Những ngày xưa, tức là cái hồi chưa có nền kinh tế mở thị trường nồng nặc mùi tiền mà không biết bao nhiêu người mới giàu hôm nay đang hân hoan ca ngợi, thì ở Hà Nội lúc ấy thiếu nữ thất tình có nhiều lắm. Bọn họ ăn mặc sạch sẽ, lang thang một mình trong những phố cũ thưa người, “nhặt lá đá ống bơ”, mồm lẩm nhẩm những câu thơ tình đứt đoạn không đầu không cuối. Xa xa là một vài người nhà mặt lầm lũi buồn đi theo, cốt để ngăn bọn nhóc đừng quá thô bạo trêu chọc. Mà hầu như cũng chẳng ai trêu, người Hà Nội cũ tuy vẻ ngoài lọc lõi đanh đá nhưng ở sâu trong đều có lòng vị tha trắc ẩn. Họ cư xử với các thiếu nữ thất tình không hẳn cảm thông nhưng cũng tuyệt không sàm sỡ. Hơn nữa, những người điên chữ hoặc điên tình đều là những người điên hiền, họ chỉ làm khổ chính họ chứ không gây ồn ào phiền lụy tới người khác. Nhìn thấy họ giống như nhìn thấy bọn trẻ

con đang bò trên miệng giếng, tự nhiên nẩy lòng lo lắng hốt hoảng xót xa. Á thánh Mạnh Tử cho rằng, có được tâm trạng ấy là bởi con người ta vốn nhân chi sơ tính bản thiện, căn cốt bẩm sinh của loài người ở bất kỳ ai cũng đều tử tế tốt.

Theo các tâm lý gia Nho Giáo, nghĩa đầu tiên của thất tình bao gồm bảy thứ tình cảm: Hỉ, Nộ, Ai, Lạc, Ái, Ố, Dục (Mừng, Giận, Buồn, Vui, Yêu, Ghét và Ham muốn). Người nào chưa đủ thất tình thì chưa được coi là hẳn hoi người. Nhiều triết gia lẩm cẩm nhân văn còn cực đoan khẳng định, nhân loại nhờ có thất tình mới có văn chương mới có nghệ thuật. Chưa chắc đã là vậy. Có một thời văn học nhà trường ở ta, khi đi thi thầy và trò đã rút kết thành công thức “Yêu, Căm, Chiến, Lạc”. Đại loại ở một bài bình giảng phân tích hay chứng minh thì con người chỉ cần đủ yêu thương, căm thù, chiến đấu và lạc quan là gần như đạt điểm đỗ. Và đến hôm nay con người hiện đại hình như chỉ còn nhị tình, Hỉ (mừng) rồi Ố (ghét). Thêm được thật nhiều danh thật nhiều lợi thì mừng, còn bị bớt đi thì ghét.

Nghĩa thứ hai của thất tình kha khá đơn giản, đó là sự buồn đau thất vọng bải hoải chán đời khi tình yêu lâm vào tuyệt lộ. Nguyên nhân đôi khi rất dung tục, hoặc vì không môn đăng hộ đối, hoặc vì thằng cầu hôn quá nghèo, sính lễ thách cưới nộp bị hụt. Thiếu nữ tên Lan (xuất xứ từ cuốn tiểu thuyết Tắt lửa lòng cực sến của nhà văn gồ ghề Nguyễn Công Hoan viết từ năm 1933) đã bị gia đình ép vào hôn

nhân phải bỏ nhà đi tu cho dù người yêu hai tư trên hai tư luôn nồng nàn quấn quýt. Câu chuyện thiếu nữ thất tình khét tiếng này về sau được chuyển thành vở cải lương lõng bõng nước mắt Lan và Điệp, mà một đoạn tân nhạc nức nở “Lỡ một cung đàn, phải chi tình đời là vòng dây oan trái... Nàng sống mà tim như đã chết, duyên bóng cô đơn...”. Nói chung, trường hợp thất tình đi tu vẫn là “ca” tương đối nhẹ trong lịch sử vỡ tình.

Những “ca” thất tình kinh hoàng nhất thuộc về những thiếu nữ gặp phải mấy thằng khốn nạn tráo trở phụ bạc. Nói ngày xưa thiếu nữ thất tình nhiều không phải hồi ấy có đông bọn Sở Khanh, lại càng không phải “trình” của đám này đạt tới mức lô hỏa thuần thanh tuyệt vời cao thủ. Lý do xem ra vô cùng buồn cười, ngày xưa thiếu nữ trong trắng quá. Tất cả bọn họ “chỉ biết yêu thôi chẳng hiểu gì” (Xuân Diệu). Khi yêu, bọn họ trinh bạch hy sinh tuyệt không tính toán. Mơ hồ biết người mình yêu đang long đong, họ sẵn sàng đưa hết tiền tiết kiệm cho anh ta ăn học. Thậm chí nếu bố mẹ dư dật, các thiếu nữ còn âm thầm rút lõi lấy vàng lấy bạc, run rẩy hai tay đưa tặng tình nhân. Những nàng gia cảnh bần bạch hơn thì tần tảo pha nước chanh hoặc nấu cháo hành. Rồi khi cái thằng đểu ấy vẫn còn phảng phất tử tế nhỡ có đòi “tòm tem”, thì sau một hồi nức nở van nài giải thích, đa phần các thiếu nữ cũng đều ôn nhu suy nghĩ như Kiều “nhị đào thà bẻ cho người tình chung”. Hỡi ơi thương thay, trời cao mắt kém, tất tật công

sức của các thiếu nữ đều bị đám đàn ông tự phụ nghiễm nhiên cho là mình có quyền thụ hưởng, bọn chúng vô cảm trở mặt quay lưng lạnh lùng chui thẳng vào danh lợi. Hầu hết thiếu nữ đều phát điên, một số dùng thuốc ngủ còn đâu là tìm chỗ nước sâu oan ức tự tử. Hồi Hà Nội trong veo ngây thơ, thỉnh thoảng những chiều tàn thu, sóng sông Hồng hoặc nước hồ Tây lại đội nhiên mặn chát nước mắt của các thiếu nữ đau khổ tự trầm.

Bây giờ các thiếu nữ thất tình đã trở nên tuyệt hiếm, bởi chẳng ai ngu gì mà lại đi chết vì yêu. Nếu chơi game quá giờ nhiều nàng vô tư bán mình “cứu nét”, và nếu gặp đại gia phụ bạc họ sẵn sàng cắt cổ thằng chả. “Nhặt lá đá ống bơ” làm sao được, khi mà các nàng đứng xa 50 mét đã biết đối tác mang ví có đô hay tệ. Khi cùng đường bắt buộc phải quyên sinh, họ luôn nhường người tình uống thuốc chuột trước rồi nghẹn ngào co cẳng chạy về báo cấp cứu. Xã hội văn minh đã mất hẳn những thiếu nữ tên Lan, ra đường chỉ nhan nhản gặp những là Hoàng Thùy Hà, những là Hồ Ngọc Linh, những là Tila Tiền.

Có phải vậy chăng mà Hà Nội vào cái hôm trái gió trở giời, sông cũng như hồ chỉ thấy nổi toàn cá là cá, tuyệt không hề thấy nổi một lãng mạn thiếu nữ thất tình.