Bức Tượng Tuyết Và Những Truyện Kể Lại Lần Hai

Lượt đọc: 362 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Người Hóa Đá: Một Truyện Ngụ Ngôn

❊ ❊ ❊

Vào cái thời xa xưa đầy u uất và cuồng tín tôn giáo, có một kẻ mang tên Richard Digby, kẻ u ám và nghiệt ngã nhất trong một giáo đoàn vốn đã khắc kỷ. Quan niệm về sự cứu rỗi của gã hẹp hòi đến nỗi, tựa như một mảnh ván mỏng giữa biển khơi cuồng nộ, nó chẳng thể cứu vớt được tội nhân nào ngoài chính bản thân gã; gã ngạo nghễ cưỡi lên tấm ván ấy và buông lời nguyền rủa những kẻ khốn cùng đang chới với giữa những lớp sóng của cõi chết đời đời. Dưới mắt gã, việc con người dám cậy dựa vào sức mình, hay bấu víu vào bất kỳ mảnh vỡ nào khác của con tàu đắm ngoài mảnh ván đơn độc kia — thứ mà gã luôn hết sức canh chừng để không ai với tới — đều là trọng tội tột cùng ghê tởm, cũng như là một nỗi ngu muội lớn lao. Nói cách khác, bởi giáo điều của mình chẳng giống bất kỳ ai, lại lấy làm hoan hỷ khôn xiết khi nghĩ rằng Thượng đế chỉ trao riêng cho mình gã trong cõi nhân gian kho tàng đức tin chân thật, Richard Digby quyết định dứt áo lánh đời để một mình thụ hưởng mối diễm phúc ấy triền miên bất tận.

“Và quả thật,” gã thầm nghĩ, “ta coi điều kiện tiên quyết để Thiên đình rủ lòng thương xót lấy ta, chính là tuyệt đối không dính dáng chi tới muôn vạn kẻ gớm ghiếc đã bị Ngài ruồng bỏ cho diệt vong. Nhược bằng ta còn nấn ná trong lều trại của Kedar, hồng ân cao cả ắt sẽ bị tước lại, rồi ta cũng sẽ bị chôn vùi trong cơn đại hồng thủy thịnh nộ, hoặc thiêu rụi giữa bão lửa lưu huỳnh, hay đọa đày trong bất kỳ thảm họa mới nào đã định sẵn cho thế hệ tà dâm kinh khiếp này.”

Thế là Richard Digby mang theo một chiếc rìu đốn cây mở lối dựng nơi trú ẩn chốn hoang vu, cùng vài ba vật dụng thiết yếu khác, đặc biệt là một thanh gươm và một khẩu súng để trừng phạt và tiêu diệt bất cứ kẻ nào dám xâm phạm cõi thanh tịnh tôn nghiêm của gã; đoạn gã dấn sâu vào những ngóc ngách hoang vu ảm đạm nhất của đại ngàn. Tuy nhiên, khi vừa tới bìa rừng, gã dừng chân giây lát để phủi sạch bụi bặm dưới chân mình nhắm vào ngôi làng từng sống, và buông lời nguyền rủa giáo đường nơi đây, coi đó chẳng khác nào ngôi đền thờ tà thần man di. Gã cũng tò mò muốn trông xem liệu lửa và lưu huỳnh có giáng xuống từ Trời ngay tức khắc hay chăng, khi mà kẻ công chính duy nhất giờ đã tự lo xong phần an toàn của mình. Nhưng kìa, ánh thái dương vẫn chan hòa êm ả trên những mái tranh cùng đồng ruộng, người cày cấy vẫn miệt mài, con trẻ vẫn vui đùa, muôn vẻ thái bình hiện hữu khắp nơi mà chẳng hề thấy điềm báo nào về ngày phán xét cận kề; gã đành quay gót bước đi, lòng đôi phần hụt hẫng. Dẫu vậy, càng dấn bước vào sâu, càng thấy quạnh quẽ đơn độc, cây cối hai bên càng rậm rạp và bóng râm trên đầu càng thâm u, thì lòng Richard Digby lại càng hoan hỉ ngút ngàn. Vừa sải bước, gã vừa lẩm bẩm một mình; ngồi dưới tán cây, gã giở Kinh Thánh đọc cho riêng mình nghe; và khi bóng tối của rừng già che khuất vòm trời rạng rỡ, tưởng chừng như sớm, trưa, chiều, tối, gã cũng chỉ nguyện cầu với chính bản thân gã mà thôi. Lối sống này hợp với tâm tính gã đến nỗi gã thường bật cười khoái trá, nhưng rồi lại cau mày khó chịu mỗi khi vách đá dội lại tràng cười dài vang động của chính mình.

Cứ thế, gã miệt mài đi ròng rã ba ngày hai đêm, và đến buổi chiều tà ngày thứ ba, gã dừng chân trước miệng một hang đá. Thoạt nhìn, nơi ấy gợi gã nhớ tới hang tiên tri Elijah trên núi Horeb, dẫu có phần giống với hang mộ của Abraham tại Machpelah hơn. Cửa hang ăn sâu vào lòng một ngọn đồi đá hiểm trở. Cây cối leo bám um tùm rậm rạp đến nỗi, ngoại trừ một kẻ tha thiết mê đắm những chốn u uất tăm tối, sẽ chẳng ai nhận ra vòm cửa thấp lè tè ấy, hay dám đặt chân vào gian phòng hình vòm, nơi ánh mắt rực lửa của loài báo hoa mai có thể bất ngờ đón lõng. Nếu Mẹ Thiên Nhiên tạo ra hang động heo hút và thê lương này cho con người, ắt hẳn chỉ để chôn giấu những nạn nhân của một trận dịch hạch vào lòng u tối của nó, rồi lấy đá lấp kín miệng hang và muôn đời xa lánh chốn này. Quanh quẩn không gian ấy chẳng có chút gì tươi sáng hay vui tươi, ngoại trừ một con suối nước sủi bọt róc rách cách chừng hai mươi bước chân, nơi Richard Digby chẳng buồn liếc mắt nhìn qua. Thay vào đó, gã thò đầu vào hang đá, rùng mình một cái, rồi tự đắc mỉm cười chúc mừng bản thân.

“Chính ngón tay của Thiên ân đã chỉ lối cho ta!” gã kêu lớn, trong khi hang hốc tựa lăng tẩm dội lại một tiếng vang kỳ quái, như thể có kẻ nào bên trong đang giễu cợt gã. “Nơi đây linh hồn ta sẽ được thanh thản; bởi phường gian ác sẽ chẳng thể tìm ra ta. Nơi đây ta có thể nghiền ngẫm Kinh Thánh mà không còn bị khuấy đảo bởi những lời giải thích dối trá. Nơi đây ta có thể dâng lên những lời nguyện cầu đẹp lòng Chúa, vì tiếng nói của ta sẽ không lẫn vào những lời cầu xin nhơ nhuốc của đám đông tội lỗi. Quả thật, con đường duy nhất dẫn tới thiên đàng phải đi qua lối vào chật hẹp của hang đá này — và duy chỉ có ta tìm thấy nó!”

Quan sát hang đá này, có thể thấy trên vòm trần, trong chừng mực ánh sáng mờ ảo cho phép nhìn thấu, treo lủng lẳng những khối chất trông như những cột băng đục ngầu; bởi hơi ẩm của biết bao thế kỷ hoang vu cứ nhỏ giọt không ngừng, nay đã kết tụ lại rắn chắc như kim cương; và bất cứ nơi nào giọt ẩm ấy rơi xuống, nó dường như có khả năng hóa đá vạn vật mà nó thấm qua. Những chiếc lá rụng cùng cành con bị gió cuốn vào hang, hay những bụi cây nhỏ xíu mọc sát ngưỡng cửa, chẳng hề đẫm sương mai tự nhiên, mà đã bị ướp cứng qua quá trình kỳ diệu ấy. Đến đây, người ta lại sực nhớ rằng Richard Digby, trước lúc dứt bỏ hồng trần, từng bị các danh y chẩn đoán mắc phải một chứng bệnh mà chẳng y thư nào ghi cách chữa. Đó là sự lắng đọng của những hạt sạn cặn bên trong tim do khí huyết ứ trệ; và nếu không có phép màu hiển hiện, chứng bệnh hiểm nghèo ấy e rằng sẽ ăn mòn toàn bộ cơ quan sinh mệnh, biến quả tim thịt máu của gã thành đá tảng. Nhiều người thậm chí còn quả quyết rằng quá trình hóa đá ấy đã sắp sửa hoàn tất. Thế nhưng, Richard Digby chẳng bao giờ tin nổi bên trong mình đang diễn ra sự hủy hoại ghê gớm nhường ấy; ngay cả khi nhìn thấy những cành lá bằng đá cẩm thạch kia, tim gã cũng chẳng đập nhanh hơn chút nào trước sự tương đồng với những loài thảo mộc mềm mại thủa nào. Rất có thể, chính sự vô cảm trơ trơ ấy lại là một triệu chứng của căn bệnh.

Dù thế nào chăng nữa, Richard Digby vẫn lấy làm thỏa mãn với chiếc hang đá tựa mồ chôn của mình. Gã yêu chốn u tịch hợp ý này tha thiết đến nỗi, thay vì bước vài bước ra con suối róc rách lấy nước, gã lại làm dịu cơn khát bằng những giọt ẩm thỉnh thoảng rỏ xuống từ vòm trần — thứ giọt nước mà nếu rơi vào bất kỳ đâu ngoài đầu lưỡi gã thì hẳn đã đông cứng thành sỏi cuội. Với một kẻ mang sẵn mầm mống hóa đá trong tim, thứ nước ấy quả là độc dược khôn lường. Vậy mà gã vẫn sống ở đó thêm ba ngày nữa, ăn rễ cây rau cỏ, uống vào sự diệt vong của chính mình, say ngủ tựa như nằm trong nấm mồ, và thức giấc giữa sự cô đơn của cõi chết, thế nhưng gã vẫn coi lối sống kinh hoàng này chẳng kém cạnh chi phước lành nơi cõi thượng giới. Thậm chí còn tuyệt diệu hơn; vì chốn thiên đình vẫn còn có thiên sứ quấy rầy gã. Chiều muộn ngày thứ ba, gã ngồi nơi cửa hang dinh thự của mình, cất tiếng đọc lớn Kinh Thánh chỉ vì chẳng có tai ai khác hưởng lợi từ đó, và gã đọc sai lạc cả đi, bởi những tia nắng tà không thể xuyên thấu màn bóng tối dày đặc vây quanh, cũng chẳng thể rọi soi lên trang kinh thiêng. Bỗng nhiên, một luồng sáng dịu dàng khẽ chiếu qua trang sách; ngước mắt lên, Richard Digby nhìn thấy một thiếu nữ đang đứng trước cửa hang, những tia nắng chiều ôm trùm lấy tấm áo trắng tinh khôi của nàng, khiến nàng như tự tỏa ra một vầng hào quang rạng rỡ.

“Chào buổi tối, Richard,” người con gái cất tiếng; “thiếp từ phương xa ngàn dặm tìm đến chàng.”

Vẻ thanh thoát duyên dáng cùng nét dịu hiền khả ái của thiếu nữ khiến Richard Digby nhận ra nàng ngay tức khắc. Nàng tên là Mary Goffe. Nàng từng chịu phép quy đạo dưới lời thuyết giảng của gã tại Anh quốc, trước khi gã tự giam mình vào thứ cuồng tín vị kỷ đang siết chặt lấy gã bằng gọng kìm sắt đá, khiến chẳng còn cảm xúc nào chạm tới được cõi lòng. Thuở gã làm người hành hương vượt biển sang Mỹ, nàng vẫn ở lại tư dinh của phụ thân; nhưng giờ đây, dường như nàng đã vượt đại dương lần theo dấu vết gã, được thúc đẩy bởi cùng một đức tin đã dẫn lối bao kẻ lưu vong tới chốn này, và có lẽ bởi cả một mối tình cũng thiêng liêng gần như thế. Nào có gì ngoài đức tin hòa cùng tình ái mới có thể nâng đỡ một sinh linh mảnh mai nhường ấy, lặn lội sâu vào chốn rừng thiêng nước độc, để mái tóc vàng óng ả bị cành gai cào xới tả tơi, và đôi chân trần rướm máu vì gai nhọn? Thế nhưng, dù mệt mỏi rã rời và khiếp sợ trước vẻ thê lương của hang đá, nàng vẫn nhìn người đàn ông cô độc bằng ánh mắt hiền từ và trắc ẩn, tựa như ánh nhìn từ đôi mắt thiên sứ dõi xuống một phàm nhân đang chịu khổ nạn. Song kẻ ẩn dật chỉ đăm đăm nhìn nàng với vẻ mặt sầm sì nghiêm khắc, ngón tay vẫn kẹp giữa trang kinh khép hờ, đoạn xua tay đuổi nàng đi.

“Xéo đi!” gã quát. “Ta là kẻ được thánh hóa, còn ngươi là phường tội lỗi. Đi ngay!”

“Ôi Richard,” nàng tha thiết, “thiếp đã vượt chặng đường gian truân này chỉ vì nghe tin một cơn bạo bệnh khốc liệt đang xâm chiếm trái tim chàng; và một Vị Đại Danh Y đã ban cho thiếp phương thuốc để chữa lành nó. Chẳng còn phương thuốc nào khác ngoài thứ thiếp mang tới cho chàng đây. Xin chớ xua đuổi thiếp, cũng đừng khước từ chén thuốc này; bằng không hang đá thê lương này ắt sẽ thành nấm mồ chôn chàng.”

“Cút đi!” Richard Digby đáp lại, nét mặt vẫn tối sầm giận dữ. “Trái tim ta còn lành lặn muôn phần hơn tim ngươi. Hãy để ta yên, hỡi kẻ trần tục; bởi mặt trời sắp lặn rồi; và khi chẳng còn ánh sáng nào rọi tới cửa hang, ấy là giờ cầu nguyện của ta.”

Lúc này, dù bản thân kiệt quệ khôn cùng, Mary Goffe chẳng hề cầu xin người đàn ông mang trái tim đá tảng kia một chỗ nương thân hay sự chở che, cũng chẳng màng xin xỏ điều chi cho riêng mình. Mọi ân cần của nàng chỉ dồn cả vào sự an nguy của gã.

“Xin chàng hãy cùng thiếp quay về!” nàng chắp hai tay thốt lên, “hãy trở về với đồng loại của chàng; bởi họ cần chàng, Richard ơi, và chàng còn cần họ gấp mười lần như thế. Đừng nấn ná lại hang ổ ma quỷ này nữa; nơi đây khí trời giá buốt, chướng khí độc địa vô cùng; chẳng một ai bỏ mạng chốn này có thể tìm thấy lối lên thiên đàng. Hãy mau rời khỏi đây, thiếp van xin chàng vì chính linh hồn chàng đó; bằng không trần hang sẽ sụp đổ xuống đầu chàng, hay một tai ương diệt vong nhãn tiền khác sẽ ập tới.”

“Đồ đàn bà ngoan cố!” Richard Digby cất tiếng cười lớn — bởi nỗi nhiệt tâm ngây dại của nàng chỉ gợi lên nơi gã một tràng cười cay độc — “Ta bảo cho ngươi hay, con đường lên thiên đàng dẫn thẳng qua cái cửa hẹp nơi ta đang ngồi đây. Hơn nữa, sự hủy diệt mà ngươi nói chỉ dành cho muôn nơi sinh sống khác của loài người trên khắp mặt đất này, chứ chẳng phải cho hang động diễm phúc này đâu. Hãy xéo khỏi đây thật mau, để mà nhận lấy phần diệt vong của ngươi!”

Nói đoạn, gã lại mở Kinh Thánh ra, dán chặt mắt vào trang sách, quyết dứt bỏ tâm tư khỏi đứa con của tội lỗi và sự trừng phạt này, chẳng thèm phí hoài thêm một hơi thở thánh thiện nào cho nàng nữa. Bóng tối nơi gã ngồi lúc này đã dày đặc đến mức gã liên tục đọc sai, biến mọi lời nhân từ xót thương thành những lời nguyền rủa trừng phạt và tai ương khôn xiết trút xuống đầu mọi thọ tạo ngoại trừ chính gã. Trong khi đó, Mary Goffe tựa mình vào một thân cây bên cạnh hang đá mồ chôn, lòng trĩu buồn nhưng trong nỗi đau quên mình ấy lại toát lên vẻ thanh cao thoát tục. Ánh tà dương vẫn còn tôn vinh dáng hình nàng, hắt chút ánh sáng le lói vào sâu trong miệng hang tăm tối, để lộ ra cảnh tượng âm u ghê rợn đến mức người thiếu nữ phải rùng mình thương cảm cho kẻ tự đày đọa nơi đây. Nhác thấy dòng suối trong vắt gần đó, nàng vội bước tới, dùng một chiếc cốc làm bằng vỏ cây bạch dương múc lên một ngụm nước. Vài giọt lệ nàng rơi hòa vào dòng nước, và có lẽ chính chúng đã tạo nên mọi phép màu cho chén thuốc ấy. Nàng trở lại miệng hang, quỳ thụp xuống dưới chân Richard Digby.

“Richard,” nàng cất lời với niềm tha thiết cháy bỏng, nhưng trong nỗi niềm ấy vẫn vẹn nguyên vẻ dịu dàng, “thiếp cầu xin chàng, nhân danh niềm hy vọng thiên đàng của chàng, và nếu chàng không muốn phải nằm lại mãi mãi trong nấm mồ này, hãy uống lấy ngụm nước thánh này đi, dẫu chỉ là một giọt! Rồi hãy nhường cho thiếp một chỗ bên chàng, để đôi ta cùng đọc chung một trang kinh thiêng; và sau cùng, hãy quỳ xuống cùng thiếp nguyện cầu! Làm được như vậy, trái tim đá của chàng sẽ trở nên mềm mại hơn cả tim thơ trẻ, và muôn sự rồi sẽ tốt lành.”

Thế nhưng Richard Digby, với nỗi ghê tởm tột độ trước lời khẩn cầu ấy, đã vứt cuốn Kinh Thánh xuống chân, trừng mắt nhìn nàng với vẻ cau có tàn độc đến mức gã trông chẳng còn giống một người sống, mà tựa như bức tượng đá cẩm thạch do một nhà điêu khắc mang tâm địa u tối tạc nên, nhằm lột tả biểu cảm ghê tởm nhất mà gương mặt con người có thể tạo thành. Và khi vẻ mặt gã càng trở nên quỷ quyệt, thì ngược lại, Mary Goffe lại càng thêm buồn bã, thêm hiền từ, thêm trắc ẩn, tựa như một thiên thần đang nhỏ lệ đau thương. Song nàng càng thánh thiện bao nhiêu, gã lại càng thấy căm ghét bấy nhiêu; cuối cùng Richard Digby vung tay, hất đổ chén nước thánh ngay trước ngưỡng cửa hang, thẳng thừng từ chối phương thuốc duy nhất có thể cứu vớt trái tim hóa đá của mình. Một mùi hương thanh khiết thoang thoảng vấn vương trong không khí chốc lát rồi tan biến.

“Đừng cám dỗ ta nữa, ả đàn bà đáng nguyền rủa kia,” gã thét lên, nét mặt vẫn trơ như đá, “kẻo ta đánh gục cả ngươi nữa đấy! Ngươi can dự gì tới Kinh Thánh của ta? — can dự gì tới lời cầu nguyện của ta? — can dự gì tới thiên đàng của ta?”

Những lời kinh khiếp ấy vừa dứt, trái tim Richard Digby liền ngừng đập; trong khi ấy — theo như truyền thuyết kể lại — hình bóng Mary Goffe tan biến vào những tia nắng cuối ngày, rồi từ chốn hang mộ bay trở về cõi trời. Bởi lẽ Mary Goffe vốn đã an nghỉ nơi nghĩa trang xứ Anh từ nhiều tháng trước; và bóng hình nơi rừng thẳm ấy nếu không phải là hồn ma của nàng, thì hẳn là một linh hồn mộng ảo, hiện thân cho một Tôn giáo thuần khiết vẹn toàn.

Hơn một thế kỷ sau, khi cánh rừng rậm rạp không lối mòn thuở xưa của Richard Digby đã lác đác những xóm làng định cư, con cái của một bác nông dân gần đó rủ nhau chơi đùa dưới chân đồi. Do sườn dốc hiểm trở gồ ghề, cây cối nơi đây chưa từng bị đốn hạ, chúng mọc chen chúc dày đặc đến mức che khuất gần như toàn bộ sườn đồi, chỉ chừa lại vài mỏm đá nhô ra nơi rễ cây có thể bám sâu vào lòng đất. Một bé trai và một bé gái, để trốn chúng bạn, đã chui tít vào sâu trong bóng râm rậm rạp nhất, nơi không chỉ có những rặng thông u tối mà còn có một bức màn dây leo dày đặc rủ xuống từ vách đá cheo leo, biến giữa trưa thành buổi hoàng hôn mờ ảo, và các thời khắc khác trong năm thành đêm đen như mực. Lũ trẻ nấp ở đó rồi cất tiếng reo hò, thỉnh thoảng lại hú lên từng chặp, cho đến khi cả nhóm tìm kiếm kéo đến; chúng vạch mớ cành lá chằng chịt ra, để một tia sáng ban ngày lờ mờ lọt vào bên trong. Nhưng vừa làm xong điều đó, cả đám trẻ liền đồng thanh thét lên kinh hãi rồi ngã dúi dụi chạy tháo thân xuống đồi, cắm đầu cắm cổ chạy thẳng về nhà mà chẳng dám ngoái lại nhìn hang hốc u ám ấy lấy một lần. Người cha không hiểu nổi điều gì đã làm lũ trẻ khiếp vía đến thế, liền vác rìu đi đốn ngã một đôi cây, giật phăng đám dây leo, phơi bày bí mật ra trước ánh sáng ban ngày. Bác đã tìm thấy cửa một hang đá, trông hệt như lối vào một ngôi mộ, bên trong có hình dáng một người đàn ông đang ngồi, cử chỉ và tư thế như muốn xua đuổi người cha cùng lũ trẻ phải lùi lại, trong khi nét mặt gã đanh lại vẻ cau có dữ dằn tột bực. Nhân vật đáng sợ này dường như được tạc từ chính thứ đá xám cấu thành vách hang và cửa động. Khi quan sát kỹ hơn, người ta nhận thấy những vết tì vết khiến người ta phân vân không rõ đây thực sự là một pho tượng do bàn tay con người đục đẽo đã bị năm tháng mài mòn hư hại, hay là một trò đùa của Mẹ Thiên Nhiên, kẻ đã hứng chí mô phỏng lại tạo vật bằng xương bằng thịt của mình bằng chất liệu đá hoa. Có lẽ giả thuyết hợp lý nhất trước cảnh tượng kỳ lạ này là: hơi ẩm trong hang mang đặc tính hóa đá, và chính nó đã ướp xác một thi thể con người theo cách rùng rợn đến nhường kia.

Diện mạo của Người Hóa Đá này toát ra vẻ kinh hoàng đến nỗi người nông dân, ngay khi vừa trấn tĩnh lại sau cái nhìn chết trân ban đầu, đã bắt đầu chất đá lấp kín miệng hang. Người vợ đi theo sau cũng xúm vào giúp chồng một tay. Lũ trẻ cũng rón rén lại gần trong chừng mực còn dám bước tới, hai tay bốc đầy những hòn sỏi nhỏ ném vào đống đá. Đoạn người ta xúc đất lấp đầy các khe hở rồi phủ lên trên một lớp cỏ vầng. Thế là mọi dấu vết của phát hiện ấy đều bị xóa sạch, chỉ còn để lại một truyền thuyết kỳ ảo, cứ mỗi thế hệ truyền tai nhau lại thêm phần hoang đường, khi con cái kể cho cháu chắt, rồi cháu chắt lại truyền cho hậu thế, cho tới khi hiếm còn ai tin rằng nơi ấy từng tồn tại một hang động hay một pho tượng đá, nơi mà giờ đây người ta chỉ thấy một vạt cỏ xanh mọc trên sườn đồi râm mát. Dẫu vậy, người lớn vẫn tránh xa chốn này, và con trẻ cũng chẳng bao giờ tới đó nô đùa. Tình bạn, Tình yêu, và Lòng sùng kính, cùng mọi niềm cảm thông của cõi trần gian lẫn chốn thiên đình, tốt hơn hết hãy lánh xa cái hang ẩn giấu ấy; bởi nơi đó vẫn còn ngồi đó, và trừ phi một trận động đất làm sụp đổ trần hang xuống đầu gã, bằng không sẽ mãi mãi ngồi đó, hình bóng của Richard Digby trong tư thế xua đuổi cả giống loài phàm nhân — không phải xua đuổi khỏi chốn thiên đàng — mà là khỏi nỗi cô đơn ghê rợn trong nấm mồ tăm tối, lạnh lẽo của chính gã!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.