Việc tôi có đáng bị trách móc hay đúng hơn là nên được thương cảm hay không, tôi xin nhường lại cho người khác phán xét. Sự cáo già của tôi (dù tôi cũng có thừa) xem ra lại chẳng thấm vào đâu khi đối phó với phái đẹp. Chắc chắn rằng, vào khoảnh khắc tôi đánh thức nàng dậy, tâm trí tôi bận hoài niệm về ảnh hưởng của nó đối với James More; và tương tự thế, khi tôi quay lại và tất cả chúng tôi cùng ngồi vào bàn điểm tâm, tôi vẫn tiếp tục đối xử với tiểu thư vừa cung kính vừa giữ khoảng cách, điều mà đến giờ tôi vẫn cho là khôn ngoan nhất. Cha nàng đã gieo nghi ngờ về sự trong sáng trong tình bạn của chúng tôi, và việc dập tắt những nghi ngờ đó là nhiệm vụ hàng đầu của tôi.
Nhưng Catriona cũng có lý do riêng để thông cảm. Chúng tôi đã trải qua một khoảnh khắc đầy dịu dàng và đam mê, đã trao nhau những âu yếm: tôi từng đẩy nàng ra với thái độ vũ phu; tôi từng gọi lớn tên nàng trong đêm từ căn phòng này sang phòng khác; nàng đã trải qua những giờ phút thức trắng và đẫm lệ, và thật khó lòng cho rằng hình bóng tôi lại vắng bóng trong những suy nghĩ gối chăn của nàng. Ngay sau đó, lại bị đánh thức với một vẻ khách sáo bất thường, dưới cái tên Miss Drummond, rồi từ đó chịu đựng một khoảng cách đầy tôn kính, đã khiến nàng hoàn toàn hiểu lầm về tình cảm riêng tư của tôi; và nàng thực sự đã ngốc nghếch đến mức tưởng lầm rằng tôi đang hối hận và muốn tìm cách rút lui!
Rắc rối giữa chúng tôi có lẽ nằm ở điểm này: trong khi tôi (từ khi chạm mắt chiếc mũ rộng Vành của lão) chỉ chăm chăm nghĩ đến James More, sự trở lại cùng những mối nghi ngờ của lão, thì nàng lại coi nhẹ những điều đó đến mức gần như chẳng màng tới, và mọi bận tâm cùng hành động của nàng đều xoay quanh những gì đã diễn ra giữa chúng tôi vào đêm hôm trước. Điều này một phần có thể giải thích bởi bản tính ngây thơ và bạo dạn của nàng; và phần khác là vì James More, sau cuộc gặp gỡ chẳng lấy gì làm tốt đẹp với tôi, hoặc đã bị lời đề nghị của tôi bịt miệng, nên đã chẳng hé răng nửa lời về chuyện đó với nàng.
Do đó, tại bàn điểm tâm, chẳng mấy chốc người ta nhận ra chúng tôi đang ở hai chiến tuyến trái ngược. Tôi cứ đinh ninh sẽ thấy nàng mặc những bộ trang phục thường ngày của mình; hóa ra nàng lại diện (như thể đã quên béng mất người cha) một trong những bộ cánh đẹp nhất mà tôi từng mua cho nàng, bộ đồ mà nàng biết rõ (hoặc đinh ninh) là tôi rất ngợi khen khi nàng mặc. Tôi đã mong nàng bắt chước cái vẻ giữ kẽ của tôi, thật chuẩn mực và câu nệ; trái lại, tôi lại thấy nàng mặt mày phừng phừng, kích động, với đôi mắt sáng rực bất thường, mang một vẻ biểu cảm đau đớn và đổi thay, gọi tên tôi với thứ âm điệu van nài đầy trìu mến, đồng thời hỏi ý và nương theo mọi suy nghĩ lẫn mong muốn của tôi chẳng khác nào một người vợ lo lắng hay đang bị hoài nghi.
Nhưng tình trạng ấy chẳng kéo dài lâu. Khi chứng kiến nàng quá đỗi phớt lờ những lợi ích của chính mình, thứ mà tôi đã dốc sức bảo vệ và giờ đang tìm cách vãn hồi, tôi liền nhân đôi vẻ lạnh lùng để dạy cho cô gái một bài học. Nàng càng tiến tới bao nhiêu, tôi càng lùi xa bấy nhiêu; nàng càng bộc lộ sự thân mật sâu sắc giữa chúng tôi bao nhiêu, tôi càng tỏ ra lịch sự một cách cố tình bấy nhiêu, cho đến khi ngay cả cha nàng (nếu không quá chú tâm vào việc ăn uống) cũng có thể nhận ra sự khách sáo đó. Giữa lúc ấy, đột nhiên nàng thay đổi hoàn toàn, và tôi thầm nhủ với một nỗi nhẹ nhõm lớn lao rằng cuối cùng nàng cũng đã hiểu ra ý tứ.
Suốt cả ngày, tôi bận rộn với các lớp học hoặc đi tìm chỗ ở mới; và dù khoảng thời gian dành cho buổi dạo phố quen thuộc trôi qua thật nặng nề, tôi phải thừa nhận rằng mình vẫn cảm thấy hạnh phúc khi thấy con đường đã được dọn sạch, cô gái lại được bảo bọc an toàn, người cha đã thỏa mãn hoặc chí ít cũng xuôi chiều, và bản thân tôi được tự do theo đuổi tình yêu trong danh dự. Vào bữa tối, cũng như trong mọi bữa ăn khác, James More là kẻ đảm nhận việc trò chuyện. Chắc chắn lão ăn nói rất trôi chảy nếu có ai dại dột tin lời lão. Nhưng tôi sẽ bàn về lão kỹ hơn sau. Khi bữa ăn kết thúc, lão đứng dậy, lấy chiếc áo khoác dày, và (như tôi tưởng) liếc nhìn tôi, rồi bảo rằng mình có việc bên ngoài. Tôi hiểu đó là dấu hiệu ra lệnh cho tôi cũng phải rời đi, liền đứng dậy; thế nhưng cô gái — người vốn hầu như chẳng thèm chào tôi lúc mới bước vào — liền quay sang tôi với đôi mắt mở lớn cùng ánh nhìn níu giữ tôi lại.
Tôi đứng giữa hai người như một con cá mắc cạn, ngẩn ngơ nhìn qua nhìn lại; chẳng ai thèm để ý đến tôi, nàng thì đăm đăm nhìn xuống sàn nhà, còn lão thì đang cài cúc áo: điều đó càng làm gia tăng sự lúng túng tột độ trong tôi. Vẻ dửng dưng ngoài mặt ấy, nếu xét về phía nàng, ẩn chứa một cơn giận dữ ngùn ngụt chực chờ bùng nổ. Còn về phía lão, tôi thấy nó đáng sợ đến lạnh người; tôi chắc mẩm một cơn bão đang vần vũ đâu đây; và vì coi đó là mối nguy hiểm lớn nhất, tôi liền quay về phía lão và (có thể nói là) phó mặc số phận vào tay con người này.
"Tôi có thể giúp gì cho ông không, thưa ông Drummond?" tôi lên tiếng.
Lão kìm một cái ngáp dài, mà tôi lại cho là một màn giả dối. "Ồ, anh David," lão nói, "vì anh đã nhiệt tình đề nghị thế, vậy anh có thể chỉ đường cho tôi tới một quán rượu nọ" (rồi lão đọc tên quán) "nơi tôi hy vọng sẽ gặp lại vài người đồng chiến hữu cũ."
Chẳng còn gì để nói nữa, tôi bèn với lấy mũ và áo choàng để đi cùng lão.
"Còn con," lão bảo con gái, "tốt nhất con nên đi ngủ sớm đi. Cha sẽ về muộn đấy, mà 'Ngủ sớm dậy thì, gái xinh mắt sáng'."
Nói đoạn, lão ân cần đặt lên trán con gái một nụ hôn rồi đẩy tôi đi trước ra khỏi cửa. Mọi việc được dàn xếp (tôi nghĩ là có chủ ý) sao cho hầu như chẳng thế nào có nổi một lời chào tạm biệt; nhưng tôi nhận ra nàng chẳng buồn nhìn tôi lấy một cái, và tôi đànhổ lỗi chuyện đó cho sự sợ hãi trước James More.
Quãng đường đến quán rượu ấy khá xa. Suốt dọc đường, lão chỉ toàn huyên thiên những chuyện chẳng mủi méo gì đến tôi, rồi đến trước cửa quán thì buông vài câu khách sáo rỗng tuếch để đuổi khéo tôi về. Từ đó, tôi thui thủi bước về phòng trọ mới, nơi chẳng có nổi một cái ống khói để sưởi ấm, và chẳng có bầu bạn nào khác ngoài những suy nghĩ của chính mình. Những suy nghĩ ấy lúc bấy giờ vẫn còn khá tươi sáng; tôi chưa hề mảy may mơ tưởng rằng Catriona đã quay lưng với tôi; tôi đinh ninh chúng tôi giống như những đôi lứa đã đính ước; tôi nghĩ rằng chúng tôi đã quá gần gũi và đã thốt ra những lời sâu đậm đến mức chẳng gì có thể chia cắt, nhất là bởi những việc vốn chỉ là bước đi trong một sách lược hết sức cần thiết. Và nỗi bận tâm lớn nhất của tôi lúc đó chỉ là việc tôi sắp phải có một người bố vợ ra làm sao, hoàn toàn không phải kiểu người mà tôi mong muốn; cùng với vấn đề là tôi nên ngỏ lời với lão vào lúc nào, một điểm vô cùng tế nhị xét trên nhiều khía cạnh.
Thứ nhất, khi nghĩ đến tuổi đời còn quá trẻ của mình, tôi đỏ bừng cả mặt và suýt chút nữa đã muốn chùn bước; chỉ vì nếu để họ rời Leyden mà không có lấy một lời giải thích dứt khoát, tôi có thể đánh mất nàng mãi mãi. Và thứ hai, chúng tôi còn phải tính đến tình thế vô cùng oái oăm của mình, cùng với mức độ hài lòng vô cùng ít ỏi mà tôi đã mang lại cho James More vào sáng hôm ấy. Xét toàn cục, tôi tự nhủ sự trì hoãn sẽ chẳng hại gì, nhưng dẫu sao cũng không thể kéo dài quá lâu; và tôi chìm vào chiếc giường lạnh lẽo với một bầu tâm sự nặng trĩu.
Hôm sau, vì James More có vẻ hơi phàn nàn về căn phòng của tôi, tôi bèn đề nghị mang thêm đồ đạc vào; và khi đến nơi vào buổi chiều cùng những kẻ khuân vác chở bàn ghế, tôi lại thấy cô gái bị bỏ lại một mình thêm lần nữa. Nàng chào tôi lịch sự khi tôi bước vào, nhưng ngay lập tức lui về phòng riêng và khép cửa lại. Tôi sắp xếp lại đồ đạc, rồi trả tiền và đuổi mấy người khuân vác về để nàng nghe tiếng họ rời đi, với hy vọng nàng sẽ lập tức bước ra để nói chuyện với tôi. Tôi chờ một lát, rồi gõ cửa phòng nàng.
"Catriona!" tôi gọi.
Cánh cửa bật mở nhanh đến nỗi, thậm chí khi tôi chưa kịp dứt lời, tôi thầm nghĩ chắc hẳn nàng đã đứng nép sau cánh cửa từ nãy để lắng nghe. Nàng cứ đứng đó trong khoảng không gian ấy, hoàn toàn lặng im; nhưng gương mặt nàng mang một vẻ biểu cảm mà tôi chẳng biết gọi tên là gì, trông như thể một kẻ đang chìm đắm trong nỗi muộn phiền cay đắng.
"Hôm nay chúng ta cũng không đi dạo nữa sao?" tôi ngập ngừng hỏi.
"Tôi xin cảm ơn," nàng đáp. "Bây giờ cha tôi đã về rồi, tôi không còn thiết tha gì chuyện đi dạo nữa."
"Nhưng tôi tưởng ông ấy đã ra ngoài và để cô ở lại đây một mình chứ," tôi nói.
"Và anh nghĩ câu nói đó nghe có tử tế chút nào không?" nàng hỏi lại.
"Tôi không có ý bất tử tế," tôi đáp. "Em bị làm sao thế, Catriona? Anh đã làm gì nên tội để em phải quay lưng lạnh nhạt với anh thế này?"
"Tôi có quay lưng lạnh nhạt với anh đâu," nàng nói, từng tiếng vô cùng cẩn trọng. "Tôi sẽ mãi mãi biết ơn người bạn đã đối xử tốt với tôi; tôi sẽ mãi là bạn của anh trong khả năng của mình. Nhưng giờ đây khi cha tôi, James More, đã trở về, mọi chuyện phải khác đi, và tôi nghĩ có những lời nói, việc làm thà rằng quên đi thì hơn. Tuy nhiên tôi vẫn mãi là bạn của anh trong khả năng có thể, và nếu như điều đó không hoàn toàn là... nếu như nó chẳng còn được như... Không phải là anh quan tâm đâu! Nhưng tôi không muốn anh nghĩ xấu về mình. Những gì anh nói với tôi là đúng, rằng tôi còn quá trẻ để được khuyên bảo, và tôi hy vọng anh hãy nhớ rằng tôi lúc ấy chỉ là một đứa trẻ. Dù thế nào đi nữa, tôi cũng không muốn đánh mất tình bạn của anh."
Nàng bắt đầu nói với sắc diện tái mét; nhưng khi chưa dứt lời, máu đã dồn lên mặt đỏ bừng như gấm thắm, khiến không chỉ lời nói mà cả gương mặt cùng đôi bàn tay đang run rẩy của nàng đều như đang khẩn khoản xin tôi hãy dịu dàng. Lần đầu tiên, tôi nhận ra mình đã sai lầm biết bao khi đẩy đứa trẻ ấy vào hoàn cảnh đó, nơi nàng bị cuốn vào một khoảnh khắc yếu lòng, để rồi giờ đây phải đứng trước mặt tôi như một kẻ mang hổ thẹn.
"Miss Drummond," tôi nói, rồi chưng hửng ngắt quãng, để rồi lại bắt đầu câu nói ấy một lần nữa, "Ước gì cô có thể nhìn thấu vào tận trái tim tôi," tôi kêu lên. "Cô sẽ đọc được ở đó rằng sự tôn kính của tôi chưa từng suyuyển. Nếu điều đó là có thể, tôi xin nói rằng nó thậm chí còn sâu sắc thêm. Chuyện này chẳng qua chỉ là hệ quả từ sự lầm lỡ của chúng ta; và nó thế nào cũng phải xảy ra; càng ít nhắc đến về sau càng hay. Về tất cả những gì chúng ta đã trải qua ở đây, tôi xin hứa với cô rằng nó sẽ không bao giờ thốt ra từ cửa miệng tôi; tôi cũng muốn hứa rằng mình sẽ chẳng bao giờ hoài niệm về nó, nhưng đó lại là một ký ức sẽ mãi mãi khắc ghi trong tâm trí tôi. Còn về một người bạn, cô đang có ở đây một kẻ sẵn sàng chết vì cô."
"Tôi xin cảm ơn anh," nàng đáp.
Chúng tôi đứng lặng đi một lúc, và nỗi buồn cho chính thân phận mình bắt đầu lấn át trong tôi; bởi lẽ tất cả những giấc mơ của tôi giờ đây đã vỡ vụn tan tành, tình yêu thì mất hút, và tôi lại trơ trọi một mình giữa cõi đời này như thuở ban đầu.
"Thôi được," tôi nói, "chúng ta sẽ mãi là bạn bè, điều đó là chắc chắn. Nhưng đây cũng xem như một lời từ biệt: xét cho cùng thì đây cũng là một cuộc chia ly; tôi sẽ mãi mãi quen biết Miss Drummond, nhưng đây là lời từ biệt dành riêng cho Catriona của tôi."
Tôi ngước nhìn nàng; thú thật tôi chẳng thể nhìn rõ nàng nữa, nhưng hình bóng nàng dường như cao lớn và bừng sáng lên trong mắt tôi; và với ý nghĩ ấy, chắc hẳn tôi đã mất đi lý trí, bởi tôi lại cất tiếng gọi tên nàng và bước tới với đôi tay rộng mở.
Nàng co rụt người lại như thể vừa phải chịu một đòn roi, mặt bừng lửa giận; nhưng dòng máu ấy chẳng trào lên má nàng nhanh bằng cách nó dội ngược trở lại trái tim tôi, khi chứng kiến cảnh tượng ấy cùng với niềm hối hận và xót xa khôn tả. Tôi chẳng tìm nổi từ ngữ nào để biện hộ cho mình, đành cúi đầu thật sâu trước mặt nàng, rồi lê bước rời khỏi ngôi nhà với cõi lòng chết lặng.
Tôi nghĩ khoảng năm ngày tiếp theo cứ thế trôi qua mà chẳng có chút thay đổi nào. Tôi hầu như chẳng gặp nàng trừ những giờ dùng bữa, và dĩ nhiên lúc ấy luôn có sự hiện diện của James More. Dù chỉ có một khoảnh khắc ở một mình, tôi vẫn tự nhủ phải cư xử thật xa cách và nhân lên những cử chỉ quan tâm cung kính, trong tâm trí lúc nào cũng in đậm hình ảnh cô gái co rúm và đỏ bừng mặt vì hổ thẹn, còn trong tim là nỗi xót xa cho nàng vượt quá cả ngôn từ để diễn tả. Bản thân tôi cũng đủ đáng thương rồi, tôi chẳng cần phải nhắc lại chuyện đó làm gì, khi đã rơi tõm xuống vực sâu và tan nát cả cõi lòng chỉ trong vài giây ngắn ngủi; nhưng thực ra, tôi cũng thương xót cho cô gái ấy ngần ngấy, và đủ xót xa để chẳng thể giận nổi nàng, ngoại trừ những lúc cơn giận bất chợt bùng lên rồi tắt ngấm. Lời biện hộ của nàng hoàn toàn chính xác; nàng đã bị đặt vào một hoàn cảnh bất công; và nếu nàng tự lừa dối bản thân cũng như lừa dối tôi, thì đó cũng là điều hiển nhiên phải xảy ra.
Thêm một điều nữa là giờ đây nàng phải thui thủi một mình suốt quãng thời gian dài. Khi ở nhà, cha nàng thỉnh thoảng cũng tỏ ra là một người cha âu yếm; nhưng lão lại rất dễ bị cuốn theo những bận tâm và thú vui riêng, phớt lờ con gái mà chẳng hề bận lòng hay ngượng ngùng, nướng sạch các đêm trong những quán rượu khi trong túi có tiền — mà số tiền ấy lại thường xuyên xuất hiện một cách khó hiểu; thậm chí trong chuỗi ngày ít ỏi đó, đã có lần lão bỏ bê bữa tối khiến Catriona và tôi rốt cuộc đành miễn cưỡng ăn với nhau mà không có lão. Đó là bữa tối, và tôi lập tức rời đi ngay sau khi ăn xong, vì nghĩ rằng chắc nàng thích được ở một mình hơn; nàng đồng ý với điều đó và (dù nghe có vẻ kỳ lạ) tôi hoàn toàn tin lời nàng. Thật vậy, tôi ngỡ rằng mình chẳng khác nào một cái gai trong mắt cô gái, một lời nhắc nhở về khoảnh khắc yếu lòng mà giờ đây nàng căm ghét mỗi khi nhớ lại. Thế là nàng cứ phải ngồi thui thủi một mình trong căn phòng nơi cô và tôi từng vô tư cười đùa, trước ngọn lửa bập bùng từ chiếc ống khói từng soi rọi biết bao khoảnh khắc khó khăn và dịu dàng của chúng tôi. Nàng phải ngồi đó một mình, tự coi bản thân như một thiếu nữ đã trơ trẽn dâng hiến tình cảm để rồi rước lấy sự cự tuyệt phũ phàng. Và trong lúc ấy, tôi cũng sẽ thui thủi ở một xó xỉnh nào đó, tự ngâm nhi những bài học về sự yếu đuối của con người và sự thẹn thùng của phái nữ (mỗi khi cơn giận dữ chực chờ trỗi dậy). Và suy cho cùng, có lẽ chưa từng có cặp đôi ngốc nghếch nào lại tự chuốc lấy bất hạnh bằng những sự hiểu lầm to lớn đến thế.
Còn về phần James, lão chẳng thèm bận tâm đến chúng tôi, hay bất cứ thứ gì trên đời ngoại trừ cái túi tiền, cái bụng phệ và những lời ba hoa của chính lão. Chưa đầy mười hai tiếng trôi qua, lão đã xoay xở vay tôi một khoản tiền nhỏ; chưa đầy ba mươi tiếng, lão lại mở lời hỏi mượn lần hai và bị từ chối thẳng thừng. Tiền nong hay sự từ chối đều được lão đón nhận với cùng một thứ thái độ hào phóng cao ngạo. Thật vậy, bề ngoài lão khoác lên mình một vẻ cao thượng rất thích hợp để lòe bịp những cô con gái nhẹ dạ; và hình ảnh bản thân luôn được lão tô vẽ qua những lời ba hoa, kết hợp cùng phong thái đường bệ và những điệu bộ vĩ đại của con người này, trông lại vô cùng ăn rơ với nhau. Đến mức một kẻ chẳng có tơ hào dán nhúc gì với lão, lại thiếu óc phán đoán hoặc mang nặng đầu óc định kiến, suýt chút nữa đã có thể bị lừa gạt. Còn với tôi, sau hai lần gặp gỡ đầu tiên, bản chất lão đã phơi bày rõ mồn một như trang sách in; tôi nhìn thấu lão là một kẻ hoàn toàn ích kỷ, và sự ích kỷ ấy hồn nhiên đến mức trơ trẽn; và tôi chỉ có thể lắng nghe những lời ba hoa khoác lác của lão (nào là binh đao, nào là "một cựu chiến binh," nào là "một quý tộc nghèo vùng Highlands," nào là "thực lực của xứ sở tôi và những người bạn của tôi") hệt như cách người ta lắng nghe một con vẹt hót nhảm.
Điều kỳ lạ là tôi có cảm giác đôi khi chính lão cũng tin vào một phần những điều mình bịa đặt; tôi nghĩ bản tính lão giả dối đến tận xương tủy nên chính lão cũng chẳng phân biệt được khi nào mình đang nói dối; và một điều chắc chắn là những phút giây chán nản, sầu muộn của lão là hoàn toàn chân thật. Có những lúc lão trở thành một sinh vật lặng lẽ, âu yếm và bám dính lấy người khác nhất có thể, nắm chặt tay Catriona như một đứa trẻ to xác, và nài nỉ tôi đừng rời đi nếu tôi còn chút tình cảm nào với lão — mà thú thật là tôi chẳng có chút tình cảm nào với lão cả, nhưng lại dành tất cả sự quan tâm ấy cho con gái lão. Lão tha thiết van nài, thậm chí khẩn khoản mong chúng tôi trò chuyện mua vui cho lão, một việc vô cùng khó khăn trong bối cảnh mối quan hệ giữa chúng tôi lúc bấy giờ; rồi lão lại bất chợt tuôn ra những lời tiếc nuối đáng thương cho quê hương và những người bạn cũ, hoặc cất lên những khúc ca bằng tiếng Gaelic.
"Đây là một trong những giai điệu sầu thảm của quê hương tôi," lão thường nói thế. "Các bạn có thể thấy lạ khi chứng kiến một người lính rơi lệ, và quả thực đây là lúc tôi coi bạn như tri kỷ," lão bày tỏ. "Nhưng những nốt nhạc của khúc ca này đã ngấm vào huyết quản tôi, và lời ca cất lên từ tận đáy lòng. Và khi tôi nhớ về những ngọn núi đỏ rực của mình, nhớ tiếng chim hoang dã gọi bầy ở đó, nhớ những dòng suối trong trẻo xuôi nguồn, tôi sẽ chẳng mủi lòng hay cảm thấy hổ thẹn khi rơi lệ trước mặt kẻ thù." Rồi lão lại cất giọng ca, và dịch cho tôi nghe từng đoạn của lời bài hát, kèm theo rất nhiều sự ngập ngừng cùng thái độ khinh miệt rõ ra mặt đối với ngôn ngữ tiếng Anh. "Nó nói ở đây rằng," lão thường giảng giải, "mặt trời đã lặn, trận chiến đã hạ màn, và những vị thủ lĩnh dũng cảm đã bại trận. Và nó kể rằng các vì sao chứng kiến họ đang bỏ trốn sang những xứ sở xa lạ hoặc ngã xuống trên ngọn núi đỏ; họ sẽ chẳng bao giờ còn có thể cất tiếng hô vang xung trận hay rửa chân trong những dòng suối của thung lũng nữa. Nhưng nếu anh hiểu dù chỉ một phần thứ ngôn ngữ này, anh cũng sẽ phải khóc bởi vì câu từ của nó vượt lên trên mọi sự diễn tả, và việc đem nó dịch ra tiếng Anh chẳng khác nào một trò hề lố bịch."
Chà, tôi nghĩ rằng có rất nhiều sự lố bịch đằng sau câu chuyện này, xét theo khía cạnh này hay khía cạnh khác; thế nhưng, ở đó vẫn phảng phất đôi chút cảm xúc chân thật, và có lẽ đó là điều khiến tôi căm ghét lão nhất. Và tôi thường đau nhói cả cõi lòng khi chứng kiến Catriona quá đỗi bận tâm đến lão già bịp bợm ấy, tự rơi nước mắt khi thấy lão khóc, trong khi tôi thừa sức đoán chắc rằng một nửa nỗi thống khổ của lão xuất phát từ những trận chè chén say sưa trong quán rượu nào đó vào tối hôm trước. Đã có lúc tôi bị cám dỗ muốn cho lão mượn một khoản tiền kha khá, để tống khứ lão đi cho khuất mắt một lần và mãi mãi; nhưng làm thế cũng đồng nghĩa với việc vĩnh biệt Catriona, điều mà tôi chưa sẵn sàng để đối mặt; thêm vào đó, việc vung vãi những đồng tiền mồ hôi nước mắt của mình cho một kẻ chẳng đáng mặt làm cha thiên hạ như thế là đi ngược lại với lương tâm tôi.
