Chú bé Daffydowndilly được gọi bằng cái tên ấy bởi bản tính chú chẳng khác nào một bông hoa, chỉ thích làm những việc đẹp đẽ, êm đềm và chẳng mảy may thấy hứng thú với bất kỳ công việc lao động nào. Thế nhưng, khi Daffydowndilly vẫn còn là một cậu bé nhỏ xuyện, mẹ chú đã gửi chú rời xa mái nhà êm ấm để giao cho một thầy giáo vô cùng nghiêm khắc quản dỗ, tên là thầy Toil. Những ai hiểu rõ về thầy nhất đều khẳng định rằng thầy Toil là một người rất mực đức độ; thầy đã làm được nhiều điều tốt lành cho cả trẻ nhỏ lẫn người lớn hơn bất kỳ ai trên đời. Quả thực, thầy đã sống đủ lâu để làm vô số việc thiện; bởi nếu các câu chuyện xưa là đúng, thì thầy đã sống trên mặt đất này từ tận thời Adam bị trục xuất khỏi vườn Eden.
Dù vậy, thầy Toil lại sở hữu một gương mặt nghiêm nghị và thô xám, đặc biệt là trong mắt những đứa trẻ nhỏ hay những người đàn ông lớn xác thích lười nhác; giọng nói của thầy vừa khàn vừa gắt; mọi thói quen và lối sống của thầy đều tỏ ra vô cùng khó chịu đối với chú bé Daffydowndilly của chúng ta. Suốt cả ngày dài, ông thầy lão thành đáng sợ ấy hết ngồi bên bàn làm việc giám sát học trò, lại cầm cây roi mây gõ nhịp đầy đe dọa bước đi dọc phòng học. Lúc thì thầy giáng một cú roi vào lưng một cậu học sinh bị bắt quả tang đang chơi đùa; lúc thầy lại phạt cả một lớp học vì chậm tiến độ bài vở; tóm lại, trừ khi một đứa trẻ chọn cách ngồi lặng lẽ và chăm chú liên tục vào quyển sách của mình, bằng không nó chẳng có lấy một giây phút bình yên trong phòng học của thầy Toil.
“Chỗ này hoàn toàn không hợp với mình rồi,” Daffydowndilly thầm nghĩ.
Từ trước đến nay, toàn bộ cuộc sống của Daffydowndilly đều trôi qua bên người mẹ yêu dấu — một người có gương mặt dịu dàng hơn thầy Toil rất nhiều và lúc nào cũng nuông chiều đứa con trai bé nhỏ. Cho nên chẳng có gì ngạc nhiên khi cậu bé tội nghiệp thấy việc phải rời xa vòng tay người mẹ hiền để rơi vào tay ông thầy giáo mặt mày cau có, người chẳng bao giờ cho chú lấy một quả táo hay chiếc bánh ngọt và hình như luôn nghĩ rằng trẻ con sinh ra chỉ để học bài, là một sự thay đổi đầy cay đắng.
“Mình không thể chịu đựng thêm được nữa,” Daffydowndilly tự nói với lòng mình khi đã ở trường được khoảng một tuần. “Mình sẽ trốn đi để tìm lại người mẹ yêu quý; dù sao đi nữa, mình sẽ chẳng bao giờ gặp ai khó chịu bằng một nửa ông thầy Toil này đâu!”
Thế là ngay sáng hôm sau, Daffydowndilly tội nghiệp lên đường, bắt đầu cuộc phiêu bạt khắp thế gian với vỏn vẹn ít bánh mì và pho mát cho bữa sáng, cùng một vài đồng tiền lẻ trong túi để trang trải chi phí. Nhưng đi chưa được bao xa, chú đã đuổi kịp một người đàn ông có vẻ ngoài trang nghiêm, trầm lặng đang sải bước đều đặn trên đường.
“Chào buổi sáng, cậu bé ngoan,” người lạ mặt lên tiếng; giọng ông ta nghe cứng cỏi và nghiêm nghị, nhưng lại ẩn chứa một niềm nhân từ nào đó; “chú bé đi đâu từ sớm thế này, và định đi về đâu?”
Chú bé Daffydowndilly vốn là một đứa trẻ có bản tính bộc trực, cả đời chưa từng biết nói dối là gì. Lúc này chú cũng chẳng dối thảm. Chú ngập ngừng một hai khoảnh khắc, rồi cuối cùng thú nhận rằng mình đã trốn học vì quá chán ghét thầy Toil; chú đã quyết tâm tìm một nơi nào đó trên thế gian mà bản thân sẽ không bao giờ phải nhìn thấy hay nghe nhắc đến tên ông thầy giáo già ấy nữa.
“Ồ, tốt lắm, bạn nhỏ của ta!” người lạ mặt đáp. “Vậy thì chúng ta sẽ đi cùng nhau; bởi ta cũng từng va chạm nhiều với thầy Toil, và rất đỗi vui mừng nếu tìm được một nơi nào đó mà người ta chưa từng nghe danh ông ấy.”
Người bạn Daffydowndilly của chúng ta có lẽ sẽ thích một người bạn đồng hành cùng lứa tuổi hơn — người mà chú có thể cùng hái hoa dọc ven đường, đuổi bắt bươm bướm, hay làm nhiều điều khác để chuyến đi thêm phần thú vị. Thế nhưng chú cũng đủ khôn ngoan để hiểu rằng, có một người từng trải dẫn đường thì việc đi lại giữa thế gian sẽ dễ dàng hơn nhiều. Vì vậy, chú chấp nhận lời đề nghị của người lạ mặt, và cả hai cùng vui vẻ bước tiếp.
Họ đi chưa được xa thì con đường dẫn qua một đồng cỏ, nơi vài người thợ làm cỏ khô đang bận rộn làm việc, gặt những ngọn cỏ cao rồi trải ra dưới ánh nắng cho khô. Daffydowndilly vô cùng thích thú với mùi thơm ngọt ngào của cỏ mới cắt; chú nghĩ rằng việc làm cỏ khô dưới ánh nắng ấm áp, bên dưới bầu trời xanh bao la với tiếng chim hót líu lo trên những vòm cây xóm giềng hẳn phải dễ chịu hơn nhiều so me với việc bị nhốt trong phòng học ảm đạm, suốt ngày phải học bài và liên tục bị thầy Toil mắng mỏ. Thế nhưng, giữa lúc đang mải mê với những suy nghĩ ấy và dừng lại dòm qua bức tường đá, chú đột nhiên giật nảy người lùi lại rồi nắm chặt lấy tay người bạn đồng hành.
“Nhanh lên, nhanh lên!” chú kêu lên. “Chúng ta hãy chạy mau đi, không thì ông ta bắt được mất!”
“Ai bắt chúng ta cơ?” người lạ mặt hỏi.
“Thầy Toil, ông thầy giáo già đấy!” Daffydowndilly trả lời. “Bác không thấy ông ta giữa những người làm cỏ khô sao?”
Daffydowndilly chỉ tay về phía một người đàn ông luống tuổi, có vẻ là chủ đồng cỏ và là người thuê những người thợ đang làm việc ở đó. Ông ta đã cởi áo khoác ngoài và áo gile, mải mốt làm việc trong chiếc áo sơ mi xắn tay. Mồ hôi rọc rọc trên trán, nhưng ông ta không cho mình nghỉ ngơi lấy một giây, liên tục hối thúc những người thợ phải tranh thủ làm cỏ khô khi trời còn nắng. Thế nhưng, lạ kỳ thay, vóc dáng và khuôn mặt của bác nông dân già này lại giống hệt như thầy Toil — người mà ngay chính lúc này hẳn đang bước vào phòng học của mình.
“Đừng sợ,” người lạ mặt nói. “Đó không phải là thầy Toil dạy học đâu, mà là một người anh em của ông ấy, vốn sống bằng nghề làm nông; người ta bảo ông này còn khó tính hơn cả người kia nữa. Dù vậy, ông ấy sẽ không làm phiền cháu đâu, trừ khi cháu trở thành thợ làm việc trên trang trại của ông ấy.”
Chú bé Daffydowndilly tin lời người bạn đồng hành, nhưng vẫn rất đỗi vui mừng khi họ đã đi xa khỏi tầm mắt của bác nông dân già có diện mạo giống thầy Toil một cách kỳ lạ đến thế. Hai người lữ khách đi thêm một đoạn ngắn nữa thì đến một nơi có vài người thợ mộc đang dựng một ngôi nhà. Daffydowndilly xin người bạn đồng hành dừng chân một chút; bởi thật là một cảnh tượng đẹp mắt khi ngắm nhìn những người thợ mộc làm việc thật gọn gàng với rìu đẽo, cưa, bào và búa, đẽo gọt các cánh cửa, lắp khung cửa sổ và đóng những tấm ván ốp tường; chú không khỏi nghĩ rằng mình cũng muốn cầm một chiếc rìu, chiếc cưa, chiếc bào và chiếc búa để tự dựng cho mình một ngôi nhà nhỏ. Và rồi, khi đã có một ngôi nhà của riêng mình, ông thầy Toil già sẽ chẳng bao giờ dám đến quấy rền chú nữa.
Thế nhưng, ngay khi đang hân hoan với ý nghĩ ấy, chú bé Daffydowndilly lại nhìn thấy một điều khiến chú phải hoảng hốt nắm chặt lấy tay người bạn đồng hành.
“Nhanh lên. Nhanh lên, nhanh lên!” chú kêu lên. “Ông ta lại ở kia kìa!”
“Ai cơ?” người lạ mặt thản nhiên hỏi.
“Ông thầy Toil già,” Daffydowndilly run rẩy nói. “Kìa! Người đang giám sát những thợ mộc ấy. Đó chính là thầy giáo cũ của cháu, đúng như cháu còn sống đây mà!”
Người lạ mặt hướng mắt về phía ngón tay Daffydowndilly đang chỉ; ông thấy một người đàn ông luống tuổi, tay cầm thước kẹp và thước đo của thợ mộc. Người này đi qua đi lại quanh ngôi nhà chưa hoàn thiện, đo đạc từng khúc gỗ, đánh dấu những công việc cần làm, và liên tục đốc thúc những người thợ mộc khác phải chăm chỉ. Và bất cứ nơi nào khuôn mặt thô ráp, nhăn nheo của ông ta hướng tới, những người thợ dường như đều cảm thấy mình đang có một đốc công nghiêm khắc đứng trên đầu, thế là họ cưa, đập búa, và bào gỗ hối hả như thể để giữ lấy mạng sống.
“Ồ không! Đây không phải là thầy Toil dạy học đâu,” người lạ mặt nói. “Đó là một người anh em khác của ông ấy, làm nghề thợ mộc.”
“Cháu rất mừng khi nghe vậy,” Daffydowndilly thốt lên; “nhưng thưa bác, nếu được thì cháu muốn tránh xa ông ấy càng nhanh càng tốt.”
Rồi họ lại tiếp tục bước đi thêm một đoạn, và chẳng mấy chốc đã nghe thấy tiếng trống cùng tiếng sáo vang lên. Daffydowndilly vểnh tai nghe ngóng rồi xin người bạn đồng hành hãy bước nhanh hơn để không bỏ lỡ cơ hội xem quân lính. Theo đó, họ rảo bước hết sức có thể và sớm gặp một đoàn lính ăn mặc sặc sỡ, trên mũ cài những chiếc lông chim tuyệt đẹp và trên vai vác những khẩu súng kíp sáng choang. Đi đầu là hai người đánh trống và hai người thổi sáo, họ dốc hết sức bình sinh đánh trống và thổi sáo, tạo nên những giai điệu sống động đến mức chú bé Daffydowndilly sẵn lòng đi theo họ đến tận cùng thế giới. Và chú tự nhủ, nếu mình trở thành một người lính, thì ông thầy Toil già chắc chắn sẽ chẳng bao giờ dám nhìn thẳng vào mặt chú nữa.
“Đều bước! Tiến lên... bước!” một giọng nói ồm ồm vang lên.
Chú bé Daffydowndilly giật nảy người vì bàng hoàng; bởi giọng nói vừa cất lên ra lệnh cho đoàn lính nghe giống hệt giọng nói chú vẫn nghe thấy hằng ngày trong phòng học của thầy Toil, phát ra từ chính khuôn miệng của thầy Toil. Và khi quay mắt nhìn về phía vị đại úy chỉ huy quân lính, chú thấy gì nếu không phải là hình ảnh đúc khuôn của chính ông thầy Toil già, đầu đội chiếc mũ oai phong gài lông chim, vai đeo cặp tua vàng, lưng khoác chiếc áo đính dải kim tuyến, thắt lưng buộc dải lụa tím, và tay cầm một thanh kiếm dài thay vì cây roi mây. Dù ông ta ngẩng cao đầu và đi chễm chệ như một con gà trống gà mên, ông ta trông vẫn xấu xí và khó chịu hệt như khi đang dò bài trong phòng học.
“Đây chắc chắn là ông thầy Toil già rồi,” Daffydowndilly run rẩy nói. “Chúng ta hãy chạy trốn đi, không kéo ông ấy lại bắt chúng ta nhập ngũ vào đại đội của ông ấy mất!”
“Cháu lại nhầm rồi, bạn nhỏ của ta,” người lạ mặt điềm tĩnh đáp. “Đây không phải là thầy Toil dạy học, mà là một người anh em của ông ấy, cả đời phục vụ trong quân ngũ. Người ta bảo ông này là một kẻ cực kỳ nghiêm khắc; nhưng cháu và ta thì không việc gì phải sợ ông ấy.”
“Được rồi, được rồi,” chú bé Daffydowndilly nói, “nhưng thưa bác, cháu không muốn xem quân lính nữa đâu.”
Thế là đứa trẻ và người lạ mặt lại tiếp tục cuộc hành trình; rồi chẳng mấy chốc, họ đến một ngôi nhà bên vệ đường, nơi một nhóm người đang vui chơi nhộn nhịp. Những chàng trai trẻ và những cô gái má hồng hăng hái mỉm cười, nhảy múa theo tiếng đàn vĩ cầm. Đó là cảnh tượng dễ chịu nhất mà Daffydowndilly gặp được từ đầu chuyến đi đến nay, và nó an ủi chú sau tất cả những nỗi thất vọng.
“Ồ, chúng ta hãy dừng lại đây đi,” chú reo lên với người bạn đồng hành; “vì thầy Toil sẽ không bao giờ dám vác mặt đến nơi có người kéo vĩ cầm, nơi người ta đang nhảy múa ca hát thế này đâu. Chúng ta sẽ hoàn toàn an toàn ở đây!”
Nhưng những lời cuối cùng ấy vừa thốt ra đã nghẹn lại trên môi Daffydowndilly; bởi khi vô tình nhìn về phía người kéo vĩ cầm, chú lại nhìn thấy ai nếu không phải là dáng hình của thầy Toil, tay cầm cây vĩ kéo đàn thay vì cây roi mây, và múa vĩ một cách thạo nghề, điệu nghệ như thể đã làm nhạc công cả đời! Ông ta có đôi chút dáng dấp của một người Pháp, nhưng trông vẫn giống hệt ông thầy giáo già; Daffydowndilly thậm chí còn tưởng tượng rằng ông ta đang gật đầu, nháy mắt với chú và ra hiệu bảo chú vào tham gia điệu nhảy.
“Ôi trời ơi!” chú thì thầm, mặt cắt không còn một giọt máu. “Hình như trên đời này chẳng có ai ngoài thầy Toil thì phải. Ai mà ngờ được ông ấy lại biết kéo vĩ cầm cơ chứ!”
“Đây không phải là ông thầy giáo cũ của cháu đâu,” người lạ mặt nhận xét, “mà là một người anh em khác của ông ấy, lớn lên ở Pháp và học nghề kéo đàn vĩ cầm tại đó. Ông ấy xấu hổ về gia đình mình nên thường tự gọi mình là Monsieur le Plaisir; nhưng tên thật của ông ấy vẫn là Toil, và những người biết rõ ông ấy nhất đều cho rằng ông này còn khó chịu hơn cả các anh em của mình.”
“Xin bác hãy đi xa hơn chút nữa đi,” Daffydowndilly nói. “Cháu chẳng thích vẻ ngoài của ông thợ đàn này chút nào.”
Và thế là, người lạ mặt cùng chú bé Daffydowndilly cứ đi lang thang dọc theo đường lớn, qua những con ngõ rợp bóng râm, và xuyên qua những làng quê yên bình; thế nhưng bất kể họ đi đến đâu, kìa! Hình bóng của ông thầy Toil già vẫn hiện ra ở đó. Ông ta đứng như một bù nhìn đuổi chim trên những cánh đồng ngô. Nếu họ bước vào một ngôi nhà, ông ta ngồi trong phòng khách; nếu họ ngó vào nhà bếp, ông ta lại ở đó. Ông ta hiện diện tự nhiên trong từng căn nhà gỗ nhỏ, và mang hết lớp ngụy trang này đến lớp ngụy trang khác để chui lủi vào cả những dinh thự lộng lẫy nhất. Nơi đâu cũng chắc chắn có một ai đó mang diện mạo của thầy Toil, mà theo lời người lạ mặt khẳng định, đó đều là một trong vô số những người anh em của ông thầy giáo già.
Chú bé Daffydowndilly đã mệt muốn chết, đúng lúc chú nhìn thấy vài người đang nằm nghỉ lười biếng ở một chỗ rợp bóng râm bên vệ đường. Đứa trẻ tội nghiệp nài nỉ người bạn đồng hành cho họ ngồi xuống đó nghỉ ngơi một chút.
“Ông thầy Toil già sẽ không bao giờ đến đây đâu,” chú nói; “vì ông ấy ghét nhất là nhìn thấy người ta thảnh thơi.”
Thế nhưng, ngay khi chú vừa cất lời, ánh mắt Daffydowndilly đã rơi vào một người trông có vẻ lười nhác nhất, nặng nề nhất và thẫn thờ nhất trong số những con người lười nhác, nặng nề và thẫn thờ đang nằm ngủ trong bóng râm ấy. Và đó lại là ai, nếu không phải chính là hình ảnh đúc khuôn của thầy Toil!
“Dòng họ Toil này đông đúc thật đấy,” người lạ mặt nhận xét. “Đây lại là một người anh em khác của ông thầy giáo già, sinh trưởng ở Ý, nơi ông ấy nhiễm những thói quen rất lười biếng và mang cái tên Signor Far Niente. Ông ấy vờ như đang sống một cuộc đời nhàn nhã, nhưng thực ra lại là kẻ đáng thương nhất trong gia đình.”
“Ôi, đưa cháu về đi! — Đưa cháu về đi!” chú bé Daffydowndilly tội nghiệp òa khóc nức nở. “Nếu đâu đâu trên thế gian này cũng toàn là Toil, thì thà cháu quay lại ngôi trường học còn hơn!”
“Nó ở đằng kia kìa, — ngôi trường ở ngay kia kìa!” người lạ mặt nói; bởi dù ông ta và chú bé Daffydowndilly đã đi rất nhiều bước, họ lại đi theo một vòng tròn chứ không phải một đường thẳng. “Nào; chúng ta sẽ cùng nhau quay lại trường.”
Giờ đây chú bé Daffydowndilly mới nhận ra có điều gì đó thật quen thuộc trong giọng nói của người bạn đồng hành; và thật lạ là chú đã không nhận ra điều đó sớm hơn. Nhìn lên khuôn mặt ông ta, kìa! Lại là diện mạo của ông thầy Toil già; hóa ra đứa trẻ tội nghiệp đã ở cùng với Toil suốt cả ngày qua, ngay cả khi chú đang cố hết sức để trốn chạy khỏi ông ấy. Một số người mà tôi từng kể cho nghe câu chuyện về chú bé Daffydowndilly đều có suy nghĩ rằng ông thầy Toil già là một phù thủy, sở hữu phép thuật có thể phân thân thành bao nhiêu hình dáng tùy thích.
Dù thực hư có thế nào, chú bé Daffydowndilly cũng đã học được một bài học đích đáng, và từ đó trở đi chú luôn chăm chỉ với bài vở của mình, bởi chú hiểu rằng sự chăm chỉ chẳng vất vả hơn trò chơi hay sự lười biếng một chút nào. Và khi đã hiểu rõ hơn về thầy Toil, chú bắt đầu thấy những thói quen của thầy không đến mức quá khó chịu, và nụ cười hài lòng của ông thầy giáo già khiến khuôn mặt thầy trở nên dịu dàng gần như khuôn mặt của chính mẹ Daffydowndilly vậy.