Tôi tin rằng lúc đó là khoảng ngày thứ năm, và ít nhất tôi biết rằng James đang trong một cơn u ám, khi tôi nhận được ba bức thư. Bức thứ nhất là từ Alan, ngỏ ý muốn đến thăm tôi ở Leyden; hai bức còn lại đến từ Scotland và xuất phát từ cùng một vụ việc, đó là cái chết của người bác và việc tôi chính thức thừa kế toàn quyền các quyền lợi của mình. Thư của Rankeillor tất nhiên hoàn toàn xoay quanh khía cạnh kinh doanh; thư của cô Grant thì mang đúng phong cách của cô, dí dỏm hơn là khôn ngoan, trách mắng tôi vì đã không viết thư (dù rằng tôi biết viết thế nào với từng ấy tin tức đây?) và trêu chọc về Catriona, khiến tôi cảm thấy nhói lòng khi đọc nó ngay trước mặt cô ấy.
Vì quả thực tôi nhận được chúng ngay tại phòng mình khi về ăn tối, khiến tôi không khỏi bàng hoàng thốt lên những tin tức ấy ngay khoảnh khắc đầu tiên đọc chúng. Điều này tạo ra một sự chuyển hướng đáng mừng cho cả ba chúng tôi, và chẳng ai có thể lường trước những hậu quả tai hại theo sau. Chính sự tình cờ đã mang ba bức thư đến cùng một ngày, và trao chúng vào tay tôi ở cùng một căn phòng với James More; và trong số tất cả những sự kiện phát xuất từ sự tình cờ ấy — những điều lẽ ra tôi đã có thể ngăn chặn nếu tôi giữ miệng — sự thật là chúng đã được định đoạt từ trước khi Agricola đặt chân đến Scotland hay khi Abraham lên đường bước vào những chuyến hành trình.
Bức thư đầu tiên tôi mở tất nhiên là của Alan; và còn gì tự nhiên hơn việc tôi bình luận về dự định đến thăm tôi của anh ấy? Nhưng tôi nhận thấy James liền ngồi thẳng dậy với vẻ hết sức chú ý.
“Đó chẳng phải là Alan Breck kẻ từng bị nghi ngờ trong vụ án Appin đó sao?” ông ta hỏi.
Tôi bảo ông ta, “Ừ,” chính là hắn; và ông ta giữ tôi lại một lúc chưa cho đọc các bức thư khác, hỏi han về mối quan hệ quen biết của chúng tôi, về lối sống của Alan ở Pháp — điều mà tôi biết rất ít — và hơn thế nữa về chuyến thăm đã được đề xuất của anh ấy.
“Tất cả chúng tôi, những kẻ bị tịch thu gia sản, đều gắn kết với nhau một chút,” ông ta giải thích, “và vả lại tôi cũng quen biết vị quý tộc ấy; dẫu cho dòng dõi của ông ta không mấy danh giá, và quả thực ông ta không có quyền chính đáng để mang họ Stewart, ông ta vẫn rất được ngưỡng mộ vào thời chiến trận Drummossie. Ông ta đã hành xử như một người lính thực thụ ở đó; nếu một số kẻ không tiện nêu tên cũng làm được như vậy, thì kết cục đã chẳng bi thảm đến mức đáng nhớ như thế. Có hai người đã làm hết sức mình vào ngày hôm ấy, và điều đó tạo nên mối dây liên kết giữa hai chúng tôi,” ông ta nói.
Tôi suýt không kìm được mà lè lưỡi chế nhạo ông ta, và suýt nữa đã ước gì Alan có mặt ở đó để gặng hỏi thêm về câu nói nhắc đến nguồn gốc của mình. Dẫu cho, người ta bảo tôi, nguồn gốc ấy quả thật cũng chẳng hoàn toàn chính thống cho lắm.
Trong lúc đó, tôi đã mở thư của cô Grant, và không thể kìm được một tiếng kêu ngạc nhiên.
“Catriona,” tôi kêu lên, quên bẵng đi — lần đầu tiên kể từ khi cha cô đến — việc phải gọi cô bằng một danh xưng kính trọng, “tôi đã thực sự bước vào vương quốc của mình rồi, tôi quả thực là điền chủ xứ Shaws — bác tôi cuối cùng đã qua đời.”
Cô vỗ hai tay vào nhau rồi vùng đứng dậy khỏi ghế. Khoảnh khắc tiếp theo, hẳn cả hai chúng tôi đều nhận ra rằng chẳng còn mấy niềm vui sót lại cho bất kỳ ai trong hai người, và chúng tôi đứng đối diện nhau, nhìn nhau đầy buồn bã.
Nhưng James tỏ ra là một kẻ đạo đức giả lão luyện. “Con gái ta,” ông ta nói, “đây là cách họ hàng nhà ta dạy con cách ứng xử sao? Mr. David vừa mất đi một người bạn mới, và lẽ ra trước tiên chúng ta phải chia buồn với cậu ấy về nỗi mất mát này.”
“Quả thật, thưa ngài,” tôi nói, quay sang ông ta với vẻ bực dọc, “tôi chẳng thể làm nổi bộ mặt đưa đám ấy đâu. Cái chết của ông ta là tin tức vui mừng nhất mà tôi từng nhận được.”
“Đó là triết lý của một người lính giỏi,” James nói. “Đó là quy luật của xác thịt, ai rồi cũng phải đi, đi cả thôi. Và nếu vị quý tộc ấy đã quá xa cách với sự sủng ái của cậu, chà, vậy thì tốt quá! Nhưng ít nhất chúng ta có thể chúc mừng cậu vì đã được thừa kế điền trang.”
“Tôi cũng chẳng thể nói thế được,” tôi đáp lại với cùng vẻ gay gắt ấy. “Đó là một điền trang tốt; nhưng điều đó có ý nghĩa gì với một kẻ cô độc vốn đã có đủ rồi chứ? Trước kia với lối sống tiết kiệm, tôi đã có sẵn một nguồn thu nhập kha khá; và ngoại trừ cái chết của lão ta — điều làm tôi thỏa mãn, thật hổ thẹn cho tôi khi phải thú nhận điều đó! — tôi chẳng thấy ai được hưởng lợi gì hơn từ sự thay đổi này cả.”
“Thôi nào, thôi nào,” ông ta nói, “cậu xúc động hơn là cậu bày tỏ đấy, bằng không cậu đã chẳng tự nhận mình cô độc nhường ấy. Kia là ba bức thư; điều đó có nghĩa là có ba người chúc phúc cho cậu; và tôi có thể kể tên thêm hai người nữa, ngay tại căn phòng này đây. Tôi quen biết cậu chưa lâu cho lắm, nhưng Catriona, mỗi khi chúng tôi ở một mình, chưa bao giờ ngớt lời ca ngợi cậu.”
Cô ngước nhìn ông ta, có chút hoảng hốt trước câu nói đó; và ông ta liền lái ngay sang chuyện khác, đó là quy mô điền trang của tôi, thứ mà (suốt phần lớn thời gian bữa tối) ông ta vẫn tiếp tục say sưa bàn luận với vẻ hứng thú. Nhưng mọi cố gắng che đậy của ông ta đều vô ích; ông ta đã chạm đến vấn đề với một bàn tay quá thô thiển: và tôi thừa biết mình phải mong đợi điều gì. Bữa tối vừa dứt là ông ta liền bộc lộ rõ ý đồ của mình. Ông ta nhắc Catriona về một việc vặt và bảo cô đi lo liệu.
“Ta thấy con không nên ở ngoài đó quá một tiếng đồng hồ,” ông ta nói thêm, “và người bạn David sẽ rất sẵn lòng bầu bạn với ta cho đến khi con quay về.” Cô vội vã tuân lệnh mà không nói một lời. Tôi không biết liệu cô có hiểu ý hay không, tôi tin là không; nhưng tôi thì hoàn toàn thỏa mãn, và ngồi củng cố tinh thần cho những chuyện sắp diễn ra.
Cánh cửa vừa khép lại sau bóng cô khuất dạng, người đàn ông liền ngả người ra sau ghế và cất lời với tôi bằng một vẻ thoải mái được giả tạo khéo léo. Chỉ có duy nhất một thứ phản chủ ý hắn, đó chính là khuôn mặt; nơi bất chợt túa ra đầy những hạt mồ hôi li ti.
“Ta khá vui vì có được vài lời riêng tư với cậu,” hắn nói, “bởi vì trong cuộc gặp gỡ đầu tiên của chúng ta đã có một số cách diễn đạt khiến cậu hiểu lầm và từ lâu ta đã định đính chính lại với con người thật của cậu. Con gái ta là điều không phải bàn cãi. Cậu cũng vậy, và ta sẵn sàng dùng thanh gươm này để chứng minh điều đó trước mọi kẻ chống đối. Nhưng, David thân mến của ta, thế giới này là một nơi hay soi mói — còn ai hiểu rõ điều đó hơn chính ta, kẻ đã sống suốt kể từ những ngày của người cha quá cố kính yêu của ta, xin Chúa dung thứ cho ngài! giữa một dòng thác những lời vu khống? Chúng ta phải đối mặt với điều đó; cậu và ta phải suy ngẫm về điều đó; chúng ta phải suy ngẫm về điều đó.” Và hắn lắc đầu như một vị mục sư trên bục giảng.
“Với mục đích gì vậy, thưa Mr. Drummond?” tôi nói. “Tôi sẽ rất biết ơn nếu ngài đi thẳng vào vấn đề.”
“Ừ, ừ,” hắn nói, cười lớn, “quả là đúng với tính cách của cậu! và đó là điều ta ngưỡng mộ nhất ở cậu. Nhưng vấn đề, anh bạn đáng kính của ta, đôi khi lại nằm ở một chỗ hiểm hóc.” Hắn rót một ly rượu vang. “Dẫu cho giữa cậu và ta, những người bạn vô cùng thân thiết, điều đó chẳng cần phải làm chúng ta bận tâm lâu. Vấn đề, ta hầu như không cần phải nói cho cậu biết, chính là con gái ta. Và điều đầu tiên là ta không hề có ý định trách móc cậu. Trong hoàn cảnh bất đắc dĩ ấy, cậu có thể làm gì khác được chứ? Thật tình, ta cũng không thể nói nổi.”
“Tôi cảm ơn ngài vì điều đó,” tôi nói, vẫn giữ chặt sự cảnh giác.
“Ta bên cạnh đó cũng đã nghiên cứu kỹ tính cách của cậu,” hắn nói tiếp; “tài năng của cậu ở mức khá; cậu có vẻ có một nguồn tài chính vừa phải, chẳng hại gì ai; và gộp mọi thứ lại với nhau, ta vô cùng vui mừng được thông báo với cậu rằng ta đã quyết định chọn hướng thứ hai trong hai con đường đang mở ra.”
“Tôi e là mình chậm hiểu,” tôi nói. “Đó là những con đường nào vậy?”
Hắn nheo mày nhìn tôi đầy vẻ uy hiếp và duỗi chân ra. “Chà, thưa ngài,” hắn nói, “ta nghĩ mình hầu như chẳng cần phải miêu tả chúng cho một quý ông có địa vị như cậu; hoặc là ta cắt cổ cậu, hoặc là cậu cưới con gái ta.”
“Cuối cùng thì ngài cũng chịu nói năng hoàn toàn thẳng thắn rồi đấy,” tôi nói.
“Và ta tin là mình đã thẳng thắn ngay từ đầu!” hắn lớn tiếng quả quyết. “Ta là một người cha chu đáo, Mr. Balfour; nhưng tạ ơn Chúa, ta là một người kiên nhẫn và điềm tĩnh. Có rất nhiều người cha, thưa ngài, đã lôi xềnh xệch cậu ngay lập tức ra trước bàn thờ hoặc ra chiến trường rồi. Sự quý trọng của ta dành cho tính cách của cậu—”
“Mr. Drummond,” tôi cắt ngang, “nếu ngài có chút lòng quý trọng nào đối với tôi, tôi xin ngài hãy hạ giọng xuống. Hoàn toàn không cần phải gào thét với một quý ông đang ngồi cùng phòng và đang dành cho ngài sự chú ý cao độ đâu.”
“Chà, rất đúng,” hắn nói, thay đổi thái độ ngay lập tức. “Và cậu phải thông cảm cho sự dao động của một người cha chứ.”
“Vậy thì tôi hiểu ngài rồi” — tôi tiếp lời — “bởi vì tôi sẽ không đếm xỉa đến lựa chọn thứ hai của ngài, có lẽ thật tiếc khi ngài lại thốt ra điều đó — tôi hiểu là ngài đang ngỏ ý khuyến khích trong trường hợp tôi muốn xin cưới con gái ngài phải không?”
“Không thể diễn tả ý của ta hay hơn thế được,” hắn nói, “và ta thấy chúng ta sẽ hợp tác tốt với nhau thôi.”
“Điều đó còn phải chờ xem đã,” tôi nói. “Nhưng có một điều tôi không cần phải giấu giếm, đó là tôi dành cho tiểu thư mà ngài nhắc tới một tình cảm vô cùng sâu sắc, và dẫu trong mơ, tôi cũng không thể tưởng tượng ra một vận may nào tốt hơn việc có được nàng.”
“Ta chắc chắn về điều đó, ta cảm thấy chắc chắn về cậu, David,” hắn kêu lên, và chìa tay ra với tôi.
Tôi gạt tay hắn ra. “Ngài đi quá nhanh rồi đấy, Mr. Drummond,” tôi nói. “Vẫn còn những điều kiện cần phải đặt ra; và có một chướng ngại trên con đường này mà tôi chưa thấy chúng ta sẽ vượt qua bằng cách nào. Tôi đã nói với ngài rằng, về phía tôi, không có sự phản đối nào đối với cuộc hôn nhân này, nhưng tôi có lý do chính đáng để tin rằng sẽ có rất nhiều sự phản đối từ phía tiểu thư.”
“Những điều này hoàn toàn lệch trọng tâm rồi,” hắn nói. “Ta sẽ lo phần ưng thuận của con bé.”
“Tôi nghĩ ngài quên mất rằng, Mr. Drummond,” tôi nói, “rằng ngay cả khi đối thoại với chính tôi, ngài cũng đã lỡ thốt ra hai ba lời lẽ khó nghe. Tôi sẽ không dung thứ cho bất kỳ lời lẽ nào như thế được dùng với tiểu thư đâu. Tôi ở đây để nói và suy nghĩ thay cho cả hai chúng tôi; và tôi xin cho ngài hiểu rằng tôi sẽ không đời nào để một người vợ bị ép buộc lên mình, cũng giống như tôi sẽ không đời nào để một người chồng bị ép buộc lên tiểu thư vậy.”
Hắn ngồi lườm tôi như một kẻ đang hoài nghi và vô cùng tức giận.
“Vậy mọi chuyện sẽ diễn ra theo cách đó,” tôi kết luận. “Tôi sẽ cưới Miss Drummond, và cưới một cách vui lòng, nếu nàng hoàn toàn tự nguyện. Nhưng nếu có dù chỉ một chút miễn cưỡng, như tôi có lý do để lo sợ — thì đừng hòng tôi cưới nàng.”
“Thôi được rồi,” hắn nói, “đây chỉ là chuyện nhỏ. Ngay khi con bé quay về, ta sẽ dò hỏi nó đôi chút, và hy vọng sẽ trấn an được cậu—”
Nhưng tôi lại chen ngang. “Đừng có hòng nhúng tay vào, Mr. Drummond, bằng không tôi rút lại lời đề nghị, và ngài có thể đi tìm chồng cho con gái mình ở nơi khác,” tôi nói. “Chính tôi mới là người duy nhất đàm phán và là thẩm phán duy nhất. Tôi sẽ tự mình xác minh cho rõ ràng; và không ai khác được phép chõ mũi vào — ngài là kẻ kém quyền nhất.”
“Trời ạ, thưa ngài!” hắn kêu lên, “và cậu là cái thá gì mà đòi làm thẩm phán?”
“Chú rể, tôi tin là vậy,” tôi nói.
“Đây là sự ngụy biện,” hắn kêu lên. “Cậu đang quay lưng lại với thực tế. Con bé, con gái ta, chẳng còn lựa chọn nào khác để thực hiện nữa. Danh tiết của nó đã mất rồi.”
“Và tôi xin phép được phản đối,” tôi nói, “nhưng chừng nào vấn đề này vẫn còn nằm giữa nó, ngài và tôi, thì chưa phải như vậy.”
“Tôi có sự bảo đảm nào chứ!” hắn kêu lên. “Bộ tôi phải để danh tiếng của con gái mình phụ thuộc vào một sự may rủi sao?”
“Lẽ ra ngài phải nghĩ đến tất cả những điều này từ lâu rồi,” tôi nói, “trước khi ngài quá lầm đường lạc lối mà đánh mất nó; chứ không phải đến tận bây giờ khi đã quá muộn màng. Tôi từ chối việc coi mình phải chịu trách nhiệm dưới bất kỳ hình thức nào cho sự lơ đễnh của ngài, và tôi sẽ không chịu cúi đầu trước bất kỳ kẻ nào đang sống trên đời này. Ý tôi đã quyết, và dù chuyện gì xảy ra đi nữa, tôi cũng sẽ không lùi bước dù chỉ một ly. Ngài và tôi sẽ ngồi đây bầu bạn với nhau cho đến khi con bé quay về: lúc đó, không cần bất kỳ lời nói hay ánh mắt nào từ ngài, tôi và con bé sẽ bước ra ngoài để nói chuyện riêng. Nếu nó có thể làm tôi hài lòng rằng nó tự nguyện bước bước này, tôi sẽ tiến hành; còn nếu không, tôi sẽ không làm.”
Hắn vùng dậy khỏi ghế như một kẻ bị ong đốt. “Ta nhìn thấu mưu mô của cậu rồi đấy,” hắn kêu lên; “cậu định thao túng để con bé từ chối!”
“Có thể là vậy, mà cũng có thể không,” tôi nói. “Mọi chuyện sẽ diễn ra theo đúng cách đó, dù thế nào đi nữa.”
“Và nếu ta từ chối thì sao?” hắn gào lên.
“Vậy thì, Mr. Drummond, chúng ta sẽ phải dùng đến dao găm thôi,” tôi nói.
Xét đến vóc dáng to lớn của người đàn ông ấy, sải tay dài suýt đuổi kịp người cha quá cố, và tiếng tăm về tài sử dụng binh khí của hắn, tôi đã không thốt ra từ này mà không hề run sợ, chưa kể đến hoàn cảnh trớ trêu rằng hắn chính là cha của Catriona. Nhưng tôi lẽ ra đã có thể tiết kiệm được sự lo lắng cho chính mình. Dựa vào sự nghèo nàn của phòng trọ — hắn dường như không để ý đến những bộ váy áo của con gái, vốn thực ra đều hoàn toàn mới đối với hắn — và dựa vào việc tôi đã tỏ ra miễn cưỡng không muốn cho vay tiền, hắn đã ôm ấp một ý nghĩ chắc mẩm về sự nghèo khó của tôi. Tin tức đột ngột về điền trang của tôi đã khiến hắn nhận ra sai lầm của mình, và hắn đã chớp lấy thời cơ trong ván bài mới mẻ này, thứ mà giờ đây hắn bám lấy chặt chẽ đến mức tôi tin rằng hắn thà chịu đựng bất cứ điều gì còn hơn phải rơi vào lựa chọn thay thế là đấu kiếm.
Thêm một lát sau hắn vẫn tiếp tục tranh cãi với tôi, cho đến khi tôi tìm được một từ khiến hắn phải im bặt.
“Nếu tôi thấy ngài quá mức né tránh việc để tôi gặp riêng tiểu thư,” tôi nói, “thì tôi buộc phải cho rằng ngài có những căn cứ rất xác thực để nghĩ rằng tôi đã đúng về sự không tự nguyện của nàng.”
Hắn lẩm bẩm vài lời bào chữa gì đó.
“Nhưng tất cả những điều này thật quá mệt mỏi cho tâm trạng của cả hai chúng ta,” tôi nói thêm, “và tôi nghĩ chúng ta tốt hơn nên giữ một sự im lặng khôn ngoan.”
Và chúng tôi đã làm thế cho đến khi cô gái quay về, và tôi cho rằng chúng tôi trông thật nực cười làm sao nếu có ai đó ở đó để chứng kiến cảnh tượng ấy.
