ông thầm ngưỡng mộ hắn. Khi ông hỏi hắn về Chân lý — việc này diễn ra trung bình khoảng hai lần một ngày — ông không hề thực sự kỳ vọng sẽ nhận được câu trả lời từ hắn. Ông thừa biết Denzil là một nhà thơ.
"Cái Đẹp," hắn tiếp lời, "là thứ chỉ thu hút những kẻ giống như anh. Còn Cái Thật thì dành cho tất cả mọi người. Đa số nắm giữ quyền ưu tiên trước. Cho đến lúc đó, những nhà thơ như các anh phải đứng sang một bên. Cái Thật và Cái Hữu ích — đó mới là những gì chúng ta cần. Lợi ích của Xã hội là tiêu chuẩn duy nhất để đánh giá vạn vật. Mọi thứ đều đứng vững hoặc sụp đổ dựa trên Lợi ích của Xã hội."
"Lợi ích của Xã hội!" Denzil lặp lại với giọng đầy khinh miệt. "Lợi ích của Xã hội là cái quái gì chứ? Cá nhân đứng trước muôn loài. Quần chúng phải hy sinh vì Đại nhân. Bằng không, Đại nhân sẽ bị hy sinh cho quần chúng. Nếu không có những vĩ nhân, sẽ chẳng có nghệ thuật. Nếu không có nghệ thuật, cuộc đời này sẽ chỉ là một tờ giấy trắng."
"À, nhưng chúng ta sẽ lấp đầy nó bằng bánh mì phết bơ," Peter Crowl nói.
"Đúng vậy, chính bánh mì phết bơ đã bóp chết Cái Đẹp," Denzil Cantercot cay đắng thốt lên. "Nhiều người trong chúng ta bắt đầu bằng việc đuổi theo những chú bướm qua các đồng cỏ xanh tươi, nhưng rồi chúng ta lại rẽ ngang——"
"Để đi bắt giòi bọ," Peter khúc khích cười, tay vẫn cặm cụi đóng giày.
"Peter, nếu anh cứ đem mọi thứ ra làm trò đùa, tôi sẽ chẳng thèm tốn thời gian với anh nữa đâu."
Ánh mắt hoang dại của Denzil lóe lên vẻ giận dữ. Hắn hất mái tóc dài của mình ra sau. Đối với hắn, cuộc đời là một điều vô cùng nghiêm túc. Hắn chưa bao giờ cố ý viết thơ trào phúng.
Có ba lý do giải thích tại sao những thiên tài lại để tóc dài. Thứ nhất, họ quên mất là tóc mình đang mọc. Thứ hai, họ thích thế. Thứ thứ ba, để tóc dài đỡ tốn kém hơn; họ để tóc dài cũng giống lý do họ giữ chiếc mũ của mình thật lâu năm.
Chính vì nét đặc thù này của thiên tài, bạn hoàn toàn có thể tạo dựng được tiếng tăm là kẻ chẳng có lấy nổi hai xu dính túi. Tuy nhiên, lý do kinh tế lại không áp dụng cho Denzil, kẻ luôn có thể mua chịu được với những người trong giới nhờ vào vẻ ngoài của mình. Thế nên, khi đám trẻ ranh trên đường phố cất tiếng kêu réo bắt hắn đi cắt tóc, chúng chẳng làm được chút công trạng gì cho các thợ hớt tóc cả. Tại sao cả thế giới này lại luôn quan tâm đến những người thợ cắt tóc và đồng lõa với nhau để thúc đẩy lợi ích của họ nhỉ? Denzil hẳn sẽ nói với bạn rằng điều đó không nhằm phục vụ cho thợ hớt tóc, mà là để thỏa mãn bản năng chống lại sự độc đáo của đám đông. Trong thời kỳ hoàng kim của mình, Denzil từng là một biên tập viên, nhưng hắn thà nuốt chỗ hồ dán của mình chứ không bao giờ tơ tưởng đến việc đem cái kéo của hắn ra để tự xử lý mái tóc. Công dụng của mái tóc đã thay đổi kể từ thời của Samson, nếu không thì Denzil đã chẳng phải là một gã đàn ông cao, gầy, thần kinh căng thẳng, trông quá mong manh và yếu ớt đến mức chẳng dùng nổi làm cả một chiếc thông ống tếu, mà phải là một lực sĩ Hercules mới đúng. Khuôn mặt bầu dục hẹp của hắn thon dần xuống chiếc cằm nhọn với bộ râu bờm xôm không được tỉa tót. Áo sơ mi của hắn trông thật gai mắt, đôi giày sờn cũ đã mòn gót, và chiếc mũ bicorne thì bám đầy bụi bặm xám xịt. Đó chính là những hậu quả của tình yêu dành cho Cái Đẹp.
Peter Crowl tỏ ra ấn tượng trước lời chỉ trích của Denzil đối với thói bông đùa, và ông vội vàng lái câu chuyện đi để chữa thẹn.
"Tôi rất nghiêm túc đấy chứ," ông nói. "Bướm thì chẳng đem lại lợi ích quái quỷ gì cho ai; ít ra thì sâu bướm còn cứu được lũ chim khỏi chết đói."
"Đúng là cái nhìn nhận vấn đề quen thuộc của anh rồi, Peter," Denzil nói. "Chào buổi sáng, thưa phu nhân." Câu này là nói với bà Crowl, người mà hắn ngả mũ chào với một vẻ lịch thiệp vô cùng tỉ mỉ. Bà Crowl gầm gừ trong cổ họng và nhìn chồng mình với một dấu hỏi chấm hiện lên trong từng con mắt. Trong vài giây, Crowl vẫn cắm cúi vào chiếc đế giày, cố gắng làm như không nhìn thấy câu hỏi đó. Ông ngọ nguậy một cách bứt rứt trên chiếc ghế đẩu. Vợ ông húng hắng ho một tiếng đầy nghiêm nghị. Ông ngước lên, thấy bà đang đứng lừng lững ngay trên đầu mình, và chỉ biết bất lực lắc đầu sang hai bên. Thật kỳ diệu làm sao khi bà Crowl lúc nào cũng trông cao lừng lững hơn ông Crowl, ngay cả khi ông đứng thẳng người trên đôi giày của mình. Chiều cao của bà thực ra còn kém hơn nửa inch. Quả là một thứ ảo ảnh quang học.
"Ông Crowl," bà Crowl nói, "vậy thì để tôi nói cho ổng nghe."
"Không, không, mình ơi, chưa đâu," Peter bất lực lắp bắp; "cứ để mặc tôi."
"Tôi mặc kệ ông đủ lâu rồi đấy. Ông chẳng bao giờ làm nên trò trống gì cả. Nếu là chuyện đi chứng minh cho một lũ đầu đất rằng Jollygee và Genesis, hay mấy nhân vật Kinh Thánh đã chết từ đời nào không liên quan gì đến ai trên đời này, từng mâu thuẫn lẫn nhau, thì cái lưỡi của ông chạy nhanh phải biết. Thế mà đến chuyện kiếm miếng ăn bỏ vào miệng mấy đứa con ruột thịt của mình, thì ông lại câm như hến chẳng thốt được lời nào. Có một kẻ ăn chực nằm chờ ở nhà ông hết tuần này sang tuần khác — gặm nhấm và tước đoạt da thịt xương xẩu của nhà này — mà chẳng chịu trả nổi dù chỉ một xu rưỡi——"
"Thôi nào, thôi nào mình ơi; mọi chuyện ổn cả mà," tội nghiệp ông Crowl nói, mặt đỏ bừng như lửa cháy.
Denzil mơ màng nhìn bà. "Có lẽ nào bà đang ám chỉ tôi đấy chứ, thưa bà Crowl?" hắn cất lời.
“Chứ không ám chỉ ông thì ám chỉ ai, thưa ông Cantercot? Bảy tuần trôi qua rồi đấy, mà tôi chẳng thấy được lấy một xu cắc ké phước đức nào——”
"Bà Crowl thân mến của tôi," Denzil nói, vừa rút điếu thuốc ra khỏi miệng với vẻ mặt đầy đau khổ, "sao bà lại trách móc sự sơ suất của tôi cơ chứ?"
"Sự sơ suất của tôi ư! Nghe hay nhỉ!"
"Tôi thì chẳng thấy hay ho gì," Denzil đáp giọng sắc hơn. "Nếu bà gửi hóa đơn cho tôi thì tôi đã trả tiền từ lâu rồi. Sao bà lại có thể mong tôi phải bận tâm đến những tiểu tiết như thế chứ?"
“Tụi này ở đây làm gì có cái kiểu sang chảnh thế. Người ta mua bán sòng phẳng — chứ có ai đợi nhận hóa đơn đâu,” bà Crowl nói, nhấn mạnh từng từ với vẻ khinh miệt khôn cùng.
Peter đập búa cộp cộp vào cây đinh, như thể để át đi tiếng của vợ mình.
"Là ba bảng mười bốn xu tám xu lẻ, nếu ông đang nóng lòng muốn biết," bà Crowl tiếp tục cằn nhằn. "Và ở cả cái con đường Mile End này chẳng có mụ đàn bà nào làm nổi giá rẻ hơn thế, khi mà bánh mì đang có giá bốn xu ba xu lẻ một ổ, rồi chủ nhà thì cứ réo đòi tiền thuê nhà vào mỗi sáng thứ Hai hầu như từ trước khi mặt trời mọc, còn thiên hạ thì cứ lê lết lết lết cho đến khi giày chỉ vừa vặn để ném theo mấy cặp vợ chồng mới cưới, rồi Giáng sinh thì đang đến gần mà tiền học phí thì tận bảy xu một tuần!"
Peter co rúm người lại trước khoản chi tiêu cuối cùng. Ông đã cảm thấy nó sắp giáng xuống — y như ngày Giáng sinh vậy. Vợ chồng ông vốn không cùng chung chí hướng về vấn đề Giáo dục Miễn phí. Peter cho rằng, đã sinh ra tới chín đứa con thì việc ông phải đóng một xu mỗi tuần cho mỗi đứa đủ tuổi đi học là hoàn toàn công bằng. Còn hiền thê của ông lại tranh luận rằng, vì đẻ lắm con như thế thì theo lý họ đáng lẽ phải được miễn giảm. Chỉ những nhà ít con mới có thể dư dả ra một xu mà thôi. Thế nhưng, điểm duy nhất mà gã thợ đóng giày theo chủ nghĩa hoài nghi ở con đường Mile End giành phần thắng chính là khoản tiền học phí này. Đó là vấn đề lương tâm, và bà Crowl chưa từng bao giờ làm đơn xin miễn giảm, dù rằng bà thường trút giận bằng cách tát lũ trẻ. Tụi nhỏ đã quen với những cái tát rồi, và khi không có ai khác đánh chúng thì chúng tự tát lẫn nhau. Chúng là những đứa trẻ lanh lợi, vô phép, chuyên quấy rầy cha mẹ và làm phiền các thầy cô giáo, nhưng lúc nào cũng vui vẻ hết nấc.
"Mặc xác tiền học phí đi!" Peter bực dọc cãi lại. "Ông Cantercot có phải là người chịu trách nhiệm cho đám con của bà đâu."
"Tôi cũng mong là thế đấy, ông Crowl ạ," bà Crowl nghiêm giọng đáp. "Tôi thấy xấu hổ thay cho ông." Nói rồi, bà ngoắt người nguầy nguậy bỏ ra khỏi tiệm đi vào căn phòng phía sau.
"Ổn cả mà," Peter gọi với theo với giọng dỗ dành. "Tiền nong sẽ ổn thôi, mình ơi."
Ở những tầng lớp lao động bình dân, người ta thường gọi vợ mình là "mẹ"; còn ở những tầng lớp có phần cao sang hơn, mốt thịnh hành là gọi nàng là "vợ" hệt như khi bạn nhắc đến "Sở Giao dịch Chứng khoán" hay "Sông Thames", chẳng mảy mai nhận vơ một quyền sở hữu đặc biệt nào. Bản năng con người ta luôn cảm thấy xấu hổ khi tỏ ra có đạo đức và gia giáo.
Denzil phì phèo điếu thuốc, điềm nhiên như không. Peter chăm chú cúi đầu vào công việc, liên tục đâm mũi giùi một cách đầy căng thẳng. Một khoảng im lặng kéo dài. Một kẻ chơi đàn quay tấu vang lên một khúc waltz ở bên ngoài, chẳng ai thèm ngó ngàng tới, và rồi khi thấy chẳng làm phiền được ai, hắn đành lủi thủi đi chỗ khác. Denzil châm thêm một điếu thuốc nữa. Chiếc đồng hồ dính đầy bụi bẩn trên tường tiệm điểm mười hai tiếng.
"Anh nghĩ thế nào," Crowl lên tiếng, "về các nước Cộng hòa?"
"Chúng thật thấp kém," Denzil đáp gọn lỏn. "Không có Quân chủ thì chẳng có hiện thân hữu hình nào của Quyền uy cả."
"Gì chứ! Anh gọi Nữ hoàng Victoria là hữu hình đấy phỏng?"
"Peter, anh muốn đuổi tôi ra khỏi nhà này chắc? Hãy để lại những chuyện nhảm nhí đó cho phụ nữ, những kẻ có bộ óc chỉ vừa đủ lớn để chứa chấp mấy chuyện vụn vặt trong nhà. Các nước Cộng hòa thật thấp kém. Plato đã rất nhân từ khi gạt bỏ mấy nhà thơ ra khỏi nhà nước của ông ta. Cộng hòa không phải là mảnh đất màu mỡ cho thơ ca."
"Thật là nhảm nhí! Nếu nước Anh từ bỏ cái thói kỳ cục Quân chủ và biến thành một nước Cộng hòa vào ngày mai, ý anh muốn nói là——?"
"Ý tôi muốn nói là trước hết sẽ chẳng có nổi một Nhà thơ Laureate nào đâu."
"Ai mới là kẻ đang nói nhảm lúc này, anh hay tôi hả Cantercot? Nhưng tôi chẳng thèm quan tâm mảy may đến mấy gã nhà thơ đâu, ngoại trừ những vị có mặt ở đây nhé. Tôi chỉ là một người bình thường, và tôi muốn biết tại sao lại phải trao quyền lực cho bất kỳ một cá nhân nào đứng trên tất cả mọi người khác?"
"À, đó là điều mà Tom Mortlake từng hay nói. Hãy đợi đến khi anh nắm quyền trong tay, Peter, với đống tiền quỹ của công đoàn phải kiểm soát, và đám công nhân đang sục sôi khao mang lại cho anh những thiên thần bay lượn rồi khiêng anh lên cao như một lá cờ, miệng hò reo vang dội."
"À, đó là vì anh ấy đã vượt trội hơn hẳn bọn họ từ lâu rồi," Crowl nói, ánh mắt xám buồn lóe lên một tia sáng. "Dù sao thì điều đó cũng chẳng chứng minh được rằng tôi sẽ nói khác đi đâu. Và tôi nghĩ anh đã hoàn toàn sai lầm khi cho rằng anh ấy bị hỏng người. Tom là một chàng trai tuyệt vời — một người đàn ông đúng nghĩa từ đầu đến chân, và vóc dáng anh ấy thì cao lớn phết đấy chứ. Tôi không phủ nhận anh ấy có những điểm yếu, và đã từng có lúc anh ấy đứng ngay tại căn tiệm này để lên án kẻ khốn khổ Constant đã khuất. 'Crowl,' anh ấy từng nói, 'gã đó sẽ gây họa đấy. Tôi không thích mấy tay từ thiện găng tay trắng dây dưa vào những tranh chấp lao động thực tế mà họ chẳng hiểu mẹ gì.'"
Denzil vô thức huýt sáo. Đó đúng là một tin tức mới mẻ.
"Tôi dám cá," Crowl nói tiếp, "là anh ấy có hơi ghen tị với bất kỳ ai xía vào tầm ảnh hưởng của mình. Nhưng trong trường hợp này thì sự ghen tị đó cuối cùng cũng phai nhạt, anh thấy đấy, vì tội nghiệp gã kia và anh ấy đã trở thành bạn thân của nhau, ai mà chẳng biết. Tom không phải là kẻ ôm khư khư thành kiến. Tuy nhiên, tất cả những điều đó chẳng chứng minh được gì chống lại các nước Cộng hòa cả. Hãy nhìn Sa hoàng và người Do Thái mà xem. Tôi chỉ là một người bình thường, nhưng đời nào tôi chịu sống ở nước Nga — cho dù có đổi lấy toàn bộ số da thuộc ở đó đi nữa! Một người Anh, dẫu có bị đánh thuế nặng nề để duy trì cái Thói Quân chủ đi chăng nữa, thì ít nhất anh ta vẫn là vua trong lâu đài của chính mình, bất kể kẻ nào đang cầm đầu ở Windsor đi nữa. Xin phép anh một lát nhé, mụ nhà tôi đang gọi kìa."
"Xin phép anh một lát. Tôi phải đi đây, và trước khi đi tôi muốn nói — tôi cảm thấy mình có trách nhiệm phải cho anh biết ngay — rằng sau những gì đã xảy ra hôm nay, tôi sẽ chẳng bao giờ có thể duy trì quan hệ ở đây như trong những ngày tháng — tôi có nên gọi là tươi đẹp không? — của quá khứ nữa."
"Ồ, không, Cantercot. Đừng nói thế; đừng nói thế chứ!" gã thợ đóng giày nhỏ con nài nỉ.
"Thôi được, thế tôi nên gọi là tồi tệ phỏng?"
"Không, không, Cantercot. Đừng hiểu lầm tôi. Dạo này nhà tôi chật vật lắm mới xoay sở nổi qua ngày. Anh thấy đấy, gia đình đông con quá mà. Chúng cứ lớn lên từng ngày. Nhưng mặc kệ mụ ấy đi. Anh cứ trả tiền bất cứ khi nào anh có."
Denzil lắc đầu. "Không thể được. Anh biết đấy, khi tôi mới đến đây, tôi thuê căn phòng trên gác của anh và tự lo ăn uống. Rồi tôi quen biết anh. Chúng ta trò chuyện cùng nhau. Về Cái Đẹp. Và Cái Hữu ích. Tôi nhận ra anh chẳng có lấy một tâm hồn. Nhưng anh là người trung thực, và tôi quý anh. Tôi thậm chí còn đi xa đến mức ăn uống cùng gia đình anh. Tôi tự nhiên như ở nhà trong phòng khách phía sau của anh. Thế nhưng chiếc bình đã vỡ nát (tôi không ám chỉ chiếc trên lò sưởi đâu nhé), và dẫu cho hương hoa hồng có còn vương vấn trên đó đi chăng nữa, thì nó cũng chẳng thể nào — chẳng bao giờ có thể hàn gắn lại được nữa." Hắn buồn bã hất mái tóc rồi lủi thủi bước ra khỏi tiệm. Crowl định chạy theo, nhưng bà Crowl vẫn đang gọi, và trong mọi xã hội lịch thiệp thì phụ nữ bao giờ cũng được ưu tiên trên hết.
Cantercot đi thẳng — hoặc thẳng hết mức có thể với dáng điệu lỏng lẻo của hắn — đến số 46 phố Glover, rồi gõ cửa. Người giúp việc của Grodman ra mở cửa. Ả ta là một người phụ nữ rỗ mặt, da dẻ hồng hào như gạch non và mang một dáng vẻ đưa tình lúng liếng.
"Ồ, chúng ta lại tới đây rồi kìa!" ả ta hí hửng lên tiếng.
"Đừng có ăn nói kiểu hề hấn thế," Cantercot cáu kỉnh quát. "Ông Grodman có nhà không?"
"Không, chính anh vừa làm ổng nổi giận đấy chứ," bản thân gã đàn ông đó gầm gừ, bất ngờ xuất hiện trong đôi dép lê. "Vào đi. Cái quái gì mà từ hồi vụ điều tra đến giờ mày cứ biến đi đằng nào thế? Lại uống rượu hả?"
"Tôi đã thề bỏ rồi. Không chạm vào một giọt nào từ hồi——"
"Vụ án mạng á?"
"Hả?" Denzil Cantercot giật mình thốt lên. "Ý ông là gì?"
"Thì ý tao nói vậy đấy. Kể từ ngày 4 tháng Mười hai, giờ thì tao tính mọi thứ bắt đầu từ vụ án mạng đó, hệt như người ta tính kinh tuyến từ Greenwich vậy."
"Ồ," Denzil Cantercot đáp.
"Để tao xem nào. Gần hai tuần lễ. Quả là một khoảng thời gian dài để cai Rượu — và cai Tao nhỉ."
"Tôi chẳng biết đằng nào tệ hơn," Denzil bực bội nói. "Cả hai ông đều đang đánh cắp trí óc của tôi."
"Thật thế ư?" Grodman mỉm cười đầy thú vị đáp. "Ừ thì, suy cho cùng đó cũng chỉ là hành vi trộm cắp vặt thôi mà. Cái gì đã rắc muối vào vết thương của mày thế?"
"Ấn bản thứ hai mươi tư của cuốn sách của tôi."
"Sách của ai cơ?"
"Thì, sách của ông chứ ai. Ông hẳn phải kiếm được đống tiền từ cuốn 'Tội phạm tôi đã bắt' chứ nhở."
"'Tội phạm tôi đã bắt,'" Grodman đính chính. "Denzil thân mến, tao phải nhắc mày bao nhiêu lần nữa đây rằng tao mới là kẻ trải qua những kinh nghiệm tạo nên phần xương sống cho cuốn sách đó, chứ không phải mày? Trong từng vụ việc, tao mới là kẻ tóm cổ tội phạm. Bất kỳ gã nhà báo nào cũng có thể viết thêm phần diễn giải."
"Trái lại mới đúng. Mấy gã thợ viết báo sẽ để trần trụi sự thật ra đấy. Chính ông cũng có thể làm điều đó — vì chẳng có ai địch lại ông ở những câu văn trình bày lạnh lùng, minh bạch và mang tính khoa học. Nhưng tôi đã thi vị hóa những sự thật trần trụi đó và nâng chúng lên tầm vóc của thơ ca và văn học. Ấn bản thứ hai mươi tư của cuốn sách chính là minh chứng cho sự thành công của tôi."
"Nhảm nhí! Ấn bản thứ hai mươi tư là nhờ toàn bộ vào vụ án mạng đấy! Mày làm ra vụ đó chắc?"
"Ông cứ hay vặn vẹo người ta quá đáng, ông Grodman," Denzil nói, đổi giọng.
"Không — tao về hưu rồi cơ mà," Grodman cười phá lên.
Denzil không hề trách cứ sự cợt nhả của cựu thám tử. Hắn thậm chí còn cười nhẹ một tiếng.
"Thôi được, hãy đưa tôi thêm năm bảng nữa đi, rồi chúng ta coi như huề. Tôi đang nợ nần ngập đầu đây."
"Một xu cũng không có. Sao dạo này mày không đến thăm tao kể từ vụ án mạng thế? Tao đã phải tự tay viết lá thư gửi cho tờ 'Pell Mell Press' đấy. Lẽ ra mày đã có thể kiếm được một đồng crown rồi."
"Tôi bị chuột rút ở tay, nên không làm nổi công việc cuối cùng của ông được. Tôi đang định đến để báo cho ông biết vào sáng hôm của ngày——" "Vụ án mạng. Mày cũng đã khai thế trước phiên điều tra rồi còn gì."
"Đó là sự thật."
"Tất nhiên rồi. Chẳng phải mày đang tuyên thệ đấy ư? Mày thật là nhiệt tình khi dậy sớm thế chỉ để báo cho tao biết cơ đấy. Mày bị chuột rút ở bàn tay nào thế?"
"Thì tay phải chứ còn tay nào."
"Và mày không thể viết bằng tay trái à?"
"Tôi nghĩ thậm chí mình còn chẳng cầm nổi một cái bút."
"Hoặc bất kỳ dụng cụ nào khác, có lẽ thế. Mày đã làm cái quái gì mà để bị như thế?"
"Viết quá nhiều. Đó là nguyên nhân duy nhất có thể xảy ra."
"Ồ, tao thì chẳng biết thế nào. Viết cái gì cơ?"
Denzil ngập ngừng. "Một sử thi."
"Bảo sao mày ngập chìm trong nợ nần. Một đồng souverain có giúp mày thoát khỏi cảnh đó không?"
"Không; chẳng có ích gì cho tôi đâu."
"Cầm lấy đây vậy."
Denzil cầm lấy đồng tiền vàng và chiếc mũ của mình.
"Mày không định kiếm nó bằng cách làm việc à, đồ ăn mày kia? Ngồi xuống và viết cho tao vài dòng xem nào."
Denzil cầm lấy giấy bút và ngồi vào chỗ.
"Ông muốn tôi viết gì nào?"
"Sử thi ấy."
Denzil giật mình, mặt đỏ bừng lên. Nhưng hắn vẫn bắt tay vào viết. Grodman ngả người ra sau chiếc ghế bành và cười vang, chăm chú quan sát khuôn mặt đầy vẻ nghiêm trang của nhà thơ.
Denzil viết được ba dòng rồi khựng lại.
"Không nhớ gì nữa à? Thôi được, đọc cho tao nghe đoạn đầu xem nào."
Denzil đọc:
"Về sự bất tuân đầu tiên của loài người và trái cây
Của cái cây bị cấm đó mà hương vị chết chóc
Đã mang cái chết đến cho thế gian này——"
"Khoan đã!" Grodman la lên; "sao mày toàn chọn mấy đề tài u ám thế không biết."
"U ám! Chứ sao, Milton cũng chọn đúng đề tài đó còn gì!"
"Mặc kệ Milton đi. Biến đi chỗ khác — mày và mấy bản sử thi của mày ấy."
Denzil bỏ đi. Ả phụ nữ rỗ mặt ra mở cửa chính cho hắn.
"Khi nào thì tôi mới có chiếc váy mới đó đây, mình ơi?" ả thì thầm một cách lúng liếng đầy đưa tình.
"Tôi không có tiền đâu, Jane," hắn đáp ngắn gọn.
"Anh đang có một đồng souverain cơ mà."
Denzil đưa cho ả đồng tiền vàng, rồi bực dọc sập mạnh cửa lại. Grodman nghe rõ mồn một những lời thì thầm của họ và mỉm cười thầm lặng. Thính giác của ông ta cực kỳ nhạy bén. Jane chính là người đầu tiên giới thiệu Denzil cho ông ta quen biết vào khoảng hai năm về trước, khi ông ta nói về việc tìm một thư ký chép thuê, và từ đó đến nay nhà thơ này vẫn luôn làm những công việc vặt cho ông ta. Grodman thừa hiểu Jane có lý do riêng của ả. Dù không biết rõ những lý do đó là gì, ông ta vẫn nắm thóp được cả hai. Ông ta cảm thấy chẳng có ai là mình không nắm thóp được cả. Hết thảy đàn ông — và phụ nữ — ai cũng có điều gì đó cần phải che giấu, và việc của bạn chỉ đơn giản là giả vờ như mình đã biết rõ điều đó là gì. Quả đúng là Grodman, một kẻ nếu không làm khoa học thì chẳng làm gì cả.
Denzil Cantercot thẫn thờ bước chân lủi thủi về nhà, rồi một cách vô thức, hắn lững thững ngồi vào chiếc ghế của mình tại bàn ăn nhà Crowl.