Khoảng chục năm sau ngày đất nước thống nhất, xã hội còn nhộn nhạo đang loay hoay lương thiện nên ở Hà Nội có rất nhiều đàn ông mang hư danh. “Hư” ở đây chỉ có nghĩa thuần Việt, đại loại là một thứ rất không “ngoan”. Những danh hư đó thường nham nhở (Thắng “bịp”, Hải “xù”, Tuấn “tây lai”...) ít tính tiêu cực nhằm nửa thật nửa giả tố rõ phần nào bản chất của người mang nó. Tuy nhiên, trừ những kẻ quá bất trắc du thủ du thực, thậm chí là chuyên nghiệp lưu manh (đám này có hỗn danh dữ dội lắm, kiểu như mấy anh chị giang hồ trong kiệt tác Bỉ Vỏ: Tư “lập lơ” hoặc Ba “bay”...) thì phần đông đàn ông Hà Nội có danh “hư” đều sống khá tử tế theo cái nghĩa hiện đại mà đám teen bây giờ gọi là “dân chơi”.

Bọn họ hầu hết xuất xứ từ những gia đình có nhiều đời loanh quanh buôn bán ở phố cổ nên so với mặt bằng vất vả chung của thời bao cấp thì tiền nong tàm tạm là dư

dật. Mẹ và chị của họ thường rất đảm, tuy học ít nhưng lại giỏi tần tảo bán buôn. Ông bố hiền lành không làm gì, cả ngày chỉ đọc tiểu thuyết Pháp, phong độ hao hao của ông ký nhà băng hoặc nhà dây thép, một mẫu hình công chức “tây” khá tiêu biểu của một thời văn hóa đô thị thực dân phong kiến Việt. Những tay chơi bị cho là hư này, có thể là đám thanh niên thập thành mới lớn, lại cũng có thể là những trung niên tóc muối tiêu nửa chừng xuân, tất tật ăn mặc chải chuối khẩu khí lanh lợi thông hoạt. Chàng trẻ thì quần loe tóc dài áo chim cò, gã đàng điếm sắp già thì quần kaki trắng ống đứng áo sơmi kẻ carô màu sáng nhạt. Và đều đặn mỗi sáng, cả bọn ngồi uống cà phê tán láo chừng hai tiếng ở mấy quán cũ kỹ sâu trong những phố có tên đầu bằng chữ “Hàng”. Do thuộc nhiều thơ và biết điêu luyện chơi ghita truyền tay tự học, bọn họ thường cưa đổ kha khá nhiều thiếu nữ muốn đú với tình phí rất thấp. Vài cặp vé xem phim “màu, màn ảnh rộng tâm lý xã hội Liên Xô”. Dăm cốc kem Bờ Hồ Thủy Tạ, còn tốn kém nhất cũng chỉ là đôi ba lần ăn đặc sản (cơm rang, chim quay, mì xào... thực đơn của quán bình dân hôm nay) ở phố người Tàu Tạ Hiền. Theo quan điểm lao động của thời đó thì bọn họ là một lũ vô công rồi nghề, mánh kiếm tiền duy nhất mà họ thành thạo là “chỉ chỏ”, một kiểu ăn chênh lệch giá trong những giao dịch mai mối các mặt hàng quý hiếm, tỷ như xe máy, đồng hồ, quần bò, áo phông... những thứ mà xã hội trọc phú giờ đây coi là tầm thường đồng nát. Ở hồi trong

trắng bần hàn đấy thì muốn mua một chiếc quần bò Le vít mỏ đỏ chứ đừng nói một chiếc Honda “đập hộp”, người mua luôn phải đi qua năm đến bảy “cầu” mới gặp được chính chủ. Mỗi “cầu” là mỗi lần bị “chặt chém”. Vì thế đám chỉ chỏ bị gán những hư danh khá tệ. Nào là Hải “vợt” (tàn nhẫn hớt ngọn). Nào là Tùng “cứt” (trắng trợn quá thối), hoặc vô cùng dễ hiểu, Dũng “lừa”.

Chao ôi, đã có những năm tháng mà xe máy Thái “Dream” đích đáng là một giấc mơ lớn. Đã có những năm tháng mà nhiều quý bà quý cô quay quắt phản bội cũng chỉ vì một chiếc xe đạp “mi-pha” Đức. Nói cho cùng, đàn ông mang hư danh vừa là vất vả nạn nhân, vừa là đáng thương tội nhân.

Thực ra, “hư danh” theo nghĩa nghiêm cẩn Hán Việt thì khác lắm. Nó là “Fausse renommée - Có tiếng hay mà không có thực tài” (Từ điển Đào Duy Anh). Nếu theo đúng nghĩa này thì đám đàn ông đang tìm đuổi hư danh đâu phải là đàn ông xấu, họ chỉ không có tài chứ không hư. Bọn họ có thể là văn nghệ sĩ lẫy lừng, có thể là doanh nhân nổi tiếng, mặt mũi sáng choang đạo mạo hành xử thơm mùi chính đại quang minh, còn lời lẽ thì nồng nặc những Nhân Nghĩa Lễ Trí Tín. Bọn họ làm bất cứ điều tốt gì cũng chỉ cốt để cho người khác biết, nên nhỡ ai không biết thì họ quằn quại đau lòng tự trách mình đến mất ăn mất ngủ. Nói chung những đàn ông có hư danh theo gốc Hán Việt thường vô cùng đố kỵ khinh bỉ đám “hư” danh theo nghĩa

dân dã thuần nôm. Bởi bọn họ tự hào rằng ít khi lừa tình các gái mới lớn mà chỉ thuần túy săn tình những thiếu phụ dư tiền rửng mỡ có chồng.

Nghiêm túc mà xét, “Danh” là một chữ cực kỳ quan trọng trong hệ thống lý luận đạo đức phương Đông. Sách Thuyết văn giải tự giải thích “Danh là tự xưng bản thân mình, được tạo thành do kết hợp giữa bộ Khẩu (miệng) và Tịch (ban đêm). Vì đêm không nhìn ra nên phải dùng miệng để xưng mình”. Danh là tiêu chí nhằm phân biệt người này với người kia ngay cả lúc mặt trời đang rừng rực sáng, nên Thánh nhân thường đánh giá cao việc “chính danh”. Ông là ông, thằng là thằng, một xã hội tử tế minh bạch thì không bao giờ có chuyện dở ông dở thằng. Giáo dục ở ta cũng nhấn mạnh, trường phải ra trường lớp phải ra lớp, thầy phải ra thầy trò phải ra trò. Khi một hiệu trưởng lợi dụng mua dâm nữ sinh thì tuyệt đối không được gọi là thầy, chỉ đơn giản gọi “thằng đểu”. Bởi hư danh thường được sinh ra khi một thằng thực chất là thằng nhưng cố xưng xưng tỏ mình là ông.

Xã hội của ta ngày nay tươi đẹp văn minh ngăn nắp, vì thế rất hiếm hoi những kẻ mang hư danh. Đã là Cường “đôla” thì không thể không giầu, vợ phải đẹp công ty phải to.

Tóm lại, khi danh đã phát triển thành “ngoan” rồi thì làm sao có thể “hư” được nữa.