Rời khỏi bệnh xá của Nathalie, Hélène ăn tối ở một nhà ăn trên một đại lộ, cô chọn nơi này vì nó ồn ào và đầy ánh sáng. Nhưng cô ở đó không lâu. Cô cảm thấy một nhu cầu cấp thiết muốn được hoạt động và thay đổi. Cô trà trộn vào đám đông ngày chủ nhật. Một rạp chiếu bóng với mặt tiền sáng chói khiến cô dừng lại vài giây. Có nên vào không? Nhưng cô lại nghĩ tới căn phòng tối mờ mờ, với tiếng nhạc khe khẽ, với màu sắc kín đáo, xam xám và trắng của màn hình! Không, nơi này không thích hợp với cô tối nay.

Cô chợt thấy ở ngã tư một mũi tên bằng ánh sáng chỉ lối vào một rạp ca-múa-nhạc nổi tiếng. Cô đến đó. Ở đó đang có một cuộc trình diễn gần như không lời, hoàn toàn dành cho lạc thú của con mắt, bằng những kỹ xảo tài tình, những châu báu giả và những đàn bà trần truồng. Hélène chưa từng được xem một cảnh tượng như thế, cảm thấy như bị đè bẹp dưới khung cảnh xa hoa man rợ của những vương quốc luôn luôn sụp đổ và tái tạo trong luồng ánh sáng của những đèn chiếu. Và vô số những thân thể trần trụi, những cặp vú, những cái bụng hồng hồng và đều tăm tắp đến mức chúng trở nên trừu tượng như những tín hiệu đẹp.

Khi màn hạ, mới chỉ nửa đêm, và Hélène chưa buồn ngủ. Vả lại, ngủ đâu bây giờ? Điều quan trọng đối với cô là làm thế nào cho đầu óc không làm việc, không thắc mắc, làm thế nào giữ nó trong thế thăng bằng ở điểm ngừng của cảnh tượng lý thú vừa qua. Hélène chợt nhớ đến một quán cà phê nhỏ trước cửa nhà hàng Samovar mà hôm trước cô đã nối chuyện với Samuel Iakovlevitch ởđấy. Đó là quán cà phê Yên tâm. Cái tên ấy mang một điềm tốt. Người bồi ra hiệu chào cô thân thiện như quen biết cô từ lâu rồi. Điều đó cũng làm Hélène vui. Khi người ta thả mình buông theo cuộc đời thì cuộc đời đơn giản và dễ dàng biết bao! Qua những tấm kính cửa mờ mờ hơi nước, bầu trời đêm rất đẹp với làn sóng người đang bị thôi thúc bởi lòng ham thích hội hè và bởi những luồng ánh sáng dữ dội quay vòng làm cô nhớ lại cảnh tượng ở rạp ca-vũ-nhạc.

- Cho một cốc rượu mùi, loại gì cũng được, tôi không thuộc tên, nhưng loại mạnh ấy - Hélène vui vẻ gọi.

- Các bà người Nga thích rượu Chartreuse, – người bồi nói.

Màu sắc của rượu làm cô vui lên. Đã lâu không đụng đến rượu, cô bị màu xanh đục lờ lờ của rượu hấp dẫn như màu xanh của một thứ thuốc độc, rồi cô uống nhẹ nhàng và gọi cốc nữa. Người bồi vừa phục vụ vừa nói:

- Tôi cuộc là cô chờ anh nhạc công của nhà hàng Samovar. Nên báo trước thì hơn. ít khi anh ấy đến đây, anh ấy là người đứng đắn.

- Anh tưởng tôi muốn gặp anh ấy ư? – Hélène ngạc nhiên hỏi. – Tôi chẳng muốn gặp ai cả.

Cô không quen uống rượu, uống vào thấy nóng cả trong người và thấy nhẹ nhõm. Cô cảm thấy dễ chịu. Cuộc đời tự nó xếp đặt... Bỗng chốc Hélène bất giác lắng tai: có người nói tiếng Nga ở quầy. Đó là hai người đàn ông mặc quần áo Cô-dắc. Giọng nói rất thanh của họ không hợp với bộ quần áo chút nào.

- Bên anh lúc nào cũng đông khách ư? – Một người nói.

- Tối nay, phải kê thêm bàn.

- Thế mà ở chỗ chúng tôi, hôm nào cũng vắng ngắt. Do đâu thế không biết? Tôi sợ là chẳng mấy chóc nhà hàng sẽ đóng cửa. Bấy giờ thì...

Họ đi ra, một nhóm người Nga khác vào và bắt đầu đánh bài. Đó là những người tầm thường, cổ cồn có vẻ không sạch. Hélène ngạc nhiên thấy ông hoàng Rizine ở trong số đó.

Rizine nói:

- Chỉ một ván thôi. Tôi còn phải khiêu vũ với hai người Nam Mỹ.

Họ bị cuốn hút lặng lẽ vào cuộc đỏ đen. Thỉnh thoảng, ông hoàng làu nhàu một câu chửi tục tĩu khiến Hélène thấy lợm cả giọng, nhưng cô muốn được thoải mái nên cố quên đi ngay.

Khi Rizine đứng dậy, anh vứt lên bàn một nắm giấy bạc lẻ và nói:

- Tôi chỉ còn thế này, các anh trả hộ. Tôi nợ các anh số còn lại.

- Ô, chúng tôi có lo gì về anh đâu, – một người nói. – Khi người ta tiếp xúc với những nhà tỉ phú thì...

Ông hoàng hơi sốt ruột kéo những ống tay áo, rồi nhún vai, soi gương đội lại mũ và đến nhà hàng Samovar.

Những người bạn anh lại bắt đầu chơi. Một người đàn bà mặc quần áo di-gan ngồi một lát bên cạnh một người chơi bài, hôn vào miệng anh ta và buồn bã nói:

- Anh lại thua à?

Anh ta không đáp lại và chị ta cúi đầu bỏ đi. Rồi ba thanh niên vùng Kavkaz vào uống vang đỏ. Họ nói tiếng của xứ họ, giọng yết hầu nghe chát chúa, Hélène không hiểu gì nhưng rất vui vì họ trẻ trung, vô tư tự và trên gương mặt họ không có vẻ gì là đê tiện và tham lam cả.

Và suốt trong mấy tiếng đồng hồ, những con người thuộc tất cả các chủng tộc của nước Nga bao la đều diễu hành ở quán cà phê này: Ukraina, Sibérie, Georgia, Litva, Di-gan Do Thái...

Hélène nhìn họ bước vào, túm tụm lại, đi ra, tiếng ồn ào không ngớt của con phố chói chang còn bám theo họ. Cô cảm thấy một niềm sảng khoái kỳ lạ khi nghĩ rằng chẳng bao lâu nữa, mình sẽ không còn là một người xa lạ, mà sẽ thuộc về cái bộ lạc lạc loài và bí hiểm này.

Bỗng nhiên, một giọng nói cất lên ngay bên cạnh cô:

- Chà! Kìa Hélène Borissovna, sao lại có chuyện tình cờ lạ thế này!

Hélène ngửng đầu nhận ra Chouvaloff, chực bỏ trốn. Cô muốn quên đi quá khứ của mình. Tuy nhiên, sau một giây, cô bình tĩnh lại. Ở quán cà phê Yên tâm, chính Chouvaloff cũng đã tham gia vào không khí này. Cái mũ cát-két đội lệch kia, cái varơi da kia, bàn tay sặc mùi dầu, mùi xăng, những dấu vết của công việc ban đêm – tất cả những cái đó cho thấy trước mắt ta không còn ông bác sĩ lịch sự, một con người thích những ý tưởng bao quát nữa, mà là anh lái xe Nga của khu Montmartre, người bạn của đám Cô-dắc, của những người đàn bà son phấn và cải trang. Hélène ngồi thu lại lấy chỗ cho ông và nói:

- Từ nay, bác sẽ gặp tôi nhiều lần. Tôi sẽ hát ở nhà hàng Samovar.

Ông nhìn thẳng vào mắt cô như để chẩn bệnh và khẽ xì một tiếng:

- Phải, đúng. Cô cũng là dân Pigal! Được! Được!

Ông nói không hết câu. Sự có mặt của Hélène ở nơi này, gương mặt hao gầy của cô đã trả lời trước cho những điều ông muốn hỏi, tốt hơn hết là chấp nhận hoàn cảnh này như một việc tự nhiên.

Chouvaloff hỏi:

- Bao giờ cô bắt đầu?

Hélène nghĩ một chút. Rõ ràng là Terhane cho cô ba ngày, nhưng từ giờ đến hôm ấy, cô làm gì? Tại sao lại chờ đợi trong khi cô muốn dấn mình càng nhanh càng tốt vào cuộc sống này, vào sự lãng quên này?

- Ngày mai, – cô đáp.

Rồi với nghị lực của một người đã muốn là làm – nghị lực này cô tưởng nó đã tắt ngấm, nhưng thực ra nó chỉ chuyển hướng mà thôi – cô nói:

- Chỉ có điều tôi cần có bộ quần áo, Samuel Iakovlevitch đã hứa kiếm cho tôi một bộ. Bác có thể gọi anh ấy giúp tôi không?

Anh nhạc công đến, gật đầu khi trông thấy một chồng đĩa không xếp trước mặt Hélène và cái cách cô ngồi bơ vơ tì mặt vào giữa hai bàn tay:

- Cô không nên chờ tôi khuya quá, Hélène, – anh nói hết sức dịu dàng.

Nhưng chính thái độ dịu dàng, trân trọng ấy lại làm cô muốn thoát ra khỏi. Cô nghĩ thầm: "Nhà hàng Samovar sẽ trở thành khó chịu với chính mình là tại anh chàng sụt sùi đa cảm này đây!" Và cô sẵng giọng với Samuel:

- Anh có quần áo cho tôi chưa?

- Có, tôi có thể kiếm tất cả ở nhà một người bạn gái mà tôi đã khuyên bỏ cái nghề hát.

- Liouba phải không? - Chouvaloff hỏi. - Tốt lắm, Samuel, tốt lắm. Cô ấy rất khổ sở vì cái nghề ấy. Thế bao giờ thì cưới?

- Chuyện ấy rồi sẽ hay, rồi sẽ hay – Samuel ngượng ngùng nói. – Thế, Hélène Borissovna, tôi sẽ mang gói quần áo đến đâu cho cô?

- Ở đâu ư? – Hélène nhắc lại, – thực ra tôi không còn chỗ ở nữa. Này anh có thể giúp tôi tìm ngay một chỗ quanh đây không?

Samuel chần chừ vài giây rồi nói nhỏ, không nhiệt tình lắm, như cảm thấy lời nói của mình chẳng có ích gì.

- Cô Hélène ạ! Tôi thấy cô không làm chủ được mình nữa, nhưng nếu cô còn một chút bản năng giữ mình thì không nên ở trong khu phố này. Trái lại, cô càng đi xa càng tốt. Chỉ nên đến đây vào giờ làm việc. Như thế, cô sẽ thở được không khí của mọi nơi. Mỗi buổi tối, ông Chouvaloff có thể đưa cô đi, còn buổi sáng cô muốn đi chuyến métro nào thì đi. Ông Maxime, hãy bảo cô ấy là tôi nói phải đi.

Hélène không để Chouvaloff kịp trả lời:

- Samuel Iakovlevitch, anh chẳng hiểu gì cả. Và tôi xin anh từ rầy hãy để tôi được yên với cái luân lý của anh. Bác lại đây, bác Chouvaloff, đừng để cho anh ấy tự làm bẩn lương tâm của anh ấy. Bác sẽ cho anh ấy địa chỉ của tôi sau cũng được.

Chouvaloff đi với Hélène đến tận một nhà trọ ở phố Victor-Massé.

Cô chịu nổi cái mùi cải bắp và mỡ lá tấn công cô từ cửa vào và cũng chịu đựng nổi cả câu hỏi của người bồi mà cô vừa đánh thức dậy, anh ta vừa gài dây treo quần vừa nói:

- Ông đây đi với cô phải không ạ?

Nhưng khi ở riêng trong phòng rồi, Hélène cởi hết quần áo trong bóng tối vì không muốn nhìn thấy những bức tường dán giấy đỏ màu quả phúc-bồn-tử, cái tủ gương ọp ẹp và cái giá áo lung lay. Cô nghĩ đến gian phòng của cô ở nhà trọ Mesureux: căn phòng ấy chắc chắn là không sang trọng rồi, nhưng nó rộng và thoáng. Nó có vẻ già nua nhưng cho ta yên tĩnh. Rồi thì trong phòng lại có Natacha. Và xung quanh có Fédor, Vassia và cha cậu, những con người sạch sẽ và có tư cách.

Một thứ tiếng ồn quỷ quái cứ kêu vo vo trong phòng, gồm tiếng rú của hàng ngàn ôtô, tiếng hàng ngàn bước chân, tiếng những người đàn bà say rượu. Hélène cảm thấy mình nhỏ nhoi, khốn khổ và vô cùng khó ngủ.

Một cảm giác nghẹt thở làm cô tỉnh giấc.

"Không khí mới nặng nề làm sao, cô nghĩ. Mình đã quên không mở cửa sổ. Ô không, mình đã đóng lại vì ồn. Nhưng, bây giờ hết rồi".

Cô đẩy những cánh cửa và thấy những tia nắng xiên khoai biết rằng trời đã chiều. Đường phố đã tĩnh lặng như ở tỉnh nhỏ, người đi lại thưa thớt, ở quãng xa có tiếng xe hơi lăn bánh, trong khu Frochot thấp thoáng màu xanh của những mảnh vườn. Có thể nói khu phố này đang lấy lại sức để đến đêm lại hoạt động.

Hélène bắt đầu mặc áo váy thì nhớ đến bộ đồ di-gan Chouvaloff đã hẹn sáu giờ mang đến, có lẽ ông ta đến rồi. Hélène trở lại giường và bấm chuông. Người bồi đã mở cửa cho cô lúc sáng sớm, lúc nào cũng ngái ngủ và lúc nào cũng gài dây treo quần, đem đến một hộp giấy buộc kỹ. Thấy anh ta chưa đi, Hélène hỏi:

- Anh còn chờ gì?

- Cô có cần tôi giúp cô mặc quần áo không? – Anh ta trả lời, giọng buồn buồn, – các bà ấy thường vẫn nhờ tôi.

- Không... không, – Hélène đáp vội.

Cô sốt ruột mở gói đồ. Chẳng phải đây là hình ảnh mới của cô sao? Cô lấy ra một chiếc váy xanh, một chiếc coóc-xê màu đỏ tím và một chiếc khăn vuông màu da cam để đội đầu. Nhìn bộ đồ, cô cảm thấy muốn nhức cả đầu, nhưng khi đã mặc vào rồi, khi đã cuộn cái khăn quanh mái tóc và khi chợt thấy tâm gương in hình một cô gái cao lớn và hoang dã, để hở cổ rất rộng với thân hình thoải mái dưới lần vải mỏng, với gương mặt xanh tái và hơi đanh lại vì những sắc màu tương phản một cách man rợ, Hélène bật một tiếng cười hơi gắt:

- Đúng, đúng – cô như nói với cô gái trong gương – rất nhiều đỏ ở môi, nhiều đen ở mắt, và Terhane chắc chắn sẽ hài lòng.

Cô nhìn rất lâu bóng mình trong gương, không hiểu sợ hãi hay vui mừng.

Mặc bộ áo váy mới, ăn chiều xong, Hélène muốn tìm lại những phút ngồi đờ đần dễ chịu ở quán cà phê Yên tâm. Nhưng lần này, các nhà hàng đêm chưa đến giờ mở cửa cho nên những nhân viên của họ đến chật cứng quán cà phê nhỏ. Tất cả khu Pigal đều ở đây, với những người Nga, người da đen, người Áchentina và vài người Pháp.

Hélène cảm thấy ngay đi một mình, cô cũng không thể được yên tĩnh như hôm qua. Cô sốt ruột chờ xem cuộc sống mới lạ của mình sẽ thực sự bắt đầu như thế nào, và thấy thời gian dài vô tận, cho đến lúc tấm kính lớn của nhà hàng Samovar bật sáng. Vừa thấy băng ánh sáng hồng chạy trên mặt tiền của nhà hàng và một người Cô-dắc ra đứng canh cửa, (Hélène chợt nhận ra đó là đô đốc Andreïeff), cô sang qua phố và bước vào nhà hàng.

Nhà hàng còn vắng lặng. Hai người phục vụ mặc đồng phục ngồi trên những chiếc ghế đẩu của quán rượu nhỏ đặt ở chỗ thụt vào của căn phòng, họ nói chuyện khe khẽ trong khi người phụ trách nhà ăn, một ông hộ pháp với hai vai chắc khỏe như những chiếc xà nhà đang xem lại việc sắp xếp các bàn. Thoạt nhìn, Hélène đã nhận ra ngay cả ba là người Nga. Khi cô bước vào, người phụ trách nhà ăn đang quay lưng lại, gật đầu và nói:

- Philippe Artemievitch, cậu vẫn còn quên mấy khẩu Mauser ở bàn số 6. Rõ ràng cậu đã làm ăn tùy tiện.

- Tôi có lỗi, thưa đại tá, đúng, tôi xin lỗi, – một người phục vụ đứng lên và nói.

- Không, cứ ngồi, cứ ngồi lại, chú em, cậu đang ngồi yên trong cái góc của cậu, để tôi dọn cho.

Người phụ trách quay gót và bắt gặp Hélène:

- Thưa bà, bà cần gì ạ? – Ông hỏi.

- Không, - Hélène hơi lúng túng khi nghe giọng nói thân thiện vang lên trong căn phòng vắng, – tôi đến làm việc ở dàn đồng ca.

- A! Cô là cô ca sĩ mới! Rất hay! Rất hay, ông chủ đã báo cho tôi biết rồi và chúng tôi chờ cô ngày kia mới đến kia mà. Nhưng dù sao, cũng hoan nghênh cô.

Ông ta có một nụ cười niềm nở khó bắt chước và một vẻ hiếu khách vừa giản dị vừa quý phái mà những người phương Tây bây giờ không biết nữa.

- Xin lỗi cô, cho tôi được biết quý danh.

- Hélène Borissovna.

- Vâng, thưa cô Hélène Borissovna, tôi xin phép tự giới thiệu: đại tá Arcadi Ivanovitch Litchourine, thuộc Đội Long Kỵ binh của Hoàng hậu và đây là hai sĩ quan của trung đoàn tôi, hai đại úy Lanskoï và Fedenski.

Hai người phục vụ đến hôn tay Hélène.

- Trông cô biết ngay là người mới, – viên đại tá vừa cười hiền lành vừa nói. – Còn hơn một giờ nữa. Nhạc công còn chưa đến, dàn đồng ca còn đến sau nhạc bốn mươi phút kia mà.

- Không sao, tôi đợi ở đây, – Hélène nói.

- Thế thì vui cho chúng tôi quá. Mời cô ngồi ở bàn này, gần quán rượu. Đây không phải là chỗ tốt nhất, nhưng chúng ta không phải là chủ ở đây, cô cũng thế, tôi cũng thế.

Ông lại cười cái cười mở rộng đầy vẻ hồn hậu, cái cười rất hợp với gương mặt chân thật và dịu dàng, với đôi mắt như mắt trẻ thơ. Rồi ông tiếp:

- Thực ra tôi thích phụ trách nhà ăn hơn là làm ông chủ. Đỡ phải lo hơn. Cô đã gặp Terhane rồi chứ? Đấy không phải là một người ác. Anh ta chắc chắn là thích tiền, nhưng anh ta không bao giờ nói to, cũng không mày tao với ai.

- Thưa đại tá – một người trẻ tuổi lên tiếng – sao ông lại không nói thêm là chính ông đã dạy cho ông ta. Cô hãy tưởng tượng xem, cô Hélène Borissovna, thoạt đầu ông kia cũng khá trịch thượng đây. Thế là ông đại tá đã nói với ông ta với cái giọng rất dịu dàng mà cô đã biết: "Thưa ông chủ, vào thời mà tôi mặc những chiếc áo sơ-mi do chính những bàn tay của Đức Hoàng hậu thêu cho, ở Tiflis, tôi có một người đánh giày rất giống ông". Terhane nghe im ngay lập tức.

- Nói đúng ra – người phụ trách nhà ăn nhận xét – thì tôi không dám chắc là hắn, tôi chỉ biết hắn cũng có cái tai mất một nửa. Nhưng này, Philippe Artemievitch, sao cậu không ngồi xuống mà lại đứng để kể chuyện. Cậu còn có cả đêm để làm tội cái chân cậu kia mà. Các bạn trẻ này thật kinh khủng, cô Hélène Borissovna ạ. Cậu trẻ kia, tôi đã thấy cậu ba lần bị thương, đều ở chân trái, bây giờ cậu ấy không muốn nhớ lại nữa. Thôi nào, bây giờ đã muộn quá rồi.

Tiếng chuông ngoài cửa réo lên, Litchourine cầm cái khăn để trên bàn vắt vào cánh tay rồi đứng nghiêm, hai người phục vụ kia cũng làm theo. Một nhóm khách ồn ào bước vào, đưa mắt nhìn thấy phòng trống lại bước ra.

- Càng hay – viên đại tá nói – không có nhạc thì dịch vụ buồn chết. Tôi xuống bếp xem sao.

Mấy người trẻ tuổi nhìn theo vừa kính trọng vừa trìu mến.

- Thật là một người kỳ lạ và đáng khâm phục, cô Hélène ạ, – Philippe Artemievitch nhiệt tình nói. – Ông ấy được Hoàng thượng và Hoàng hậu quý, ông ấy có những khu rừng săn đẹp nhất nước Nga, ấy thế mà bây giờ làm người phụ trách nhà ăn, vẫn giữ được tư cách như ở nhà ăn của sĩ quan trung đoàn. Không bao giờ có một lời phàn nàn, không bao giờ vi phạm một điều qui định. Và tôi cam đoan với cô rằng làm cái nghề của ông, rất khó. Phải không, Lanskoï?

- Nhưng tại sao cậu nói nhiều thế, anh bạn? – Lanskoï sốt ruột vặc lại. – Chỉ cần nhìn ông ấy bên cạnh Rizine là thấy khác hẳn. Ông hoàng kia làm mất thể diện tất cả chúng ta. Nhưng xin lỗi cô, chúng tôi có việc.

Anh ta kéo anh bạn đồng nghiệp ra một chỗ và nói nhỏ vào tai:

- Sao cậu và ông đại tá lại đi dốc bầu tâm sự với bất cứ người nào thế nhỉ? Cậu không thấy rằng cô ta chỉ là một con sếu nghiện sâm banh mà tên ma cô Terhane tuyển vào để bôi nhọ danh dự của phụ nữ Nga sao?

Anh ta vô ý nói to và Hélène tuy không nghe rõ hết cả nhưng cũng đoán được ý đồ của cậu ta. Cô chợt gọi:

- Đại úy Lanskoï!

Cậu ta quay lại với con mắt hằn học và hỏi:

- Thưa cô!

- Một chai rượu Chartreuse càng nhanh càng tốt.

Rõ ràng là Hélène có ý nhục mạ, nhưng Lanskoï tự chủ được và trả lời với vẻ lễ phép lạnh lùng nhất.

- Chúng tôi chỉ phục vụ sâm banh tại bàn, thưa cô.

Hélène tái mặt. Cô chỉ còn không đầy trăm phrăng trong túi.

- Đưa cho tôi bảng giá các loại rượu, - cô nói.

Không có một chai nào có giá thấp hơn hai lần số tiền cô có. Lanskoï cứ chờ mãi, đứng thẳng người, vẻ khinh bỉ, chiếc khăn vắt trên tay.

Chính ông đại tá lại mang chai rượu ra. Ông nói:

- Cô rất sành, đó là loại rượu tôi rất thích. Cô có thể cho tôi một cốc?

Hélène nhìn chăm chăm gương mặt của ông hộ pháp hiền lành. Ông đâu có phải là loại người đi xin bố thí một lời mời! Hélène nói nhỏ:

- Xin cám ơn.

- Có gì đâu? Trời. Tôi xin nói với cô đây là thứ vang mà tôi bao giờ cũng mang theo khi ra trận. Và bây giờ thì Hélène Borissovna, xin nâng cốc chúc cô được may mắn sống giữa chúng tôi và cầu Chúa cho cô được an lành, vì dường như cô rất có cá tính.

Cánh cửa bỗng mở ra và khép lại sau một bóng người rất thon thả. Đó là một cô gái rất trẻ, dáng dấp như một cậu thiếu niên vì cô mặc một bộ quần áo của con trai nông thôn Nga, mái tóc màu sáng như những sợi lanh có một đường ngôi rẽ cạnh, được cắt ngắn đến mức để hở cả trán và hai tai.

- Chào Ludmilla bé bỏng, cơn gió tốt đẹp nào thổi cô đến sớm thế? - Litchourine hỏi.

- Cơn gió xấu thì đúng hơn, thưa đại tá, - Ludmilla đáp. - Rizine làm tôi buồn đến chết. Anh ấy chất chồng yêu quý lên tôi và tôi kiếm được đồng nào anh ấy lấy đi đánh bạc hết. Như thế cũng chưa là gì, nếu anh ấy không bắt tôi phải dự vào nhưng cuộc chơi bẩn thỉu ấy. Tôi vừa mới nổi cơn tam bành với anh ấy. Ôi, nhưng mà ở đây, các vị đang uống rồi! May mắn làm sao, tôi thèm sâm banh biết mấy.

Cô ngồi thoải mái bên cạnh Hélène và bảo:

- Chị là ca sĩ mới của dàn đồng ca phải không? Tôi rất vui được biết đó là chị vì chị có đôi mắt rất đôn hậu. Phải không, đại tá?

Những nhóm khách vào và ngồi vào bàn. Rồi đến những nhạc công và trong khi họ so dây với nhau thì Ludmilla bắt đầu nói thao thao với vẻ nghiêm trang vừa hút những điếu thuốc có đầu bằng các-tông:

- Tôi thấy là chị không có thói quen đến cái loại nhà hàng này. Có lẽ chị đã làm phục vụ ở một phòng trà yên tĩnh. Không, cũng không phải thế ư? Chị làm búp bê ư? Bán búp bê ở đây hay hơn. Kiếm được nhiều tiền hơn mà vui hơn. Tôi, tôi thích tiếng ồn, ánh đèn, đầu tôi quay cuồng rất nhanh và tôi càng mê nhảy. Chị biết không, tối nào tôi cũng say nhưng không ác bao giờ. Trái lại, lúc ấy tôi lại rất tốt và tôi thương, tôi thương tất cả mọi người, nhất là Michel. Anh Rizine ấy mà: chị có biết anh ấy không? Ở đây, người ta không thích anh ấy vì anh ấy có cái tên sang quá nên không nhảy hết được với tất cả các bà già. Anh ấy rất nhu nhược và mặc dầu anh ấy có vẻ bất cần đời, không có ai khổ hơn anh ấy, chị có thể tin tôi. Nhưng vấn đề không phải ở chỗ đó. Tôi cần phải nói cho chị biết; bởi vì chị không biết tí gì. Trời! Chị có đôi mắt đẹp làm sao, bi kịch làm sao! Chị hãy nghe này: dàn đồng ca mỗi đêm hát ba lần, vào lúc một giờ, ba giờ và năm giờ. Nhưng điều đó không quan trọng. Mà là việc làm thế nào để được mời đến những bàn đáng kể và làm thế nào mời được khách uống càng nhiều càng tốt, bởi vì như thế, tất cả phần trăm thuộc về chị. Nhưng nếu ở bàn người ta cho chị cái gì, chị phải nộp cho Rizine, như mọi người, anh ấy sẽ chia cho sau theo những phần thích hợp. Lúc đầu mới được một phần thôi, chị cũng đừng ngạc nhiên, về sau chị sẽ nhận được nhiều hơn. Chỉ riêng có Vera Petrovna là chẳng được phần nào. Chị cũng không biết bà ấy sao? Tôi ghen với chị đấy: được khám phá tính cách bà ấy là một niềm vui! Chính bà ấy chỉ huy dàn đồng ca. Thật là một nghệ sĩ lớn – mặc dầu bà ấy là người Di-gan – và một phụ nữ có nhân cách lớn biết bao! Chị biết không, trước đây dàn đồng ca của bà ấy làm việc ở một nhà hàng nhỏ xíu ởđường Passy. Một hôm, Terhane đã ăn tối ở đấy, đã thấy Vera Petrovna lạ lùng đến mức ông ta đề nghị trả thù lao mỗi tối hai trăm phrăng và năm phần trăm tiền bán rượu. Nhưng ông ta chỉ muốn nhận một mình bà ấy mà không nhận các ca sĩ khác của dàn đồng ca. Bà ấy đã từ chối – bởi vì nếu không có bà thì những ca sĩ khốn khổ này chẳng có giá trị gì và sẽ chết đói. Terhane đã phải nhận tất cả nhưng Vera chỉ được có một trăm phrăng thôi. Tôi thấy chỉ có bà là người làm được việc ấy. Tất cả những người khác ở khu Pigal này đều cắn xé nhau để giành một miếng ăn.

Ludmilla lại uống một cốc sâm banh nữa và tiếp tục diễn thuyết. Hélène ngạc nhiên ngồi nghe những lời thao thao bất tuyệt ấy xen lẫn những tiếng cười, những lời tự thú, những tình cảm trìu mến, những căm hờn và một loạt những gương mặt xa lạ mà sau này trở thành thân thiết với cô.

Bỗng nhiên Ludmilla kêu:

- Ôi, chẳng còn gì để uống nữa rồi, tôi thèm biết bao! Michel đã làm tôi buồn quá.

Cô đưa mắt nhìn khắp căn phòng và thấy một bàn chỉ có ba người, thốt lên:

- Đừng vội thất vọng!

Cô rút trong túi áo cánh ra một cuộn giấy vòng vèo và ném vào nhóm người kia. Cô cười để hở cả hai hàm răng như răng một con vật nhỏ vui mừng.

Hélène nghĩ thầm: "Cô ấy có thể làm bất cứ điều gì cô ấy thích, cô ấy sẽ không đến nỗi tầm thường". Nhưng khi Ludmilla bảo cô: "Kìa, họ mời chúng ta. Chị đến chứ?" thì Hélène từ chối gần như tàn nhẫn.

Ở lại một mình, Hélène nhìn Ludmilla uống rượu và cười nói với những người lạ. Một người vuốt ve vai cô bé. Hélène nghĩ: "Cô ấy thế đấy, cô ấy là người yêu của Rizine, một thứ cặn bã có đôi mắt u buồn".

Nhưng ngay tức thì Hélène cảm thấy tự ghê tởm mình: "Mình quyết đoán, mình phán xét, khinh bỉ người khác. Thế còn cái đêm mình đợi Fédor, và buổi chiều mình bị Vassia đuổi ra thì sao?”

Hélène dằn vặt nhớ lại những kỷ niệm ấy với một nỗi tức giận dai dẳng như để tự xỉ vả mình, trừng phạt mình, để học lấy cách chớ có ngửng cao đầu trên đám bùn mà mình đã chọn làm nơi sinh sống. Cô còn nghĩ: "Mình đã hèn nhát không dám theo Ludmilla. Khi người ta chấp nhận nghề này là phải đùa giỡn với đức hạnh, với nhân cách rồi! vẫn còn chai rượu mà mình phải trả tiền kia!"

Vừa lúc ấy, dàn đồng ca vào, gồm có bốn nữ và ba nam. Trên những bộ áo váy lòe loẹt, nổi lên màu vàng, màu xanh lục và màu đỏ sẫm. Và trên cái nền sặc sỡ ấy, nổi bật lên một bộ váy áo đen duy nhất. Và người mặc bộ đồ đen ấy thu hút ngay toàn bộ tâm trí Hélène. Đó là một người đàn bà không ai đoán được tuổi. Bà có mái tóc trắng muốt, dày và mềm, uốn làn sóng, hắt lên những ánh sáng kỳ lạ màu hoa cà, và để thành những búp xoăn khá dài. Những búp tóc rủ xuống một gương mặt bất động như một mặt tượng. Người đàn bà ấy, thời niên thiếu, chắc phải có những con mắt to, đượm buồn và rực lửa, có một cái miệng quý phái, nhân hậu và đa cảm. Hélène nghĩ thầm: "Sau này khi người ta đặt bà xuống mộ, chắc hẳn bà vẫn giữ được gương mặt dưới ánh đèn đêm này".

Ludmilla vụt bỏ rơi những người bạn không quen biết, và gọi Hélène:

- Lại đây! Lại đây mau! Đây là Vera Petrovna quí mến của chúng ta.

Hélène mừng quýnh – lần đầu tiên từ lúc bước vào nhà hàng Samovar cô vui mừng. Cô đứng dậy săn sàng tỏ bày mối cảm tình của mình. Cô thốt lên:

- Em đến làm việc với chị!

- Chị biết – Vera Petrovna trả lời – Nhưng em chỉ biết rằng chúng ta hát thôi ư? Không. Tất nhiên rồi. Vậy thì hãy cố gắng giữ giọng, khe khẽ thôi, đừng để lạc giọng quá.

Nói xong câu ấy, bằng một thứ giọng lạnh và gắt – bà quay ngoắt đi.

Hélène như bị một đòn dữ và hiểm mà cô không đáng phải chịu. Cô đưa mắt nhìn quanh như để tìm xem lý do của sự bất công ấy là gì. Cô chỉ thấy gương mặt của các nữ ca sĩ trong dàn đồng ca. Họ mỉm cười với vẻ thích thú nham hiểm.

Chỉ có mình Ludmilla có vẻ buồn.

- Đừng buồn, chị thân yêu, – cô nói. – Có một điều gì đó mà tôi không hiểu. Vera Petrovna tốt thế. Bà ấy phải yêu chị.

Hélène vuốt nhẹ mái tóc của cô gái và không nói gì. Trong khi ấy, những người phục vụ xếp những chiếc ghế phía trước dàn đồng ca. Các nhạc công xếp các nhạc cụ lại và đi ra, bởi vì dàn đồng ca chỉ được đệm bằng ghi-ta. Nhưng Samuel Iakovlevitch đến quán rượu ngồi chống khuỷu tay, mắt nhìn chăm chắm vào Hélène. Anh buồn thấy Hélène cô đơn và bị bao vây giữa sự hằn học, anh rất lo cho cô trước sự thử thách đầu tiên này. Chắc chắn là Hélène không biết tí gì về những bài hát sắp phải hát. Giá mà ít nhất anh được cùng tập với cô, dù chỉ một buổi tối.

Nhưng anh được yên tâm ngay. Hélène có một bản năng âm nhạc rất chuẩn và một giọng cực hay đến mức cô bắt theo diễn xướng của các giai điệu không khó khăn gì. Tính chất giản dị và khỏe mạnh của các giai điệu dẫn dắt tiến trình của dàn đồng ca xoay quanh một chủ đề duy nhất đã giúp cho Hélène biểu diễn thuận lợi. Bao giờ cũng là một đợt sóng dâng cao dần dần đến một điểm đỉnh ở đó nó đập vào một hòa âm mãnh liệt hoặc hạ xuống dần dần thành một âm thanh rì rào tắt dần gần như không nghe thấy.

Bất chợt, tất cả các giọng hát ngừng bặt. Một nghệ sĩ ghi-ta bước ra khỏi dàn đồng ca, đứng trước Vera Petrovna và hòa âm của cây đàn vang lên đặc biệt khác thường. Nó căng đầy chất nhạc, đầy bí ẩn và đợi chờ. Người đàn bà di-gan cúi đầu, những mớ tóc trắng phủ xuống trán, như để hứng lấy hòa âm đó vào nơi sâu thẳm nhất của tâm hồn bà, và chầm chậm, bài hát Hai cây ghi-ta bắt đầu tuôn ra từ ngực bà. Đó là một bản romance cũ mà Hélène thấy như vô cảm vì đã nghe nhiều, nhưng lần này cô lắng nghe như vừa khám phá nó. Tiếng hát của Vera Petrovna như một hợp chất đặc biệt giữa âm lực mạnh và chất giọng khàn dịu nhẹ; trên gương mặt bà, mỗi khổ hát tạc nên một nét tuyệt mỹ; một ngọn lửa nhiệt tình thiêng liêng cháy trong đôi mắt đẫm lệ; tất cả cho thấy một sức mạnh vô biên và lâu đời đã hoàn toàn chiếm lĩnh bà, ám ảnh bà và nâng bà lên cao, sức mạnh ấy đến từ một nòi giống mà tiếng hát chính là cuộc sống của họ.

Như nỗi niềm kẻ lạc loài trong tôn giáo, tiếng than vãn của bài Hai cây ghi-ta càng diễn tiến bao nhiêu thì mỗi lúc cô càng cảm thấy tăng thêm đau khổ bấy nhiêu vì sự hắt hủi của người đàn bà tâm hồn chứa đầy khổ đau và sảng khoái kia.

Tiếng ghế xô đẩy cho Hélène biết là dàn đồng ca đã xong phần một của công việc, cô lại trở về ngồi bên bàn. Nếu không có Samuel Iakovlevitch đến thì cô trơ một mình.

- Tốt lắm, Hélène Borissovna, đúng là rất tốt, – anh nói. – Ngoài Vera, tất nhiên, không có ai ở đây có thể đọ với cô về giọng hát và nghệ thuật hát. Khi nào cô học thuộc lời – tôi sẽ chép ngay chiều nay cho cô – cô sẽ đứng đầu dàn đồng ca.

Hélène không chú ý nghe. Cô nhìn cái vỏ chai không trên bàn. Cô nói, giọng trầm trầm:

- Tôi đấy, tôi đã gọi chai sâm banh này để đáp lại thái độ xỏ lá của một tên phục vụ, và tôi không có tiền trả. Không, không – nhìn cử chỉ của Samuel, cô vội thốt lên, gương mặt đỏ bừng – tôi không muốn vay anh một xu. Nhưng có lẽ anh có cách nào đó...

- Nhưng tôi cô biết đấy, cô Hélène, tôi rất vụng trong các mưu mẹo này... cô chờ một chút.

Samuel đi tìm Rizine và nói nhỏ vào tai ông hoàng. Ông hoàng đưa mắt nhìn Hélène, rồi gật đầu và đi vào cuối phòng, ở đó, một người to béo có đôi lông mày rậm uống một mình. Ông hoàng chỉ hắn ta cái bàn Hélène ngồi, lão ta mím môi. Rồi Rizine lại gần Hélène và bảo:

- Tôi có một người bạn rất vui lòng được mời cô dùng bữa khuya.

Hélène có cảm giác như bị một cái tát vào mặt, nhưng lập tức, cô lại nghĩ rằng chính mình đã chọn lối sống này, chính mình đã nhờ người ta giúp. Cô đi theo Rizine. Rizine bảo Lanskoï:

- Mang chai này sang bàn bên kia.

- Đúng như tôi nghĩ mà – viên đại úy Lanskoï vừa nói rất to vừa nhìn thẳng vào mắt Hélène.

Hélène ngượng cứng người, mặt trắng nhợt, đến ngồi bên người khách to béo đã mời cô. Lão ta, mồm vẫn ngậm điếu xì gà làu bàu vài câu chào hỏi. Rồi Hélène thấy những ngón tay to sờ vào người mình.

- Tôi không thích thế! - Cô kêu lên the thé - tôi cấm ông, nếu ông còn dám...

Vừa lúc ấy, một bàn tay gầy guộc nắm lấy cổ tay Hélène, và Rizine bảo cô:

- Cô im đi... Cô điên à? Tôi giúp cô mà cô lại gây rắc rối cho tôi với một vị khách quý nhất.

Hélène cắn răng. Họng cô nghẹn lại như có một quả gì chẹn lấy. Cô không thể chịu nổi bàn tay ấy, cái giọng ấy và nơi này. Cô muốn gầm lên, đánh đập, phá vỡ.

Bỗng nhiên, cô tỉnh trí lại.

Một tiếng nói bình tĩnh, dịu dàng mà đầy quyền lực lạ kỳ cất lên:

- Buông ra, Rizine... (Rizine lập tức buông cổ tay của cô gái). - Tất cả mọi người, không ai có thể quen với những thói quen của nhà này nhanh như anh đâu.

Hélène ngẩng lên nhìn thấy đôi vai lực lưỡng và đáng tin cậy của Arcadi Ivanovitch Litchourine, cựu đại tá cận vệ và phụ trách chính nhà ăn của Samovar.

Người đàn ông to béo đã mời Hélène lúc này, quá sững sờ và ngượng ngùng đến mức không nói được câu nào, bấy giờ mới đứng lom khom và gầm lên:

- Tôi chưa bao giờ bị đối xử như thế này trong một hộp đêm... Tôi đòi phải xin lỗi.

Hélène run lên. Họng cô lại nghẹn lại.

- Tôi đòi phải xin lỗi. - Người khách to béo nhắc lại.

- Xin ông hãy nhận những lời xin lỗi của tôi – đại tá Litchourine vừa nói vừa hướng đôi mắt lặng lẽ và trong trẻo của mình vào đôi mắt của người khách to béo.

Một phút yên lặng, rồi viên đại tá, nghiêng mình trước ông khách, khoác tay Hélène dẫn cô ra tiền sảnh.

- Mai nhé! Hélène Borissovna, - ông lịch sự nói với cô. - Với một buổi tập việc, thế là đủ rồi.

Hélène chạy về khách sạn của mình, khóa vội cửa buồng, kéo màn che kín ánh đèn của những phố mua vui, dứt vội những váy áo di-gan, lao lên giường và vùi đầu dưới chăn. Nhưng cô cảm thấy từ nay không gì còn có thể làm chỗ ẩn náu cho cô nữa.