Sáng hôm ấy, tôi bị đánh thức khỏi giấc ngủ muộn màng và đầy mộng mị bởi những tiếng gõ cửa dồn dập. Tôi vội vàng chạy ra mở, và suýt ngất lịm đi vì những cảm xúc hỗn độn, đa phần là đau đớn, ùa đến trong lòng; bởi ngay trên ngưỡng cửa, khoác chiếc áo choàng thô kệch và đội chiếc mũ rộng vành viền ren lạ hoắc, chính là James More.

Lẽ ra tôi phải vui mừng khôn xiết, không chút bận tâm, vì xét cho cùng thì con người này xuất hiện chẳng khác nào một lời cầu nguyện được linh ứng. Tôi đã tự nhủ đến mụ cả đầu rằng Catriona và tôi buộc phải chia tay, và đã mỏi mắt tìm kiếm mọi cách thức khả thi để làm điều đó. Giờ đây, phương kế ấy đã tự động bước đến trước mặt tôi bằng hai cẳng chân, vậy mà niềm vui lại là thứ ngự trị tận đẩu tận đâu trong tâm trí tôi. Dẫu vậy, cũng phải tính đến chuyện dẫu cho gánh nặng của tương lai có được trút bỏ khỏi vai tôi nhờ sự xuất hiện của gã, thì thực tại trước mắt lại càng trở nên đen tối và đe dọa hơn; thế nên, khi lần đầu đứng trước mặt gã chỉ với chiếc áo sơ mi và quần cộc, tôi tin rằng mình đã giật lùi lại một bước dài chẳng khác nào kẻ vừa trúng đạn.

– À, – gã cất lời, – tôi đã tìm thấy cậu, anh Balfour. – Rồi gã chìa ra bàn tay to lớn, đẹp đẽ của mình; và tôi (vừa kịp thu hồi vị trí ở khung cửa, ra điều muốn chống cự) liền đón lấy nó một cách đầy hoài nghi. – Thật là một tình cờ kỳ lạ khi chuyện của chúng ta cứ đan cài vào nhau, – gã tiếp lời. – Tôi nợ cậu một lời xin lỗi vì đã xía vào chuyện của cậu một cách bất đắc dĩ, do tôi trót cả tin vào cái mặt giả dối Prestongrange; nghĩ lại mà tôi thấy hổ thẹn vì đã từng đặt niềm tin vào một tên luật sư. – Gã nhún vai với một vẻ rất ư kiểu Pháp. – Nhưng quả thật gã ta rất khéo ăn khéo nói. Và giờ thì có vẻ như cậu đã nhúng tay rất nhiệt tình vào vụ con gái tôi, kẻ mà lẽ ra phải được trao cho cậu dìu dắt.

– Tôi nghĩ, thưa ngài, – tôi cất lời với vẻ mặt đầy đau khổ, – rằng hai chúng ta cần phải có một buổi làm rõ mọi chuyện.

– Có chuyện gì không ổn sao? – gã hỏi. – Viên đại lý của tôi, anh Sprott...–

– Xin Chúa hãy hạ giọng xuống! – tôi kêu lên. – Con bé không được phép nghe thấy cho đến khi chúng ta giải thích xong xuôi.

– Nó đang ở ngay đây á? – gã kêu tướng lên.

– Đó là cửa phòng của con bé, – tôi đáp.

– Cậu ở đây một mình với nó sao? – gã hỏi.

– Thế ngài muốn tôi phải nhờ ai đến ở cùng đây? – tôi đáp lại.

Cũng phải công nhận là gã đã tái mặt đi.

– Thật là quá đỗi bất thường, – gã nói. – Đây là một hoàn cảnh vô cùng bất thường. Cậu nói phải, chúng ta phải làm rõ chuyện này.

Nói đoạn, gã lướt qua người tôi, và tôi phải thừa nhận rằng gã lão già cao kều ấy lúc bấy giờ trông thật vô cùng đường bệ. Giờ đây, lần đầu tiên gã đảo mắt quan sát căn phòng của tôi – thứ mà tôi (có thể nói vậy) nhìn qua lơ đễnh bằng chính đôi mắt của gã. Một vạt nắng ban mai hắt qua ô cửa sổ, phơi bày tất cả: chiếc giường của tôi, những chiếc hòm, cái chậu rửa mặt, cùng đám quần áo bừa bãi và chiếc lò sưởi lạnh ngắt chính là toàn bộ đồ đạc ở đây; khỏi cần bàn cãi, trông nó thật trơ trọi, lạnh lẽo và là một nơi chốn khốn cùng, không thể nghèo nàn hơn để che chở cho một tiểu thư khuê các. Đồng thời, trong đầu tôi chợt hiện lên ký ức về những món quần áo mà tôi đã mua cho nàng; và tôi nghĩ sự tương phản giữa nghèo túng và xa hoa này trông thật chẳng ra sao cả.

Gã đảo mắt khắp phòng tìm chỗ ngồi, và chẳng thấy gì thích hợp ngoài chiếc giường của tôi, liền ngả lưng lên mép giường; và sau khi tôi đã khép cửa lại, chẳng dại gì mà tôi lại không đến ngồi cùng gã. Bởi vì cuộc gặp gỡ kỳ lạ này dù có kết thúc ra sao đi nữa, thì nếu có thể, nó cũng phải diễn ra mà không làm Catriona thức giấc; và điều tối quan trọng là chúng ta phải ngồi sát lại và nói thật khẽ. Nhưng tôi khó lòng hình dung nổi trông bộ dạng hai chúng tôi lúc ấy kỳ cục đến thế nào: gã thì khoác chiếc áo khoác dày – thứ cực kỳ thích hợp với cái lạnh trong phòng tôi; còn tôi thì run lẩy bẩy trong chiếc áo sơ mi và quần cộc; gã mang phong thái hệt như một vị quan tòa; còn tôi (dù trông thế nào đi nữa) thì mang tâm trạng hệt như kẻ vừa nghe tiếng kèn tận thế.

– Nào? – gã cất lời.

Và “Nào,” tôi mở lời, nhưng rồi chẳng tài nào nói tiếp được nữa.

– Cậu bảo nó ở đây cơ mà? – gã lại hỏi, nhưng lần này mang theo một chút thiếu kiên nhẫn như muốn vực tôi dậy.

– Con bé đang ở trong ngôi nhà này, – tôi đáp, – và tôi thừa biết hoàn cảnh này sẽ bị coi là bất thường. Nhưng ngài phải nhớ cho rằng toàn bộ sự việc này vốn dĩ đã vô cùng bất thường ngay từ đầu. Này là một tiểu thư đặt chân lên bờ biển châu Âu với vỏn vẹn hai xu rưỡi. Nó được chỉ dẫn đến chỗ gã Sprott ở Helvoet kia kìa. Tôi nghe ngài gọi gã đó là đại lý của ngài đấy. Tất cả những gì tôi có thể nói là gã ta chẳng làm gì ngoài việc chửi rủa ầm ĩ ngay khi nghe thấy tên ngài, và thậm chí tôi còn phải móc tiền túi ra để trả công cho gã thì mới giành được quyền bảo hộ cho hành lý của con bé. Ngài lại còn nói đến những hoàn cảnh bất thường nữa chứ, ngài Drummond, nếu đó là cái tên ngài thích dùng. Đây mới chính là một hoàn cảnh, nếu ngài thích gọi thế, mà việc đẩy con bé vào đó là một sự tàn nhẫn.

– Nhưng đây là điều tôi tài nào hiểu nổi, – James nói. – Con gái tôi đã được giao phó cho một số người đáng tin cậy, mà tên tuổi thì tôi quên mất tiêu rồi.

– Gebbie là tên của hắn, – tôi nói; – và chẳng có nghi ngờ gì chuyện lão Gebbie lẽ ra phải lên bờ cùng con bé ở Helvoet. Nhưng lão ta đã không làm thế, ngài Drummond ạ; và tôi nghĩ ngài nên tạ ơn Chúa vì khi ấy đã có tôi ở đó để thay thế vị trí của lão.

– Sớm muộn gì tôi cũng phải nói chuyện cho ra ngô ra khoai với lão Gebbie, – gã nói. – Còn về phần cậu, tôi nghĩ lẽ ra cậu phải nhận thức được rằng mình còn quá trẻ để đảm nhận một trọng trách như vậy.

– Nhưng sự lựa chọn khi ấy không phải là giữa tôi và một ai khác, mà là giữa tôi với chẳng có ai cả, – tôi kêu lên. – Chẳng có ma nào chịu thay thế vị trí của tôi hết, và tôi phải nói rằng ngài tỏ ra quá ư vô ơn với người đã làm điều đó cho ngài đấy.

– Tôi sẽ đợi cho đến khi mình hiểu rõ hơn về ơn huệ này đã, – gã đáp.

– Thật tình, tôi thấy nó đang rành rành trước mắt ngài rồi đấy còn gì, – tôi nói. – Đứa con gái của ngài đã bị bỏ rơi, nó bị vứt bỏ một cách không thương tiếc giữa lòng châu Âu, với vỏn vẹn chưa đầy hai xu dính túi, và chẳng biết lấy dù chỉ hai từ của bất kỳ ngôn ngữ nào được nói ở cái xứ đó: tôi phải nói đây là một chuyến đi tuyệt đẹp đấy! Tôi đã đưa con bé đến nơi này. Tôi đã cho nó cái tên và sự dịu dàng như đối với một người em gái. Tất cả những điều này đều tốn kém không ít, nhưng chắc tôi chẳng cần phải kể lể chi li. Đó là những bổn phận phải làm đối với danh dự của vị tiểu thư mà tôi vô cùng kính trọng; và tôi nghĩ cũng sẽ là một chuyến đi tuyệt đẹp nếu tôi lại phải đi ca tụng công trạng của mình trước mặt cha nó đấy.

– Cậu còn là một thanh niên... – gã bắt đầu.

– Thì tôi vẫn nghe ngài nói thế đấy thôi, – tôi đáp với vẻ khá bực dọc.

– Cậu vẫn chỉ là một thanh niên non dạ, – gã lặp lại, – bằng không cậu đã hiểu được tầm quan trọng của bước đi đó rồi.

– Tôi thấy ngài ăn nói nhàn hạ quá nhỉ, – tôi kêu lên. – Thế ngài bảo tôi phải làm gì đây? Sự thật là tôi hoàn toàn có thể thuê một mụ đàn bà nghèo đàng hoàng nào đó làm người thứ ba đi cùng chúng tôi, và xin thề là mãi đến khoảnh khắc này tôi mới nghĩ ra điều đó đấy! Nhưng mà tôi lại là người ngoại quốc thì biết đi đâu mà tìm? Và xin phép được chỉ rõ cho ngài thấy, ngài Drummond ạ, điều đó cũng sẽ tốn kém tiền túi của tôi mà thôi. Rốt cuộc thì vấn đề là thế này đây, tôi đã phải trả giá đắt cho sự tắc trách của ngài; và mọi chuyện chỉ gói gọn trong một câu chuyện duy nhất: ngài quá đỗi vô tình và cẩu thả đến mức để lạc mất cả con gái mình.

– Kẻ sống trong nhà kính thì không nên ném đá vào người khác, – gã nói; – và chúng ta sẽ kết thúc việc soi xét cách hành xử của tiểu thư Drummond trước khi đi đến phán xét người cha của nó.

– Nhưng tôi kiên quyết không sập bẫy để rơi vào cái thế đó đâu, – tôi nói. – Phẩm hạnh của tiểu thư Drummond vốn vượt lên trên mọi sự soi mói, và cha của con bé thừa hiểu điều đó. Phẩm hạnh của tôi cũng vậy, và tôi đang nói cho ngài hay đấy. Chỉ có hai con đường bày ra trước mắt mà thôi. Một là ngài hãy bày tỏ lời cảm ơn với tôi như một người quân tử đối với người quân tử, rồi thôi không bàn nữa. Hai là (nếu ngài vẫn còn khó tính đến mức chưa vừa lòng) thì hãy trả lại cho tôi số tiền tôi đã bỏ ra là xong chuyện.

Gã có vẻ xoa dịu tôi bằng một cử động tay trong không khí. – Thôi nào, thôi nào, – gã nói. – Cậu nóng vội quá, nóng vội quá rồi đấy, anh Balfour ạ. Thật may là tôi đã học được tính kiên nhẫn hơn. Và tôi tin là cậu quên mất rằng tôi vẫn chưa được gặp mặt con gái mình đấy.

Tôi bắt đầu cảm thấy nhẹ nhõm hơn đôi chút sau câu nói này cùng sự thay đổi trong thái độ của gã mà tôi nhận ra ngay khi hai từ "tiền bạc" được thốt lên giữa chúng tôi.

– Tôi nghĩ sẽ phải phép hơn – nếu ngài thông cảm cho bộ dạng ăn mặc giản dị của tôi trước mặt ngài lúc này – là tôi nên đi ra ngoài và để ngài tự mình đối mặt với con bé? – tôi nói.

– Đó đúng là điều tôi mong đợi ở cậu đấy! – gã nói; và quả thật gã nói câu đó với một thái độ rất đỗi lịch thiệp.

Tôi thấy điều này ngày càng khả quan hơn, và khi tôi bắt đầu xỏ tất chân vào, nhớ lại thái độ ăn xin trơ trẽn của gã trước mặt Prestongrange, tôi quyết định thừa thắng xông lên.

– Nếu ngài có ý định ở lại Leiden một thời gian, – tôi nói, – căn phòng này hoàn toàn sẵn sàng để ngài sử dụng, và tôi có thể dễ dàng tìm một chỗ khác cho mình; nhờ thế chúng ta sẽ đỡ phải chuyển đồ lỉnh kỉnh, vì chỉ có một người phải đổi chỗ ở thôi.

– Này anh bạn, – gã nói, ưỡn ngực ra, – tôi chẳng lấy gì làm hổ thẹn về cảnh nghèo túng mà tôi phải chịu đựng khi phục vụ nhà vua; tôi chẳng giấu giếm gì việc tài chính của mình đang gặp rắc rối lớn; và vào lúc này, tôi thậm chí còn chẳng thể thực hiện một chuyến đi xa.

– Cho đến khi ngài có dịp liên lạc với những người quen của mình, – tôi nói, – có lẽ sẽ thuận tiện cho ngài (và dĩ nhiên cũng là niềm vinh hạnh cho tôi) nếu ngài tự coi mình như một vị khách của tôi nhỉ?

– Thưa anh bạn, – gã nói, – khi một nhã ý được đưa ra một cách thẳng thắn, tôi nghĩ cách tốt nhất để tôn vinh nó là đáp lại bằng sự thẳng thắn tương tự. Xin bắt tay cậu, anh David; cậu mang phẩm chất mà tôi kính trọng nhất; cậu là một trong số những người mà một trang nam tử có thể nhận ơn huệ mà không cần phải nói thêm lời nào nữa. Tôi là một lão lính trận, – gã tiếp lời, đảo mắt nhìn quanh căn phòng của tôi với vẻ hơi chướng tai gai mắt, – và cậu chẳng phải sợ tôi sẽ thành gánh nặng đâu. Tôi đã quá quen với cảnh ăn bờ ngủ bụi, uống nước mương dầm dề, và chẳng có mái che nào ngoài bầu trời mưa gió.

– Tôi suýt quên nói với ngài rằng, bữa sáng của chúng tôi thường được mang đến vào tầm giờ này trong buổi sáng. Tôi định sẽ chạy ra quán trọ bây giờ, bảo họ dọn thêm một phần ăn cho ngài và hoãn bữa ăn lại chừng một tiếng đồng hồ, như vậy ngài sẽ có khoảng thời gian trống để gặp con gái mình.

Tôi ngỡ như thấy lỗ mũi gã phập phồng trước lời đề nghị này. – Ồ, một tiếng ư? – gã nói. – Có lẽ hơi thừa thãi. Nửa tiếng thôi, anh David nhé, hay nói đúng hơn là chừng hai mươi phút; tôi xoay sở trong khoảng thời gian đó là thừa đủ rồi. Nhân tiện đây, – gã nói thêm, níu tay áo tôi lại, – buổi sáng cậu hay uống gì thế, bia hay là rượu vang?

– Nói thật với ngài nhé, – tôi đáp, – tôi chẳng uống gì ngoài nước lạnh thanh đạm cả.

– Chậc chậc, – gã kêu lên, – thế thì hại dạ dày lắm đấy, nghe lời một lão lính từng trải đi. Rượu mạnh quê nhà chúng ta có lẽ là thứ bổ dưỡng nhất; nhưng vì thứ đó không tài nào kiếm được, thì rượu Rhenish hoặc rượu vang trắng vùng Burgundy sẽ là lựa chọn thay thế tốt nhất.

– Tôi sẽ lo liệu để ngài có đủ những thứ đó, – tôi nói.

– Tuyệt vời, – gã nói, – rồi chúng ta sẽ nhào nặn cậu thành một trang nam tử thực thụ, anh David ạ.

Đến lúc này, tôi khó mà nói là mình còn để tâm đến gã nữa, ngoài một thoáng suy nghĩ vẩn vơ về cái kiểu bố vợ mà gã sắp sửa trở thành; và mọi bận tâm của tôi đều dồn cả vào cô con gái của gã, người mà tôi quyết định phải tìm cách báo trước cho nàng về vị khách đang tới. Phù hợp với ý định đó, tôi bước tới cửa, vừa gõ vào tấm ván cửa vừa lớn tiếng gọi: – Tiểu thư Drummond, cha của cô cuối cùng đã đến rồi đây.

Nói đoạn, tôi bước ra ngoài để làm nốt công việc của mình, sau khi (chỉ bằng vài lời ngắn ngủi) đã tàn phá nghiêm trọng cơ sự của chính mình.