Ởcái thời vất vả bao cấp cách đây chưa lâu lắm, nhưng cũng có thể gọi là thăm thẳm lãng mạn xa xưa, vì ở hồi đó luôn tồn tại rất nhiều những câu chuyện tình nhuốm màu cổ tích. Những chuyện tình nức nở đẫm đầy nước mắt không có hậu, thật hiếm hoi mới happy ending, nhưng tất thẩy đều bình dị, đều vị tha ôn nhu chung thủy. Ví như có chàng sinh viên nghèo phong phanh áo mỏng, bị cảm lạnh đến chết rét ở ký túc xá khi đun nuớc nóng xách lên tầng thượng cho người mình yêu gội đầu. Hôm đưa tiễn chàng bạn bè khóc nhiều, trời Hà Nội đang rét đậm rét hại bỗng bừng bừng ấm làm giá áo lông Đức thê thảm tụt. Hoặc lại như có thiếu nữ tuyệt xinh gốc Hàng Trống, nhất quyết không để bố mẹ ép, từ chối vô số đám cầu hôn trọc phú là bọn hợm hĩnh thủy thủ tàu viễn dương, là mấy thằng xuất khẩu lao động trúng quả, rồi kiên trinh tuyệt thực chờ mối tình đầu vốn chỉ là một anh chàng cùng phố, bần bạch tay trắng đi nghĩa vụ quân

sự sắp về. Nói chung lúc ấy phong khí tình yêu đạt tới mức chót vót thanh cao, nên rất nhiều người không thể hiểu tại sao một quý bà chỉ vì rửng mỡ mà đi ngoại tình, còn một quý cô chỉ vì tiền mà bán rẻ trinh tiết, những loại chuyện bạc bẽo đểu giả mà xã hội dư dật văn minh bây giờ coi là đương nhiên cơm bữa.

Và trong tất cả các câu chuyện tình tuyệt vời đó, người ta luôn xót xa trân trọng những mối tình ít lời, thậm chí sâu sắc vĩnh viễn câm nín. Đại loại là có những chàng âm thầm quá yêu những nàng tới mức run rẩy hãi sợ không dám tỏ tình. Cứ đúng giờ đấy ở góc phố đấy thì rêu phong trồng cây si, chờ các nàng hoặc tan học hoặc tan làm hoặc tan chợ về rụt rè tha thiết ngắm. Hình như các nàng cũng đều không biết nên cứ đúng giờ đấy ở góc phố đấy thì bẽn lẽn e lệ đi qua. Thế mới bỏ mẹ. Những mối tình câm đó thường được thiêng hóa bất tử đi vào văn vào thơ và nhiều nhất là vào nhạc. Không phải ngẫu nhiên mà đám đang tuổi yêu ở những khu tần tảo lao động như xóm thối Thanh Nhàn, xích lô Phúc Xá... lại mê mệt ngân nga hát “Bao năm trôi qua nhưng tình không dám ngỏ. Tôi sợ thân mình là bọt bèo làm sao ước mơ tơ duyên mai sau...” (Cô hàng xóm - điệu Bolero của Anh Bằng do ca sĩ xấu giai Tuấn Vũ ngậm ngùi đơn ca, khi tới đoạn điệp khúc thì gân cổ nghẹn ngào chạy lên gần gò má, thật tang thương sầu thảm). Còn đám trẻ được chu đáo ăn học hơn, con cái nhà trung lưu cán bộ ở những khu tập thể Kim Liên Trung Tự thì sụt sùi với bài

Triệu triệu bông hồng phổ thơ của thi hào người Liên Xô Voznesensky “Thầm hỏi lòng em ai triệu phú. Ai người đem đến những bông hồng. Một mình lẻ loi trong thương nhớ. Chờ em anh đứng dưới hiên buồn”. Đây là bài “tủ” một thời của nữ ca sĩ Ái Vân, người có khuôn mặt nửa ngây nửa thơ như búp bê Nga hồi Liên bang Xô Viết chưa tan rã. Đám đàn ông nghe nàng hát rồi tuyệt vọng thầm yêu có số lượng lên tới hàng triệu, chẳng kém gì số bông hồng trong lời hát.

Sở dĩ “tình câm” được ngưỡng mộ là nhờ sự trong veo chân thành vô tư sâu lắng. Nó nồng nhiệt nhưng không ồn ào, nó say đắm nhưng không cuồng loạn. Nó tinh khiết thuần thiện một tình cảm vô bờ thành kính chỉ thấy trong những tôn giáo lớn. Nó nuôi dưỡng cho tâm hồn con người ta một năng lượng sống thanh sạch đến mênh mông. Chỉ cần một cái ngoái nhìn vơ vẩn cũng đủ để cho kẻ tội nghiệp đang yêu kia rưng rưng sống no đủ cả tháng. Và thật kinh hoàng nếu nó lại là một nét cười mim mỉm sẻ chia. Còn khủng khiếp nhất là một cú khe khẽ cầm tay. Chao ôi, kể từ đấy cho đến cuối đời của kẻ câm tình, những cơm áo gạo tiền những công danh sự nghiệp chỉ là cái đinh gỉ. Những kiểu yêu đa ngôn phàm tục đục ngầu xác thịt lợm mùi xe hơi biệt thự đang nhan nhản ở các nhà nghỉ hôm nay, thì làm sao có thể hiểu và tin nổi.

Xin được kể một kinh điển tình câm có thật. Cũng thời bao cấp ở Thư viện Quốc gia số 31 phố Tràng Thi, có một chàng con nhà thế gia cần mẫn ngồi làm luận án tiến sĩ.

Sách chuyên ngành của chàng đọc chẳng ma nào nó đọc vì trừu tượng siêu hình. Cô bé thủ thư mặt tròn mới vào nghề, mỗi khi tìm sách cho chàng thì vất vả lắm, và cô cũng không hề biết là đã hơn một năm nay chàng ngồi trong xó khuất nóng bỏng yêu thầm nàng. Tình của chàng nóng đến mức làm nhiệt độ trong phòng đọc luôn là 45 độ xê. Giữa ngày buốt giá đông chí mà mũi của nàng lấm tấm mồ hôi, “hot” như thế thì đến người gỗ cũng phải hiểu. Nàng cảm động chờ chàng tỏ tình. Vì vậy, mỗi lần chàng trả sách, cô bé lại run run lật hết các trang xem có kẹp một lá thư nào không. Cứ như thế ba năm, từng trang sách in vẫn phẳng lặng không một dòng viết tay. Vì sẽ là đàn bà “sâu sắc như cơi đựng trầu” nên cô bé chán không buồn kiểm tra nữa. Rồi một chiều cuối thu, lần đầu tiên chàng ấp úng dùng dằng mang sách trả. Cuốn sách có tên lạ lắm, tất cả những kẻ biết chữ mà không biết yêu ở trên đời này đều không đánh vần được. Cô bé nông nổi xếp sách vào kho, không để ý bìa cuốn sách chợt nhiên chuyển sẫm màu đỏ như huyết lệ. Bảy năm sau, cô bé đã là một sồ sề thiếu phụ, vô tình đọc báo thấy ảnh chàng trai đăng ở mục tin buồn. Nàng rùng mình tìm lại cuốn sách lạ, nó mốc meo nằm im trên giá vì không có ai mượn. Kẹp sâu giữa sách là một tờ giấy trắng tinh cong queo mấy chữ tím ngắt “Tôi yêu em đến chết”.

Kẻ viết bài này vừa may mắn vừa bất hạnh, ngẫu nhiên chứng kiến không biết bao nhiêu mối tình câm. Chúng

đều giống hệt nhau, đều lồng lộng cao thượng bi thương trong trắng. Có điều, những kẻ ngắc ngứ yêu câm nín chỉ toàn là đàn ông, tuyệt không có đàn bà. Đau lòng quá, cố lần tìm những trang sách cũ, cuối cùng cũng duy nhất thấy một nàng là người yêu của ca sĩ nhạc đồng quê Trương Chi.

Tuy nhiên, mọi văn bản chép về nàng Mị Nương này đều được để ở mục hoang đường cổ tích.