Bức Tượng Tuyết Và Những Truyện Kể Lại Lần Hai

Lượt đọc: 362 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Iii. Ông Già Phe Tory

❊ ❊ ❊

Một lần nữa, chúng ta lại vượt thời gian chừng hai mươi năm, rồi đáp xuống giữa lòng cuộc Cách mạng. Quả thật, khi vừa khép lại tập báo chí thời thuộc địa—thời kỳ mà tư tưởng bảo hoàng và quý tộc còn thịnh hành bậc nhất—để mở ra một tập báo khác được in tại cùng một đô thành, nhưng là sau khi những tư tưởng ấy đã từ lâu bị coi như tội lỗi và điều sỉ nhục, ta có cảm giác cú nhảy vọt này chẳng còn mang tính ước lệ nữa. Những trang sách vừa đọc dường như đã tạm thời nhuộm vào tâm trí ta thứ định kiến cổ hủ; và rồi ta rụt rè lùi bước trước thời cuộc tương phản lạ kỳ vừa hé mở, hệt như một trong những ông già phe Tory cố chấp, đến chết vẫn không chịu thừa nhận Đạo luật Đánh thuế Tem là một sự áp bức. Có lẽ cách hiệu quả nhất để lật giở xấp báo này là thuận theo ý niệm ấy, tự biến mình từ một kẻ bảo thủ thời hiện đại thành một bầy tôi trung kiên của đức vua như những kẻ từng cam chịu mang cái biệt danh dễ bị uốn nắn kia.

Vậy thì, hãy hình dung ta đang ngồi đây: một thân sĩ già nua, tóc hoa râm, khuôn mặt khô héo vẻ cáu kỉnh trong bộ âu phục đã sờn chỉ. Nơi góc phòng quạnh quẽ này, ta vẫn ngồi thẳng thớm, nhưng mỗi khi ra ngoài lại mang dáng vẻ ủ rũ, ngờ vực, như một kẻ ý thức rõ vết nhơ trên trán dẫu bản thân chẳng phạm tội tình gì. Ta đã bước vào buổi xế bóng của cuộc đời khi những cơn chấn động đầu tiên của trận động đất làm rung chuyển cả lục địa bắt đầu phát tác. Tâm trí ta đã trở nên quá cứng nhắc, chẳng thể thay đổi bất kỳ quan niệm nào vào cái thời điểm mà tiếng nói của đám đông đòi hỏi mọi thứ phải đảo lộn. Ta là một tín đồ Anh giáo, từng thấm nhuần giáo lý của Giáo hội Thượng phẩm qua lời thuyết giảng của Tiến sĩ Caner; ta từng là đại úy trong lực lượng tỉnh bang, và càng thêm tấc lòng yêu kính đức vua vì những giọt máu mình đã đổ ra cho đại nghiệp của ngài trên Bình nguyên Abraham. Trong số những kẻ lánh nạn, chẳng một ai giữ trọn lòng trung quân đến tận xương tủy hơn ta. Thế nhưng, ta vẫn lần lữa ở lại khi quân đội Anh rút khỏi Boston, kéo theo hầu hết những người cùng chí hướng với ta: những quý ông trung thành thuộc lớp người cũ, tầng lớp quý tộc của xứ thuộc địa, những người Anh cha truyền con nối mang trong mình lòng nhiệt thành và niềm ngưỡng vọng đối với hòn đảo vinh quang cùng đức anh quân xứ ấy—một mối tôn kính thậm chí còn sâu sắc hơn cả người bản xứ, bởi đại dương cách trở nghìn trùng đã phủ lên họ một bức màn sùng kính mơ màng. Khi các hiền huynh dứt áo ra đi, ta lại chẳng nỡ nhổ bật gốc rễ già cỗi của mình khỏi mảnh đất này.

Bởi thế, ta đành ở lại, ngoài mặt cam chịu kiếp công dân tự do, nhưng trong câm lặng và vụng trộm vẫn tôn thờ Đức vua George—một tấm lòng già nua son sắt giữa muôn trùng cừu địch. Với niềm hy vọng mòn mỏi, ta ngóng đợi thời khắc mối loạn này lắng xuống, và cái thứ trào lưu tân thời nghịch đạo từng khuấy đảo những năm tháng cuối đời ta như một cơn ác mộng sẽ phải nhường chỗ cho nền thái bình diễm phúc dưới vương quyền tối thượng—khi danh thánh đức vua lại ngự trên mọi sắc lệnh, lời cầu nguyện cho ngài lại vang vọng trong thánh đường, chén rượu chúc mừng sức khỏe ngài lại nâng cao trên bàn tiệc, và tình yêu ngài lại tràn ngập lòng muôn dân. Nhưng trong lúc này, tuổi già của ta lại chẳng mấy ai đoái hoài trọng thị. Ta từng bị xô đẩy thô bạo cho đến khi bị tống cổ khỏi các cuộc họp thị dân; bị một ả hầu gái phe Whig hắt nước bẩn vào dải đăng ten viền áo; tên xà ích của John Hancock chẳng bỏ lỡ dịp nào để té bùn lên người ta; ngày ngày ta đều bị lũ nhãi ranh phiến loạn mặc quần thủng đít hò la chế giễu; và đã có lần, mái đầu bạc này suýt nữa không thoát khỏi nỗi nhục bị bôi nhựa đường dán lông dong. Than ôi! Nếu không vì tâm nguyện muốn sống sót đợi ngày vị tổng đốc hoàng gia tiếp theo sang nhậm chức, thì ta đã cam lòng nằm yên dưới nấm mồ thanh thản từ lâu.

Một ông già trơ trọi giữa muôn điều mới mẻ như thế chính là kẻ đang cầm tờ báo phản loạn đương thời trên tay, giữ cách xa cả tầm với. Ngay cái hình khắc đầu trang cũng gợi lên tiếng thở dài cay đắng lần thứ một nghìn. Đâu rồi hình ảnh trái tim lồng vương miện, biểu tượng trung trinh từng làm rạng rỡ trang giấy in thời ta còn son trẻ? Thay vào đó, ta thấy hình một viên sĩ quan lục quân thuộc địa, một tay cầm Bản Tuyên ngôn Độc lập, tay kia tuốt gươm trần, còn phía trên đầu là một dải lụa mang khẩu hiệu: “CHÚNG TA CẦU VIỆN TRỜI CAO.” Thế thì, ta cũng xin nói với niềm tin vào thắng lợi mai sau rằng: hãy để Trời cao định đoạt, khi thời khắc thiêng liêng đến! Chất liệu tờ báo cũng chuốc lấy sự khinh bỉ của ta. Đó là một sản phẩm điển hình do quân phiến loạn chế tác, thô dày như giấy gói hàng, mặt giấy nổi đầy những u mấu li ti; lại mang một màu xanh xám xịt, tối tăm đến nỗi ta phải lau kính tới ba lần mới nhận ra được từng mặt chữ in lem luốc. Vậy đấy, về mọi phương diện, tờ báo chính là hình ảnh thu nhỏ của thời đại, hợp với bàn tay thô ráp của đám thường dân dân chủ hơn là những ngón tay khẳng khiu nhưng thanh nhã của ta. Thậm chí ta chẳng thèm chạm vào nó nếu chưa đeo găng tay!

Đưa mắt nhìn xuống trang báo, đập vào mắt ta khắp nơi là những thông báo đấu giá đất đai, để bán hoặc cho thuê, không phải do các chủ sở hữu hợp pháp đứng tên mà do một ủy ban phiến loạn; những thông cáo của viên cảnh lý thị trấn rằng y được ủy quyền thu thuế trên những bất động sản như thế, nếu không nộp thì tài sản cũng sẽ bị gõ búa bán tháo cho kẻ trả giá cao nhất; rồi thông báo về những lá đơn kiện do quan tổng chưởng lý đệ trình nhằm chống lại một số kẻ vắng mặt can tội phản quốc, kéo theo những lệnh tịch biên sắp tới. Và những kẻ phản quốc ấy là ai? Toàn là những bằng hữu chí thiết nhất của ta; những dòng họ lâu đời, từng một thời hiển hách chẳng kém bất kỳ ai trên mảnh đất này, nơi giờ đây họ chẳng còn lấy một tấc sản nghiệp thừa kế, cũng chẳng còn được tưởng nhớ như những bậc trượng phu đã khuất. Ta thấy xấu hổ vì đã không từ bỏ chút sản nghiệp mọn của mình như họ; nhưng lại tự an ủi rằng bản thân vẫn giữ vững khí tiết mà không biến mình thành miếng mồi béo bở cho quân phiến loạn cướp bóc. Quả thật, chúng đang vơ vét khắp nơi—dùng vũ lực trên biển cũng như lạm dụng thủ tục pháp lý trên bờ. Đây là mục rao bán các tàu chiến lợi phẩm; chẳng phải thuyền buôn Pháp hay Tây Ban Nha mà sự giàu có vốn là quyền thừa kế của thần dân Anh, mà toàn là những thân tàu bằng gỗ sồi Anh từ Liverpool, Bristol và sông Thames, chở đầy đồ tiếp tế của chính đức vua cho quân đội ngài tại New York. Và kìa, cả một đoàn tàu tư nhân đánh cướp—ta gọi thẳng là lũ hải tặc—đang được trang bị để chuẩn bị cho những vụ cướp phá mới, mang theo mầm mống phản nghịch ngay từ chính cái tên của chúng! Nào là Người Yankee Tự do, nào là Tướng Greene, Saratoga, Lafayette, rồi cả Đại Quân vương! Phải rồi, Đại Quân vương; con cháu người Anh nay lại đi tôn xưng vua Pháp bằng cái danh xưng ấy. Và ở đây, ta thấy một sắc lệnh từ Triều đình Versailles, có cả chữ ký của chính dòng họ Bourbon đóng dấu, cứ như thể New England đã biến thành một tỉnh thuộc địa của Pháp rồi vậy. Cái gì cũng Pháp—lính Pháp, thủy thủ Pháp, thầy thuốc Pháp, và ta ngờ rằng có cả những mầm bệnh từ Pháp nữa; bên cạnh đó là những thầy dạy khiêu vũ người Pháp và thợ may mũ người Pháp, sang để làm hư hỏng con gái chúng ta bằng những mốt thời trang kiểu Pháp! Mọi thứ ở châu Mỹ đều đã nhuốm màu Pháp, ngoại trừ xứ Canada—xứ Canada trung kiên mà ta từng góp công giành giật lại từ tay người Pháp. Và giờ đây, người Anh nơi các xứ thuộc địa lại phải tìm về cái tỉnh cũ của Pháp ấy mới thấy lại được tổ quốc mình!

Ôi, thật là nỗi khốn khổ khôn cùng khi phải chứng kiến toàn bộ trật tự thế sự đảo lộn vào những năm tháng cuối đời, trong khi ngay cả một chiếc khóa giày ta cũng chẳng nỡ đổi thay! Quán cà phê British, nơi ta từng ngồi, tràn trề men rượu và lòng trung quân bên cạnh những đấng hào hoa trong quân đội của Amherst, vào cái thuở ta cũng khoác trên mình chiếc áo đỏ quân vương—quán cà phê British ấy, mỉa mai thay, nay lại bị đổi tên thành American, với con đại bàng vàng thay thế cho huy hiệu hoàng gia trên ngưỡng cửa. Ngay cả con phố nơi quán tọa lạc cũng chẳng còn mang tên Phố King nữa! Chẳng còn thứ gì thuộc về đức vua, ngoại trừ cõi lòng nặng trĩu này trong lồng ngực già nua của ta. Bất cứ nơi nào ta đưa mắt nhìn tới, đều bắt gặp những điều châm chích mắt ta nhức nhối như kim châm. Chẳng hạn như gã thợ làm xà phòng này, tên Hobert Hewes này, đã thông đồng phá quấy sự bình yên của ta bằng cách thông báo rằng tiệm của y nằm gần Gốc cây Tự do. Nhưng biết đến bao giờ thứ tự do hữu danh vô thực của chúng mới tìm thấy biểu tượng đích thực nơi cái Gốc cây ấy, khi nó bị đốn hạ bởi lưỡi thép của người Anh?

Năm tới ta sẽ mua niên giám ở đâu đây? Chắc chắn không phải cuốn của Weatherwise này rồi; vì nó in chân dung của George Washington, tên phản nghịch chính trực mà ta căm ghét nhất, dẫu vẫn phải kính cẩn coi ông ta như một thiên thần sa ngã, người vẫn giữ nguyên vẹn vẻ rạng ngời thiên giới, thể hiện thanh danh thuần khiết trong một đại nghiệp ô uế. Và đây là một cuốn sách mới để ta giải khuây lúc đêm về—cuốn Lịch sử Chiến tranh tính đến cuối năm 1779, với chân dung mười ba viên tướng lĩnh kiệt xuất được khắc trên bản đồng. Họa vô đơn chí cho cái đầu của lũ chúng nó! Ta chẳng muốn nhìn thấy chúng cho đến ngày những cái đầu lâu ấy nhăn nhở cười với ta từ ban công trước tòa thị chính, bị cắm trên những cọc nhọn như đầu lâu của những kẻ phản quốc. Lũ ác ôn ấy đã biến một ông già yêu chuộng hòa bình thành kẻ khát máu đến nhường nào! Gì nữa đây? Một bài Diễn văn về Vụ Thảm sát Kinh hoàng năm 1770. Khi dòng máu ấy đổ xuống—những giọt máu đầu tiên mà người lính Anh từng rút ra từ lồng ngực đồng bào ta—lòng ta đã quặn thắt đớn đau, và đến tận bây giờ vẫn thế, mỗi khi họ lại khơi cho nó bốc mùi tanh nồng từ kẽ đá Phố King. Vũng máu mà ta nhìn thấy đêm hôm ấy nay đã dâng lên thành một hồ máu—máu của người Anh và người Mỹ—không! Tất cả đều là máu của thần dân Anh, đều là máu mủ của anh em ta. Và những giọt lệ lại trào ra. Thật hổ thẹn cho ta, khi một nửa số nước mắt ấy lại khóc cho quân phiến loạn! Giờ đây còn ai là không phản loạn chứ! Ngay cả đàn bà cũng nhúng đôi tay trắng trẻo của mình vào cuộc chiến, và xuất hiện ngay trên chính tờ báo này với những lời đề nghị thành lập một hội quán—do phu nhân của George Washington đứng đầu—để may quần áo cho quân đội lục quân. Chúng sẽ lột bỏ những chiếc váy lót cứng quắc của mình để che thân cho lũ vô lại rách rưới, rồi sau đó sẽ tự mình gia nhập hàng ngũ tòng quân.

Ta có gì ở đây nữa nào? Bản tuyên cáo của Burgoyne bị biến thành những vần thơ giễu nhại kiểu Hudibras! Và đây nữa, vài câu thơ chống lại đức vua, trong đó kẻ viết thuê còn để trống tên của Đức George, như thể những câu thơ dở tệ của y vẫn có thể đưa y lên bục bêu xấu. Sau bao năm nổi loạn, nỗi sùng kính bất khuất của lòng người đối với bậc được Chúa xức dầu vẫn còn đó! Ở cột báo bên cạnh, người ta đem kinh thánh ra nhại lại trong một bài văn châm biếm chống lại Bệ hạ thiêng liêng. Các cụ cố Thanh giáo của chúng ta sẽ nói gì về điều đó đây? Họ chưa từng cười cợt lời Chúa, dẫu họ từng chặt đầu một vị vua.

Phải rồi; thế hệ chúng ta sinh ra là để chứng kiến sự bất trung song hành cùng thói vô đạo như thế nào, và mọi thói hư tật xấu khác cứ thế lũ lượt kéo theo sau. Thời nay, người ta trộm cắp và phạm thánh chỉ vì muốn thỏa mãn thú vui tội ác, như mẩu quảng cáo này đã chứng minh. Ba trăm bảng tiền thưởng cho ai phát hiện ra lũ vô lại đã trộm và phá hủy những tấm đệm cùng khăn phủ bục giảng của các nhà thờ Phố Brattle và Old South. Đó có phải là một tội ác chăng? Ta khó lòng coi những ngôi đền của chúng ta là nơi thiêng liêng, kể từ khi người ta thôi cầu nguyện cho đức vua. Nhưng chúng đâu chỉ cướp phá mỗi đền thờ. Ở đây, một kẻ treo thưởng một nghìn đô la—một nghìn đô la bằng mớ giấy vụn Lục quân!—để tìm lại chiếc áo choàng bị đánh cắp cùng những món đồ mặc khác. Lũ trộm ngựa thì nhiều vô kể. Giờ là cái thời mà bất kỳ kẻ ăn mày nào cũng được cưỡi trên lưng ngựa. Và chẳng phải cả mảnh đất này cũng giống như một gã ăn mày cưỡi ngựa phi như bay thẳng xuống Địa ngục hay sao? Ha! Lại có cả một vụ giết người nữa này. Một người đàn bà bị một tên côn đồ vô danh sát hại giữa đêm khuya, và được tìm thấy trong tình trạng lạnh ngắt, cứng đờ và đầy máu me trên chiếc giường bị vấy bẩn của thị! Hãy cất tiếng hò reo truy lùng ráo riết kẻ mặc bộ quân phục màu xanh lam viền vàng da bò vừa đi qua lối đó lần cuối cùng. Ta dám lấy tính mạng ra mà đánh cược rằng, chính y là tên bạo dâm vấy máu! Lũ đào ngũ mà ta thấy bị bêu tên trên khắp các cột báo—bằng chứng cho thấy đám thảo khấu này phản bội lại cờ Sao và Vạch cũng dễ dàng như phản bội lại Thánh giá Đỏ Thiêng liêng—chúng mang những tội ác nơi trại lính phiến loạn gieo rắc vào một mảnh đất quá đỗi màu mỡ cho những thứ ấy; vào lòng một dân tộc đã đánh mất đi trái tim từng gìn giữ phẩm hạnh cho họ—đó là đức vua của họ!

Ở đây, phô trương suốt cả một cột báo, với đầy đủ con dấu và chữ ký chính thức, là một bản tuyên cáo. Dưới danh nghĩa của ai cơ chứ? À! Hợp chúng quốc Hoa Kỳ—mười ba xứ vô chính phủ cỏn con này, cùng tụ họp lại trong một mớ đại vô chính phủ là cái Quốc hội của chúng. Và nội dung là gì? Một ngày Toàn quốc Nhịn ăn. Lạy Trời! Hóa ra lũ ngu xuẩn phản trắc này cũng có một lần lập pháp khôn ngoan! Phải đấy; hãy để cho một đoàn dân lầm lạc quỳ xuống trong áo gai và tro tàn, từ đầu này đến đầu kia, từ biên giới này sang biên giới khác của cái đất nước điêu tàn của chúng. Chúng cứ việc nhịn ăn ở nơi chẳng còn lấy một miếng ăn, và gào khóc cầu xin bất kỳ chút lòng thương xót nào còn sót lại của Thiên Chúa mà tội lỗi của chúng chưa vắt kiệt. Cả ta nữa, ta cũng sẽ nhịn ăn, dẫu là theo lời hiệu triệu của quân phiến loạn. Những kẻ khác cứ việc cầu nguyện theo ý họ, nhưng ít nhất sẽ có một ông già quỳ gối vì đại nghĩa chính danh. Lạy Chúa, xin hãy dẹp tan quân phiến loạn! Xin Chúa hãy phù hộ cho đức vua!

Cầu chúc bình an cho ông già phe Tory tốt bụng! Một trong những mục đích của chúng tôi là minh họa—mà không hề làm giảm nhẹ bất kỳ định kiến cố hữu nào của nhân vật mà chúng tôi đã hóa thân—rằng những người Mỹ bám víu lấy phe thất bại trong cuộc Cách mạng là những con người vô cùng đáng thương và thường xứng đáng nhận được sự cảm thông sâu sắc. Thật khó để phân định xem số phận của bên nào đáng xót xa hơn: của những người phe Tory hăng hái, những kẻ đã từ bỏ sản nghiệp tổ tiên để đổi lấy một món trợ cấp còm cõi từ quỹ hưu bổng của nước Anh, và đánh đổi quê cha đất tổ để nhận lấy sự tiếp đón lạnh nhạt tại nơi chốn bị gọi nhầm là quê nhà; hay của những kẻ thụ động ở lại phía sau để cam chịu sự ghẻ lạnh của bạn bè thuở trước, cùng nỗi nhục nhã trước công chúng trong thân phận những công dân bị khinh miệt dưới một chính quyền mà họ ghê tởm. Để công bằng với vị thân sĩ già nua đã cống hiến cho chúng ta những dòng suy tưởng bất mãn này, chúng tôi phải nhận xét rằng tình hình đất nước, theo những gì có thể thu lượm được từ các trang báo ấy, quả là một điềm báo ảm đạm cho những xu hướng của nền cai trị dân chủ. Người mang tư tưởng bảo thủ thời bấy giờ hoàn toàn có thể được thứ lỗi khi nhầm tưởng những tệ nạn nhất thời của một cuộc biến động là căn bệnh kinh niên của thể chế mà cuộc biến động đó sắp sửa thiết lập nên. Một cuộc cách mạng, hay bất cứ điều gì làm gián đoạn trật tự xã hội, có thể tạo cơ hội cho những cá nhân thể hiện những phẩm hạnh kiệt xuất; nhưng tác động của nó lại có hại cho nền đạo đức chung. Phần lớn con người được tạo thành theo cách mà họ chỉ có thể giữ được đạo đức trong một khuôn khổ sinh hoạt quen thuộc nhất định; và một tiến trình công vụ bất thường sẽ làm băng hoại họ. Một nguồn cơn lớn dẫn đến sự hỗn loạn chính là vô số toán quân giải ngũ, những kẻ liên tục trở về nhà sau những đợt phục vụ chỉ vừa đủ dài để khiến họ chán ghét các công việc hòa bình; chẳng còn là thường dân mà cũng chưa hẳn là quân nhân, họ rất dễ biến thành những kẻ bất lương. Hầu như mọi ấn tượng của chúng tôi về thời kỳ này đều chẳng mấy dễ chịu, dù là nói về tình trạng của xã hội dân sự, hay về tính chất của cuộc tranh chấp—một cuộc chiến mà, đặc biệt là ở những nơi người Mỹ bản xứ đối đầu với nhau, đã diễn ra với mối thù hận chết người giữa những kẻ từng là anh em cốt nhục. Vẻ đẹp của chiến tranh, âu là khi người ta tàn sát lẫn nhau mà lòng dạ vẫn giữ được sự bình thản khoan dung.

Tập báo chí lần này chứa đựng ít nét đặc trưng hơn bất kỳ tập báo nào mà chúng tôi từng xem qua. Ngoại trừ những nét kỳ dị gắn liền với cuộc đấu tranh đang diễn ra, phong hóa dường như đã mang một dáng vẻ hiện đại. Bất kỳ tập tục cổ xưa nào còn vương rớt lại trong cuộc Chiến tranh Cách mạng, hoặc sau đó, đều không còn đủ đậm nét để lưu lại dấu vết trên các nhật báo công cộng. Hơn nữa, những tờ báo cũ kỹ thường có một vẻ đẹp như tranh vẽ khó tả, vốn không thể tìm thấy ở những tờ báo thời sau này. Dù đó là một điều gì đó trong ngòi bút văn chương, hay nơi kỹ thuật in ấn và chất giấy cổ xưa, cùng ý nghĩ rằng chính những trang giấy mốc meo ấy từng được nâng niu bởi những con người từng sống và bận rộn giữa những biến cố được ghi lại nơi đây, nhưng nay đã nằm yên dưới nấm mồ khuất xa khỏi ký ức nhân gian; thì sự thực là, trong những tập báo xưa cũ ấy, chúng ta dường như tìm thấy đời sống của một thời đại đã qua được bảo tồn nguyên vẹn giữa những trang giấy, tựa như một mẫu lá cây khô ép lại. Thật khó để khám phá xem những nét chấm phá nào mới thực sự gợi cảm như tranh, đến nỗi chúng tôi hoài nghi liệu những nỗ lực của mình có tạo ra được bất kỳ hiệu quả tương tự nào hay chăng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.