Hồi nhỏ, hai chúng tôi — tôi và Bạch Nhân Lộc — cứ tan học là thế nào cũng đến quán trà nghe kể chuyện xưa. Tiền quà bánh hằng ngày của hai đứa không tiêu hết vào quà bánh, mà phải bớt lại một phần để đóng tiền nghe sách. Mặc dù ông chủ quán trà là Tôn nhị đại gia không nhất thiết đòi tiền chúng tôi, nhưng hai đứa không chịu nghe chùa. Thật ra, hai đứa chúng tôi trông chẳng có dáng dấp gì của người đi nghe sách cả: Hồi đó đằng sau đầu tôi chừa một chỏm tóc thắt nơ đỏ; còn Nhân Lộc thì chừa hai chòm tóc mọc ngược hai bên. Lúc Tôn nhị đại gia cầm cái sọt tre nhỏ đi thu tiền, hễ đến trước mặt hai đứa là lại hạ giọng nói: "Thằng tóc ngược!", nhận tiền xong, ông liền cười tủm tỉm bốc cho chúng tôi một vốc đậu ván luộc, hoặc hạt dẻ cười: "Ăn đi, thằng tóc ngược!". Ông không thích gọi tôi là chỏm tóc nhỏ, khiến tôi ít nhiều cảm thấy không vui. Nhưng nói thật, Nhân Lộc trông tuấn tú hơn tôi nhiều. Khuôn mặt nó giống hệt búp bê trắng trên tranh Tết, dù không mũm mĩm bằng. Mắt một mí, mũi nhỏ tròn, trông vừa thanh tú vừa đẹp mắt. Mỗi khi chạy, hai chòm tóc mọc ngược cứ đập qua đập lại hai bên má như cái trống bỏi. Da đầu xanh non, sau khi cạo tóc, ai cũng muốn gõ nhẹ lên đầu nó ba lần — phép cạo tóc đánh ba cái may mắn. Chỉ cần ra tay hơi nặng một chút, nó cũng chẳng buồn bực.
Nó không nghịch ngợm, nhưng cũng có lúc không thuộc bài. Nhân Lộc thuộc không kịp bài vốn dĩ có thể không bị đòn, sư nương không cho thầy giáo đánh nó, nó là cục cưng tóc ngược của sư nương: Ra phố mua cho bà một lọn chỉ bông trắng, hay mua dăm xu giấm, đều là việc của Nhân Lộc. Thế nhưng nó lại tự chuốc đòn. Mỗi khi không thuộc bài, cái tính khí của nó còn lớn hơn cả thầy giáo. Nó mím chặt mặt lại, cái mũi nhăn tít vào, nói với thầy: "Không thuộc! Không thuộc!". Chưa đợi thầy giáo nổi giận, nó lại bồi thêm câu nữa: "Cứ không thuộc đấy, xem thầy làm gì được nào!". Thầy giáo không xuống đài được, đành phải lôi roi ra thôi. Nhân Lộc không xoa lòng bàn tay, cũng chẳng chậm chạp, cặp mắt một mí chớp chớp liên hồi, lắc lắc hai chòm tóc mọc ngược, bước lên nhận đòn phẳng lì. Đánh xong, nước mắt chực trào trong hốc mắt, xoay vòng một hồi lâu như xoáy nước không sao ngấm xuống nổi. Cốt sao nó không cho phép nước mắt rơi xuống. Qua một lúc, cơn giận của nó tiêu tan, hai tay xoa xoa đầu gối, cúi đầu đọc sách, không phát ra tiếng, cái miệng nhỏ như con cá mùa hè, mấp máy rất nhanh và rất gấp.
Lạ thật, một đứa trẻ thanh tú như thế, mà tính khí lại cứng cỏi đến vậy.
Đến tuổi vào trung học, nó càng trông đẹp hơn. Vẫn chưa mập lắm, nhưng lông mày và đôi mắt đã mở rộng ra. Trên mặt chúng tôi đều nổi mụn nhọt đỏ li ti, vậy mà nó vẫn trắng trẻo sạch sẽ như thế. Vừa bước chân vào trung học, học sinh lớp trên liền có kẻ huých vai nó một cái, rồi nói: "Xin lỗi nhé, cô nương!". Nhân Lộc chẳng thốt một tiếng nào, chỉ đấm cho mặt vị học hữu này sưng vù lên như cái bánh bao nếp. Nó không phải đánh nhau đâu, mà là liều mạng, đến cả người can thiệp cũng bị vạ lây một chút. Hôm sau, nó không đến lớp. Nó lại thi đỗ vào trường khác.
Mãi mười mấy năm trời, hai chúng tôi không gặp lại nhau. Nghe nói, nó đã tốt nghiệp đại học, ra ngoài làm việc.
Phiên chợ cuối cùng trước Tết âm lịch năm ngoái, trời rất lạnh. Núi Thiên Phật Sơn phủ đầy những tầng mây đen dày đặc và lạnh lẽo. Gió bấc buốt giá như con quỷ cào cấu vào mũi và vành tai người ta. Tôi rảnh rỗi, nhà lại ở không cách xa rạch Sơn Thủy cho lắm, bèn nghĩ ra chợ dạo xem sao. Trên chợ thường cũng có dăm quyển sách hay ho gì đó.
Tôi cứ nghĩ trời lạnh thì người ắt sẽ ít, thực ra ngoài chợ chẳng vắng vẻ chút nào; dù trời có lạnh thế nào đi nữa, Tết nhất kiểu gì cũng phải qua. Tôi đi một vòng, chẳng thấy thứ gì hợp gu với mình — nào là đống rau câu lớn, tượng giấy Thần Tài, những miếng thịt lợn đông cứng như sắt, tất cả đều chẳng có duyên nợ gì với tôi cho lắm. Vốn định không đi vòng lại nữa, nhưng ở tận cùng phía nam có một sạp hàng rong, bày bán mấy quyển sách, thu hút sự chú ý của tôi. Sạp hàng này cách chỗ buôn bán khác chừng hai, ba trượng, hơn nữa vị trí lại là nơi khách tham quan ít khi bén mảng tới. Giả sử như tôi không đi đến phía nam, giả sử như tôi không để ý đến sách vở, tôi tuyệt đối sẽ không muốn bước qua đó. Tôi đi tới, lật lật mấy quyển sách ấy lên — toàn là sách giáo khoa tiếng Anh cũ, tôi thầm nghĩ, giáp Tết thế này ai mà đi mua sách giáo khoa cũ chứ? Lúc xem sách, tôi nhìn thấy đôi giày của người bán sách, một đôi giày bông vô cùng cũ kỹ, nhưng lại bằng sa tanh: đôi tất thì vẫn là tất mỏng mùa hè. Người khác thì dậm chân thình thịch vì trời quá lạnh; còn đôi giày này hệt như bị đông cứng trên mặt đất, không hề nhúc nhích. Gấp sách lại, tôi liền bước đi.
Có lẽ ai cũng từng trải qua khoảnh khắc đó: Một việc vô cùng không liên quan, ví dụ như nhìn thấy một đàn kiến bắt gọn con sâu xanh, hay một con chó ghẻ bị đánh, có thể khiến chúng ta khó chịu suốt cả buổi chiều, con sâu đang giãy giụa hay con chó ghẻ ấy tựa như dán chặt vào tim chúng ta, giống như một khối u vậy. Đôi giày sa tanh rách ấy cứ thế dán chặt vào tim tôi. Đi được mấy bước, tôi không kìm được mà quay đầu lại. Người bán sách đang cúi người bày biện lại mấy quyển sách đó. Thật ra tôi vốn chẳng làm lộn xộn gì cả: Chỉ có mấy quyển ít ỏi thế, cũng chẳng có chỗ nào mà lộn xộn. Tôi nhìn ra được, anh ta không phải là kẻ chuyên làm nghề này. Người buôn bán nhỏ phiên chợ nào cũng dắt túi sẽ không tỉ mỉ đến thế. Anh ta mặc chiếc áo bông màu xám cũ kỹ, rất mỏng manh, trên đầu đội chiếc mũ kiểu cũ chẳng ai thèm ngó ngàng. Từ người anh ta, tôi nhìn thấy bức tường Nam Vĩ Tử, núi Thiên Phật Sơn, những đám mây đen trên núi, kết hợp thành một khoảng không lạnh lẽo. Tôi hệt như bị anh ta thu hút vậy. Quyết định quay lại, mặc dù cảm thấy hơi ngại ngùng. Tôi biết, đi đến trước mặt anh ta, chưa chắc tôi đã dám ngắm kỹ anh ta. Trên người anh ta có một thứ khí chất ngạo mạn, giống như ngôi chùa hoang vậy, tuy rách nát nhưng vẫn khiến người ta dâng lên lòng kính trọng trong lòng. Tôi không tài nào nói rõ mấy bước chân ấy rốt cuộc đã quay lại thế nào, dù sao đi nữa, tôi lại đứng trước mặt anh ta rồi.
Tôi nhận ra cặp mắt ấy, đôi mắt một mí. Những chỗ còn lại tôi nhất thời không dám nhận, ký ức rõ ràng đến mấy cũng chẳng dám chống lại thời gian, hai chúng tôi đã mười mấy năm không gặp nhau rồi. Anh ta liếc tôi một cái, vội vàng quay phắt mắt hướng về phía Thiên Phật Sơn: Chắc chắn là anh ta rồi, tôi lại nhận ra cái thần thái này.
- Có phải anh Nhân Lộc không? - Tôi lấy hết can đảm lên tiếng hỏi.
Anh ta lại quét mắt nhìn tôi một cái, rồi lại nhìn ngắm ngọn núi, nhưng cực kỳ nhanh chóng quay phắt đầu lại. Trên khuôn mặt gầy gò của anh ta không hề có biểu cảm gì, chỉ có phần má khẽ động đậy. Sự ngạo mạn khiến anh ta không muốn nói chuyện với tôi, nhưng ba chữ "anh Nhân Lộc" đã chạm đến trái tim anh ta. Anh ta không nói một chữ nào, đưa tay nắm lấy bàn tay tôi. Bàn tay lạnh ngắt. Mặt hướng về phía ngọn núi, anh ta im lặng cười xòa.
- Đi thôi, chỗ tôi ở không cách đây xa lắm. - Một tay tôi kéo anh ta, một tay nhặt mấy quyển sách kia lên.
Anh ta gọi tôi một tiếng. Rồi chần chừ một lát: "Tôi không đi!"
Tôi ngẩng đầu lên, nước mắt anh ta đang ngấn trong hốc mắt. Tôi buông tay anh ta ra, kẹp mấy quyển sách vào nách, giả vờ cười nói: "Cậu có muốn đi cũng phải đi, không muốn đi cũng phải đi!"
- Lát nữa tôi tìm cậu là được chứ gì? - Anh ta vẫn đứng im tại chỗ.
- Cậu không cần đâu! - Tôi vẫn ra vẻ cười hề hề nói: - Lát nữa á? Đảm bảo sau đó chẳng thể tìm thấy cậu nữa đâu!
Anh ta có vẻ sắp nổi giận, lại thấy hơi ngại ngùng; người kiêu ngạo đến đâu thì cũng không thể không nể tình người bạn học thời còn để chỏm tóc đuôi sam chứ. Vừa bước đi, tôi mới nhận ra đôi vai của anh ta trĩu về phía trước rất nhiều. Anh ta đã chịu đi theo tôi.
Chưa đầy năm phút là đã về đến nhà. Dọc đường đi, tôi cứ sợ anh ta quay đầu bỏ chạy khỏi bức tường bình phong nhà tôi. Phải đợi đến lúc anh ta ngồi xuống trong phòng, tôi mới thở phào nhẹ nhõm, tựa như một món bảo vật thực sự đã rơi vào trong tay. Thế nhưng tôi lại chẳng biết mở lời thế nào nữa. Hỏi anh ta cái gì đây? Hỏi thế nào đây? Thần thái của anh ta rõ ràng là rất bứt rứt không yên, tôi không nỡ dọa cho anh ta chạy mất.
Sực nhớ ra, vẫn còn một chai vang trắng cơ mà! Tìm được rượu, lại phát hiện thêm vài quả táo tàu bọc đường. Được rồi, cứ đem những thứ này ra tiếp đãi vậy. Dù sao vẫn hơn là cứ ngồi trơ ra thế này. Anh ta cầm ly rượu lên, bàn tay hơi run run. Uống hết nửa ly, đôi mắt anh ta hơi ươn ướt, ướt đẫm giống như cảnh đứa trẻ đi học về vào mùa đông húp bát cháo nóng vậy.
- Cậu đến đây từ bao giờ thế? - Tôi dò dặn hỏi.
- Tôi á? Chắc được mấy ngày rồi nhỉ? - Anh ta nhìn mảnh vụn nút bấc nhỏ xíu ở vành ly, tựa như đang thương lượng với món đồ nhỏ xíu này vậy.
- Không biết tôi ở đây à?
- Không biết. - Anh ta liếc nhìn tôi một cái, dường như muốn biểu thị rằng có rất nhiều chuyện không tiện nói ra, cũng không mong tôi gặng hỏi thêm.
Tôi hỏi đến cùng luôn. Đáng ghét thật, nhưng hai chúng tôi là bạn học thuở nhỏ cơ mà. - Ở trọ chỗ nào thế?
Anh ta cười: - Còn ở trọ chỗ nào nữa? Với cái bộ dạng này của tôi á? - Lại còn cười nữa, nụ cười vô cùng vô vị.
- Thế thì tốt rồi, ở đây chính là nhà của cậu, không cần đi đâu nữa. Chúng ta cùng đi nghe hát trống thư nhé. Ở Bách Tự Quản có ba bốn chỗ hát trống đại cơ mà: 《Lão Tàn Du Ký》, nhỉ? - Tôi muốn dỗ dành cho anh ta vui lên. - Cậu còn nhớ hồi nhỏ chúng ta cùng đi nghe 《Thi Công Án》 không?
Lời nói của tôi không đạt được hiệu quả như mong đợi, anh ta không nói gì cả. Nhưng tôi không thất vọng. Khuyên anh ta uống rượu, rượu sẽ khiến con người ta cởi mở hơn. May thay, anh ta đối với rượu lại không mấy từ chối, hai gò má của anh ta dần dần ửng đỏ. Ý tưởng của tôi lại trỗi dậy: - Nói đi, muốn ăn gì nào? Mì sợi? Sủi cảo? Bánh nướng? Nói đi, tôi đi chuẩn bị.
- Không ăn đâu, còn phải đi bán mấy quyển sách kia nữa kìa!
- Không ăn á? Cậu đừng hòng đi đâu cả!
Trầm ngâm hồi lâu, anh ta gật đầu: - Cậu vẫn hoạt bát như ngày nào!
- Tôi á? Tôi cũng chẳng còn là cái dáng vẻ thời hai đứa chúng ta còn để tóc chỏm nữa rồi! Thời gian trôi qua nhanh thật, chẳng hay biết gì mà đã hơn ba mươi tuổi rồi, đúng là chuyện không thể ngờ tới!
- Hơn ba mươi tuổi thì cũng nên chết quách đi được rồi. Con chó còn sống được mười mấy năm cơ mà.
- Tôi thì không bi quan đến thế. - Tôi biết mình đã dẫn dắt anh ta vào guồng rồi. - Cuộc đời này rốt cuộc cũng chẳng phải là thứ gì hay ho cho cam!
Anh ta thở dài một tiếng.
Cứ theo đà này mà nói tiếp, nhất định sẽ càng lúc càng đi xa: Điều tôi muốn biết là những chuyện tai ương mà anh ta đã trải qua. Tôi thay đổi chiến lược, bắt đầu kể cho anh ta nghe quãng thời gian qua mình đã sống thế nào, tiện thể lồng ghép chuyện nhân sinh và sự bi quan vào trong đó, để trông không bị quá gượng gạo. Phải mất rất nhiều công sức, tôi mới dùng được cái công thức này — "Tôi kể xong rồi, đến lượt cậu nghe đấy." Thật ra anh ta sớm đã hiểu ý tôi rồi, từ đầu chí cuối cậu ta chẳng thèm chú ý lắng nghe lời tôi nói. Nếu không, trước khi dẫn dụng công thức tôi còn phải vòng vo tam quốc chán. Ánh mắt của anh ta đã rút ngắn câu chuyện của tôi đi rất nhiều. Tôi nói xong, anh ta ra vẻ hết cách, bèn hỏi một câu: - Cậu bảo tôi phải nói gì đây?
Điều này thực sự khiến tôi hơi lúng túng. Luật sư chẳng phải thường hay ép phạm nhân hỏi câu này sao? Nhưng tôi cứ trơ mặt ra, dù sao hai chúng tôi cũng có giao tình mà. Thẳng thừng hỏi luôn cho rồi, biết đâu thế này lại hợp tính khí của cậu ta:
- Sao cậu lại ra nông nỗi này?
Cậu ta ngẩn người hồi lâu mới đáp lời. Không phải là khó thốt nên lời, mà là đang trầm ngâm suy nghĩ. Sinh mệnh vốn chẳng có trật tự nào cả, bạn cũ gặp nhau chẳng phải thường hay đối mặt mà không nói nên lời hay sao?
- Bắt đầu kể từ đâu đây nhỉ? - Cậu ta tựa như đang thương lượng với những ngã rẽ nhỏ trong sinh mệnh vậy. - Cậu có nhớ hồi chúng ta còn nhỏ, tôi cũng hay bị ăn đòn lắm không?
- Nhớ chứ, đều là do cái tính khí quái gở đó của cậu cả đấy.
- Chẳng phải đều tại cái tính khí này sao. - Cậu ta khẽ lắc đầu. - Hồi đó hai chúng ta vẫn còn là trẻ con, cho nên tôi chưa từng nói với cậu; nói thật lúc đó bản thân tôi cũng chưa nhận thức được rốt cuộc là chuyện gì xảy ra. Sau này tôi mới hiểu ra, là do cặp mắt này của tôi gây chuyện.
- Chẳng phải là một đôi mắt bình thường đó sao? - Tôi nói.
- Ngày thường thì đúng là một đôi mắt bình thường; chỉ có điều, thỉnh thoảng lại phát bệnh.
- Phát bệnh thế nào cơ? - Tôi bắt đầu nghi ngờ không chừng cậu ta có vấn đề về tâm thần.
- Hoàn toàn không phải kiểu bệnh thể xác như đau mắt gì đâu, mà là một thứ tật bệnh không có cách nào chữa trị được. Thỉnh thoảng cơn bệnh đột ngột kéo theo, tôi có thể nhìn thấy một số thứ — tôi không gọi tên nổi.
- Ảo ảnh á? - Tôi muốn giúp cậu ta một tay.
- Không phải ảo ảnh, tôi vốn chẳng nhìn thấy thứ gì mặt xanh lưỡi đỏ cả. Mà là những hình tượng. Cũng không hẳn là hình tượng; mà là một luồng khí chất. Lấy ví dụ thế này, cậu sẽ hiểu ngay, cậu có nhớ vị thầy giáo của chúng ta hồi nhỏ không? Một người rất tốt đúng không? Thế nhưng hễ tôi phát bệnh, thì ông ấy lại trở nên vô cùng đáng ghét, đó là lý do vì sao tôi cứ hay chống đối lại ông ấy. Qua một lúc, cơn bệnh của tôi qua đi, ông ấy vẫn là ông ấy, còn tôi thì chịu oan một trận đòn. Chỉ là một luồng khí chất, một luồng khí chất đáng ghét.
Tôi chưa đợi cậu ta nói xong đã vội hỏi: - Thỉnh thoảng cậu cũng nhìn thấy tôi có luồng khí chất đó đúng không?
Cậu ta mỉm cười: - Chắc là có đấy, tôi nhớ không rõ lắm rồi. Dù sao thì hai chúng ta từng cãi nhau, chắc chắn có một lần là bởi vì tôi thấy cậu đáng ghét. May mắn thay, chúng tôi vừa vào trung học đã không còn ở chung một chỗ nữa. Nếu không thì... Cậu biết đấy, bệnh của tôi ngày càng nặng thêm. Hồi nhỏ, tôi vẫn chưa nhận thức được điều này, nhìn thấy luồng khí chất đó thì nổi giận một trận là xong; sau này, tôi không tài nào kiềm chế nổi bản thân mình nữa, hễ nhìn ra ai đáng ghét, cho dù không đánh nhau, thì cũng không thể tiếp tục qua lại với người đó nữa, đến một câu nói cũng chẳng buồn thốt lên. Giờ đây, trong ký ức của tôi chỉ có tất cả mọi thứ thời thơ ấu là ngọt ngào, bởi vì lúc đó bệnh vẫn chưa nặng. Qua tuổi đôi mươi, phàm là kẻ đáng ghét đều được ghi tạc trong lòng! Ký ức của tôi chính là một đống những bức ảnh xấu xa!
Cậu ta ngây người ra. - Ai ai cũng đáng ghét hết á? - Tôi hỏi.
- Vào lúc tôi phát bệnh, không có ngoại lệ. Cha mẹ anh em đều đáng ghét. Muốn đối phó, thì phải đối phó với tất cả mọi người, cuộc đời như thế mới thật khó chịu đựng. Còn nếu muốn không đối phó, thì cứ gặp một người đánh một người, nhưng không làm nổi. Dần dần, tôi đã trở thành một kẻ không nhà không cửa không có lấy một người bạn. Cần gì phải kết bạn nữa cơ chứ? Làm sao mà kết bạn được nữa? Biết rõ sớm muộn gì cũng sẽ nhìn ra người ta đáng ghét!
Tôi chêm vào một câu: - Thứ gọi là đáng ghét của cậu có lẽ nên đổi thành sự yếu đuối, ai mà chẳng có điểm yếu, chưa chắc đã đáng ghét đến thế đâu.
- Không phải điểm yếu. Điểm yếu đủ để khiến người ta chán ghét, nhưng cũng có thể khiến người ta thương xót. Tỷ như đối với một kẻ thích say xỉn, thứ tôi nhìn thấy không phải là điểm này. Thật ra chẳng cần dùng đến cặp mắt này của tôi cũng có thể nhìn ra được đôi chút, cậu không tin cứ thử xem, cậu cũng có thể nhìn ra được một ít, chỉ là không lợi hại bằng mắt của tôi mà thôi. Cậu không cần phải nhìn toàn bộ khuôn mặt của người ta, mà chỉ nhìn vào mắt, mũi, hoặc miệng của họ, là cậu sẽ nhìn ra được đôi chút sự đáng ghét. Đặc biệt là mắt và miệng, đôi khi một người đang giảng đạo lý nói chuyện nhân nghĩa với cậu, cậu có thể nhìn thấy trong mắt họ có một bức tranh xuân sống động đang cựa quậy. Còn cái miệng kia, vào lúc đang nhe răng phì nước bọt lại cứ thích cười tủm tỉm. Càng là người bề trên lại càng đáng ghét. Những kẻ không được học hành đàng hoàng thì đỡ hơn một chút, cũng đáng ghét, nhưng sự đáng ghét lại bày tỏ rõ ràng hơn; còn người bề trên thì biết che giấu. Giả sử như tôi không có đôi mắt thế này, thì há chẳng phải sinh mệnh là một cú lừa bịp lớn hay sao? Lại lấy ví dụ thế này nhé, có một lần tôi đi xem kịch, bên cạnh có một người chừng ba mươi tuổi, trông rất bảnh bao, ăn mặc cũng rất lịch sự. Đôi mắt tôi liếc qua, liền nhìn ra được, hắn ta rất đáng ghét. Trong lòng tôi bốc hỏa. Chẳng liên quan gì đến tôi cả, quả thực là thế; thế nhưng, tại sao kẻ đáng ghét lại cứ phải mang một bộ mặt bảnh bao làm gì? Đây là sự xấu hổ và sai lầm của con người ta. Ngay vào cái lúc ấy, nhân viên kiểm soát vé đi tới. Vị tiên sinh này không có vé, trợn tròn mắt nói với nhân viên kiểm soát vé rằng: "Tôi họ Vương, chưa từng mua vé bao giờ, cho dù là người Nhật kiểm soát vé đi nữa, tôi họ Vương đây cũng kiên quyết không mua!". Tôi không thể kiềm chế nổi bản thân mình nữa. Tôi vốn không phải muốn trừng phạt hắn ta, mà là muốn lột tấm mặt nạ nguyên hình chân tướng của hắn ta ra. Tôi giáng cho hắn ta một cái bạt tai cực kỳ mạnh mẽ. Cậu đoán xem hắn ta thế nào? Hắn ta vừa mồm la lối vừa bỏ đi. Nếu không thì sao lại bảo hắn ta đáng ghét chứ. Đây không phải là điểm yếu, mà là cố tình chuốc đòn — chỉ tiếc là không có ai thường xuyên đánh hắn ta. Nguyên hình của hắn ta chính là con chó cái chuyên đuổi theo cắn xé đám ăn mày. May mà lúc đó tôi đang phát bệnh, nếu không thì trong mắt tôi hắn ta cũng chỉ là một con chó đực bảnh bao mà thôi.
- Vậy là cậu rất thích phát bệnh rồi nhỉ! - Tôi cố tình hỏi.
Cậu ta dường như không nghe thấy, tôi bèn lặp lại một câu nữa, cậu ta lại mỉm cười. - Tôi không thể nói rằng mình coi đây là một thứ tận hưởng; tuy nhiên, những lúc không phát bệnh thì lại càng khó chịu đựng hơn — rõ ràng biết mọi người đều đáng ghét mà lại không nhìn ra được, rõ ràng biết là giấc mơ mà không tỉnh nổi. Bệnh kéo đến, dẫu thế nào đi chăng nữa, tôi cũng không đến nỗi cảm thấy nhàm chán. Cậu xem, nói đánh là đánh, ít nhất cũng có chút ý nghĩa. Thú vị nhất là sau khi đánh người xong, người ta vẫn không dám nói năng gì trước mặt tôi, chỉ dám lén lút sau lưng thì thầm to nhỏ rằng đây là một kẻ điên. Tôi chưa từng gặp được kẻ nào đáng ghét mà lại cứng cỏi cả; toàn là một lũ hèn nhát giả tạo. Có một lần tôi chỉ tay vào mặt một gã quân nhân nói hắn ta đáng ghét, hắn ta nổi giận, rút súng ra, tôi rất thích thú. Tôi hỏi hắn ta: Mày đang làm gì thế? Hừ, hắn ta đút súng trở lại, đi ra tít đàng xa mới dám quay đầu lại liếc nhìn tôi một cái; đúng là thứ đáng ghét mà lại không có cốt cách! - Cậu ta lại ngẩn người thêm một lúc. - Hồi đầu, tôi rất sợ phát bệnh. Hễ phát bệnh là lại cãi nhau, mọi chuyện làm sao có thể kéo dài lâu được? Lâu dần, tôi lại sợ không phát bệnh. Không phát bệnh thì đành phải tìm việc mà làm, cứ rảnh rỗi là một chuyện vô cùng khó chịu. Thế nhưng hễ có việc làm thì sẽ có người, mà có người thì sẽ đáng ghét. Cứ thế đi qua đi lại, tôi đứng giữa ngã ba đường: Cần phải kháng cự lâu dài đây? Hay là qua quýt cho xong chuyện? Không thể quyết định được. Bệnh phát rồi thì không kìm được mà rước họa vào thân, nhưng cũng có lúc một hai tháng không phát cơn nào. Chẳng lẽ tôi cứ ngồi chờ phát bệnh, chứ không làm gì cả ư? Không thể nào! Vừa định làm chút chuyện gì đó, bệnh lại tái phát. Sinh mệnh hệt như đang chơi trò kéo cưa vậy. Có một lần, hơn nửa năm không phát bệnh. Khá lắm, tôi thầm nhủ, quay trở lại con đường cũ của cuộc đời thôi; đã không muốn phóng hỏa, thì khói tốt nhất vẫn nên bay qua ống khói. Tôi về nhà, ngoan ngoãn làm một đứa con hiếu thảo cháu hiền. Mặt mũi cũng thường xuyên cạo râu sạch sẽ, tỏ rõ sự qua quýt có thành ý. Đã không nhìn thấy cái mặt chó của con người, thì tôi giả vờ nhìn thấy mặt người của con chó, đối xử rất ôn hòa với mèo con chó con, lúc rảnh rỗi còn chải lông cho mèo con, dắt chó đi dạo một vòng. Tôi đã hòa giải với thế giới rồi. Thế giới của người ta vốn dĩ là một mớ hỗn độn ồn ào náo nhiệt, cớ sao chúng ta cứ phải cứng nhắc đâm đầu vào nhau làm gì chứ. Lúc này, tôi viết văn rất nhiều. Thứ nhất, tôi muốn tổ chức gia đình, gánh vác trách nhiệm củi gạo dầu muối lên người, có lẽ sẽ chữa khỏi bệnh. Vả lại, ấn tượng của tôi đối với phụ nữ tương đối tốt hơn một chút. Trong cặp mắt phát bệnh của tôi, những kẻ lướt qua đa số là đàn ông. Mặc dù đây có lẽ là mối quan hệ bất bình đẳng về cơ hội, nhưng tôi cứ đinh ninh cho rằng phụ nữ tốt hơn đàn ông một chút. Viết văn ư? Mọi người đại khái đều rất biết cách viết nên những áng văn chương cho sinh mệnh. Tôi nghĩ, chỉ cần tìm được một người phụ nữ lý tưởng, đại khái có thể lay lắt qua ngày vài chục năm trời. Văn chương vẫn chưa dừng lại ở đó, trước đây tôi chẳng phải dùng kinh nghiệm từ đôi mắt để kết luận rằng ai ai cũng đáng ghét hay sao, bây giờ tôi đã thay đổi rồi. Tôi nghĩ thế này: Mọi người ai nấy đều đáng ghét chỉ là một suy luận, chứ tôi vốn dĩ đâu có tận mắt nhìn thấy mọi người đều đáng ghét đâu cơ chứ? Có lẽ mọi người đều đáng ghét, nhưng tôi không phải lúc nào cũng phát bệnh mãi, cho nên mới không nhìn ra được. Nhưng cũng có lẽ trên đời này thực sự có người tốt, người hoàn hảo, cho dù đứng ngay trước cặp mắt phát bệnh của tôi, thì tôi cũng không tài nào nhìn ra được sự đáng ghét của họ. Tôi vốn chẳng biết lúc nào mình phát bệnh; nhìn thấy người trước mặt thay đổi sắc thái, tôi mới biết là mình đang phát bệnh ư? Nào ai biết được có lúc nào tôi đã phát bệnh rồi mà lại không nhìn ra sự đáng ghét của người ta hay không? Giả sử đó là một người căn bản không hề đáng ghét. Cứ viết văn theo hướng này, hy vọng của tôi lại càng lớn hơn. Tôi quyết định không cứng nhắc nữa, kết hôn, tổ chức gia đình, sinh ra những đứa con trai mũm mĩm; người ta đều sống những ngày tháng vui vẻ cả, cớ sao tôi lại cứ phải chê quả nho chín mọng không thèm ăn, mà lại cứ đi chọn quả nho chua để ăn cơ chứ? Đoạn văn chương này viết không tồi chút nào.
Cậu ta nghỉ mệt một lát, tôi không dám giục giã cậu ta, bèn rót đầy rượu cho cậu ta. - Còn nhớ biểu muội của tôi không? - Cậu ta đột ngột hỏi: - Hồi nhỏ chúng ta từng chơi đùa cùng con bé đó đấy.
- Tên nhũ danh là Chiêu Đệ ấy hả? - Tôi nhớ ra rồi, hồi đó trên tai con bé ấy đeo hai chiếc hoa tai bằng ngọc bích hình lá ngải.
- Chính là nó. Nó kém tôi hai tuổi, vẫn chưa gả chồng; hình như vẫn đang đợi tôi đấy. Muốn viết văn thì có ngay nguyên liệu, cậu xem, nó đang đợi tôi kìa. Tôi đã kể hết mọi thứ cho nó nghe, nó bằng lòng đi theo tôi. Hai chúng tôi đã đính hôn rồi.
Cậu ta lại trầm ngâm hồi lâu không nói gì, tu liền hai ba ngụm rượu. - Có một hôm, tôi đi tìm nó, trên đường lại tái phát bệnh. Một đứa bé gái tầm bảy tám tuổi, tay cầm chiếc bát sành thô, đang đi giữa đường. Có chiếc ô tô đi tới. Nghe thấy tiếng còi xe, con bé vốn định chạy về phía trước, nhưng chạy được một bước, nó lại lùi về sau. Xe chạy đến sát nút, con bé ngồi thụp xuống. May mà xe phanh gấp lại được. Vào cái khoảnh khắc ấy, tôi nhìn thấy khuôn mặt của người lái xe, vô cùng đáng ghét. Trên thực tế hắn ta đã dừng xe lại rồi; nhưng trong lòng hắn ta lại cực kỳ muốn tông chết đứa bé gái đó, tông chết, nghiền đi nghiền lại, nghiền nát bét. Viết văn mới vô vị làm sao. Tôi không thể tiếp tục tìm biểu muội nữa. Thế giới của tôi là một thế giới xấu xa, tôi không thể kéo con bé đó vào chung được. Tôi lại chạy trốn; gửi cho nó một bức thư cực kỳ ngắn gọn — không cần đợi tôi nữa. Sau khi có được hy vọng, tôi lại không thể cứng rắn nổi nữa. Tôi bỗng nhiên cảm nhận được rằng, há chẳng phải bản thân tôi cũng rất đáng ghét sao, thậm chí còn đáng ghét hơn nữa ấy chứ? Sự hoài nghi này đã đánh tan tành sự cứng cỏi của tôi. Trước đây, hễ nhìn thấy kẻ đáng ghét là tôi lại đánh, chí ít cũng trừng mắt nhìn hắn ta một cái, khiến hắn ta run lẩy bẩy suốt buổi. Tôi tuy không vì thế mà đắc ý, nhưng lại vô cùng tự tin — tự tin rằng mình giỏi giang hơn người khác. Cho đến khi nghĩ đến chuyện kết hôn, cùng thế giới này qua quýt qua ngày, hỏng bét; hóa ra tôi chẳng giỏi giang hơn người khác là bao, chẳng qua chỉ là mang thêm một đôi mắt bệnh tật mà thôi. Tôi hoàn toàn không còn dũng khí để đánh người nữa, chỉ có thể tiêu cực hễ thấy ai đáng ghét là lại né tránh người đó. Rất hy vọng có người chỉ thẳng vào mặt tôi mà mắng tôi đáng ghét, thế nhưng chẳng có ai chịu làm như thế cả. - Cậu ta lại ngẩn người thêm một lúc. - Án văn chân chính của sinh mệnh còn chu đáo hơn cả văn do con người viết ra nữa kìa? Cậu xem, tôi vừa mới ở trong ngục ra đấy. Sự tình là thế này, tôi từng tà lỏn tụ tập cùng đám thổ phỉ. Bản thân tôi dù sao cũng đáng ghét, ở cùng với ai mà chẳng được chứ. Thủ lĩnh của bọn chúng đáng ghét đến tận cùng xương tủy, nhận được tiền chuộc rồi mà vẫn xé vé. Bắt cóc con tin rồi nhốt giấu dưới lò sưởi kang. Tôi không đánh hắn ta, tôi đã bán đứng hắn ta, mấy ngày trước hắn ta đã bị xử bắn rồi. Tại công đường, tôi đã vạch trần tất cả tội ác của hắn ta ra. Còn hắn ta thì sao, một câu cũng không tố giác tôi, ngược lại còn giúp tôi trút bỏ tội danh. Cho nên tôi chỉ ở tù vài ngày, không bị định tội. Kẻ đáng ghét tột cùng hóa ra cũng có chút lòng tốt: Ác ma xé vé lại không bán đứng bạn bè! Trước đây tôi chưa từng nghĩ đến điều này. Chúa Giê-su cầu nguyện cho kẻ thù, cho đám thổ phỉ: Hắn ta là một nhân vật lớn. Đôi mắt của hắn ta có lẽ cũng giống như đôi mắt của tôi vậy, nhưng hắn ta có thể kiên định đến cùng, bởi vì hắn ta luôn mềm mỏng đến cùng. Người bình thường chỉ có thể mềm mỏng, chứ không thể cứng cỏi, cho nên thế giới này mới không có cốt cách. Còn tôi chỉ có thể cứng cỏi, chứ không thể mềm mỏng, giờ đây không có cách nào sắp xếp ổn thỏa cho bản thân mình. Cuộc đời này quả thực không phải là một thứ hay ho cho cam.
Cậu ta uống cạn sạch ly rượu, đứng phắt dậy.
- Ở lại ăn cơm đã chứ, - tôi cũng đứng dậy theo.
- Không ăn đâu! - Cậu ta tỏ ra rất kiên quyết.
- Cậu không đi được đâu, Nhân Lộc! - Tôi hơi nôn nóng. - Ở đây chính là nhà của cậu!
- Hôm khác tôi sẽ lại tới, nhất định sẽ tới! - Cậu ta bước tới cầm lấy mấy quyển sách kia.
- Nhất định phải đi á? Đến cơm cũng không ăn ư? - Tôi dồn dập hỏi.
- Nhất định phải đi! Thế giới của tôi không có tình bạn. Bản thân tôi còn chẳng nhận thức nổi, lại còn thích dạy đời người khác. Tôi không thể tận hưởng một gia đình có trật tự, giống như cái bộ dạng này của cậu. Chỉ có cắm cổ mù quáng bước đi bừa bãi mới cảm thấy thoải mái hơn một chút.
Tôi biết, không cần phải giữ cậu ta lại nữa. Ngẩn người một lúc, tôi móc ra ít tiền.
- Tôi không cần! - Cậu ta mỉm cười: - Sẽ không chết đói đâu. Chết đói cũng chẳng có gì là tệ.
- Tặng cậu một bộ quần áo coi như được chứ gì? - Tôi thực sự hết cách rồi.
Cậu ta ngẩn người hồi lâu. - Được thôi, ai bảo chúng ta là bạn học thuở nhỏ cơ chứ. Cậu chắc là nghĩ tôi rất kỳ quái, thật ra tôi đã không còn cứng cỏi nữa rồi. Đối với người khác thì không cứng cỏi nữa. Nhưng đối với bản thân thì không thể không cứng cỏi, cậu xem ngay cả tên thổ phỉ đáng ghét nhất kia cũng vẫn còn có chút cốt cách cơ mà. Được rồi, cho tôi chiếc áo len mà chính cậu đang mặc trên người đi. Chiếc áo len đó là được rồi đấy. Có chút hơi ấm trên cơ thể cậu thì sẽ không hoàn toàn giống như một món quà nữa. Tôi quá giỏi viết văn rồi!
Tôi cởi áo len đưa cho cậu ta. Cậu ta mặc nó bên ngoài chiếc áo bông, còn chưa kịp cài khuy áo.
Trên bầu trời lất phất những bông tuyết, bầu trời đã bị mây đen che kín mít. Tôi tiễn cậu ta ra ngoài, chẳng ai nói năng câu gì, một thế giới ê chề ảm đạm, dường như chỉ còn lại tiếng bước chân của hai chúng tôi. Đến trước cửa, cậu ta đến cả đầu cũng chẳng ngoảnh lại, hơi rướn người bước đi giữa những bông tuyết rơi.