Bức Tượng Tuyết Và Những Truyện Kể Lại Lần Hai

Lượt đọc: 351 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại

❊ ❊ ❊

Một buổi chiều nọ, khi mặt trời đang dần khuất bóng, hai mẹ con ngồi trước hiên căn nhà tranh, cùng nhau trò chuyện về Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Họ chỉ cần ngước mắt lên là thấy ngay khuôn mặt ấy hiện rõ mồn một, dù cách xa hàng dặm, với những đường nét bừng sáng dưới ánh dương tà.

Vậy Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại là gì?

Nằm gọn giữa vòng tay của rặng núi non cao vút là một thung lũng rộng lớn đến mức có tới hàng vạn cư dân sinh sống. Vài người chất phác nơi đây ngụ trong những căn lều gỗ giữa đại ngàn u tối, trên những sườn đồi dốc đứng hiểm trở. Những kẻ khác lại an cư trong các trang trại khang trang, cày cấy trên mảnh đất màu mỡ nơi triền đồi thoai thoải hay bình nguyên êm ả dưới đáy thung lũng. Lại có những nhóm người tụ họp thành các làng mạc đông đúc, nơi dòng suối rừng hoang dại tuôn trào từ cội nguồn trên đỉnh non cao bị trí khôn con người thuần phục, bắt phải quay những guồng máy của các xưởng dệt bông. Nói tóm lại, cư dân thung lũng này rất đông đúc, mưu sinh bằng đủ mọi ngành nghề. Thế nhưng hết thảy bọn họ, từ người lớn đến trẻ thơ, đều quen thuộc với Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, dẫu có người được trời phú cho đôi mắt tinh tường hơn láng giềng để nhận ra hiện tượng thiên nhiên kỳ vĩ ấy một cách trọn vẹn nhất.

Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại chính là một tuyệt tác của Thiên Nhiên trong phút giây đùa vui đầy uy nghiêm. Nó được tạo hình trên vách núi dựng đứng bằng những khối đá khổng lồ, ngẫu nhiên xếp chồng lên nhau sao cho khi nhìn từ một khoảng cách thích hợp, chúng gợi lên chính xác từng đường nét của gương mặt con người. Tưởng chừng như một gã khổng lồ vĩ đại, hay một vị thần Titan, đã tự tạc hình dung của chính mình lên vách đá cheo leo. Nơi đó sừng sững vòm trán rộng cao đến trăm bộ; chiếc mũi với sống mũi dài thẳng tắp; và đôi môi thênh thang mà nếu cất tiếng nói, ắt giọng rền như sấm sét sẽ vang dội từ đầu này đến đầu kia của thung lũng. Quả thật, nếu người xem lại quá gần, dáng dấp khuôn mặt khổng lồ ấy sẽ hoàn toàn biến mất, chỉ còn thấy một đống đá tảng nặng nề, đồ sộ chất chồng lên nhau thành một cảnh đổ nát hỗn độn. Nhưng khi lùi bước trở lại, những đường nét kỳ diệu ấy lại hiện ra; càng lùi ra xa, nó càng giống mặt người với trọn vẹn nét thần thánh nguyên sơ; cho đến khi mờ dần nơi xa xăm, giữa mây phủ sương giăng rực rỡ quấn quanh đỉnh núi, Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại trông sống động như một sinh linh thực thụ.

Thật là một diễm phúc cho những đứa trẻ được khôn lớn và trưởng thành dưới ánh nhìn của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, bởi mọi đường nét của nó đều toát lên vẻ cao quý, thần thái vừa uy nghi vừa dịu dàng, như ánh hào quang tỏa ra từ một trái tim bao la, ấm áp, ôm trọn cả nhân loại trong tình thương mà vẫn còn rộng chỗ chứa chan. Chỉ ngắm nhìn nó thôi cũng là một sự giáo dưỡng tâm hồn. Theo niềm tin của nhiều người, thung lũng được mùa màng tốt tươi chính là nhờ diện mạo nhân từ ấy ngày đêm hằng dõi theo, thắp sáng những đám mây và truyền hơi ấm dịu dàng vào từng tia nắng.

Như đã kể ở đầu, hai mẹ con ngồi nơi cửa lều tranh, chăm chú ngắm nhìn Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại và trò chuyện về nó. Đứa trẻ tên là Ernest.

“Mẹ ơi,” cậu bé nói, trong khi khuôn mặt khổng lồ như mỉm cười với cậu, “ước gì tượng đá biết nói mẹ nhỉ, vì trông người hiền từ quá đỗi, hẳn tiếng nói phải êm ái lắm. Nếu con được gặp một người có khuôn mặt như thế, chắc con sẽ yêu quý người ấy xiết bao.”

“Nếu lời tiên tri cổ xưa ứng nghiệm,” người mẹ đáp, “thì rồi có ngày chúng ta sẽ được gặp một người mang đúng khuôn mặt như thế đấy con.”

“Lời tiên tri nào thế mẹ?” Ernest háo hức hỏi dồn. “Mẹ kể cho con nghe đi!”

Thế là người mẹ kể cho cậu nghe câu chuyện mà chính mẹ của bà đã kể lại khi bà còn nhỏ hơn cả Ernest bây giờ; một câu chuyện không phải về những điều đã qua, mà về những gì sắp tới; một câu chuyện cổ xưa đến mức ngay cả những người da đỏ từng sống ở thung lũng này cũng đã nghe tiền nhân truyền lại, những người từng quả quyết rằng chính suối ngàn đã rầm rì và gió trên rặng cây đã thầm thì điều ấy vào tai họ. Đại ý rằng, vào một ngày nào đó trong tương lai, một đứa trẻ sẽ cất tiếng khóc chào đời nơi đây, mang số mệnh trở thành bậc vĩ nhân cao quý nhất thời đại, và khi trưởng thành, diện mạo của chàng sẽ giống hệt Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Không ít người già mang nếp nghĩ xưa cũ, và cả những người trẻ giàu nhiệt huyết, vẫn tha thiết giữ trọn niềm tin sắt đá vào lời tiên tri này. Nhưng những kẻ khác, từng trải đời nhiều hơn, sau bao năm mòn mỏi ngóng trông mà chẳng thấy ai có diện mạo như thế, cũng chẳng thấy ai tỏ ra vĩ đại hay cao quý hơn người thường, bèn cho đó chỉ là chuyện hoang đường nhảm nhí. Dù sao chăng nữa, bậc vĩ nhân trong lời tiên tri vẫn chưa một lần xuất hiện.

“Ôi mẹ ơi, mẹ yêu quý!” Ernest reo lên, vỗ tay quá đầu, “Con mong sao con sống được đến ngày diện kiến người ấy!”

Mẹ cậu là một phụ nữ dịu dàng và sâu sắc, bà hiểu rằng điều khôn ngoan nhất là không nên dập tắt niềm hy vọng trong sáng của con trai. Vì thế bà chỉ dịu giọng bảo: “Biết đâu con sẽ gặp.”

Và Ernest không bao giờ quên câu chuyện mẹ kể. Mỗi lần ngước nhìn Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, lời mẹ lại vang vọng trong tâm trí cậu. Cậu trải qua thời thơ ấu trong căn nhà gỗ nơi mình sinh ra, luôn hiếu thảo với mẹ và đỡ đần bà trăm công nghìn việc, giúp mẹ thật nhiều bằng đôi bàn tay nhỏ bé và hơn hết là bằng một trái tim tràn đầy yêu thương. Cứ thế, từ một đứa trẻ vui tươi nhưng hay trầm ngâm, cậu lớn lên thành một chàng trai hiền lành, trầm lặng, khiêm nhường, da dẻ rám nắng vì lao động trên đồng ruộng, nhưng toát lên vẻ thông tuệ rạng ngời hơn hẳn nhiều kẻ theo học chốn trường danh tiếng. Ernest nào có thầy giáo nào, ngoại trừ chính Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Mỗi khi công việc đồng áng nhọc nhằn trong ngày khép lại, cậu lại ngồi ngắm nhìn pho tượng đá hàng giờ liền, cho đến khi tưởng như những đường nét khổng lồ kia nhận ra mình, nở nụ cười hiền hậu và khích lệ để đáp lại ánh nhìn sùng kính của cậu. Ta chẳng dám khẳng định đó là ảo tưởng, dẫu Khuôn Mặt ấy có lẽ chẳng nhìn Ernest bằng ánh mắt ưu ái hơn những người khác trên thế gian. Nhưng bí mật nằm ở chỗ: sự thuần khiết dịu dàng và lòng tin cậy của cậu bé đã thấu thị được điều mà kẻ khác không thấy; và nhờ vậy, tình yêu thương vốn dành cho muôn loài đã trở thành phần thưởng riêng biệt của cậu.

Vào độ ấy, khắp thung lũng rộ lên tin đồn rằng bậc vĩ nhân được tiên tri tự ngàn xưa, người mang gương mặt giống Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, rốt cuộc đã xuất hiện. Chuyện kể rằng nhiều năm về trước, một chàng trai trẻ đã rời thung lũng đến định cư tại một thành phố cảng xa xôi, nơi anh ta ky cóp được chút vốn liếng rồi mở một cửa tiệm buôn bán. Tên ông ta—dù tôi chẳng rõ đó là tên thật hay biệt danh sinh ra từ thói quen và sự nghiệp thành đạt của ông—là Gathergold. Nhờ khôn ngoan, tháo vát, lại được Thượng đế ban cho cái tài kỳ lạ mà người đời gọi là vận may, ông ta đã trở thành một thương gia giàu nứt đố đổ vách, sở hữu cả một đoàn thuyền buôn đáy rộng đồ sộ. Mọi xứ sở trên địa cầu dường như đều chung tay vun vén thêm từng đống của cải chất cao như núi cho riêng người đàn ông này. Miền bắc lạnh giá, sát tận bóng tối u uất của Vòng Bắc Cực, cống nạp lông thú cho ông; xứ châu Phi thiêu đốt đãi cát tìm vàng nơi lòng sông và gom những cặp ngà voi khổng lồ từ rừng sâu đem dâng; phương Đông xa xôi mang đến những tấm khăn choàng quý giá, hương liệu, trà ngon, cùng ánh hào quang của kim cương và vẻ tinh khôi lấp lánh của những hạt ngọc trai cỡ đại. Đại dương cũng chẳng chịu kém cạnh đất liền, dâng lên những con cá voi khổng lồ để ngài Gathergold bán dầu kiếm lời. Bất kể món hàng ban đầu là gì, hễ lọt vào tay ông ta là đều hóa thành vàng. Có thể nói về ông như nàng Midas trong thần thoại: phàm thứ gì ngón tay ông chạm tới đều lập tức lấp lánh, ngả sang sắc vàng và biến thành kim loại nguyên chất, hay đúng ý ông hơn, thành những chồng tiền xu cao ngất. Và khi ngài Gathergold đã giàu đến mức phải mất cả trăm năm mới đếm hết gia tài, ông bỗng nhớ về thung lũng quê hương, quyết định trở về chốn chôn nhau cắt rốn để an dưỡng tuổi già. Với dự định đó, ông đã phái một kiến trúc sư tài ba về xây dựng một tòa lâu đài nguy nga, xứng tầm với sự giàu sang tột bậc của mình.

Như tôi đã kể ở trên, khắp thung lũng râm ran lời đồn rằng ngài Gathergold chính là nhân vật trong lời tiên tri bấy lâu mòn mỏi ngóng chờ, và khuôn mặt ông ta giống hệt Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại một cách không thể chối cãi. Người ta lại càng dễ dàng tin vào điều đó hơn khi tận mắt chứng kiến dinh thự lộng lẫy mọc lên như có phép màu ngay trên nền trang trại cũ kỹ, dãi dầu mưa nắng của cha ông ta thủa trước. Toàn bộ mặt ngoài tòa nhà đều lát đá cẩm thạch trắng muốt đến nỗi ngỡ như cả công trình có thể tan chảy dưới ánh mặt trời, hệt như những công trình khiêm tốn bằng tuyết mà chú bé Gathergold ngày thơ ấu, trước khi đôi bàn tay có phép hóa vàng, vẫn thường hay đắp. Tòa nhà có hàng hiên trang hoàng lộng lẫy, nâng đỡ bởi những thức cột cao vút, bên dưới là cánh cửa đồ sộ khảm núm bạc, làm bằng một loại gỗ vân quý hiếm chở từ hải ngoại về. Cửa sổ của mỗi gian phòng nguy nga đều trải dài từ sàn lên tận trần nhà, mỗi ô chỉ lắp độc một tấm kính khổng lồ, trong suốt đến mức người ta bảo nó còn thanh khiết hơn cả bầu không khí trống không. Hầu như chẳng ai được phép bước chân vào bên trong lâu đài; nhưng thiên hạ đồn đại, và nghe chừng rất có lý, rằng nội thất bên trong còn tráng lệ hơn bên ngoài gấp bội, đến nỗi thứ gì ở nhà khác làm bằng sắt đồng thì ở đây đều đúc bằng bạc vàng; đặc biệt, phòng ngủ của ngài Gathergold lấp lánh đến mức một người bình thường khó lòng mà nhắm mắt ngủ nổi trong đó. Nhưng mặt khác, ngài Gathergold nay đã quá quen với sự giàu sang, có lẽ ông chẳng thể nào chợp mắt được nếu thiếu đi ánh vàng lấp lánh rọi qua rèm mi.

Đến kỳ hạn, dinh thự đã hoàn thành; kế đến là cánh thợ bọc ghế đem đồ đạc lộng lẫy vào bày biện; rồi một đoàn người hầu cả da đen lẫn da trắng kéo đến báo hiệu ngài Gathergold sắp tới nơi, và bản thân ngài, với phong thái bệ vệ, sẽ xuất hiện lúc hoàng hôn. Trong khi đó, người bạn Ernest của chúng ta vô cùng xao xuyến trước ý nghĩ rằng bậc vĩ nhân cao quý trong lời tiên tri, sau bao thời đại trôi qua, rốt cuộc cũng hiện diện tại quê nhà. Dẫu còn trẻ con, cậu vẫn hiểu rằng có muôn ngàn cách để ngài Gathergold, với khối tài sản kếch xù kia, biến mình thành thiên sứ của lòng nhân ái, chở che và cai quản số phận con người bằng tình thương bao la, nhân hậu như nụ cười của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Tràn trề niềm tin và hy vọng, Ernest không mảy may nghi ngờ lời đồn đại, đinh ninh rằng mình sắp được chiêm ngưỡng hình bóng sống động của những đường nét kỳ diệu trên sườn núi. Khi cậu bé vẫn đang chăm chú nhìn lên đầu thung lũng, ngỡ như Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cũng đang dịu dàng nhìn lại mình như mọi bận, thì tiếng bánh xe lọc cọc bỗng vang lên, đang lao vun vút trên con đường uốn lượn.

“Ngài ấy đến rồi!” đám đông tụ tập đón rước đồng thanh reo hò. “Ngài Gathergold vĩ đại đã về!”

Một cỗ xe bốn ngựa phi nước đại vòng qua khúc quanh. Bên trong xe, thò đầu ra ngoài cửa sổ, là gương mặt của một ông lão với làn da vàng vọt như thể chính bàn tay Midas của ông đã biến đổi nó vậy. Ông ta có vầng trán hẹp, đôi mắt ti hí sắc lẹm hằn sâu vô số nếp nhăn, và đôi môi mỏng dính mà ông ta còn cố mím chặt lại cho mỏng hơn nữa.

“Đúng là hình bóng của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại rồi!” dân chúng reo hò ầm ĩ. “Rõ ràng lời tiên tri xưa đã thành hiện thực; và vĩ nhân của chúng ta cuối cùng đã đến!”

Và điều khiến Ernest vô cùng bối rối là dường như họ thực sự tin rằng đây chính là diện mạo mà bấy lâu truyền tụng. Tình cờ bên vệ đường có một bà lão ăn mày cùng hai đứa trẻ rách rưới từ phương xa lưu lạc tới, khi cỗ xe lướt qua, họ chìa tay ra và cất tiếng van lơn thảm thiết, cầu xin chút lòng từ tâm. Một bàn tay quắp như vuốt chim màu vàng ệch—chính bàn tay đã vơ vét biết bao của cải—thò ra khỏi cửa sổ xe, ném vài đồng xu lẻ bằng đồng xuống đất; thành thử, dù tên vị vĩ nhân này là Gathergold (Kẻ gom vàng), người ta có gọi ông là Scattercopper (Kẻ vãi đồng) thì cũng chẳng sai chút nào. Thế nhưng, bằng những tiếng reo hò nhiệt thành và niềm tin tưởng ngây thơ lộ rõ, dân chúng vẫn gào lên: “Ngài ấy giống hệt Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại!”

Thế nhưng Ernest buồn bã quay mặt đi khỏi vẻ ranh mãnh đầy nếp nhăn của gương mặt ti tiện kia. Cậu ngước nhìn lên thung lũng, nơi giữa làn sương giăng được dát vàng bởi những tia nắng cuối ngày, cậu vẫn nhận ra những đường nét huy hoàng đã khắc sâu vào tâm khảm. Diện mạo ấy làm lòng cậu ấm lại. Đôi môi nhân từ kia dường như đang nhắn nhủ điều gì?

“Người ấy sẽ đến! Đừng sợ, Ernest; người ấy ắt sẽ đến!”

Năm tháng trôi qua, Ernest không còn là một đứa trẻ nữa. Cậu đã trở thành một chàng thanh niên. Cậu ít khi gây sự chú ý đối với cư dân trong thung lũng; bởi họ chẳng thấy lối sống của cậu có gì khác thường ngoài việc cứ sau một ngày lao động vất vả, cậu lại thích tìm chốn thanh tịnh để ngắm nhìn và chiêm nghiệm về Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Theo cách nghĩ của họ, đó quả là một thói gàn dở, nhưng có thể tha thứ được, bởi Ernest vốn cần cù, tốt bụng, hòa nhã với xóm giềng và chẳng bao giờ trễ nải bổn phận chỉ vì thói quen vô thưởng vô phạt ấy. Họ đâu biết rằng Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại đã trở thành người thầy của anh, và những tâm tư lắng đọng nơi pho tượng ấy đã bồi đắp tâm hồn người thanh niên, rót vào lòng anh sự đồng cảm bao la và sâu sắc hơn muôn người. Họ đâu biết rằng từ nơi đó đã nảy nở một sự thông tuệ vượt xa sách vở, và một cuộc đời thanh cao hơn bất kỳ khuôn mẫu tì vết nào của những kiếp nhân sinh khác. Ngay cả Ernest cũng không hề hay biết rằng những suy nghĩ và cảm xúc đến với anh một cách tự nhiên như thế nơi đồng nội, bên bếp lửa hay bất cứ nơi nào anh tự đối thoại với lòng mình, lại mang một thanh âm cao quý hơn những gì người đời chia sẻ với anh. Một tâm hồn thuần hậu—thuần hậu như thuở ban đầu nghe mẹ kể về lời tiên tri cổ xưa—anh ngắm nhìn những đường nét kỳ diệu rạng rỡ soi chiếu khắp thung lũng, và vẫn thầm tự hỏi sao người mang dáng hình kia lại chậm bước đến vậy.

Đến lúc này thì ngài Gathergold tội nghiệp đã qua đời và mồ yên mả đẹp; điều trớ trêu nhất là toàn bộ sản nghiệp vốn là thể xác lẫn linh hồn của ông ta đã tiêu tan sạch bong trước khi ông nhắm mắt, chỉ để lại một bộ xương biết đi bọc trong lớp da nhăn nheo vàng vọt. Kể từ khi số vàng của ông ta tan biến, người ta mới đồng lòng thừa nhận rằng, rốt cuộc những đường nét đê tiện của gã thương gia phá sản chẳng có chút tương đồng nổi bật nào với khuôn mặt uy nghiêm trên vách núi. Thế là dân chúng thôi không tâng bốc ông ta khi còn sống, và nhanh chóng quên bẵng ông ta sau khi chết. Họa hoằn lắm người ta mới nhắc lại tên ông gắn liền với tòa lâu đài tráng lệ thủa nào, nơi từ lâu đã biến thành một khách sạn đón tiếp khách thập phương, những đoàn người đông đúc nườm nượp đổ về mỗi độ hè sang để chiêm ngưỡng kỳ quan thiên nhiên lừng danh: Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Vậy là ngài Gathergold đã bị thất sủng và chìm vào quên lãng, nhân vật trong lời tiên tri vẫn chưa thấy bóng dáng đâu.

Cũng vào dạo ấy, có một người con của thung lũng từng tòng quân từ nhiều năm trước, sau bao trận chiến khốc liệt nay đã trở thành một vị danh tướng lẫy lừng. Dù sử sách có gọi ông bằng tên gì đi nữa, trên chiến trường và trong các doanh trại, ông đều được biết đến với biệt danh “Lão Lôi Đình Vạn Huyết”. Người cựu binh dạn dày sương gió ấy nay đã già yếu vì tuổi tác và thương tích, chán ngấy cảnh binh đao hỗn loạn cùng tiếng trống trận và tiếng kèn xung trận inh ỏi bên tai suốt bao năm, gần đây đã bày tỏ ý nguyện trở về thung lũng quê hương, mong tìm lại sự thanh thản nơi chốn cũ. Cư dân trong vùng, gồm những người bạn láng giềng thuở trước cùng con cháu họ, quyết định chào đón vị tướng lừng danh bằng những loạt đại bác chào mừng và một buổi đại tiệc công cộng; họ lại càng hồ hởi hơn khi có lời đồn đoán rằng rốt cuộc, hình bóng của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại đã thực sự giáng thế. Nghe đâu một viên sĩ quan tùy tùng của Lão Lôi Đình Vạn Huyết khi đi qua thung lũng đã phải sững sờ trước sự giống nhau đến kinh ngạc ấy. Hơn thế nữa, bạn học và những người quen từ thuở thiếu thời của ngài đại tướng cũng sẵn sàng thề thốt rằng, theo trí nhớ của họ, vị tướng kia ngay từ bé đã giống hệt pho tượng hùng vĩ, chỉ có điều hồi đó họ chưa nghĩ ra mà thôi. Thế là cả thung lũng sục sôi náo nức; và biết bao người, suốt nhiều năm chẳng hề đoái hoài nhìn lên Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại lấy một lần, nay lại bỏ hàng giờ ngồi ngắm nghía nó chỉ để mường tượng xem Tướng Lôi Đình Vạn Huyết trông mặt mũi ra sao.

Vào ngày hội lớn, Ernest cùng toàn thể dân làng gác lại công việc, đổ xô về khoảng rừng nơi bữa tiệc thôn dã được chuẩn bị. Khi anh bước tới gần, tiếng nói vang rền của Mục sư, Tiến sĩ Battleblast cất lên, cầu xin phước lành cho những của ngon vật lạ bày ra trước mắt và cho người bạn hòa bình kiệt xuất mà họ tụ hội để tôn vinh. Những dãy bàn được xếp đặt trong một khoảng rừng thưa, bao bọc bởi cây cối um tùm, chỉ chừa lại một khoảng trống nhìn về hướng đông, mở ra tầm mắt trông xa tít tắp tới Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Phía trên chiếc ghế của ngài đại tướng—vốn là một di vật mang từ tư dinh của Washington về—người ta kết một cổng vòm bằng cành lá xanh tươi, điểm xuyết vô số nhánh nguyệt quế và trên đỉnh cắm lá quốc kỳ của tổ quốc, ngọn cờ mà dưới bóng nó ông đã từng lập bao chiến công hiển hách. Bạn Ernest của chúng ta kiễng chân lên với hy vọng nhìn thấy vị khách quý danh tiếng; nhưng quanh các bàn tiệc là một biển người chen chúc, ai nấy đều nóng lòng lắng nghe những lời chúc tụng, những bài diễn văn, và ngóng chờ từng lời đáp từ của ngài tướng quân; một đội dân quân tình nguyện làm nhiệm vụ canh gác thì không thương tiếc lấy mũi lê chọc vào bất cứ ai tỏ vẻ quá lặng lẽ trong đám đông. Thế nên Ernest, vốn tính khiêm nhường, đành dạt mãi ra phía sau, nơi anh chẳng thể thấy được mặt mũi của Lão Lôi Đình Vạn Huyết hơn là nếu ngài đại tướng vẫn đang tung hoành nơi chiến trận khói lửa mịt mù. Để tự an ủi, anh quay nhìn về phía Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, nơi qua khoảng hở giữa những vòm cây, pho tượng như một người bạn thủy chung từ bao năm cũ đang mỉm cười nhìn lại anh. Giữa lúc ấy, anh vẫn nghe rõ những lời xì xào của đám người chung quanh đang so sánh đường nét của vị anh hùng với khuôn mặt trên vách núi xa xôi.

“Giống hệt không sai một ly!” một người đàn ông nhảy cỡn lên vì sung sướng reo to.

“Kỳ diệu thật, đúng là giống như đúc!” một người khác phụ họa.

“Giống ư? Phải nói là Lão Lôi Đình Vạn Huyết đang soi mình trong một chiếc gương khổng lồ mới đúng!” người thứ ba kêu lên. “Mà sao lại không chứ? Ngài ấy đích thị là vĩ nhân kiệt xuất nhất của thời đại này hay bất kỳ thời đại nào khác, chẳng còn nghi ngờ gì nữa.”

Rồi cả ba người cùng cất tiếng hô vang, truyền một luồng điện cuồng nhiệt vào đám đông, làm bùng lên tiếng gầm reo từ ngàn vạn lồng ngực, vang vọng khắp núi non hàng dặm xa, ngỡ như Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cũng vừa phả hơi thở sấm sét hòa vào tiếng thét ấy. Tất cả những lời bình phẩm và niềm phấn khích cuồng nhiệt này càng khiến anh bạn chúng ta thêm phần tò mò; anh cũng chẳng nỡ nghi ngờ rằng rốt cuộc khuôn mặt trên non cao đã tìm thấy bản sao bằng xương bằng thịt của mình. Đúng là trước đây Ernest từng hình dung nhân vật hằng mong đợi này sẽ xuất hiện trong phong thái của một sứ giả hòa bình, nói lời minh triết, làm việc thiện lành và mang lại hạnh phúc cho tha nhân. Nhưng với cái nhìn khoáng đạt vốn có ẩn sau vẻ mộc mạc, anh cho rằng Thượng đế có cách riêng để ban phước lành cho nhân loại, và cứu cánh vĩ đại ấy hoàn toàn có thể được thực hiện qua tay một dũng tướng cùng thanh gươm nhuốm máu, nếu sự thông tuệ khôn lường của Người định đoạt như vậy.

“Đại tướng! Đại tướng kìa!” tiếng hô lại rộ lên. “Suỵt! Trật tự nào! Lão Lôi Đình Vạn Huyết sắp phát biểu rồi.”

Quả đúng như vậy; sau khi bàn tiệc được dọn dẹp, người ta đã nâng ly chúc sức khỏe ngài đại tướng giữa những tràng pháo tay sấm dậy, và giờ đây ông đứng dậy để đáp từ cử tọa. Ernest đã nhìn thấy ông. Ông đứng đó, nổi bật trên vai đám đông, từ đôi cầu vai lấp lánh và cổ áo thêu kim tuyến trở lên, dưới vòm cây xanh kết hoa nguyệt quế, với lá cờ rủ xuống như che mát vầng trán ông! Và nơi đó, cùng trong một tầm mắt, qua khoảng trống của rừng cây, Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cũng hiện ra! Liệu có thực sự có nét tương đồng như đám đông đã quả quyết chăng? Than ôi, Ernest chẳng thể nào nhận thấy! Trước mắt anh là một diện mạo dạn dày khói lửa và phong trần, tràn trề sinh lực và biểu lộ một ý chí sắt đá; nhưng sự thông tuệ hiền hòa, lòng trắc ẩn sâu sắc, rộng lớn và dịu dàng thì hoàn toàn vắng bóng nơi gương mặt Lão Lôi Đình Vạn Huyết; và giả như Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại có mang vẻ uy nghiêm mệnh lệnh của ông, thì những nét hiền từ nơi tượng đá vẫn sẽ làm dịu đi nét sắt máu ấy.

“Đây không phải là người trong lời tiên tri,” Ernest thở dài thầm nhủ khi lách mình ra khỏi đám đông. “Chẳng lẽ nhân gian vẫn còn phải đợi chờ thêm nữa sao?”

Mây mù đã tụ lại quanh sườn núi xa xa, để lộ những đường nét kỳ vĩ và trang nghiêm của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, trang nghiêm nhưng đầy nhân từ, ngỡ như một đại thiên thần đang ngự giữa non xanh, khoác lên mình tấm áo mây dệt bằng sắc vàng và tía. Vừa ngắm nhìn, Ernest vừa khó lòng tin nổi rằng chẳng phải một nụ cười đang bừng sáng trên khắp gương mặt ấy, mỗi lúc một rạng rỡ hơn, dẫu đôi môi bằng đá chẳng hề lay chuyển. Có lẽ đó chỉ là tác động của ánh nắng chiều phương tây đang xuyên qua lớp sương mỏng giăng mắc giữa anh và pho tượng. Nhưng—như mọi bận—diện mạo của người bạn kỳ diệu ấy lại thắp lên trong lòng Ernest niềm hy vọng tràn trề, như thể anh chưa từng phải thất vọng bao giờ.

“Đừng sợ, Ernest,” trái tim anh mách bảo, hệt như Khuôn Mặt Vĩ Đại đang thì thầm bên tai,—“đừng sợ, Ernest; người ấy rồi sẽ đến.”

Thêm nhiều năm nữa trôi qua êm đềm và nhanh chóng. Ernest vẫn gắn bó với thung lũng quê hương, giờ đã bước sang tuổi trung niên. Từng bước thầm lặng, anh dần được dân chúng trong vùng biết tới. Nay cũng như xưa, anh vẫn lao động kiếm miếng ăn, vẫn là con người chất phác, đôn hậu thủa nào. Thế nhưng anh đã suy tư và cảm nhận nhiều đến nỗi, đã dành biết bao giờ phút thanh cao nhất của đời mình cho những khát vọng vị tha hướng về điều thiện cho nhân loại, đến mức ngỡ như anh từng trò chuyện cùng các thiên thần và vô tình thấm nhuần một phần trí tuệ của họ. Điều ấy hiển hiện rõ trong lòng nhân từ tĩnh tại và chín chắn nơi nếp sống hằng ngày của anh, dòng chảy êm đềm của cuộc đời anh đã phủ xanh đôi bờ nơi nó đi qua. Chẳng một ngày nào trôi qua mà cõi đời này không tốt đẹp hơn nhờ có sự hiện diện của con người khiêm nhường ấy. Anh chưa từng đi trệch khỏi con đường của mình, nhưng luôn sẵn lòng ban phước lành cho láng giềng chung quanh. Gần như một cách vô thức, anh đã trở thành một người thuyết giáo. Tư tưởng thuần khiết và cao đẹp của anh, vốn được biểu hiện qua những việc thiện thầm lặng từ đôi bàn tay, nay cũng tuôn chảy thành lời nói. Anh cất lên những chân lý có sức cảm hóa và nhào nặn cuộc đời của những ai lắng nghe anh. Thính giả của anh có lẽ chẳng bao giờ ngờ rằng Ernest, người hàng xóm quen thuộc của họ, lại là một người phi thường; và bản thân Ernest lại càng không hề mảy may nghĩ thế; nhưng tự nhiên như tiếng suối reo, từ miệng anh đã thốt ra những tư tưởng mà chưa đôi môi phàm trần nào từng cất tiếng.

Khi lòng người đã có chút thời gian lắng dịu, họ sẵn sàng thừa nhận sai lầm của mình khi đã ngỡ rằng diện mạo hung dữ của Tướng Lôi Đình Vạn Huyết lại giống với khuôn mặt từ ái trên vách núi. Thế nhưng giờ đây, báo chí lại rộ lên bao tin tức và bài viết khẳng định rằng hình bóng của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại đã tái hiện trên đôi vai rộng của một chính khách lỗi lạc. Ông ta, cũng như ngài Gathergold và Lão Lôi Đình Vạn Huyết, là người con của thung lũng, nhưng đã rời quê hương từ thủa thiếu thời để dấn thân vào chốn trường luật và chính trường. Thay vì của cải của kẻ giàu hay gươm đao của tướng lĩnh, ông ta chỉ có một tấc lưỡi, nhưng tấc lưỡi ấy còn quyền uy hơn cả hai thứ kia gộp lại. Tài hùng biện của ông ta xuất chúng đến độ bất kể ông ta nói gì, người nghe cũng chẳng có lựa chọn nào khác ngoài việc tin theo; sai hóa đúng, đúng hóa sai; bởi mỗi khi muốn, ông ta chỉ cần thở ra một làn sương mù ảo ảnh là có thể che mờ cả ánh sáng ban ngày tự nhiên. Tấc lưỡi của ông ta quả là một pháp bảo thần kỳ: khi thì ầm vang như sấm sét; lúc lại êm ái như khúc nhạc du dương nhất trần đời. Nó là hồi kèn xung trận, là khúc ca hòa bình; và dường như nó chứa chan tình cảm ngay cả khi lòng ông ta chẳng hề có chút rung động nào. Thật tình, ông ta là một con người kỳ tài; và khi tấc lưỡi đã đem lại cho ông mọi vinh hoa tột bậc—khi nó đã vang vọng khắp các nghị trường, trước triều đình của các bậc vương hầu quyền quý—sau khi nó đã đưa tên tuổi ông vang danh toàn cầu như tiếng gọi vọng từ bờ cõi này sang bờ cõi khác—cuối cùng nó đã thuyết phục được đồng bào bầu ông vào ghế Tổng thống. Trước thời điểm này—thực ra là ngay từ khi ông ta bắt đầu nổi danh—những người ái mộ đã nhận ra sự giống nhau giữa ông và Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại; họ kinh ngạc đến mức khắp cả nước, vị quý ông lỗi lạc này được gọi bằng cái tên “Lão Mặt Đá”. Danh xưng ấy được xem là đem lại điềm lành lớn cho tiền đồ chính trị của ông; bởi cũng giống như ngôi vị Giáo hoàng, chẳng ai có thể trở thành Tổng thống mà không mang một cái tên khác ngoài tên thật của mình.

Trong khi bạn bè đang dốc hết sức giúp ông đắc cử Tổng thống, Lão Mặt Đá, như người ta vẫn gọi, đã làm một chuyến viếng thăm thung lũng nơi ông chôn nhau cắt rốn. Lẽ dĩ nhiên, mục đích của ông chỉ là bắt tay thăm hỏi đồng bào chứ chẳng hề tơ hào hay bận tâm đến ảnh hưởng của chuyến kinh lý này đối với cuộc bầu cử. Người ta chuẩn bị đón tiếp vị chính khách lừng danh vô cùng long trọng; một đoàn kỵ mã xuất hành nghênh đón ông ngay tại ranh giới tiểu bang, toàn thể dân chúng gác lại công việc buôn bán, đứng ken dày hai bên đường để ngắm nhìn ông đi qua. Trong số đó có Ernest. Dù đã hơn một lần thất vọng như ta đã thấy, nhưng với bản tính giàu hy vọng và tràn đầy niềm tin, anh luôn sẵn lòng tin vào bất cứ điều gì có vẻ đẹp đẽ và thiện lương. Trái tim anh luôn mở rộng, và nhờ thế anh chắc chắn sẽ đón nhận được ân sủng từ cõi cao xanh khi thời khắc đến. Vậy nên lần này, vẫn phơi phới niềm tin như thủa nào, anh lại bước ra để chiêm ngưỡng hình bóng của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại.

Đoàn kỵ mã rầm rộ phi tới, vó ngựa gõ vang trên đường và một đám bụi mù mịt bốc lên cao đặc quánh đến mức che khuất hoàn toàn khuôn mặt trên vách núi khỏi mắt Ernest. Mọi nhân vật tai to mặt lớn trong vùng đều cưỡi ngựa tề tựu đông đủ; các sĩ quan dân quân vận quân phục; ngài nghị sĩ Quốc hội; viên cảnh sát trưởng hạt; các chủ bút nhật báo; và không ít nông dân cũng nai nịt bộ đồ ngày Chủ nhật, ngồi trên lưng những chú tuấn mã nhẫn nại của mình. Đó thực sự là một cảnh tượng vô cùng lộng lẫy, nhất là khi có vô số cờ hoa phần phật tung bay trên đoàn diễu hành, trên vài lá cờ còn vẽ chân dung rực rỡ của vị chính khách hiển hách cùng Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại đang mỉm cười thân ái với nhau như hai anh em ruột thịt. Nếu những bức họa kia đáng tin, thì phải thú thực rằng sự tương đồng giữa hai bên quả là kỳ diệu. Cũng không thể quên nhắc tới đoàn quân nhạc, tiếng nhạc tấu lên rền vang khắp núi đồi khúc hoan ca chiến thắng; những giai điệu bay bổng, làm rung động lòng người ngân nga giữa muôn đỉnh cao lũng sâu, ngỡ như từng ngóc ngách của thung lũng quê hương đều cất tiếng hát đón chào vị khách quý. Nhưng kỳ vĩ nhất là khi vách núi xa xăm dội ngược lại tiếng nhạc; khi ấy, dường như chính Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cũng hòa chung vào dàn đồng ca thắng trận, để công nhận rằng rốt cuộc người trong lời tiên tri đã tới nơi.

Suốt thời gian đó, dân chúng tung mũ reo hò với một sự cuồng nhiệt dễ lây lan đến mức trái tim Ernest cũng rạo rực bốc cháy, anh cũng tung mũ lên và hòa giọng gào to hết cỡ: “Hoan hô bậc vĩ nhân! Vạn tuế Lão Mặt Đá!” Thế nhưng anh vẫn chưa nhìn thấy mặt ông ta.

“Ngài ấy kia rồi!” những người đứng cạnh Ernest reo lên. “Kìa! Kìa! Nhìn Lão Mặt Đá rồi nhìn sang Ông Lão Miền Núi xem, chẳng phải giống nhau như hai anh em sinh đôi đó sao!”

Giữa đoàn tùy tùng rực rỡ ấy là một cỗ xe mui trần do bốn con ngựa trắng kéo; ngồi trong xe, đầu trần để lộ vầng trán đồ sộ, chính là vị chính khách lẫy lừng, bản thân Lão Mặt Đá.

“Thừa nhận đi chứ,” một người láng giềng huých Ernest, “Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cuối cùng đã tìm thấy kỳ phùng địch thủ rồi nhé!”

Phải công nhận rằng, ngay từ cái nhìn đầu tiên vào khuôn mặt đang cúi chào và mỉm cười từ cỗ xe mui trần, Ernest quả thực có cảm giác nó hao hao giống khuôn mặt thân quen trên vách núi. Vầng trán sâu thẳm, cao rộng, cùng tất cả các đường nét khác quả thực được đẽo tạc một cách táo bạo và mạnh mẽ, như thể ganh đua với một hình mẫu siêu phàm của thần Titan. Thế nhưng, nét siêu việt và uy nghiêm, sự biểu đạt kỳ vĩ của một tình thương thiêng liêng—vốn từng thắp sáng khuôn mặt trên non cao và biến khối đá hoa cương nặng nề kia thành linh hồn thanh khiết—thì tìm mỏi mắt nơi đây cũng chẳng thấy. Một điều gì đó cốt lõi đã bị bỏ quên ngay từ đầu, hoặc đã tiêu biến mất. Và vì thế, vị chính khách tài hoa xuất chúng này luôn mang một nỗi u uất mệt mỏi trong hốc mắt sâu thẳm, như một đứa trẻ đã chán ngấy những món đồ chơi của mình, hay một kẻ có tài năng cái thế nhưng ôm ấp những mục tiêu hèn mọn, một người mà cuộc đời dẫu toàn những chiến tích lẫy lừng vẫn cứ mơ hồ và rỗng tuếch, bởi chẳng có một lý tưởng cao đẹp nào ban tặng cho nó chân giá trị.

Thế nhưng người hàng xóm vẫn cứ thúc cùi chỏ vào sườn Ernest, dồn ép anh trả lời.

“Thừa nhận đi! Nhận đi chứ! Ngài ấy chẳng phải là bản sao như tạc của Ông Lão Miền Núi của anh sao?”

“Không!” Ernest thẳng thừng đáp, “Tôi thấy chẳng giống chút nào, hoặc có chăng cũng chỉ đôi phần mờ nhạt.”

“Thế thì thiệt thòi cho Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại quá!” người hàng xóm trả lời; rồi hắn lại cất tiếng tung hô Lão Mặt Đá.

Thế nhưng Ernest buồn bã quay đi, lòng ngập tràn thất vọng não nề: bởi đây là nỗi thất vọng cay đắng nhất của anh, khi phải chứng kiến một kẻ có thừa khả năng làm trọn lời tiên tri, nhưng lại không có tâm nguyện để thực hiện điều đó. Giữa lúc ấy, đoàn kỵ mã, cờ hoa, âm nhạc và những cỗ xe lướt qua trước mặt anh, theo sau là đám đông gào thét ầm ĩ, để lại bụi mù dần lắng xuống, và Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại lại hiện ra, nguyên vẹn vẻ uy nghiêm trầm mặc mà nó đã gìn giữ qua muôn vàn thế kỷ.

“Ta vẫn ở đây, Ernest à!” đôi môi từ ái dường như đang cất lời. “Ta đã đợi lâu hơn con mà chưa hề mệt mỏi. Đừng sợ; người ấy rồi sẽ đến.”

Năm tháng vội vã thoi đưa, gót chân thời gian giẫm đạp lên nhau mà đi. Và giờ đây, sương tuyết đã bắt đầu rắc những sợi tóc bạc lên mái đầu Ernest; thời gian khắc những nếp nhăn khả kính lên trán và xẻ những đường rãnh sâu trên má anh. Anh đã là một lão trượng. Nhưng anh già đi chẳng hề uổng phí: vượt trên mái tóc bạc phơ là những suy tư thông tuệ trong tâm trí; những nếp nhăn và rãnh sâu kia là những nét chạm khắc của Thời Gian, nơi người ghi lại những huyền tích của sự khôn ngoan đã được tôi luyện qua cả một đời người. Và Ernest không còn là kẻ vô danh nữa. Chẳng hề săn đón, chẳng chút màng tới, danh vọng mà bao kẻ thèm khát đã tự tìm đến, đưa tên tuổi anh vang xa ra thế giới rộng lớn ngoài kia, vượt khỏi ranh giới thung lũng nơi anh từng sống lặng lẽ bấy lâu. Các giáo sư đại học, và cả những bậc thức giả nơi đô thị, đã lặn lội đường xa tới diện kiến và đàm đạo cùng Ernest; bởi tiếng lành đồn xa rằng người nông phu mộc mạc này có những tư tưởng khác biệt với người đời, không phải rút tỉa từ sách vở mà mang âm hưởng cao nhã hơn,—một vẻ uy nghiêm thanh thản và gần gũi, ngỡ như ông hằng trò chuyện với các thiên thần như những người bạn tâm giao mỗi ngày. Dù khách là bậc hiền triết, chính khách hay nhà từ thiện, Ernest đều tiếp đón họ bằng tấm lòng chân thành thuần hậu vốn có từ thủa thiếu thời, và cởi mở đàm đạo với họ về bất cứ điều gì đang dâng trào hay lắng sâu nhất trong tâm khảm của đôi bên. Khi họ trò chuyện, gương mặt ông bỗng bừng sáng lúc nào không hay, rạng rỡ soi chiếu vào họ như ánh hoàng hôn êm dịu. Lòng đầy trầm tư sau những cuộc đàm thoại sâu sắc ấy, các vị khách từ biệt ra về; và khi rảo bước dọc thung lũng, họ dừng chân ngắm nhìn Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, thầm nghĩ dường như mình đã từng thấy diện mạo ấy trên một gương mặt người, nhưng không tài nào nhớ nổi ở đâu.

Trong khi Ernest lớn lên rồi già đi, Thượng đế hào phóng đã ban tặng cho cõi đời này một nhà thơ mới. Người này cũng sinh ra từ thung lũng, nhưng đã dành phần lớn đời mình ở cách xa chốn thơ mộng ấy, gieo rắc những thanh âm ngọt ngào giữa cảnh phồn hoa náo nhiệt của chốn thị thành. Thế nhưng, những dãy núi thân quen từ thủa ấu thơ vẫn thường vươn những đỉnh tuyết trắng ngần vào bầu không khí trong trẻo trong thi ca của ông. Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cũng chẳng bị lãng quên, bởi nhà thơ đã ngợi ca nó trong một khúc tụng ca, hùng tráng đến mức ngỡ như được thốt ra từ chính đôi môi uy nghiêm của pho tượng. Bậc kỳ tài này, ta có thể nói, như được cõi trời giáng thế cùng những thiên bẩm diệu kỳ. Nếu ông hát về một ngọn núi, mắt trần của nhân loại sẽ nhìn thấy một vẻ tráng lệ kỳ vĩ hơn ngự trên bầu ngực nó, hay vút lên tận đỉnh cao, hơn bất cứ điều gì từng thấy trước đó. Nếu đề tài của ông là một hồ nước êm đềm, thì một nụ cười thiên thu sẽ phủ lên làn nước, lấp lánh mãi trên mặt hồ. Nếu đó là đại dương mênh mông cổ kính, thì ngay cả sự bao la thăm thẳm nơi lòng biển kinh hãi dường như cũng dâng trào cao hơn, như lay chuyển trước những xúc cảm của lời ca. Cứ thế, thế giới khoác lên mình một diện mạo khác hẳn và tốt đẹp hơn kể từ giờ phút nhà thơ ban phước lành cho nó bằng đôi mắt hân hoan của mình. Đấng Sáng Tạo đã ban ông xuống trần gian như nét chấm phá tuyệt mỹ cuối cùng cho công trình của Người. Công cuộc Tạo dựng vẫn chưa hoàn tất chừng nào nhà thơ chưa đến để lĩnh hội và hoàn thiện nó.

Hiệu quả cũng chẳng kém phần cao đẹp khi đồng loại trở thành đề tài trong thơ ông. Người đàn ông hay người đàn bà, dẫu lấm láp bụi trần của cuộc mưu sinh đời thường vô tình bước qua lối ông đi, hay đứa trẻ thơ chơi đùa trên đường, thảy đều được tôn vinh rạng rỡ nếu lọt vào đôi mắt tràn trề niềm tin thi vị của ông. Ông chỉ ra những mắt xích bằng vàng của sợi dây chuyền vĩ đại gắn kết họ với dòng dõi thiên thần; ông làm bộc lộ những phẩm chất tiềm ẩn của một nguồn gốc thiên giới khiến họ xứng đáng với dòng dõi ấy. Quả thực, cũng có kẻ toan chứng tỏ sự sáng suốt của mình bằng cách quả quyết rằng mọi vẻ đẹp và phẩm giá của thế giới tự nhiên chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của nhà thơ mà thôi. Cứ để mặc những kẻ ấy tự nói về mình, những kẻ chắc chắn được Thiên Nhiên nhào nặn ra bằng sự cay đắng khinh miệt; Người đã trét họ bằng mớ cặn bã thừa thãi sau khi đã nặn xong hết thảy loài lợn ủn ỉn. Còn đối với mọi sự trên đời, lý tưởng của nhà thơ chính là chân lý đích thực nhất.

Những vần thơ của thi sĩ này đã tìm đường đến với Ernest. Ông đọc chúng sau những giờ lao động thường nhật, ngồi trên chiếc ghế dài trước cửa lều tranh, nơi bấy lâu nay ông vẫn làm phong phú những giờ phút nghỉ ngơi bằng việc ngắm nhìn và suy tưởng về Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Và giờ đây, khi đọc những khổ thơ làm tâm hồn rung lên thổn thức, ông ngước mắt nhìn lên khuôn mặt khổng lồ đang rạng rỡ nhìn ông đầy từ ái.

“Hỡi người bạn uy nghiêm,” ông thì thầm với Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại, “chẳng lẽ con người này lại không xứng đáng mang hình bóng của Người sao?”

Khuôn Mặt dường như mỉm cười, nhưng chẳng đáp một lời.

Tình cờ thay, nhà thơ dẫu sống nơi xa xôi, không những đã nghe danh Ernest mà còn ngẫm nghĩ rất nhiều về nhân cách của ông, cho đến khi tha thiết mong mỏi được hội ngộ con người có trí tuệ thiên bẩm luôn song hành cùng lối sống thanh cao, giản dị này. Thế là vào một buổi sáng mùa hè, ông bước lên chuyến tàu hỏa, và khi bóng chiều dần ngả, ông bước xuống toa tàu cách túp lều của Ernest không xa. Khách sạn tráng lệ vốn là lâu đài của ngài Gathergold khi xưa nằm ngay gần đó, nhưng nhà thơ, tay xách chiếc túi du lịch bằng vải thảm, lập tức hỏi thăm nơi Ernest ở, quyết tâm tìm đến xin làm khách trọ qua đêm.

Đến trước cửa, ông thấy cụ già đôn hậu đang cầm một cuốn sách trên tay, chốc chốc lại đọc vài dòng, rồi kẹp ngón tay vào giữa trang sách, âu yếm ngước nhìn Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại.

“Chào cụ,” nhà thơ lên tiếng. “Cụ có thể cho một lữ khách tá túc qua đêm được chăng?”

“Sẵn lòng thôi,” Ernest đáp; rồi ông mỉm cười nói thêm: “Tôi đồ rằng mình chưa từng thấy Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại nhìn một người lạ với vẻ hiếu khách đến thế bao giờ.”

Nhà thơ ngồi xuống chiếc ghế dài cạnh ông, và hai người bắt đầu trò chuyện. Nhà thơ từng giao du với những bậc túc trí đa mưu và thông tuệ nhất, nhưng chưa bao giờ gặp một người như Ernest, người có những suy nghĩ và cảm xúc tuôn trào tự nhiên, khoáng đạt đến thế, và biến những chân lý vĩ đại trở nên thân thuộc nhường kia chỉ bằng lời lẽ mộc mạc của mình. Đúng như lời thiên hạ vẫn đồn, dường như các thiên thần đã cùng ông lao động trên cánh đồng; dường như các thiên thần đã ngồi bên ông quanh bếp lửa; và khi sống cùng thiên thần như bầu bạn tri âm, ông đã thấm nhuần sự cao siêu trong tư tưởng của họ, rồi thổi vào đó nét duyên dáng ngọt ngào, dung dị của lời ăn tiếng nói hằng ngày. Nhà thơ nghĩ thầm như vậy. Còn Ernest, về phần mình, lại xúc động và bồi hồi trước những hình ảnh sống động tuôn trào từ tâm trí nhà thơ, những hình ảnh làm bừng sáng cả không gian quanh ngưỡng cửa lều tranh bằng muôn vàn hình bóng tuyệt mỹ, vừa tươi vui vừa trầm mặc. Sự đồng điệu giữa hai tâm hồn đã khai sáng cho họ những tầng ý nghĩa sâu sắc hơn điều mà mỗi người có thể tự mình đạt tới. Tâm trí họ hòa chung một giai điệu, tấu lên khúc nhạc say đắm mà chẳng ai có thể nhận là của riêng mình, cũng chẳng thể bóc tách phần của mình khỏi phần của người kia. Họ như dẫn dắt nhau bước vào một lâu đài tư tưởng tráng lệ, xa xôi và mờ ảo đến mức trước đây chưa ai từng đặt chân tới, và lộng lẫy đến nỗi họ chỉ muốn lưu lại nơi đó mãi mãi.

Lắng nghe nhà thơ, Ernest ngỡ như Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cũng đang nghiêng mình lắng tai nghe cùng. Ông chăm chú nhìn sâu vào đôi mắt sáng ngời của nhà thơ.

“Ngài là ai, hỡi vị khách tài hoa kỳ lạ của tôi?” ông hỏi.

Nhà thơ đặt ngón tay lên cuốn sách Ernest đang đọc dở.

“Cụ đã đọc những bài thơ này,” ông nói. “Vậy cụ đã biết tôi rồi đó,—bởi chính tôi là tác giả.”

Một lần nữa, và còn chăm chú hơn trước, Ernest ngắm nhìn từng nét mặt của nhà thơ; rồi ông quay nhìn về phía Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại; đoạn lại ngập ngừng nhìn về phía người khách trọ. Nhưng sắc mặt ông bỗng chùng xuống; ông lắc đầu và thở dài.

“Cớ sao cụ lại buồn?” nhà thơ cất tiếng hỏi.

“Bởi vì,” Ernest đáp, “suốt cả cuộc đời này tôi hằng ngóng đợi một lời tiên tri ứng nghiệm; và khi đọc những vần thơ này, tôi đã hy vọng nó sẽ thành hiện thực nơi ngài.”

“Cụ đã hy vọng,” nhà thơ thoáng mỉm cười cay đắng, “tìm thấy nơi tôi hình bóng của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại. Và cụ lại thất vọng, như đã từng thất vọng với ngài Gathergold, với Lão Lôi Đình Vạn Huyết, và với Lão Mặt Đá. Phải rồi, Ernest ạ, đó là số phận nghiệt ngã của tôi. Cụ hãy ghi thêm tên tôi vào danh sách ba vị lừng danh ấy, và ghi nhận thêm một nỗi thất vọng ê chề nữa cho niềm hy vọng của cụ đi. Bởi vì—tôi xin nói ra điều này trong nỗi hổ thẹn và buồn bã khôn nguôi, hỡi Ernest—tôi không xứng đáng là hiện thân của hình bóng uy nghiêm và nhân từ đằng kia.”

“Tại sao lại không?” Ernest hỏi. Ông chỉ tay vào cuốn sách. “Chẳng lẽ những tư tưởng này không mang tính thần thánh sao?”

“Chúng có mang âm hưởng của Thần linh,” nhà thơ đáp. “Cụ có thể nghe thấy trong đó tiếng vọng xa xăm của một khúc ca thiên giới. Nhưng cuộc đời tôi, Ernest thân mến ơi, lại chẳng hề tương xứng với tư tưởng của tôi. Tôi từng ấp ủ những giấc mộng huy hoàng, nhưng chúng rốt cuộc cũng chỉ là mộng ảo, bởi tôi đã sống—mà lại là do chính tôi lựa chọn—giữa những thực tại nghèo nàn và ti tiện. Đôi khi thậm chí—tôi có dám thú nhận chăng?—chính tôi còn đánh mất niềm tin vào sự vĩ đại, vẻ đẹp và lòng hướng thiện mà những lời văn của tôi được cho là đã làm sáng tỏ hơn trong tự nhiên và trong cõi nhân sinh. Vậy thì, hỡi con người thuần khiết trọn đời đi tìm cái thiện và cái chân, cớ sao cụ lại mong tìm thấy tôi trong hình bóng thiêng liêng đằng kia?”

Nhà thơ nghẹn ngào cất lời, đôi mắt ông nhòe lệ. Và mắt Ernest cũng ướt đẫm tự bao giờ.

Vào giờ hoàng hôn, theo thói quen lâu năm, Ernest thường có buổi thuyết giảng ngoài trời cho cư dân quanh vùng tụ họp về nghe. Ông và nhà thơ, khoác tay nhau, vừa đi vừa trò chuyện bước tới điểm hẹn. Đó là một góc nhỏ nép mình giữa những quả đồi, phía sau là vách đá hoa cương xám xịt, mặt đá thô ráp được che phủ bởi tán lá xanh tươi của những loài cây leo rủ thành từng dải hoa thêu dệt nên tấm thảm gấm phủ lên vách đá trần trụi. Ở một khoảng cao vừa phải so với mặt đất, lọt thỏm giữa khung viền cây lá tốt tươi, có một hốc đá tự nhiên vừa đủ cho một người đứng, rộng rãi cho những cử chỉ tự nhiên vốn luôn đi kèm với những tư tưởng nhiệt thành và cảm xúc chân thật. Bước lên bục giảng thiên nhiên ấy, Ernest đưa mắt nhìn quanh cử tọa bằng ánh mắt từ ái thân thương. Mọi người đứng, ngồi, hay ngả mình trên thảm cỏ tùy ý, dưới ánh tà dương buông xiên khoác lên họ một vẻ tươi vui dịu nhẹ hòa lẫn với nét trang nghiêm của rặng cổ thụ, nơi những tia nắng vàng len lỏi qua từng tán lá. Nhìn về hướng khác, Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại cũng hiện ra với trọn vẹn nét rạng rỡ và vẻ uy nghiêm trang trọng ấy trên diện mạo nhân từ.

Ernest cất lời, giãi bày cho mọi người những gì sâu kín nhất trong trái tim và khối óc của mình. Lời lẽ của ông đầy sức thuyết phục bởi chúng đồng điệu với tư tưởng của ông; và tư tưởng của ông mang trọn tính chân thực và chiều sâu bởi chúng hài hòa tuyệt đối với cuộc đời mà ông hằng sống. Đó không phải là những lời nói suông thoảng qua đầu môi của một kẻ thuyết giáo; đó là những lời của sự sống, bởi cả một đời làm việc thiện và tình yêu thiêng liêng đã hòa quyện vào trong đó. Những viên ngọc trai thuần khiết và quý giá nhất đã tan chảy vào chén rượu trường sinh này. Nhà thơ lắng nghe, cảm thấy rằng chính con người và nhân cách của Ernest là một khúc tráng ca cao quý hơn bất kỳ vần thơ nào ông từng chấp bút. Đôi mắt long lanh ngấn lệ, ông kính cẩn ngước nhìn bậc lão trượng tôn kính, và thầm nhủ rằng chưa từng có một diện mạo nào xứng đáng với một bậc tiên tri và hiền triết đến thế như khuôn mặt dịu dàng, nhân hậu, đầy suy tư này, với vầng hào quang của mái tóc bạc phơ tỏa rạng chung quanh. Xa xa nơi chân trời, nhưng vẫn hiện rõ mồn một, vút cao trong ánh vàng của mặt trời lặn, Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại sừng sững hiện ra với làn sương mù bạc trắng bao quanh, hệt như mái tóc hoa râm phủ quanh vầng trán của Ernest. Ánh nhìn từ bi vĩ đại của pho tượng dường như đang ôm trọn cả thế gian.

Đúng khoảnh khắc ấy, đồng điệu với một ý nghĩ sắp sửa thốt ra thành lời, gương mặt của Ernest bỗng toát lên một vẻ uy nghiêm tuyệt đỉnh, thấm đẫm lòng nhân từ bao la, đến mức nhà thơ, trước một thôi thúc không thể cưỡng lại, đã giơ hai tay lên trời và hét lớn: “Hãy nhìn xem! Hãy nhìn xem! Bản thân Ernest chính là hiện thân của Khuôn Mặt Đá Vĩ Đại!”

Thế rồi muôn người cùng ngước nhìn, và nhận ra lời vị thi sĩ nhìn xa trông rộng nói là sự thật. Lời tiên tri đã được ứng nghiệm trọn vẹn. Thế nhưng Ernest, sau khi dứt lời, liền khoác tay nhà thơ chậm rãi rảo bước về nhà, trong lòng vẫn thầm hy vọng rằng rồi đây sẽ có một người thông tuệ hơn, hoàn mỹ hơn mình xuất hiện, mang trọn vẹn diện mạo của KHUÔN MẶT ĐÁ VĨ ĐẠI.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.