Bartram, người đốt lò vôi, một gã thô kệch, vóc dáng nặng nề lem luốc bụi than, đang ngồi canh lò lúc chập tối; đứa con trai nhỏ của gã mải mê chơi trò xếp nhà bằng những mảnh đá cẩm thạch vương vãi, thì bỗng từ sườn đồi phía dưới vang lên một tràng cười rộ. Tiếng cười chẳng vương chút vui tươi mà chậm rãi, thậm chí trầm uất trang nghiêm, tựa ngọn gió lay giật những cành cây trong rừng thẳm.
“Cha ơi, tiếng gì thế?” Đứa bé bỏ dở trò chơi, chạy lại nép chặt vào giữa hai đầu gối cha.
“À, chắc lại gã say nào đó thôi,” người đốt lò vôi đáp; “mấy tay thích đùa từ quán rượu trong làng ấy mà, ở trong nhà không dám cười to kẻo tốc mất mái. Thế nên mới mò lên tận chân núi Graylock này mà ngoác miệng cười rung cả rốn.”
“Nhưng cha ơi,” đứa trẻ nhạy cảm hơn người cha trung niên ngờ nghệch cục mịch, “tiếng cười ấy đâu giống người đang vui. Con nghe sợ lắm!”
“Đừng có ngốc thế, con!” Người cha càu nhàu gắt gỏng. “Cứ thế này thì chẳng bao giờ nên người được đâu; tính con giống mẹ quá rồi. Đến tiếng lá rụng cũng làm con giật thót. Nghe kìa! Gã thích đùa đang lên đấy. Rồi con sẽ thấy gã chẳng hại ai đâu.”
Trong lúc hai cha con trò chuyện, họ ngồi trông chừng chính cái lò vôi từng là chứng nhân cho cuộc đời đơn độc, trầm tư của Ethan Brand, trước khi ông dấn bước vào hành trình tìm kiếm Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ. Như chúng ta đã biết, nhiều năm đã trôi qua kể từ cái đêm định mệnh khi Ý NIỆM ấy lần đầu nảy nở. Tuy vậy, chiếc lò vôi nơi sườn núi vẫn sừng sững nguyên vẹn, chẳng hề đổi thay kể từ ngày ông trút những suy tư tăm tối vào ngọn lửa rực hồng của lò nung, nấu chảy chúng thành một ý nghĩ duy nhất chi phối toàn bộ kiếp sống của mình. Đó là một công trình thô nhám, hình tháp tròn cao chừng hai mươi bộ, dựng bằng những tảng đá xù xì kiên cố, phần lớn chu vi được đắp ụ đất bao quanh; nhờ thế người ta có thể chở từng xe đá cẩm thạch đổ thẳng vào từ miệng lò phía trên. Dưới chân tháp có một cửa vòm tựa như cửa lò bánh, đủ rộng cho một người cúi mình chui vào, gắn cánh cửa sắt nặng trịch. Khói và những tia lửa phun qua khe nứt của cánh cửa dường như dẫn thẳng vào lòng đồi, khiến nó chẳng khác nào lối vào chốn địa ngục mà những người chăn cừu trên Dãy Núi Khoái Lạc xưa kia thường chỉ cho khách hành hương.
Khắp vùng này có rất nhiều lò vôi như thế, dựng lên để nung thứ đá cẩm thạch trắng vốn chiếm phần lớn cấu tạo của những ngọn đồi. Có những lò xây từ nhiều năm trước nay đã bỏ hoang, cỏ dại mọc đầy trong khoảng tròn trống hoác thông thốc gió trời, cỏ và hoa dại cắm rễ vào khe đá, trông đã như phế tích cổ xưa và rồi đây sẽ còn phủ kín rêu phong của bao thế kỷ tới. Lại có những lò nơi người thợ vẫn ngày đêm tiếp lửa, trở thành điểm dừng chân thú vị cho kẻ lãng du qua miền đồi núi; họ thường ngồi lên một khúc gỗ hay tảng đá cẩm thạch để hàn huyên cùng con người cô độc ấy. Đó là một công việc quạnh quẽ, và với kẻ có tâm hồn ưa suy tưởng, nó có thể trở thành một sự trầm mặc khôn nguôi; đúng như trường hợp của Ethan Brand năm xưa, người từng suy tư tới những điều kỳ quái lạ lùng bên ngọn lửa rực cháy của chính chiếc lò này.
Người đàn ông canh lửa đêm nay lại thuộc mẫu người hoàn toàn khác, chẳng bao giờ bận tâm đến điều gì ngoài vài mối lo cần thiết cho công việc. Cách một quãng ngắn, gã lại giật mạnh cánh cửa sắt nặng nề kêu loảng xoảng, ngoảnh mặt tránh luồng nhiệt chói lòa không sao chịu nổi, rồi đẩy vào những súc gỗ sồi to tướng hoặc dùng sào dài đảo những khúc củi khổng lồ đang cháy dở. Trong lò cuồn cuộn những lưỡi lửa hung tợn, và đá cẩm thạch rực sáng, gần như tan chảy dưới sức nóng ghê người; trong khi bên ngoài, ánh lửa chập chờn hắt lên màn đêm chằng chịt của cánh rừng bao quanh, rọi rõ tiền cảnh một khung cảnh nhỏ bé, ấm hồng: căn chòi mộc mạc, con suối bên hiên, vóc dáng vạm vỡ lem luốc than tro của người thợ đốt lò, và đứa trẻ sợ sệt nép mình trong bóng cha. Rồi khi cánh cửa sắt khép lại, ánh trăng thượng tuần dịu nhẹ lại hiện ra, cố gắng trong vô vọng nhằm phác họa những đường nét mờ ảo của rặng núi lân cận; tít trên tầng không, những cụm mây lướt qua vẫn phảng phất sắc hồng của ráng chiều, dẫu nơi thung lũng sâu này ánh nắng đã tắt từ lâu lắm rồi.
Đứa bé càng nép chặt vào người cha hơn khi nghe thấy tiếng bước chân đang bước lên sườn đồi, rồi một bóng người gạt phăng những bụi rậm um tùm dưới tán cây bước ra.
“Ai đấy?” Người đốt lò vôi quát lớn, vừa bực vì thói nhút nhát của con, lại vừa bị nỗi sợ ấy lây sang. “Bước ra đây xem nào, đàng hoàng như một trang nam tử, không thì ta ném vỡ đầu bằng tảng đá này bây giờ!”
“Người đón tiếp ta có phần thô bạo đấy,” một giọng trầm buồn cất lên khi người lạ bước lại gần. “Nhưng ta chẳng đòi hỏi hay mong cầu một sự tử tế hơn, ngay cả bên bếp lửa của chính mình.”
Để nhìn cho rõ, Bartram mở toang cánh cửa sắt của lò vôi, một luồng sáng dữ dội lập tức ùa ra, rọi thẳng vào diện mạo và vóc dáng người lạ mặt. Với ánh mắt hời hợt, diện mạo người này chẳng có gì đặc biệt: một gã dong dỏng cao, gầy guộc trong bộ đồ nâu may bằng vải thô quê mùa, tay chống gậy và chân mang đôi giày nặng trịch của kẻ bộ hành. Vừa tiến lại, đôi mắt sáng quắc của ông vừa nhìn chăm chú vào ánh lửa rực rỡ trong lò, như thể đang thấy, hoặc chờ đợi được thấy một điều gì đáng chú ý bên trong.
“Chào ông bạn,” người thợ đốt lò nói; “đêm hôm khuya khoắt thế này ông từ đâu tới vậy?”
“Ta trở về sau một cuộc tìm kiếm,” kẻ lữ hành đáp; “bởi cuối cùng, nó đã hoàn tất.”
“Say rượu… hay là điên rồi!” Bartram lẩm bẩm một mình. “Lại rước phiền toái vào thân với gã này thôi. Đuổi phắt đi càng sớm càng tốt.”
Đứa con run rẩy thì thào van nài cha đóng cửa lò lại cho bớt sáng; bởi gương mặt người đàn ông có nét gì đó khiến nó vừa kinh hãi không dám nhìn, lại vừa không thể rời mắt. Quả thật, ngay cả tâm trí đần độn, trì trệ của người thợ đốt lò cũng bắt đầu bị lay động bởi một điều khôn tả trên gương mặt gầy guộc, phong sương và đăm chiêu kia, với mái tóc hoa râm xõa rượi và đôi mắt trũng sâu đang rực sáng như ngọn lửa nơi cửa hang huyền bí. Nhưng khi gã vừa đóng cửa lò lại, người lạ mặt quay sang, cất lời bằng giọng điệu điềm tĩnh, thân tình, khiến Bartram cảm thấy hóa ra ông ta vẫn là một người hoàn toàn tỉnh táo và biết điều.
“Công việc của anh sắp xong rồi đấy,” ông nói. “Mớ đá này đã nung được ba ngày. Chỉ vài giờ nữa thôi là đá sẽ hóa thành vôi.”
“Ủa, ông là ai thế?” Người thợ đốt lò thốt lên. “Xem chừng ông thấu hiểu nghề này chẳng kém gì tôi.”
“Cũng phải thôi,” người lạ đáp; “bởi ta từng theo nghề này bao năm ròng, và cũng ngay tại chốn này. Nhưng anh là người mới đến vùng này. Anh chưa từng nghe nói về Ethan Brand sao?”
“Người từng đi tìm Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ đấy ư?” Bartram bật cười hỏi.
“Chính là ta,” người lạ đáp. “Người đó đã tìm thấy điều mình kiếm tìm, và vì thế người đó quay trở về.”
“Sao cơ! Thế ông chính là Ethan Brand ư?” Người thợ đốt lò kinh ngạc thốt lên. “Tôi mới tới đây thật, như ông nói đấy, và người ta bảo đã mười tám năm kể từ ngày ông rời chân núi Graylock. Nhưng tôi nói thật, dân làng dưới kia vẫn còn bàn tán mãi về Ethan Brand, về cái sứ mệnh kỳ quặc đã đưa ông rời bỏ lò vôi này. Thế nào, vậy là ông đã tìm ra Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ rồi sao?”
“Đúng thế!” Người lạ bình thản đáp.
“Nếu không phải tò mò quá trớn,” Bartram gặng hỏi, “thì nó nằm ở đâu vậy?”
Ethan Brand đặt ngón tay lên ngực áo mình.
“Ở đây!” Ông trả lời.
Và rồi, nét mặt chẳng chút vui tươi, dường như bị thôi thúc bởi sự thức nhận bất chợt về nỗi trớ trêu vô cùng khi bôn ba khắp thế gian kiếm tìm thứ ở gần mình nhất, nhìn vào mọi trái tim trừ chính lòng mình để tìm điều chẳng hề ẩn giấu trong lồng ngực nào khác, ông bật ra một tràng cười khinh miệt. Vẫn là tràng cười chậm rãi, nặng nề từng khiến người đốt lò vôi rùng mình kinh hãi lúc báo hiệu kẻ lữ hành đang tới gần.
Sườn núi quạnh hiu bỗng trở nên rợn ngợp vì tiếng cười ấy. Tiếng cười, khi cất lên lạc lõng, sai thời điểm, hoặc bộc phát từ một tâm trạng hỗn loạn, có thể là âm thanh khủng khiếp nhất phát ra từ cổ họng con người. Tiếng cười trong cơn mê ngủ, dẫu là của một đứa trẻ thơ,—tiếng cười của kẻ điên,—tiếng cười man dại, the thé của kẻ thiểu năng bẩm sinh,—đều là những âm thanh đôi khi khiến ta rùng mình run rẩy và chỉ muốn mau chóng lãng quên. Các thi nhân chưa từng hình dung ra lời thốt nào của loài quỷ dữ hay yêu ma lại thích hợp đến mức ghê rợn như một tràng cười. Ngay cả gã thợ đốt lò đần độn cũng thấy dây thần kinh giật thót, khi người đàn ông kỳ lạ kia nhìn sâu vào đáy lòng mình rồi bật ra tràng cười tan vào màn đêm, dội lại mơ hồ giữa các sườn đồi.
“Joe,” gã bảo con trai, “chạy tót xuống quán rượu trong làng đi, bảo mấy tay vui vẻ dưới đó rằng Ethan Brand đã về, và lão đã tìm thấy Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ rồi!”
Đứa bé vội vã chạy đi, Ethan Brand chẳng buồn ngăn cản, dường như cũng chẳng bận tâm. Ông ngồi trên một khúc gỗ, đăm đăm nhìn vào cánh cửa sắt của lò vôi. Khi đứa trẻ đã khuất dạng, và tiếng bước chân thoăn thoắt dẫm lên lá rụng rồi gõ trên lối mòn đá núi không còn nghe thấy nữa, người thợ đốt lò bỗng thấy ân hận vì đã để nó đi. Gã cảm thấy sự hiện diện của đứa trẻ vốn là bức tường ngăn cách giữa gã và vị khách, còn giờ đây gã phải đối mặt trực diện với một kẻ, theo chính lời thú nhận của ông ta, đã phạm phải tội ác duy nhất mà Trời xanh không dung thứ. Tội ác ấy, trong màu đen mờ mịt của nó, dường như bao trùm lấy gã, khuấy động trong tâm trí gã cả một bầy hình bóng ma quỷ nhận là quyến thuộc với Tội Lỗi Tối Thượng — bất kể nó là gì — mà bản tính sa đọa của con người có thể dung dưỡng và ấp ủ. Chúng đều cùng một giuộc; chúng lởn vởn qua lại giữa lồng ngực gã và ngực Ethan Brand, mang theo những lời chào tăm tối từ bên này sang bên kia.
Bấy giờ Bartram sực nhớ lại những câu chuyện truyền miệng về con người kỳ quái này, kẻ vừa ập đến bên gã như một bóng ma trong đêm, và đang tự nhiên như ở nhà mình tại chốn xưa cũ, sau chuỗi ngày đằng đẵng đến mức những người quá cố mồ yên mả đẹp bao năm qua còn có quyền thuộc về nơi quen thuộc này hơn ông. Người ta đồn rằng Ethan Brand từng đàm đạo với chính Satan trong ánh lửa rực đỏ của chính chiếc lò này. Truyền thuyết ấy trước kia chỉ là trò đùa mua vui, nay bỗng nhuốm màu rùng rợn. Chuyện kể rằng, trước khi dấn bước ra đi, đêm nào Ethan Brand cũng gọi một con quỷ từ trong ngọn lửa ngùn ngụt của lò vôi lên để cùng bàn thảo về Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ; cả người lẫn quỷ đều dốc sức nhào nặn nên một dạng thức tội lỗi không thể chuộc lại cũng chẳng thể thứ tha. Và khi tia sáng đầu tiên rọi xuống đỉnh núi, con quỷ lại lách qua cánh cửa sắt, chui vào nương náu trong ngọn lửa dữ dội nhất cho đến khi lại được triệu lên để cùng chia sẻ công việc hãi hùng: nới rộng giới hạn tội lỗi của con người vượt khỏi lòng từ bi vốn dĩ vô biên của Thượng đế.
Trong lúc người thợ đốt lò còn đang vật lộn với nỗi kinh hoàng từ những ý nghĩ ấy, Ethan Brand đứng dậy khỏi khúc gỗ, giật tung cánh cửa lò. Hành động ấy khớp với ý nghĩ trong đầu Bartram đến mức gã ngỡ như sắp thấy Ác Quỷ đỏ rực bước ra từ lò nung sôi sục.
“Khoan đã! Khoan đã!” Gã gào lên, cố cười gượng trong run rẩy; bởi gã thấy xấu hổ vì nỗi sợ của mình, dẫu nó đã hoàn toàn chế ngự gã. “Làm ơn làm phước, đừng có thả Quỷ dữ của ông ra lúc này!”
“Này anh kia!” Ethan Brand nghiêm giọng đáp, “Ta cần gì đến Quỷ dữ chứ? Ta đã bỏ mặc hắn lại phía sau trên bước đường của mình rồi. Hắn chỉ bận tâm đến những kẻ tội lỗi nửa vời như anh thôi. Đừng sợ chỉ vì ta mở cửa lò. Ta làm thế chỉ theo thói quen cũ, và định chỉnh lại ngọn lửa giúp anh, như một người thợ đốt lò năm xưa mà thôi.”
Ông đảo đống than hồng rực, ném thêm củi vào, rồi cúi mình nhìn chăm chú vào ngục tù rực lửa bên trong, chẳng màng đến luồng nhiệt thiêu đốt đang rọi đỏ gay lên mặt mình. Người thợ đốt lò ngồi nhìn ông, nửa ngờ vực vị khách kỳ quặc này có ý định nếu không phải là gọi quỷ thì cũng là lao mình vào biển lửa để biến mất khỏi cõi nhân gian. Nhưng rồi Ethan Brand lặng lẽ lùi lại, khép cánh cửa lò vôi.
“Ta đã nhìn,” ông nói, “vào biết bao trái tim con người còn nóng bỏng dục vọng tội lỗi gấp bảy lần ngọn lửa trong lò kia. Nhưng ta không tìm thấy ở đó điều mình kiếm tìm. Không, không phải là Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ!”
“Thế Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ là gì?” Người thợ đốt lò hỏi; rồi gã vội lùi xa bạn đồng hành thêm một bước, run rẩy sợ rằng câu hỏi của mình sẽ được trả lời.
“Đó là tội lỗi nảy nở ngay trong chính lồng ngực ta,” Ethan Brand đáp, đứng thẳng người với vẻ kiêu hãnh đặc trưng của những kẻ cuồng tín cùng loài. “Một tội lỗi chẳng hề sinh sôi ở nơi nào khác! Tội lỗi của một trí tuệ đã chiến thắng tình huynh đệ đồng loại và lòng kính sợ Thượng đế, sẵn sàng hy sinh mọi thứ cho những đòi hỏi ngút trời của chính nó! Tội lỗi duy nhất đáng nhận phần thưởng là nỗi đọa đày bất tử! Nếu được làm lại, ta vẫn sẽ tự nguyện dấn thân vào tội lỗi ấy. Ta không hề chùn bước đón nhận sự trừng phạt!”
“Lão này mất trí rồi,” người đốt lò vôi lẩm bẩm. “Có thể lão là kẻ tội lỗi như tất cả chúng ta thôi — điều đó thì dễ lắm — nhưng tôi dám thề lão cũng là một thằng điên.”
Dẫu vậy, gã vẫn cảm thấy bất an khi phải ở một mình với Ethan Brand nơi sườn núi hoang vu, và mừng rỡ khôn xiết khi nghe thấy tiếng người lao xao cùng bước chân của một đám đông đang vấp váp trên đá sỏi và rẽ cây bụi đi tới. Chẳng mấy chốc, cả một toán người nhàn rỗi vốn thường la cà nơi quán rượu trong làng đã xuất hiện; trong đó có ba, bốn kẻ suốt bao mùa đông chỉ ngồi uống rượu bên bếp lửa và bao mùa hè phì phèo tẩu thuốc dưới hiên quán, kể từ ngày Ethan Brand rời đi. Vừa cười nói huyên náo, vừa rôm rả chuyện trò bỗ bã, họ ùa vào vùng ánh trăng cùng những vệt sáng hẹp le lói hắt ra từ khoảng sân trước lò vôi. Bartram lại hé mở cánh cửa lò, để ánh sáng tràn ngập không gian, cho cả bọn nhìn rõ Ethan Brand và ông cũng nhìn rõ họ.
Trong số những người quen cũ có một người từng xuất hiện khắp mọi nơi, nay đã gần như tuyệt tích, nhưng ngày trước ai cũng chắc chắn bắt gặp tại khách xá của bất kỳ ngôi làng trù phú nào trên khắp cả nước. Đó là viên đại lý xe ngựa kéo. Đại diện cho lớp người này là một gã khô héo, quắt queo vì khói thuốc, mặt đầy nếp nhăn và mũi đỏ gay, vận chiếc áo đuôi cụt màu nâu cắt may khéo léo với hàng cúc đồng; gã đã bám rễ nơi góc bàn quán rượu từ bao năm không rõ, và vẫn đang phì phèo điếu xì gà tưởng như châm từ hai mươi năm trước. Gã nức tiếng là kẻ thích đùa cợt cộc lốc, dẫu sự hóm hỉnh ấy có lẽ chẳng do bản chất hài hước cho bằng cái phong vị rượu toddy pha rượu mạnh cùng khói thuốc lá đã thấm đẫm vào từng suy nghĩ, lời ăn tiếng nói cũng như cả con người gã. Một gương mặt quen thuộc khác dẫu đã đổi thay kỳ lạ là Luật sư Giles, như người ta vẫn gọi theo thói quen lịch sự; một lão già rách rưới trong manh áo sơ mi cáu bẩn và chiếc quần vải thô. Kẻ khốn khổ này từng là một luật sư trong những ngày mà lão gọi là thời hoàng kim, một tay cãi sắc sảo và rất được lòng đám thân chủ trong làng; nhưng rượu flip, rượu sling, rượu toddy cùng cocktail tu ừng ực suốt ngày đêm, sáng, trưa, chiều, tối, đã kéo lão trượt dài từ lao động trí óc xuống đủ thứ lao động chân tay, cho đến khi, nói theo cách của chính lão, trượt thẳng vào thùng nấu xà phòng. Nói cách khác, Giles giờ là một gã nấu xà phòng quy mô nhỏ. Lão chỉ còn là một mảnh vụn của con người, một phần bàn chân đã bị rìu chặt đứt, và một cánh tay bị cỗ máy hơi nước nghiến nát giật phăng đi. Thế nhưng, dẫu cánh tay bằng xương bằng thịt đã mất, chi thể tâm linh dường như vẫn còn; bởi mỗi khi chìa mỏm cụt ra, Giles luôn quả quyết rằng lão vẫn cảm nhận được ngón tay cái và các ngón vô hình một cách sống động y như trước khi bị cưa cụt. Một sinh linh tàn phế và khốn cùng; nhưng dẫu sao thế gian cũng không thể chà đạp và chẳng có quyền khinh bỉ lão, dù ở giai đoạn này hay bất kỳ bước đường bất hạnh nào trước đó, bởi lão vẫn giữ được lòng can đảm và khí phách của một đấng nam nhi, không ngửa tay xin bố thí, và chỉ với một cánh tay — lại là tay trái — lão vẫn kiên cường chiến đấu chống lại cảnh cơ hàn cùng số phận nghiệt ngã.
Giữa đám đông còn có một nhân vật khác, người có vài nét tương đồng nhưng lại khác biệt rất nhiều so với Luật sư Giles. Đó là viên bác sĩ của làng; một người trạc ngũ tuần, mà trước đây chúng ta từng biết tới qua chuyến thăm khám cho Ethan Brand khi ông bị coi là hóa điên. Giờ đây ông ta mang một bộ mặt tím tái, dáng vẻ thô lỗ, cộc cằn nhưng vẫn phảng phất nét phong lưu, với vẻ gì đó hoang dại, suy đồi và tuyệt vọng trong từng lời ăn tiếng nói cũng như mọi cử chỉ điệu bộ. Rượu mạnh ám vào người này như một ác quỷ, biến ông ta thành kẻ gắt gỏng, man dại như thú dữ, và khốn khổ như một linh hồn lạc lối; nhưng người ta tin rằng ông ta có tài năng kỳ diệu, thiên bẩm chữa bệnh vượt xa bất kỳ y thuật trường lớp nào có thể mang lại, nên xã hội vẫn níu lấy ông ta mà không để ông ta chìm nghỉm khỏi tầm tay. Thế nên, lắc lư trên lưng ngựa và làu bàu bằng giọng nghẹt đặc bên giường bệnh, ông ta rong ruổi tới khắp các phòng bệnh suốt nhiều dặm quanh các thị trấn miền núi; đôi khi cứu sống một người hấp hối tựa như phép màu, nhưng cũng thường xuyên không kém đẩy bệnh nhân xuống nấm mồ đào sớm trước hàng chục năm. Miệng viên bác sĩ lúc nào cũng ngậm chiếc tẩu, và như ai đó từng nói bóng gió về thói chửi thề của ông ta, nó luôn bốc cháy bằng ngọn lửa địa ngục.
Ba nhân vật đáng kính ấy xông xáo bước tới, chào hỏi Ethan Brand theo cách riêng của mỗi người, nồng nhiệt mời ông nếm thử thứ rượu trong chiếc chai màu đen, nơi họ quả quyết rằng ông sẽ tìm thấy thứ đáng giá hơn nhiều so với Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ. Không một tâm trí nào, sau khi đã tự tôi luyện qua những cuộc trầm tư đơn độc và mãnh liệt để đạt tới trạng thái xuất thần cao độ, lại có thể chịu đựng nổi sự va chạm với những tư tưởng và cảm xúc thô bỉ, tầm thường mà Ethan Brand đang phải trải qua lúc này. Nó khiến ông hoài nghi — và lạ lùng thay, đó là một mối hoài nghi đau đớn — liệu mình có thực sự tìm thấy Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ, và tìm thấy nó trong chính bản thân mình hay chăng. Toàn bộ vấn đề mà ông đã vắt kiệt cả đời người, thậm chí hơn cả một kiếp sống, bỗng chốc hiện lên như một ảo tưởng hão huyền.
“Cút đi,” ông cay đắng thốt lên, “hỡi lũ súc vật tự biến mình thành nông nỗi này, tự làm héo mòn linh hồn bằng thứ nước lửa nồng nặc! Ta đã đoạn tuyệt với các người rồi. Bao năm về trước, ta từng dò dẫm trong lòng các người mà chẳng thấy điều gì giúp ích cho mục đích của ta. Cút xéo đi!”
“Á à, cái thằng vô lại mất dạy này,” viên bác sĩ hung hãn gào lên, “mày đáp lại lòng tốt của những người bạn thân nhất như thế đấy hả? Thế thì để tao nói cho mày biết sự thật nhé. Mày tìm ra Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ cũng chẳng khác gì thằng nhóc Joe đằng kia đâu. Mày chỉ là một thằng điên thôi — hai mươi năm trước tao đã bảo thế rồi — chẳng hơn chẳng kém một thằng điên, và chỉ xứng làm bạn đồng hành với lão Humphrey già đằng này thôi!”
Ông ta chỉ tay về phía một ông lão ăn mặc tồi tàn, mái tóc bạc dài, gương mặt hốc hác và ánh mắt thất thần. Mấy năm qua, ông lão này cứ lang thang khắp các nẻo đồi, dò hỏi mọi khách bộ hành mà ông gặp về đứa con gái của mình. Cô gái dường như đã bỏ trốn theo một đoàn xiếc, thỉnh thoảng tin tức về cô lại bay về làng, kèm theo những câu chuyện tuyệt đẹp về vẻ rực rỡ của cô khi cưỡi ngựa trong rạp xiếc, hay biểu diễn những màn đi trên dây thừng kỳ ảo.
Người cha đầu bạc tiến lại gần Ethan Brand, nhìn chằm chằm vào mặt ông bằng ánh mắt bất định.
“Người ta bảo ông đã đi khắp thế gian,” ông lão nói, đôi tay vặn vẹo đầy tha thiết. “Hẳn ông đã thấy con gái tôi, nó nổi tiếng lắm, ai cũng đi xem nó diễn cả. Nó có nhắn gửi gì cho người cha già này không, hay bảo bao giờ nó sẽ về?”
Ánh mắt Ethan Brand chùn xuống trước cái nhìn của ông lão. Đứa con gái mà ông lão khát khao nhận được một lời thăm hỏi ấy chính là Esther trong câu chuyện của chúng ta, người con gái mà với mục đích lạnh lùng tàn nhẫn, Ethan Brand đã biến thành đối tượng cho một cuộc thí nghiệm tâm lý, để rồi hủy hoại, bòn rút và có lẽ đã tận diệt linh hồn nàng trong quá trình đó.
“Phải,” ông lẩm bẩm, quay mặt tránh người lữ hành đầu bạc, “đó không phải là ảo tưởng. Thực sự có một Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ!”
Trong lúc những việc ấy diễn ra, một cảnh tượng náo nhiệt khác lại đang tiếp diễn trong khoảng sân sáng sủa, bên cạnh con suối và trước cửa căn chòi. Một đám thanh niên trong làng, cả trai lẫn gái, đã hối hả kéo lên đồi do tò mò muốn thấy mặt Ethan Brand, nhân vật chính trong bao truyền thuyết quen thuộc từ thời thơ ấu của họ. Nhưng khi nhận thấy diện mạo ông chẳng có gì đặc biệt — chẳng qua chỉ là một kẻ lữ hành cháy nắng, vận đồ mộc mạc và mang đôi giày bám bụi, đang ngồi nhìn vào lửa như thể mường tượng ra những hình thù trong đống than — đám trẻ nhanh chóng chán ngấy việc ngắm nhìn ông. Tình cờ thay, lại có trò tiêu khiển khác ngay bên cạnh. Một ông già Do Thái gốc Đức gánh chiếc hộp chiếu bóng lưu động trên lưng đang xuống đường núi hướng về phía làng đúng lúc đám đông rẽ lên, và với hy vọng kiếm thêm chút đỉnh sau một ngày buôn bán, lão diễn trò đã nhập bọn cùng họ lên tận lò vôi.
“Nào, lão người Đức kia,” một chàng trai trẻ gào lên, “cho bọn này xem tranh của lão xem nào, nếu lão dám thề là chúng đáng để bỏ mắt ra xem!”
“Ồ vâng, thưa Đại úy,” lão Do Thái đáp — dù là do lịch thiệp hay thói nghề nghiệp, lão đều gọi mọi người là Đại úy — “tôi sẽ cho quý vị xem những bức tranh tuyệt mỹ vô cùng!”
Thế là, đặt chiếc hộp vào vị trí thích hợp, lão mời các chàng trai cô gái ghé mắt qua các lỗ kính của cỗ máy, rồi bắt đầu trưng ra một loạt những bức vẽ nguệch ngoạc, bôi bác tệ hại nhất dưới danh nghĩa mỹ thuật mà một kẻ biểu diễn đường phố từng trơ tráo đem ra lừa gạt khán giả. Hơn nữa, những bức tranh đã mòn rách, đầy vết rạn và nếp gấp, ám khói thuốc lá xỉn màu và rơi vào tình trạng thảm hại khôn cùng. Bức thì vẽ các thành phố, công trình công cộng và lâu đài đổ nát ở châu Âu; bức thì miêu tả các trận đánh của Napoleon hay hải chiến của Nelson; và lọt vào giữa những cảnh ấy là một bàn tay khổng lồ, nâu sẫm, đầy lông lá — dễ bị lầm tưởng là Bàn Tay Định Mệnh, dẫu thực chất chỉ là tay của lão chủ trò — đang chĩa ngón trỏ vào các phân cảnh chiến trận trong khi chủ nhân của nó thuyết minh lịch sử. Khi buổi diễn kết thúc giữa những tràng cười sảng khoái trước sự dở tệ đến nực cười của nó, lão người Đức bảo bé Joe ghé đầu vào hộp. Nhìn qua kính lúp, gương mặt tròn xoe, hồng hào của cậu bé bỗng mang một vẻ kỳ dị khó tưởng tượng của một đứa trẻ khổng lồ Titan, miệng ngoác ra cười toét, đôi mắt và từng đường nét rạng ngời vẻ thích thú trước trò đùa. Nhưng rồi đột nhiên, gương mặt tươi vui ấy tái nhợt đi, nét mặt chuyển sang kinh hãi tột cùng, bởi đứa trẻ nhạy cảm và dễ xúc động này vừa nhận ra ánh mắt của Ethan Brand đang đăm đăm nhìn xuyên qua lớp kính về phía nó.
“Ngài làm chú nhóc sợ rồi, thưa Đại úy,” lão Do Thái người Đức vừa nói vừa ngửa khuôn mặt có những đường nét sắc sảo, tối sầm lên khỏi tư thế cúi gập. “Nhưng hãy nhìn lại xem, và biết đâu, tôi sẽ cho ngài thấy một thứ tuyệt hay, tôi xin thề đấy!”
Ethan Brand nhìn vào trong hộp một thoáng, rồi giật mình lùi lại, trừng trừng nhìn lão người Đức. Ông đã thấy gì? Rõ ràng chẳng có gì cả; bởi một thanh niên tò mò ghé mắt nhìn vào gần như cùng lúc đó chỉ thấy một khoảng vải bạt trống trơn.
“Ta nhận ra ngươi rồi,” Ethan Brand lẩm bẩm với lão chủ trò.
“A, thưa Đại úy,” lão Do Thái thành Nuremberg thì thào với nụ cười bí hiểm, “tôi thấy món đồ trong hộp diễn của mình nặng quá chừng — chính là Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ này đây! Thề có trời đất, thưa Đại úy, gánh nó qua ngọn núi này suốt cả ngày dài đã làm trĩu cả hai vai tôi rồi.”
“Câm họng,” Ethan Brand nghiêm giọng đáp, “hoặc chui xác vào lò lửa đằng kia!”
Màn diễn của lão Do Thái vừa dứt thì một con chó to lớn, già nua — dường như chẳng thuộc về ai, bởi không một ai trong đám đông nhận là chủ của nó — lại thấy cần phải biến mình thành tâm điểm chú ý của mọi người. Từ nãy tới giờ, nó vốn là một con chó già rất đỗi hiền lành, dễ bảo, cứ lượn lờ từ người này sang người khác, và để tỏ vẻ thân thiện, nó chìa cái đầu xù xì ra cho bất kỳ bàn tay tốt bụng nào chịu khó vuốt ve. Nhưng lúc này, chẳng vì lý do gì và cũng chẳng ai bảo, con vật bốn chân nghiêm trang, bệ vệ ấy bỗng dưng quay cuồng tự đuổi theo cái đuôi của mình; mà để tăng thêm phần nực cười, cái đuôi ấy lại ngắn cũn cỡn so với bình thường. Chưa từng thấy sự hăng hái đến điên cuồng nào trong việc theo đuổi một mục tiêu không thể nào đạt tới như thế; chưa từng nghe thấy tràng gầm gừ, càu nhàu, sủa rống và đớp chát dữ dội đến vậy — tựa hồ như hai đầu cơ thể của con vật lố bịch này đang có mối huyết thù không đội trời chung. Con chó cỏ càng lúc càng quay tít mù; và cái mẩu đuôi ngắn ngủn xa tầm với kia cũng càng lúc càng chạy trốn nhanh hơn; những tiếng tru giận dữ và căm thù của nó càng vang lên đanh thép; cho đến khi kiệt sức hoàn toàn và vẫn cách xa đích đến như thuở ban đầu, con chó già dại dột bỗng dừng màn diễn đột ngột y như lúc bắt đầu. Giây tiếp theo, dáng vẻ nó lại trở nên hòa nhã, trầm lặng, biết điều và đáng kính như thuở mới làm quen với đám đông.
Như có thể đoán trước, màn trình diễn được đón nhận bằng những tràng cười rộ, tiếng vỗ tay rầm rộ và những tiếng hò reo đòi diễn lại; diễn viên bốn chân đáp lại bằng cách ngoe nguẩy tất cả những gì còn lại của cái đuôi cụt, nhưng dường như hoàn toàn bất lực trong việc lặp lại nỗ lực làm vui lòng khán giả vừa rồi.
Trong khi đó, Ethan Brand đã ngồi lại xuống khúc gỗ, và có lẽ bị lay động bởi sự nhận thức về một nét tương đồng xa xôi giữa hoàn cảnh của mình với con chó tự đuổi theo đuôi kia, ông lại bật ra tràng cười ghê rợn — dấu hiệu bộc lộ tâm cảnh nội tâm của ông rõ hơn bất kỳ biểu hiện nào khác. Kể từ giây phút ấy, niềm vui của đám đông tan biến sạch; họ đứng chết lặng, sợ hãi rằng âm thanh chẳng lành kia sẽ vang vọng khắp đường chân trời, ngọn núi này sẽ gầm vang sang ngọn núi khác, và thế là nỗi kinh hoàng cứ thế kéo dài bên tai họ. Rồi họ thì thầm với nhau rằng trời đã khuya,—rằng trăng sắp lặn,—rằng đêm tháng Tám bắt đầu trở lạnh,—họ vội vã kéo nhau về nhà, để mặc người thợ đốt lò và bé Joe xoay xở với vị khách không mời. Trừ ba con người ấy ra, khoảng đất trống bên sườn đồi lại chìm trong sự quạnh quẽ, lọt thỏm giữa bóng đêm bạt ngàn của rừng già. Vượt qua rìa tối tăm ấy, ánh lửa chập chờn rọi lên những thân cây uy nghiêm và tán lá thông đen thẫm, đan xen với sắc xanh non của những chồi sồi, phong và bạch dương, trong khi đây đó ngổn ngang những thân cây đổ khổng lồ đang mục rữa trên nền đất rải đầy lá mục. Và với bé Joe — một đứa trẻ nhút nhát và giàu trí tưởng tượng — dường như khu rừng tĩnh lặng đang nín thở chờ đợi một điều kinh hãi sắp xảy ra.
Ethan Brand ném thêm củi vào lửa, đóng cửa lò lại; rồi liếc qua vai nhìn người thợ đốt lò và đứa con, ông cất lời ra lệnh hơn là khuyên nhủ họ đi nghỉ.
“Phần ta, ta không ngủ được,” ông nói. “Ta có những việc cần phải suy ngẫm. Ta sẽ canh lửa, như ta vẫn thường làm thuở trước.”
“Và gọi Quỷ sứ từ trong lò ra bầu bạn chứ gì,” Bartram lẩm bẩm, nãy giờ gã đã kịp làm quen thân thiết với chiếc chai màu đen kể trên. “Nhưng cứ việc canh chừng đi, và thích gọi bao nhiêu quỷ thì tùy! Về phần tôi, chợp mắt một giấc là khỏe nhất. Đi nào, Joe!”
Khi theo cha vào chòi, đứa bé ngoái nhìn kẻ bộ hành, nước mắt rưng rưng, bởi tâm hồn non nớt của nó linh cảm được nỗi cô đơn hoang lạnh và khủng khiếp mà con người này đã tự giam hãm mình vào đó.
Khi họ đã đi rồi, Ethan Brand ngồi lắng nghe tiếng củi cháy lách tách, nhìn những tia lửa nhỏ bắn qua khe cửa. Thế nhưng, những điều nhỏ nhặt từng quen thuộc ấy chẳng mảy may lôi cuốn tâm trí ông, khi tận sâu thẳm tâm can, ông đang hồi tưởng lại sự đổi thay chậm rãi nhưng kỳ diệu mà cuộc tìm kiếm cả đời đã tạo ra nơi mình. Ông nhớ lại sương đêm từng rơi trên người ông thế nào,—rừng thẳm từng thì thầm với ông ra sao,—các vì sao từng lấp lánh soi rọi ông như thế nào,—một con người giản dị và giàu lòng yêu thương, ngồi canh lửa trong những năm tháng xưa cũ và luôn suy tư khi lửa bốc cháy. Ông nhớ mình từng bắt đầu chiêm nghiệm những ý niệm sau này trở thành nguồn cảm hứng của cả đời mình với sự dịu dàng, với tình yêu thương và sự đồng cảm chan chứa dành cho nhân loại, cùng niềm thương xót vô hạn trước tội lỗi và nỗi đau của kiếp người đến nhường nào; ngày ấy ông từng nhìn vào trái tim con người với lòng tôn kính biết bao, coi đó như một ngôi đền nguyên sơ thiêng liêng, dẫu có bị vấy bẩn thì một người anh em đồng loại vẫn phải nâng niu kính cẩn; ông từng khẩn thiết cầu mong cuộc kiếm tìm của mình thất bại với nỗi kinh hoàng tột độ ra sao, và từng cầu xin cho Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ đừng bao giờ lộ diện trước mắt mình. Rồi tiếp đó là sự phát triển vượt bậc của trí tuệ, trong tiến trình của nó, đã phá vỡ sự thăng bằng giữa khối óc và con tim. Ý Niệm chi phối cuộc đời ông đã đóng vai trò như một phương thức giáo dục; nó không ngừng trui rèn các năng lực của ông tới đỉnh cao nhất mà chúng có thể chạm tới; nó nâng ông từ vị thế một người lao động thất học lên đứng trên đỉnh cao ngập ánh sao trời, nơi các triết gia của nhân loại dẫu mang nặng sở học của các trường đại học cũng uổng công trèo lên với tới. Về mặt trí tuệ thì là như thế! Nhưng con tim nằm ở đâu? Con tim ấy, quả thực, đã khô héo,—đã co rút lại,—đã chai sạn,—và đã chết mòn! Nó đã thôi không còn chung nhịp đập với muôn loài. Ông đã đánh mất mối dây liên kết từ tính của nhân loại. Ông không còn là một người anh em, mở toang những căn phòng hay ngục tối của bản tính nhân loại chung bằng chiếc chìa khóa của sự thấu cảm thiêng liêng vốn trao cho ông quyền sẻ chia mọi bí mật; giờ đây ông là một kẻ quan sát lạnh lùng, nhìn nhân loại như đối tượng thí nghiệm của mình, và cuối cùng, biến đàn ông lẫn đàn bà thành những con rối của ông, giật những sợi dây điều khiển họ tới những mức độ tội ác cần thiết cho công trình nghiên cứu của mình.
Cứ như thế, Ethan Brand đã trở thành một con quỷ. Ông bắt đầu tha hóa từ khoảnh khắc phần đạo đức trong con người ông không còn theo kịp sự tiến bộ của trí tuệ. Và giờ đây, như nỗ lực tột cùng và bước phát triển tất yếu — như đóa hoa rực rỡ lộng lẫy, như quả ngọt béo ngậy của cả một đời lao khổ — ông đã tạo ra Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ!
“Ta còn gì để tìm kiếm nữa? Còn gì để đạt được nữa đâu?” Ethan Brand tự nhủ. “Nhiệm vụ của ta đã xong, và hoàn thành trọn vẹn!”
Rời khỏi khúc gỗ với những bước chân nhanh nhẹn lạ thường, leo lên ụ đất đắp quanh bờ đá của lò vôi, ông bước lên đỉnh công trình. Đó là một khoảng không chừng mười bộ từ mép này sang mép kia, mở ra tầm nhìn bao quát bề mặt phía trên của khối đá cẩm thạch vỡ vụn khổng lồ đang chất đầy trong lò. Tất cả những khối và mảnh đá vô số kể ấy đều đỏ rực và cháy bùng dữ dội, phun lên những luồng lửa xanh biếc, chập chờn nhảy múa điên cuồng trên cao như trong một vòng tròn ma thuật, khi sụt xuống khi bốc cao với sự vận động cuồn cuộn không ngừng nghỉ. Khi người đàn ông cô độc cúi mình xuống khối lửa khủng khiếp này, luồng nhiệt hủy diệt táp thẳng vào người ông với hơi thở tưởng như có thể thiêu rụi và làm khô quắt ông trong nháy mắt.
Ethan Brand đứng thẳng người, giơ cao hai tay. Ánh lửa xanh nhảy múa trên khuôn mặt ông, phủ lên đó thứ ánh sáng man dại và ma quái, thứ duy nhất có thể tương xứng với nét mặt ông lúc này; đó là gương mặt của một con quỷ đang chuẩn bị lao mình vào vực thẳm của sự đọa đày tột cùng.
“Hỡi Mẹ Đất,” ông thét lên, “Mẹ không còn là Mẹ của con nữa, và thân xác này sẽ vĩnh viễn không tan biến vào lòng Mẹ! Hỡi nhân loại, tình huynh đệ mà ta đã ruồng bỏ và chà đạp trái tim vĩ đại của ngươi dưới gót chân! Hỡi những vì sao trên trời cao từng soi sáng cho ta thuở trước như muốn dẫn lối ta tiến lên và vươn cao! — vĩnh biệt tất cả, vĩnh biệt ngàn thu. Hãy đến đây, hỡi Lửa, nguyên tố chết chóc — từ nay sẽ là người bạn thân thiết của ta! Hãy ôm lấy ta, như ta ôm lấy ngươi!”
Đêm ấy, một tràng cười kinh hãi cuộn vang nặng nề xuyên qua giấc ngủ của người thợ đốt lò và đứa con trai nhỏ; những bóng ma kinh hoàng và đau đớn ám ảnh những giấc mơ của họ, dường như vẫn còn lởn vởn trong túp lều xơ xác khi họ mở mắt đón ánh ngày.
“Dậy đi con, dậy mau!” Người thợ đốt lò kêu lên, nhìn quanh quất. “Tạ ơn Trời, đêm đen rốt cuộc cũng qua rồi; thà thức trắng cả năm ròng mà canh lò vôi còn hơn phải trải qua một đêm như thế nữa. Lão Ethan Brand này với cái trò bịp bợm Tội Lỗi Không Thể Tha Thứ của lão, chẳng giúp ích được cái tích sự gì khi trông lò hộ ta cả!”
Gã bước ra khỏi chòi, bé Joe bám chặt lấy tay cha theo sau. Ánh nắng sớm đã dát vàng lên các đỉnh núi, và dẫu các thung lũng vẫn còn chìm trong bóng râm, chúng vẫn mỉm cười rạng rỡ đón chào một ngày tươi sáng đang vội vã ùa về. Ngôi làng nằm trọn giữa những ngọn đồi thoai thoải bao bọc xung quanh trông như đang yên nghỉ thanh bình trong lòng bàn tay vĩ đại của Đấng Thượng Đế. Từng mái nhà hiện lên rõ mồn một; hai ngọn tháp nhọn của hai nhà thờ vươn thẳng lên cao, đón lấy ánh rạng đông le lói từ bầu trời dát nắng trên những chiếc chong chóng gió mạ vàng. Quán rượu đã bắt đầu rục rịch, và bóng dáng viên đại lý xe ngựa già nua quắt queo vì khói thuốc, miệng ngậm xì gà, đã xuất hiện dưới hiên. Đỉnh Graylock già nua được tôn vinh bằng một vầng mây vàng rực ngự trên đầu. Rải rác trên triền ngực của những ngọn núi xung quanh là những khối sương bạc với đủ hình thù kỳ dị, mảng thì sà xuống tận đáy thung lũng, mảng lại vắt vẻo trên các đỉnh cao, và những mảng khác cùng một họ sương mây ấy lơ lửng trong ánh rực rỡ vàng óng của tầng khí quyển bên trên. Bước từ đám mây này sang đám mây khác đang đậu trên đồi, rồi từ đó bước sang những tầng mây cao hơn đang lướt đi trong không trung, ngỡ như một người phàm trần có thể theo lối ấy mà bước thẳng lên cõi thiên đàng. Đất trời hòa quyện vào nhau đến mức ngắm nhìn cảnh tượng ấy chẳng khác nào một giấc mộng giữa ban ngày.
Để điểm xuyết nét quyến rũ thân thuộc và mộc mạc mà Thiên nhiên luôn sẵn lòng lồng ghép vào một khung cảnh như thế này, cỗ xe ngựa kéo đang lọc cọc lăn bánh xuống con đường núi, và người đánh xe cất tiếng tù và, trong khi Tiếng Dội đón lấy những thanh âm ấy rồi đan dệt thành một khúc hòa tấu phong phú, biến hóa và tinh tế, mà người thổi ban đầu chẳng thể nhận phần công lao về mình. Những ngọn đồi hùng vĩ tự tấu lên một bản hòa nhạc giữa muôn trùng, mỗi ngọn đồi góp vào một giai điệu thanh tao, ngọt ngào.
Gương mặt bé Joe bỗng bừng sáng rạng rỡ.
“Cha ơi,” đứa bé reo lên, tung tăng nhảy nhót, “người đàn ông kỳ lạ ấy đi mất rồi, và bầu trời cùng núi non dường như ai cũng mừng rỡ vì điều đó!”
“Ừ,” người thợ đốt lò làu bàu kèm một tiếng chửi thề, “nhưng lão làm tắt ngúm lửa rồi, và chẳng nhờ cậy gì được lão nếu năm trăm giạ vôi này không bị hỏng bét. Nếu tao mà tóm được lão quanh quẩn ở đây lần nữa, tao sẽ tống cổ lão vào thẳng lò lửa!”
Cầm cây sào dài trong tay, gã bước lên đỉnh lò vôi. Đứng lặng một thoáng, gã cất tiếng gọi con trai.
“Lên đây, Joe!” Gã bảo.
Bé Joe liền chạy lên ụ đất, đứng cạnh cha. Toàn bộ đá cẩm thạch đã được nung thành thứ vôi trắng tinh khiết, trắng như tuyết. Nhưng ngay trên bề mặt, ở chính giữa vòng tròn — cũng trắng như tuyết, và đã biến đổi hoàn toàn thành vôi — là một bộ xương người nằm nguyên vẹn, trong tư thế của một kẻ sau chuỗi ngày nhọc nhằn nằm xuống an nghỉ ngàn thu. Bên trong lồng ngực — kỳ lạ thay — vẫn còn nguyên hình hài của một trái tim con người.
“Chẳng lẽ tim của gã này làm bằng đá cẩm thạch sao?” Bartram thốt lên, có phần bối rối trước hiện tượng kỳ quặc này. “Dù sao thì nó cũng nung ra thành thứ vôi trông hảo hạng đấy; và tính gộp cả đống xương này vào, lò của ta lại dôi thêm được nửa giạ vôi.”
Nói đoạn, người thợ đốt lò cục mịch giơ cao cây sào rồi nện mạnh xuống bộ xương, tro tàn di cốt của Ethan Brand vỡ vụn thành muôn mảnh bụi trần.