Trong vô số nhàn nhạt đời thường cũng như trong tất cả các cuốn tiểu thuyết mà chỉ cần ở đấy có tí ti lãng mạn, chứ đừng nói gì đến những cảnh huống sướt mướt hoặc những cuốn “Mary Sến” diễm tình, thì bao giờ cũng có một tay đàn ông, tất nhiên đang yêu, luôn ngoạc mồm ra thề. Lời lẽ của bọn họ đại để đều mang vẻ hoành tráng chung tình, vạch núi chỉ biển kiểu như người Tàu thâm nho hay gọi là thệ hải minh sơn. Thường thường, mẫu câu phàm tục là “có Trời cao Đất dày làm chứng, anh mà dối lừa em thì rồi đây tiền mất tật mang chết đường chết chợ”. Đôi khi lại vô cùng ngắn gọn “Anh mà nói sai thì mồm anh méo”. Còn mẫu câu ở tiểu thuyết văn chương tao nhã hơn hẳn “Thưa tiểu thư, tôi xin thề có mặt trăng thiêng liêng kia đương dát bạc trên ngọn cây trĩu quả...”. (Romeo và Juliet - hồi 1, cảnh 2). Người được nghe đê mê sướng lắm, lim dim mắt đờ đẫn môi rồi hiến tặng tất cho cái thằng vừa thề. Nói chung, lời thề càng bóng bảy

càng có cánh càng trắng trợn lôi đủ ông bà ông vải ra thì càng đắc dụng hiệu quả. Thế nhưng, theo nhà văn Nguyễn Huy Thiệp thì có một gã đã thề rất đơn giản nhưng hiệu quả lại không hề kém. “Một dạo, đóng quân ở vùng xa, Móng có làm quen và yêu một cô gái Chăm. Cô gái tóc xoăn da nâu, nồng nàn như lửa. Móng đòi cô gái trao thân. Cô gái bắt Móng phải thề và Móng thề ‘nếu tôi không chung thủy với em thì suốt đời tôi đi hót cứt’”. (Chuyện ông Móng - Nxb Hội nhà văn, 2005). ở đây không bàn chuyện đúng sai, thiêng hay không thiêng, chỉ biết về sau ông Móng còn sống được để kiếm dư dật tiền nong hoàn toàn là nhờ vào nghề buôn phân bắc (cứt người).

Cách đây chưa lâu, có một bản ballad được viết bởi G. Baker và J. Myers với nhan đề Tôi thề đã trở thành “hít” trong giới trẻ yêu nhạc cả Âu lẫn Á. Và nó càng “hót” khi được nhóm All-4-One hát lại. “I swear by the moon and the stars in the sky...Till death do us part I’ll love you... I swear, I swear, I swear... Xin thề, xin thề, xin thề”. Tuy thề lắm thế nhưng mồm mấy nam ca sĩ này vẫn thẳng thớm không méo nên đám thiếu nữ mới lớn vừa say đắm nghe vừa rưng rưng lưng tròng nước mắt. Hình như họ đã quên hẳn một người bạn của họ, nàng Juliet, đã phải nức nở chua chát “Em xin chàng đừng lấy vầng trăng kia mà thề thốt. Vầng trăng nghiêng ngả mỗi tháng lại thay đổi đường đi lối về, em sợ tình chàng cũng như trăng kia mà thay đổi”. (Sách đã dẫn). Thành ngữ người Việt cũng bảo “thề cá trê chui ống”.

Vậy mà không biết bao nhiêu ngây thơ thiếu nữ thậm chí cả thập thành thiếu phụ, cứ khi đã yêu lại nông nổi mở ống cho cá trê thoăn thoắt chui qua chui lại.

Thề thốt hoàn toàn không phải là đặc sản riêng có trong ái tình. Bởi đơn giản, lời thề là kết tinh của những tình cảm cao thượng bậc nhất chứa chan một niềm tin dữ dội chân thành. Những người tử tế khi đã thề đều sâu xa tin rằng, ở cái cõi đời phàm tục này thì ngoài người ra luôn luôn có quỷ thần linh thiêng chứng dám. Thề thốt chính là sự hiển minh của đỉnh cao trung thực. Vì thế, nam nhi trượng phu đã tuyên thệ nghĩa là “dao chém đá”. Họ sẵn sàng hy sinh tính mạng của cải danh vọng, cốt làm sao gìn giữ cho lời thề mãi mãi nguyên vẹn trong trắng. Chính vì trân trọng cái phẩm chất cao cả đấy mà ngay từ xa xưa, bắt đầu từ triều Lý, đàn ông Việt đã có nghi lễ “Hàng năm vào mồng 4 tháng 4, tể tướng và trăm quan đến trực ngoài cửa thành từ gà gáy, tờ mờ sáng thì tiến vào triều. Vua ngự ở cửa Hữu Long điện Đại Minh, trăm quan mặc nhung phục lạy hai lạy rồi lui ra. Ai nấy đều thành đội ngũ, nghi trượng theo hầu ra cửa Tây thành đến đền thờ thần núi Đồng Cổ, họp nhau lại uống máu ăn thề. Quan Trung thư kiểm chính tuyên đọc lời thề rằng ‘Làm tôi tận trung, làm quan trong sạch, ai trái thề này, thần minh giết chết’. Ngày hôm ấy trai gái bốn phương đứng chật ních bên đường để xem như ngày hội lớn”. (Đại Việt sử ký toàn thư - Bản kỷ, quyển 5 - Kỷ nhà Trần). Không hiểu sao đến nay nghi lễ này đã thất truyền.

Một số nam học giả cho là, xã hội đương đại quan chức quá trong sạch, hiển nhiên chuyện thề bồi chợt thành vớ vẩn. Còn tại nhiều nước tư bản phát triển Âu Mỹ, hình như cũng học theo hội thề Đồng Cổ, nên vẫn cố duy trì hủ tục bắt các đại thần cỡ bộ trưởng thủ tướng khi nhậm chức phải thề. Bây giờ phong tục mang hào khí Đông A ở ta chỉ còn giữ lại lễ phát ấn tại đền thờ các vua Trần (đêm 14 tháng Giêng). Hôm đó trai gái bốn phương cũng kéo đến chật ních, nhưng chẳng thấy ai thề thốt gì cả, chỉ thấy chen chúc lên nhau cầu xin phú quý, phong khí hừng hực tươi vui, đại để cũng có thể coi là ngày hội lớn.

Thề thốt hoàn toàn cũng không phải là đặc sản của đàn ông, đàn bà thỉnh thoảng cũng thề. Lời thề của họ nói chung là sâu sắc, đôi khi thăng hoa thành lời nguyền. Đại Nam quốc sử diễn ca mô tả “Bà Trưng quê ở Châu Phong. Giận người tham bạo thù chồng chẳng quên. Chị em nặng một lời nguyền...” (Bản sách giáo khoa trung học cơ sở). Hai kỳ nữ vua bà Trưng Trắc Trưng Nhị sau khi tuyên thệ thì lập tức thiêng hóa trở thành liệt nữ. Lịch sử lập nước của người Việt muôn đời không dám quên.

Đàn ông hôm nay khi yêu thì liên tục tranh nhau thề, nhất là mấy thằng họ Sở. Lời lẽ của bọn họ thường day dứt độc đáo, không thua gì lời thề của ông Móng.

Có phải thế chăng mà tận cùng ở góc thâm sâu, chúng đều phảng phất có mùi của phân bắc.