“Nó bằng thiếc, hay nhồi rơm?”, Sư tử hỏi. “Không phải. Nó là con chó bằng xương bằng thịt”, cô gái nói.

- Phù thủy xứ Oz của LYMAN FRANK BAUM.

Với nhiều nhà sưu tầm, kiếm được một con ngựa sắt cũ “nguyên trạng” là niềm hạnh phúc lớn nhất.

Người sưu tầm ngựa sắt cũ hay nói: Gần đây ai đó kiếm được một con Fuji Monarch “rất nguyên”, ai đó kiếm được một chiếc Tam Giác “rất nguyên”, nhưng cơ hội đó không lớn, thông thường đều phải bỏ ra rất nhiều công sức, thu thập dần dần.

Ngựa sắt trước kia là phương tiện giao thông, phương tiện làm ăn, hiếm ai mua về không đi mà để sưu tầm. Vào thời đại đó, kỹ thuật chế tạo ngựa sắt chú trọng tính thực dụng, còn giá trị mỹ học chứa đựng trong đó vẫn còn bị chôn vùi trong những mạch khoáng sâu hút.

Tiểu Hạ từng bảo tôi, cậu cảm thấy nguyên nhân chủ yếu khiến mình đam mê sưu tầm ngựa sắt cũ đến vậy là cả quá trình đằng đẵng từ khi bắt gặp một con ngựa sắt cũ ở đâu đó trên đường, hỏi thăm chủ xe, tìm được chủ xe, rồi đối phương rốt cuộc cũng chịu gặp mặt, tiếp đó nghe người đó kể lại câu chuyện giữa họ và con ngựa sắt đó, để cuối cùng thuyết phục được chủ xe nhượng xe lại cho mình, bắt đầu xem xét tỉ mỉ chiếc xe từng thay những linh kiện gì, bị hỏng chỗ nào, thiếu bộ phận nào, rồi thu thập các linh kiện cũ về sửa chữa.

Giống như tôi cảm thấy, chiếc xe đạp hiệu Hạnh Phúc đã rời khỏi gia đình tôi suốt hai mươi năm, hiện tạm thời để trong kho của Tiểu Hạ, đối với tôi không đơn giản chỉ là một con ngựa sắt cũ.

Tôi kiểm tra kỹ lưỡng chiếc xe, bấy giờ nó đã bị thay thế và hỏng hóc không ít linh kiện. Yên xe lúc đầu hẳn được bọc bằng da bò đen, nhưng giờ lắp bên trên lại là yên da tổng hợp ra đời thời kỳ sau đó. Bàn đạp cũng bị thay thành bàn đạp loại thường bằng nhựa cứng. Sabina còn kể, lần nọ đưa xe tới hiệu kiểm tra phanh xe, ông chủ khuyên cô nên thay hai vành xe sang vành nhôm, săm và lốp in ký hiệu Hạnh Phúc liên quan cũng bị thay luôn thể. Còn lúc bày ở tiệm Nhà Kyoko, chiếc chuông cũ của xe cũng đã bị tiện tay dắt dê mất.

Ngoài ra, nắp chụp xích không biết từ bao giờ đã rơi mất một nửa, tấm phản quang chắn bùn phía sau là đặc trưng của xe Hạnh Phúc cũng chỉ còn lại ổ khóa sắt, phù hiệu trên chắn bùn thì nứt làm đôi, phần nắp chụp xích cố định gắn trên khung xe rơi đâu mất. Chiếc logo nổi mang tính biểu trưng nhất đối với ngựa sắt cũ, vô cùng đẹp đẽ tinh xảo, giờ gần như không thể nào tìm được hàng thay thế, cũng không thấy tăm hơi.

Trong dòng chảy thời gian, nó đã trở thành một chiếc xe có tính cách khác hẳn hồi còn là của cha tôi. Những người bạn sưu tầm ngựa sắt cũ của tôi sẽ gọi đây là một chiếc xe bất toàn (put-tsuân).

Tôi từng nghe mẹ nói từ “bất toàn” này. Hồi nhỏ có lần tôi theo mẹ tới chợ Nam Môn mua thức ăn, mẹ trông thấy một người tàn tật, ngồi trước cổng chợ xin ăn. Tôi hỏi: “Người này làm sao vậy mẹ?”.

Bà bảo: “Đây là một người đáng thương ngũ bất toàn’”.

Tôi lại hỏi “ngũ bất toàn” (ngóo-put-tsuân) nghĩa là gì? Bà trả lời, “Ví dụ như tai điếc (tshàu-hīnn-lâng), mắt mù (tshinn-mî), cụt tay, thọt - chân (pái-kha), lưng gù (khiau-ku), ấy là ngũ bất toàn”. Cũng tức là người khuyết tật bẩm sinh, hoặc sau sinh.

Tôi nghe thế thì nhớ đến lão Lý, và con Tiểu Bạch lão nuôi.

Lão Lý cụt một bên cánh tay, không thân không thích vò võ nương thân dưới mái hiên khu kinh doanh, không có lấy nổi một căn phòng, có lần lão đi tới trước mặt tôi, giơ cánh tay không cụt sờ chim tôi, rồi nắm tay lại như túm được thứ gì, tung lên cao, nói: “Chim bay mất rồi”.

Từ đó trở đi tôi cực kỳ ghét lão, tôi mong biết bao cái tay sờ chim tôi ấy cũng cụt luôn đi, bị tàu hỏa cán qua hay bị bọn du côn đánh gãy đều được.

Tôi cũng ghét lão chọt mông tôi bằng cái tay cụt, thêm cả ghét cái tay giả bằng nhựa lão đeo trên cánh tay cụt đó. Cái tay giả có màu da sẫm hơn nhiều so với màu da lão Lý, vĩnh viễn ở trong tư thế kỳ dị khép khít bốn ngón, như thể sẵn sàng bắt tay với người ta bất cứ lúc nào.

Lão Lý chỉ đeo tay giả vào những ngày trọng đại. Lão sẽ ngồi cạnh chiếc giường kê dưới mái hiên, trước tiên kẹp tay giả vào giữa hai đùi, rồi xỏ chi cụt vào, đoạn dùng cánh tay trái lành lặn gài chốt lại cho cánh tay cụt và tay giả.

Có lần tay thật của lão không giữ chắc cái tay giả kia, tay giả rơi xuống trúng đầu Tiểu Bạch, làm Tiểu Bạch ăng ẳng khóc ré lên. Tiểu Bạch cũng là một con chó “bất toàn”, chân nó bị tàu hỏa cán gãy, cả ngày cuộn mình ngủ dưới gầm giường lão Lý, còn giường của lão Lý thì đặt trước cánh cửa sát vách nhà tôi. Lão Lý rêu rao Tiểu Bạch biết giúp trông xe, nhưng theo tôi thì đấy chỉ là chuyện đùa. Tiểu Bạch chỉ là một con chó ăn hại “tốn cơm”.

Lần cuối cùng tôi thấy lão Lý đeo tay giả là để đi dự hôn lễ của con gái nuôi. Chiều hôm đó tôi nấp sau tủ kính trưng bày trơ mắt nhìn lão ở bên ngoài hí hoáy vật lộn hồi lâu, mồ hôi đầy đầu mới gài được cái tay giả vào nút khuy trên cánh tay. Sau đó lão vặn vẹo mặc com-lê, để lộ vẻ mặt như được an ủi khi thấy một bên ống tay áo không còn đung đưa qua lại nữa.

Sau đó nghe nói cô con gái nuôi này đã cuỗm sạch số tiền không rõ là bao nhiêu mà lão bao năm tích cóp từng hai đồng một từ việc khóa xe cho khách tới khu kinh doanh. Tôi từng gặp cô con gái nuôi lão mấy lần, đó là một phụ nữ trung niên rất đẹp, tóc uốn sóng to, hay đeo lông mi giả. Theo lời “tay hủi” thi thoảng đẩy xe hoa quả tới bán, cô ta hình như là ca sĩ của phòng trà Chân Thiện Mỹ chỗ bùng binh, đó là một phòng trà xa hoa chỉ riêng tiền vé vào cửa đã tốn nửa tháng thu nhập của người trong khu kinh doanh.

Nhưng cô ta cứ thế biến mất, không liên lạc được nữa, cũng không hát nữa, hệt bầy vịt trời bên bờ sông ngoài Đại Đạo Trình hễ mùa xuân đến là không biết bay đi đằng nào. Lão Lý lại chỉ còn có chiếc giường kê trước cửa nhà sát vách nhà tôi và con chó kia. Về sau lão Lý không còn đeo cánh tay giả tự cho là thể diện kia nữa, lão cứ để phơi cái chi cụt ra trước mắt mọi người, không chút xấu hổ.

Xe đua Hạnh Phúc kiểu Anh.

Có lúc, ý nghĩa của “bất toàn” khá trừu tượng, tức là “không viên mãn (bô uân-buán)”. Điều này có thể hiểu được, nhưng mẹ tôi dường như lại cho rằng “quá viên mãn” cũng không phải chuyện tốt.

Hồi tôi học tiểu học, ở khu kinh doanh xảy ra một vụ án mạng, chị Tiểu Lan con gái hiệu kính mắt bị bạn trai bắn chết bằng khẩu súng trường 57 giấu trong hộp đàn ghi-ta mang ra từ trại lính. Đợt đó bầu không khí bi thương bao trùm lấy cả khu kinh doanh. Bình luận của mẹ trước toàn bộ sự việc này là Tiểu Lan dung mạo quá đẹp, tính tình quá tốt, “quá viên mãn” nên mới gặp phải bất hạnh.

Điều này làm tôi nhớ lại chuyện hồi đầu mẹ mãi không sinh nổi một mụn con trai, đến khi sinh tới chị năm tôi, bèn đặt tên chị là “Mãn”. Chữ mãn đó không phải có ý “cầu vẹn toàn”, mà là “đủ rồi đủ rồi, con gái đủ rồi, cho tôi một đứa con trai đi”. Nhưng sinh ra con trai như anh tôi và tôi mà “toàn” sao? Tôi luôn cho rằng, thế hệ mẹ ai cũng mang trong mình một sự mâu thuẫn, vừa sợ cuộc sống “quá bất toàn”, lại cũng sợ mình sống “quá viên mãn”.

Bạn sưu tầm ngựa sắt cũ của tôi mỗi khi chuyện phiếm thường hay nhắc tới con xe cưng của họ có chỗ nào “bất toàn”, mục đích là bóng gió ướm hỏi những nhà sưu tầm khác liệu có thể nhượng lại linh kiện “thành toàn” cho cục cưng của họ. Nhưng thói đời trêu ngươi là, cùng một mẫu ngựa sắt cũ, dường như phụ tùng anh thiếu cũng chính là cái tôi đang thiếu. Ví dụ như chiếc xe đua hiệu Hạnh Phúc gần như “toàn” của A Bố, chỉ thiếu mỗi nửa sau nắp chụp xích. Đoạn nắp chụp xích con con ấy làm cậu ta chạy đôn chạy đáo khắp nơi. Kể ra cũng lạ, hầu như chiếc xe nào mẫu ấy thời ấy còn lại đến giờ đều thiếu mỗi nửa sau nắp chụp xích.

“Bất toàn” cũng trở thành điểm then chốt để chúng tôi phân biệt một số mẫu xe cũng như lý giải thiết kế xe một thời đại nào đó. Xe võ Noritsu thời thập niên 40 dùng mẫu chắn bùn nào? Bàn đạp xe hiệu Thanh Tú thập niên 60 có gì đặc sắc?

Còn phần yên mẫu “xe đua Hạnh Phúc đùm ba số 70” chưa từng xuất hiện, chế tạo bằng gì? Logo nổi hình máy bay trên chắn bùn của nó có gì không giống với các loại xe khác hay các thời kỳ khác?

Ngựa sắt cũ “bất toàn” cũng trở thành bài sát hạch kiến thức về ngựa sắt cũ giữa chúng tôi với nhau. Chúng tôi lẳng lặng xem những tay sưu tầm mới nhập hội lắp sai phụ tùng vào xe, còn dương dương tự đắc. Bọn họ không biết khi đăng ảnh lên trang mạng của hội, địa vị của mình trong mắt những kẻ mê ngựa sắt cũ khác đã âm thầm bị hạ thấp.

Tôi từng mua được một chiếc xe lưỡng tính hiệu Hạnh Phúc từ một ông cụ sống lâu đời ở Vạn Hoa, thân xe gỉ sét, càng trước từng bị thay, ngay tấm chắn bùn cũng không phải nguyên trạng. Nhưng lạ lùng ở chỗ, một trong hai thanh gióng dưới vẫn còn bọc lớp bọc gióng khi xuất xưởng, thanh còn lại thậm chí chưa cả gỡ giấy bọc… Chuyện này rốt cuộc là vì sao? Do chủ cũ của xe đã qua đời, tôi vẫn chỉ biết ngồi ngắm chiếc xe đó, tưởng tượng chuyện nó từng trải qua - những chuyện có lẽ đã khiến nó trở nên “bất toàn”. Tôi ngờ rằng những nhà sưu tầm có thâm niên hơn tôi biết lý do, bọn họ chỉ không muốn nói ra mà thôi. Hoặc đợi đến thời cơ rồi mới nói, nhằm thể hiện mức độ uyên bác của mình đối với xe đạp.

Một hôm Tiểu Hạ nghe tôi nói về hiện tượng này đến lần thứ sáu, thứ bảy mới bảo: “Đơn giản thôi, vì xe Hạnh Phúc giai đoạn sau này không còn được huy hoàng như trước, có những hiệu buôn xe chỉ còn lại một bộ khung, nhưng không muốn đặt thêm hàng, hoặc không đặt được phụ tùng chính hãng, thành thử đem các loại phụ tùng chắp ghép với nhau thành một chiếc xe đem bán”. Lý do đơn giản là vậy, mà đến lúc đó tôi mới chợt ngộ ra.

Trong ngăn kéo của Tiểu Hạ luôn cất một trang báo cũ, đó là quảng cáo một mẫu xe đua tay quặp hàng hiếm hiệu Hạnh Phúc. Trong quảng cáo, người mẫu nam mặc áo phông, chải đầu gôm cùng người mẫu nữ vóc dáng mảnh mai, mỗi người dắt một chiếc xe đua tay hải âu và một chiếc xe đua tay quặp, slogan quảng cáo là Món quà lên lớp! Mẫu “xe đua Hạnh Phúc đùm ba số 70” vốn được nhắm để phụ huynh mua cho con em này hẳn phải là loại xe phổ biến thời bấy giờ, song lại rất hiếm xuất hiện ở thành phố hoặc giữa các nhà sưu tầm. Tiểu Hạ và A Bố đều bảo không hiểu nổi đạo lý này (một mẫu xe bán chạy, ắt cũng phải còn lại kha khá chiếc mới đúng), bọn họ đều đang đợi mẫu xe này xuất hiện trước mắt mình, để bộ sưu tập xe Hạnh Phúc của họ được “toàn”.

Tiểu Hạ kể mình thường thần người trước trang quảng cáo này, cầm kính lúp săm soi từng chi tiết, từng phụ tùng trên chiếc xe. Cậu cố ý gập phần ngày tháng của tờ báo lại, tránh để những người sưu tầm khác biết đó là báo ngày nào. Có điều tôi tin rằng, nếu mẫu xe đó thực sự xuất hiện, Tiểu Hạ nhất định sẽ lại tìm ra một điểm “bất toàn” khác trong bộ sưu tập hoàn chỉnh của cậu, rồi tiếp tục theo đuổi điểm bất toàn ấy sẽ trở thành nguồn cơn lo âu cũng như động lực nhiệt huyết của cậu mỗi ngày.

Bất cứ người sưu tầm ngựa sắt cũ nào, bao gồm cả tôi, đều không tránh khỏi bị giày vò bởi sự “cầu toàn” như cơn sốt cao ấy, kể cả một chiếc xe “rất nguyên”, chúng tôi vẫn sẽ bới móc có con ốc nào từng bị thay, dẫn đến phần ren không phải kiểu lúc đầu, rồi vì thế, chẳng quản đường sá xa xôi đi tìm mảnh ghép cuối cùng từ chỗ một người sưu tầm khác.

Nhưng, chúng tôi đều biết rằng, linh kiện tìm được ấy, dẫu sao vẫn không thuộc về con ngựa sắt đó.

Một con ngựa sắt cũ, đã được trời định bất toàn trong cõi đời, bất toàn trong thời gian, bất toàn trong câu chuyện.

Nhưng dù biết vậy, khi Tiểu Hạ hỏi tôi, nếu Shizuko cũng quyết định nhượng chiếc xe cho tôi, tiếp theo tôi định làm gì? Thực ra trong lòng cậu đã biết tỏng câu trả lời của tôi.

“Cứu” lấy nó.