Nhà hàng Samovar nóng hầm hập. Trong gian phòng kín, không có cửa sổ, dưới những bóng điện mạnh, với những bức tường treo những tấm thảm nặng đầy bụi, thấm đẫm mùi nước hoa, hơi người, khói và rượu, những chiếc quạt quay nhanh hết cỡ chỉ khuấy lên bầu không khí nặng nề và nhẽo nhợt. Hélène và Vera hút bằng những ống rơm từng giọt rượu mùi ướp lạnh.
- Chưa đến ba giờ, đêm gì mà dài vô tận thế này, – Vera nói.
Bà nhìn gian phòng với các bàn hầu hết kín khách rồi tiếp:
- Nhà hàng lại sẽ không đóng cửa trước bảy giờ sáng. Tất cả những con người này đáng lẽ ra ngoài hít thở tự do lại chui vào cái nồi hấp này để vui thú nỗi gì?
- Họ đến để nghe chúng ta hát đấy, – Hélène vừa nở nụ cười gượng vừa nói.
- Nếu ít nhất đúng như thế... Với chị thì khi chị cảm thấy có ai đó nghe mình hát một cách nghiêm chỉnh, chị cũng chẳng thiết... nhưng nhìn các mụ người Mỹ kia cố ý khoe khoang những đồ trang sức thì... Bọn chúng chỉ biết có Fédor mà thôi.
- Hắn phải giàu lắm, gã ngu xuẩn ấy, – Hélène nói.
- Này này, em không cậy tiền hơn hắn được đâu.
- Em thì được bao lâu hả chị?
Vera Petrovna lùi một chút để nhìn rõ hơn gương mặt Hélène rồi gật đầu nói:
- Chị làm thế vì thầy thuốc đã cấm em uống rượu.
- Ôi, nếu không có hắn thì em đã thôi uống. Hai ngày bị mê hoảng đã quá khủng khiếp với em rồi. Nhưng tình thế quá ác liệt. Từ một tuần nay, thời gian đi quá chậm, quá buồn.
Fédor đi qua trước bàn của hai chị em, chiếc áo dài bằng dạ thô màu đỏ sẫm bó chặt lấy người, mồ hôi lã chã trên ừán.
- Tôi phải ra phố để thở một chút, – Fédor nói. – Những điệu fox-trot làm tôi chết mất.
- Người hắn như thép mà còn thế, hắn sẽ xuống sức rất nhanh, - Vera Petrovna đã nhận thấy hai hố lõm sâu trên má Fédor. - Để đương đầu với cuộc sống này, hắn phải có bộ xương già bất diệt của Héridzé hoặc dòng máu di-gan mới được. Hãy nhìn Rizine kìa!
Hélène uể oải ngẩng đầu. Ông hoàng Rizine đang nhảy với một người phụ nữ người Anh trẻ và lực lưỡng. Bên cạnh gương mặt tươi rói của chị kia, gương mặt của Rizine càng héo hắt hơn ngày thường. Một vết quầng rộng và sâu bao quanh mỗi con mắt ông, làn da của đôi má hóp sệ xuống thành hai túi nhẽo. Hélène thản nhiên nói:
- Ông ấy uống rất nhiều từ khi Ludmilla bỏ ông ấy.
- Cô ta làm thế mà chẳng hề có hạnh phúc - Vera nhận xét - Fédor chẳng coi cô ấy ra gì... Thế là cô ấy cũng uống quá mức. Mà với cái nóng này...
Rizine nhảy xong đến ngồi cạnh Hélène:
- Cho tôi mượn thỏi son của cô - Rizine nói - tôi cảm thấy mặt mình xanh xám, chắc tôi đã làm khách hàng phát sợ.
Rồi vừa trang điểm vừa nói:
- Hai chị em hãy cho tôi chút gì đó, tôi không còn một xu. - Ông đặt lên bàn hai bàn tay dài thanh tú run run ngắm cô gái Ludmilla đang say khướt, và cất tiếng buồn thiu hỏi:
- Chị và cô có nghĩ rằng Fédor sẽ sớm buông cô ấy ra không? Hắn làm khổ cô ấy. Cô ấy kể hết cho tôi và hứa sẽ trở về với tôi khi Fédor bỏ cô ấy. Tôi không nghĩ rằng mình yêu cô ấy đến mức ấy. Đây là lần đầu, tuy nhiên...
Dàn nhạc bắt đầu một bài mới. Rizine vuốt tóc như mọi khi, nhưng cử chỉ nặng nề, thất vọng hơn.
- Nào, vào việc thôi, - ông vất vả đứng lên.
Rizine đến nghiêng mình trước cái bàn đầy hoa với vẻ lịch sự mà ông không thể nào bỏ được.
Vera thấy Hélène vừa ngả đầu trên vai mình và nhắm hai mắt lại, bảo cô:
- Em dậy đi, năm phút nữa, chúng ta phải hát rồi.
Hélène lẩm bẩm:
- Đúng là em vừa chợp đi. Câu chuyện tình của Rizine làm em buồn quá. Em không hiểu được những dằn vặt kiểu đó.
Vera định trả lời thì Fédor đột ngột bước vào.
- Hélène, Hélène đâu, - anh ta hét lên, - cô không biết ai đến sao? Irtych đấy, cô biết rồi, Anton Ivanitch ấy mà, ông chủ cũ của tôi, người mà tôi đã dẫn đến buổi giao thừa khi tôi đã đốt hết số tiền của tôi ấy. Hôm ấy, cô cũng có mặt cùng chúng tôi.
Hélène đứng dậy và trong mắt cô, người ta gặp lại một chút biểu hiện gì đó của những ngày xưa cũ. Fédor nói tiếp:
- Tôi thấy là cô đã nhớ ra. Cậu ấy, dù sao cũng không quên cô. Cậu ta lập tức hỏi tôi hiện nay cô ra sao.
- Thế anh đã nói thế nào?
- Tất nhiên, cô cũng chẳng cần giấu mình làm gì, tôi nghĩ thế. Vả lại, cậu ta cũng chẳng ngạc nhiên gì vế chuyện ấy, cũng chẳng ngạc nhiên thấy tôi mặc bộ quần áo kiểu gác cổng này. Có lẽ cậu ấy đoán trước mọi việc. Đúng là một tay mu-gích rất bợm.
- Anh ấy có một mình thôi ư?
- Không, cậu ấy đi với một tay trông rất quái dị. Cậu ấy cồn đang đi rửa mặt.
- Cứ để họ đến... - Hélène vừa nói vừa khẽ nhún vai.
Cô không có thì giờ nghĩ nhiều hơn nữa: hai người đàn ông đã đứng trước mặt cô và vừa nghe họ nói những lời đầu tiên, cô cảm thấy hoàn toàn thoải mái. Với họ, cô không thấy có điều gì giả tạo, bồi vì họ chấp nhận mọi việc một cách hết sức giản dị.
- Chà, chà, chúng ta gặp nhau gần giống như không khí ngày đầu năm, - Anton Irtych nói, - chỉ khác cái là Stéphane thay chỗ cho Maxime Chouvaloff, và thiếu chị gái cô, Hélène Borissovna ạ.
- Chị ấy làm y tá ở một bệnh xá ở Neuilly, - Hélène nói rất vội khiến Anton nhìn cô chằm chằm bằng con mắt sắc lẻm.
- Trông vẻ mặt hai người không được tươi lắm, Hélène Borissovna ạ, và cả cậu nữa, ông hoàng ạ. Không khí của khu vực kia hợp với cậu hơn.
- Cậu muốn tôi trở về nơi đó ư? - Fédor vừa nói vừa cười. - Không, nói chung là tôi vẫn thích nhảy Lesghinka hơn.
Những người bồi đã xếp trước dàn nhạc những dãy ghế của dàn đồng ca, Hélène đứng dậy. Fédor cũng thế.
- Chúng tôi phải đi làm việc, xin lỗi các anh, - Hélène nói.
- Được lắm, được lắm, trong khi chờ đợi, chúng tôi đi chọn rượu vang, - Irtych trả lời.
Khi chỉ còn lại hai ngươi, Anton hỏi Stéphane Morski:
- Cậu nghĩ về cô ấy thế nào? Và cả chuyện mình nói với cậu khi ăn cơm?
- Mình không còn nhớ gì nữa. Cậu đã cho mình uống nhiều quá - nhà văn nói với nụ cười rạng rỡ. - Mọi việc đều tốt đẹp, mình mừng cho cậu và đó là người vợ rất xứng đáng với cậu.
- Chà, chà, Stéphane, cậu không còn những con mắt lúc nào cũng nhìn xuống nữa. Mình nói để cậu biết rằng cô ấy còn kiêu ngạo lắm. Vậy mà mình sẽ lấy cô ấy làm vợ, mình cũng phải nói với cậu điều ấy... chỉ trừ phi cái nghề của mình khiến mình bị chết...
Anh nói lặng lẽ, khiêm nhường như bình thường, chỉ đến hết câu mới hơi xúc động. Stéphane nhận thấy điều ấy:
- Cậu yêu thật ư?
- Yêu? Không, bởi vì mình rất bình tĩnh. Tất cả mọi việc mà Hélène có thể làm, mình muốn là cô ấy cứ làm. Nhưng phải có một ngày kia, cô ấy thành vợ mình, cần phải vậy. Mình cảm thấy điều này ngay từ lần đầu tiên gặp cô ấy. Và cũng bởi vì cô ấy cần như thế hơn mình.
- Im lặng, im lặng. - Stéphane kêu lên.
Vera Petrovna bắt đầu hát.
- Chà, chà, - Anton lẩm bẩm, - bà ấy làm mình rạo rực cả người.
Anh lắng nghe, hai mắt sáng lên, hai hàm răng khép chặt. Khi Vera ngừng lời, anh hét to:
- Tuyệt. Bà di-gan thật tuyệt. Hát nữa! Hát nữa!
- Ôi! Cậu mắc câu rồi, - Stéphane nói.
Irtych gật đầu. vẻ trầm tĩnh, sự tự tin của anh như tan biến đi khi nghe giọng hát ấy, anh lại thấy mình như ngày xưa, giữa đảo khơi, anh thuê riêng cho mình anh cả dàn đồng ca gồm sáu mươi người di-gan, khi hết ngày sang đêm, hết đêm sang ngày, anh sống giữa âm nhạc và men say:
- Mình cứ tưởng con người ấy nơi mình đã chết từ lâu rồi, ai ngờ... - Anton lẩm bẩm một mình.
Trong câu nói ấy, không hề có sự hối tiếc mà trái lại là một niềm vui xót xa được thấy lại tuổi xuân của mình.
Nghe tiếng gọi của Irtych, Vera Petrovna chợt hất mạnh về phía sau mái tóc bạc trắng của mình. Bà đã nhận ra, về phía bà, bà già di-gan, bà đã nhận ra trong tiếng kêu của người mu-gích ấy – một tiếng kêu vừa hách dịch, vừa van lơn – cả tuổi trẻ của mình, những giờ phút say mê điên cuồng, những bát đĩa đập tan, những buổi rạng đông đầy âm thanh, những gia tài tiêu phí đổ cả vào cho tiếng hát. Bà cảm thấy rằng, trong hai người đàn ông ấy, không phải nhà văn, mà chính người mu-gích mới là kẻ bị con hồ ly tinh của bà ám ảnh.
Một ngọn lửa chợt thoáng qua trên gương mặt như hoa-nở-đêm của bà, gương mặt ấy cũng nở một nụ cười bè bạn như muốn bảo: "Chốc nữa, sẽ dành cho người, người anh em, tất cả những gì bạn muốn. Hãy để chúng tôi chấm dứt với đàn cừu này đã!".
Vera ra hiệu cho dàn đồng ca đẩy gấp nhịp lên. Điệu Lesghinka của Fédor lại làm cho Irtych hứng khởi thêm đến tột độ.
- Ôi! Thằng quỷ, thằng quỷ, - anh khoái trá nhắc đi nhắc lại. - Không biết ở đâu lại có một ông hoàng nhảy múa tuyệt diệu như ở xứ sở chúng ta không nhỉ?
Những nhịp nhạc cuối cùng còn vang lên trong bầu không khí nóng rực thì Anton gọi:
- Cho mười chai sâm banh ướp lạnh và các suất ăn cho tất cả mọi người, và hãy mang ra những món gì ngon nhất !
- Hê! - Fédor vừa hét vừa vứt lên bàn những lưỡi dao nhọn mà anh dùng trong điệu nhảy - rõ ràng là có tiệc đây rồi!
- Hãy ngồi đây, ông hoàng, bên trái tôi, – Anton nói với vẻ kính trọng anh chưa bao giờ tỏ ra với Fédor Achkeliani – và chị, người phụ nữ di-gan yêu quý, mời chị ngồi bên phải tôi. Hélène Borissovna, hãy ngồi trước mặt tôi như bà chủ nhà, còn Stéphane, bên cạnh cô ấy. Thế, thế là đẹp.
Thế là "đêm giao thừa" lại bắt đầu. Có can gì, nếu lần này Anton Irtych là chủ tiệc, có can gì nếu Fédor và Hélène trở thành nhân viên của Samovar, có can gì nếu một nhà văn mang những ước mơ quý giá nhất uống chung cốc với một nhạc công di-gan – ở đây, họ đều bình đẳng, họ cùng liên kết với nhau trong hơi thở của sự thoát ly, sung sướng và khát khao hưởng một thú vui mỗi lúc càng thêm mãnh liệt.
Hélène nói với Stéphane:
- Nếu anh biết tôi vui sướng biết bao khi được nói tiếng Nga với những người Nga, khi không phải buồn rầu ngồi vào bàn và khi được uống thứ rượu ngon theo ý thích mình... Hãy rót sâm banh nữa cho tôi - Tôi không phải... Mới đây, tôi đã bị một cơn mê sảng, nhưng, đêm nay, tất cả đều được phép, tất cả đều tốt đẹp.
- Đêm nay, thật kỳ diệu phải không? - Stéphane Morski khe khẽ kêu lên và nghiêng cái đầu dị dạng chạm vào bờ vai trần của Hélène.
Chỉ đến lúc ấy, cô mới nhận ra là gương mặt của anh đã trở nên sinh động và hấp dẫn biết bao, gương mặt mà trước đây, do một liên tưởng lạ lùng, cô cứ nghĩ rằng nó thuộc về những nhân vật kỳ ảo của anh. Cô có một cảm giác đặc biệt cứ như chợt thấy một chiếc mặt nạ treo trên tường bỗng sông dậy và có hồn.
Lúc này, Stéphane đã không để ý đến Hélène nữa vì Vera Petrovna vừa ra hiệu cho nghệ sĩ ghi-ta dạo đàn:
- Cần phải mừng những ông bạn chúng ta bằng một bài hát cũ mời rượu, - Vera nói.
Và trong khi lời mời được nhắc lại bằng giọng hát lễ nghi trang trọng của Vera, Hélène mời Anton trước, rồi Stéphane, rồi đến Fédor những cốc rượu tràn đầy mà họ uống cạn một hơi:
Như bông hoa thơm ngát
Lan tỏa một mùi hương
Đây cốc rượu dâng tràn
Xin mời người uống cạn.
Bài hát được nhắc đi nhắc lại mãi. Những chiếc cốclại được rót đầy. Những người phục vụ mở nút chai không kịp. Một không khí ngây ngất dâng lên như một làn sóng dịu dàng và tuyệt diệu, và Anton Irtych cảm thấy cần phải mở rộng phạm vi cuộc vui.
Anton nói với Vera Petrovna:
- Xin hãy mời những bạn bè của chị, tất cả bạn bè của chị. Hãy cho những người Mỹ biết một người mu-gích chiêu đãi như thế nào!
Cả dàn đồng ca kéo đến bàn của Anton. Người ta mang rượu mời các nhạc công.
Anton chợt kêu lên, chỉ vào Rizine đang là khách mời của một bàn toàn phụ nữ:
- Kìa, anh chàng kia, tôi rất thèm được như anh ấy. Đêm nay tôi không muốn thua ai điều gì.
Fédor gọi:
- Michel, Michel, lại đây với những người Nga.
Trong khi Rizine lại gần thì Stéphane nhìn chằm chằm đôi mắt cận thị vào ông và chợt kêu lên:
- Thì ra là ông hoàng Michel Andrévitch. Tôi đã một vài lần dự tiệc ở nhà ông, trong vườn hồng của ông ở Saint-Petersbourg. Ông ấy tự hào biết bao. Ô, thật lạ quá...
Rizine cũng nhận ra nhà văn, nhưng gương mặt ông bất động, không hề cảm xúc. Ông đưa mắt nhìn vội Ludmilla đang uống chung một cốc với Fédor ở phía xa. Stéphane bỗng ngây thơ hỏi Hélène:
- Có đúng là anh ấy nhận puốc-boa không?
Hélène cau lông mày hỏi xẵng:
- Anh định làm gì vậy?
Nhưng Stéphane nói giọng say rượu ngoan cố:
- Việc này do tôi làm sẽ có cái lạ, tôi vốn là khách mời cũ của anh ấy mà.
Hélène chứa kịp hiểu anh định nói gì thì Stéphane đã gọi:
- Này, Anton, đưa tôi một tờ trăm phrăng.
Rồi anh đưa tờ giấy bạc cho Rizine. Ông hoàng sững sờ nhìn anh:
- Cầm lấy, cầm lấy, xin tặng anh. - Stéphane mỉm cười như đứa trẻ đang tháo rỡ một đồ chơi bằng máy.
Rizine bất giác chìa tay. Bỗng Ludmilla hét lên một tiếng lanh lảnh làm ông hoàng dừng lại.
- Micha, Micha, vứt trả lại vào mặt hắn. Tôi không cho phép ai đối xử như vậy với anh ấy. Anh Micha khốn khổ của em!
Ludmilla giằng lấy tờ giấy bạc, xé tan ra từng mảnh rồi đứng sát vào Rizine như để bảo vệ ông hoàng.
- Nhưng không... - Stéphane lắp bắp, - cô nghĩ gì vậy? Tôi có làm gì anh ấy đâu, chỉ muốn xem...
Anh có vẻ thất vọng, bối rối ngây thơ. Hélène chợt cảm thấy bất lực trước Stéphane.
Giọng nói vạm vỡ của Anton che lấp tất cả những lời xì xào:
- Đừng trách cậu ấy, ông hoàng ạ. Cậu ấy không phải như người khác. Tôi xin chịu trách nhiệm: cậu ấy không có ý định xúc phạm anh.
- Nhưng chuyện xong rồi, xong rồi - Rizine nói - Tôi hiểu.
Rizine chẳng nghĩ gì cả, trừ một điều đáng chú ý là việc xúc phạm này đã kéo Ludmilla trở lại với ông.
Đã lâu rồi, ánh ngày buổi sáng đã bắt đầu làm nhạt màu ánh sáng của những chùm đèn. Vera bảo:
- Chúng ta phải đi thôi. Chúng ta là những người cuối cùng còn ở lại đây, và ông đại tá đáng thương chỉ chờ chúng ta rút đi để ông còn về với cái vườn của ông.
- Xin các bạn chớ ngại - Litchourine, người phụ trách nhà ăn đáp. - Đã mấy khi chúng tôi được phục vụ một bàn như bàn này.
Nhưng mọi người đã đứng dậy cả.
- Mới bảy giờ, - Anton nói. - Chuyến tàu của tôi chín rưỡi mới chuyển bánh. Bây giờ chúng ta tiếp tục cuộc vui ở đâu?
Vừa lúc ấy, ông hoàng Héridzé từ trong bếp ra:
- Thế là điều tôi mong mỏi đã có người nói ra rồi! Tôi chưa được quen với ông chủ tiệc, nhưng tôi thích lắm. Từ lúc tôi được nghe ông chiêu đãi, tôi thèm quá. Vậy tất cả hãy đi theo tôi.
Ông thân mật nắm cánh tay Anton và dẫn anh ra phố:
- Tôi đưa anh đến một nhà hàng vừa khai trương sáng nay, - Héridzé giải thích. - Tiện nghi không nhiều, nhưng rượu Vodka ở đây thì cả Paris không tìm đâu ra. Nhà hàng do người đầu bếp cũ của tôi chủ trì, không phải nói nhiều.
Cá Tầm là nhà hàng nhỏ, mở cửa ngay ở mặt phố Douai. Những bức tường mới quét vôi, hai chiếc bàn dài xung quanh kê ghế băng, đó là tất cả đồ đạc của nhà hàng. Chủ nhân, một người to béo, vẻ hoan hỉ, bà vợ là người phục vụ. Ở đây, bốc lên một mùi thơm của bếp ăn gia đình, toát lên một vẻ giản dị, nghèo nàn và hiếu khách.
- Chà, chà, - Héridzé lẩm bẩm, - chúng tôi đến đúng lúc đây!
Quán hàng nhỏ xíu đông nghịt những nữ ca sĩ, nghệ sĩ múa và nhạc công Nga đến đây tìm của lạ. Những người mới đến cứ việc chen vào giữa các khách. Phần lớn đây là người di-gan. Điều này có thể nhận ra ngay qua nước da sẫm và vẻ thoải mái của họ trong bộ y phục dân tộc (những người Nga mặc bộ quần áo này trông cứ như là giả trang); người ta cũng dễ nhận ra những người di-gan nhất là ở gương mặt:sau một đêm làm việc và uống rượu, họ – cả nam cả nữ – cứ tỉnh như không.
Vì Héridzé vốn có thói quen nói to, một nghệ sĩ vĩ cầm vẻ khiêm tốn mà kiên quyết nhắc ông:
- Thưa ông hoàng, hôm nay, muốn nói to, phải xin phép của touloumbach[1].
- Ô, các bạn có một touloumbach ư? - Héridzé hỏi, không hề phản đối. - Sitko phải không? Ông quay đầu về phía một ông già di-gan béo và khỏe ngồi ở đầu bàn như một pho tượng.
- Đúng vậy, thưa ông hoàng, - ông già đáp. - Để khai trương ngôi hàng này, nó sẽ trở thành nhà hàng của chúng ta, các bạn trẻ đã muốn theo tục lệ cũ cho vui. Ông tha lỗi cho tôi, nhưng ông chỉ nói khi được phép của tôi.
Ông hoàng vốn là người phiêu lưu từng trải nghiêng mình kính cẩn:
- Không cần phải dạy tôi cách vâng lời một touloumbach đâu.
- Thật kỳ diệu... thật đáng ngưỡng mộ, - Stéphane thì thầm vào tai Hélène đang ngồi ở cạnh. - Touloumbach là một từ châu Á, có nghĩa là vị trưởng niên, người đứng đầu do cộng đồng thỏa thuận bầu lên. Nhưng tôi không biết rằng người di-gan cũng...
Anh ngừng lời vì ông già Sidko lại cất giọng ồm ồm:
- Tôi đề nghị ông hoàng Héridzé được cử làm Touloumbach ở đầu bàn bên kia. Đó là cách tôn vinh một người luôn luôn là bạn của người di-gan.
Và tất cả những con người mặc những bộ quần áo cũ sặc sỡ đã sờn mà ánh sáng ban ngày tàn nhẫn phơi bày ra kia, những con người đêm qua vừa làm đồ giải trí cho những kẻ nghiện rượu giàu có, vừa ăn xin những đồng puốc-boa kia, tất cả họ đều nghiêm trang và sùng kính ủng hộ cái ngai vàng phù du chốc lát của con người khánh kiệt nhất, sa sút nhất trong bọn họ.
- Thật là đẹp, thật là thần tiên... - Stéphane vẫn nói thầm.
Hélène chợt cảm thấy mình bị hút hồn bởi vẻ đẹp lạ kì của đôi mắt anh, của vầng trán anh và bởi bàn tay nhẹ bỗng như hoàn toàn thoát tục mà anh bất giác đặt lên vai cô. Bàn tay như có lại như không, bàn tay dài xương xẩu của anh cứ giống như một con bướm hộ mệnh bí hiểm đậu lên vai cô mà cô không dám cựa động, sợ nó bay đi.
Bỗng ông già di-gan hỏi Héridzé:
- Bây giờ, ông muốn gì, ông hoàng?
- Trước tiên, chúng ta hãy uống đã.
- Tôi cũng muốn thế, - Sidko đáp.
- Anh cứ đứng yên - Hélène thấy Stéphane như bị thôi miên định làm theo lệnh hai vị trưởng lão, bảo anh - Tôi sẽ phục vụ anh.
Cô rót Vodka đầy cốc đưa lên miệng Stéphane rồi cũng uống. Trong chốc lát người ta chỉ nghe tiếng mọi người uống rượu. Sidko ra lệnh:
- Và bây giờ, các con, hãy hát đi.
Mọi con mắt đều hướng về phía Vera Petrovna. Bà xúc động trước sự ngưỡng mộ ấy của mọi người, thong thả cúi chào, nhưng nói:
- Nếu không phải theo lệnh của Touloumbach thì tôi nghĩ rằng theo tục lệ, nên để dàn đồng ca hát trước.
Sidko và Héridzé đều gật đầu và ông già di-gan nói:
- Chúng ta ở đây đều là anh em cả vì ai không cùng trong bộ tộc thì cũng là bạn bè cả. Có thể hát những bài hát của người già trước.
Bỗng vang lên một giai điệu mà cả Stéphane lẫn Anton đều chưa được nghe bao giờ, mặc dầu cả hai đều rất quen các nhà hàng đêm ở Mátxcơva và các đảo. Giai điệu ấy chậm rãi, ẻo lả, buồn thương, cuốn hút, tuy nhiên lại rộng lớn và đầy tự do, một thứ tự do nội tâm vô tận. Những người di-gan hát lặng lẽ, gương mặt họ như hóa đá. Thỉnh thoảng, một ngón tay thần kỳ lướt chạm vào một dây ghi-ta. Thế là một cảm giác nhục dục uể oải, một nỗi buồn mềm yếu như bay phơ phất giữa bốn bức tường. Bàn tay Stéphane bóp mạnh bờ vai ấm nóng của Hélène, và anh thầm thì:
- Tất cả vàng bạc của thế giới này không thể đổi lấy những tiếng hát này. Đó là những tiếng hát của lều, của trại, những điều bí mật mà không ai đem bán. Léna, em Léna thân yêu, em thấy họ ở giữa thảo nguyên với những chiếc nhà lưu động, những chiếc sọt mây đan, với gió, gió thổi cỏ bay lên đầu tóc. Có những bé gái nhỏ đen cháy, những bà già biết đoán tương lai, những người nhạc sĩ đồng quê.
Cô nghe anh, miệng mỉm cười hồn nhiên, trong lòng yên tĩnh, tưởng như mình đang trong một giấc mơ tuổi trẻ. Đã lâu lắm, cô không được nghe những lời nói đẹp thế của con người. Cô chỉ toàn sống giữa những tiếng kêu say rượu, những giọt nước mắt cuồng loạn giữa làn hơi nóng của những đêm Samovar. Ôi, cái tiếng nói của Stéphane, tiếng nói như của người đi tìm nguồn nước.
- Trời, đẹp biết bao - Stéphane thầm thì.
Trong khi tiếng hát bí hiểm của đám người lang thang đang vang vọng, thì một người di-gan thong thả đứng lên, như theo một tiếng gọi không thể cưỡng lại được. Người ấy mặc một chiếc áo cánh màu đỏ quả phúc bồn tử, thắt chiếc dây lưng thẫm hơn và chiếc quần đùi bồng màu vàng. Gương mặt rộng và bẹt, hai mắt xếch, lưỡng quyền xuôi, như người nhập định. Bằng những động tác rất nhẹ nhàng, người ấy bắt đầu nhảy múa. Người ấy không thay đổi chỗ và tất cả điệu múa ở hai đầu gối, ở hai vai run rẩy và ở hai bàn tay chậm rãi đưa ngang trán. Nhưng những cử chỉ thô sơ, nụ cười giữa đôi môi đỏ hé mở chứa đựng bao nhiêu niềm tin và say sưa khiến Stéphane nghĩ đến những vị thần thiêng của sồng Nin, của cao nguyên Tây Tạng và của sông Hằng.
Bỗng chốc bầu không khí bí hiểm ấy bị xuyên ngang bởi một tiếng huýt sắc lẻm như dao. Đó là tiếng huýt của ông hoàng Fédor phát ra bằng hai ngón tay cho vào miệng.
- Hê! Hê! Fédor hú lên.
Thế là bỗng chốc, như một trận lốc, một cơn cuồng nhiệt bung ra. Chính những người đàn ông, đàn bà mới đây vừa biểu hiện nỗi u buồn của những bộ lạc lang thang bằng những hòa âm cực kỳ tế vi như những dòng suôi nhỏ, dường như bỗng chốc lại bị xâm chiếm bởi một cơn điên loạn phát ra bằng những tiếng hét chói tai. Với một khuôn nhịp phóng túng mỗi lúc mỗi tăng gấp tiết tấu, với những con mắt sáng lên, những mạch máu căng phồng, họ ca ngợi rượu, sự hoan lạc, sự dâm đãng bằng những giọng mê sảng và dường như họ rên lên vì những nỗi vui không chịu nổi. Những tiếng huýt như còi của Héridzé, những tiếng hét kiểu kỵ sĩ của Fédor, những tiếng vỗ tay của mọi người ngắt nhịp một cách ma quái. Những nhạc công vĩ cầm sốt ruột mở túi đàn, những nghệ sĩ ghi-ta rung lắc cây đàn một cách man rợ. Và kiệt sức sau một đêm được tạo ra toàn bằng những tiếng hát, những điệu nhảy, những bản nhạc và rượu, tất cả họ vẫn chỉ nghĩ đến hát, nhảy, chơi nhạc và uống rượu nữa...
Hélène và Stéphane không hề ý thức được điều này, cứ rót đầy cốc và không ngừng uống cạn. Họ không hề biết gì nữa, cả thời gian, cả địa điểm, chỉ biết lúc này rất đẹp và thân thể họ dường như dịu dàng gắn chặt với nhau. Và cả hai cùng run rẩy khi nghe tiếng Anton Ivanitch nói bên trên hai mái đầu chụm lại.
- Tôi đi đây!
Cả hai quay lại nhìn anh, ngơ ngác không hiểu gì, trong khi Anton say rượu mà đầu óc vẫn tỉnh:
- Chín giờ rồi! - Anh nói, - ba mươi phút nữa, chuyến tàu của tôi chuyển bánh.
- Này, hãy để mặc con tàu của cậu, - Stéphane cười sung sướng. - Chúng ta bất cần tất cả.
- Hà, hà, cậu đã hoàn thành cuốn sách của cậu rồi - Anton trầm giọng bảo bạn - nhưng tôi, ở nơi kia, công việc của tôi chưa xong. Nếu tôi có uống nhiều gấp mười lần, tôi cũng phải đi.
Rồi anh tiếp:
- Hélène Borissovna, chúng ta sẽ gặp lại nhau. Nhưng, nếu có khi nào đó, cô có ý tưỏng muốn chết – sẽ có lúc như thế đấy – hãy gọi tôi.
- Nhưng không, không - Stéphane kêu - chúng tôi tiễn cậu.
Trên ngưỡng cửa của nhà hàng, mặt trời dọi vào giữa mặt, Hélène phải tựa vào cánh tay của Anton cho đỡ lảo đảo.
- Này chúng ta đang ở giữa Paris - cô thốt lên - mà tôi cũng không biết nữa. Còn những người khác ở kia, trong nhà hàng Cá Tầm ấy, họ có biết anh ra đi không?
Cô cười nấc lên rung cả người, trong khi cô lắng nghe những tiếng ồn ào của bữa tiệc vẫn còn tiếp tục giữa những người di-gan.
- Cô có muốn chúng tôi đưa cô về nhà trước không? - Irtych dịu dàng nói. - Rất gần thôi và tôi còn thì giờ.
- Sao? - Hélène hỏi. - Anh tưởng tôi say ư? Vậy là anh chưa biết rõ tôi, mặc dầu hai con mắt anh sắc như hai mũi khoan. Nào thôi, gọi một chiếc taxi. Chúng tôi tiễn anh và tôi sẽ tiếp tục với Stéphane.
Họ lên xe và trong khi cô lái xe đưa họ về ga phía Bắc, Hélène bảo:
- Tôi gọi anh ấy bằng tên Stéphane thật kỳ. Tôi mới quen anh ấy thôi và trước đây, khi đọc sách của anh ấy, tôi rất sợ. Một nhà văn lớn mà ! Rồi sao nữa? Một người say rượu lớn.
Trên sân ga lúc sắp bước lên toa, Irtych chợt kéo Morski và khẽ bảo anh:
- Hãy chú ý đến cô ấy nhé, tôi xin cậu, Stéphane. Hãy giữ gìn cho cô ấy trong mọi chuyện. Và nếu có thể, ngăn cô ấy uống rượu.
Sau khi ôm hôn Stéphane, Anton đóng cửa toa và cho đến lúc tàu chuyển bánh, không nhìn hai người.
Chỉ còn lại hai người, Stéphane và Hélène, mặc dầu say, cùng cảm thấy ngượng nghịu.
Họ cảm thấy gắn bó với nhau, đồng lõa trong cùng một ý nghĩ, một ham muốn, nhưng không dám nói ra bằng lời hay bằng cử chỉ. Lúc nãy, trong không khí ồn ào của cuộc truy hoan ở nhà hàng Cá Tầm, tất cả đều dễ dàng. Nhưng, giữa những người qua lại, và chỉ còn hai người với nhau, họ ngập ngừng. Lối sống văn minh thức tỉnh họ, họ thấy cần phải có sự chuẩn bị lâu hơn.
Trong giây lát, cả hai đều có ý nghĩ quay lại nhà hàng để tìm lại cái không khí mãnh liệt, nguyên sơ, giúp cho họ đỡ phải giữ ý. Nhưng buổi sáng mùa hề tươi đẹp đã làm họ tỉnh táo hơn. Trời nắng lớn và bầu trời cao vút. Họ tần ngần đứng trên mảnh sân trước ga và các hành khách mặc dầu vội vã vẫn dừng lại một chút để ngắm người đàn bà mặc bộ quần áo hóa trang kia. Hélène và Stéphane cảm thấy mỗi lúc mỗi ngượng hơn. Tuy nhiên họ cũng cảm thấy không thể rời nhau ra được.
Để có một không khí thích hợp, Stéphane đề nghị:
- Chúng ta đến rừng Boulogne đi!
- Tôi thích lắm! Đã ba tháng nay, tôi không rời khỏi Pigal.
Nhắc đến Pigal cô chợt thấy như say lại. Suốt dọc đường, cô chỉ toàn nói những câu đầu Ngô mình Sở và cười vô cớ như một người dở hơi. Thỉnh thoảng cô lại nhắc mãi một câu:
- Anh là người biết hết các từ hiếm, những từ có sức mê hoặc, anh hãy giải nghĩa hộ Pigal là gì?
Rồi như trong cơn mê sảng, cô nói đến Fédor, đến cô Nadia bị đuổi việc, đến Litchourine, đến cái cốc đập vào mặt Terhane, đến buổi sáng với những người Kavkaz ở nhà hàng Lesghine, đến Olga người đàn bà cưỡi ngựa, đến những ngày cô bị hoảng loạn. Bất chợt, Hélène im bặt. Họ vừa vượt qua cửa Dauphine.
- Ôi, cây, bao nhiêu là cây, - Hélène tấm tắc khen thầm. - Cám ơn anh Stéphane yêu quý, anh đã cho em được biết những cảnh này.
Trong cơn hứng khởi, cô cảm thấy Stéphane đúng là một người đàn ông có tài phù phép đã kéo cô ra khỏi cái vòng định mệnh ở đó cô đang giãy giụa, dù chỉ ra khỏi trong một buổi sáng. Còn Stéphane, anh bị xâm chiếm bỏi một khát khao cháy bỏng biết mấy khi anh cảm thấy giọng nói của Hélène toát lên một nỗi thất vọng đam mê và một niềm âu yếm đa tình đến thế.
Khi xe hơi đến trước bến thuyền bên hồ, Hélène dừng xe lại:
- Em muốn đi chơi trên hồ.
Chiếc ca-nô ra khỏi bến mang theo một người đàn bà mặc quần áo di-gan và một người đàn ông có cái đầu dị dạng, lúc này rừng Boulogne đã đầy các khách đi dạo, họ vừa cười vừa nhìn theo cặp nam nữ kỳ cục ấy. Stéphane chèo rất dở, mặt trời lại làm lóa cả mắt anh, dọi hàng nghìn ánh lửa nhấp nháy vào đôi kính dày cộp. Hélène thả bàn tay lướt trên mặt nước. Cô nói:
- Mát quá anh ơi, được tắm một cái thì thú quá.
- Không, chớ, chớ, - Stéphane kêu, - không làm thế được.
Chỉ cần câu nói ấy đủ cho Hélène quyết định:
- À, anh sợ ư? Được, anh nhìn đây!
Đột nhiên, cô nhảy xuống. Stéphane ngạc nhiên ngớ người ra. Hélène chìm xuống vừa vì say rượu vừa vì bị quấn trong bộ quần áo lùng thùng. Thế là anh bám lấy hai vai cô, và trong khi chiếc thuyền nghiêng hẳn về một bên, anh vất vả kéo cô vào trong.
Cô vừa cười vừa sặc và bảo:
- Nữa, em muốn nữa, nóng quá là nóng.
Stéphane không đáp, chèo thuyền thẳng vào bến. Chẳng hiểu sao, anh nghe tiếng Irtych văng vẳng bên tai. "Cậu ấy đã dặn mình phải chú ý đến Hélène, vậy mà cô ấy suýt chết đuối!” Stéphane nghĩ thầm. "Cậu ấy còn biết nhiều chuyện khác vì cậu ấy bảo mình phải giữ gìn cho cô ấy. Nhưng giữ gìn cái gì nhỉ?"
Khi hai người đã lên được bờ hồ và những người đi qua xúm lại xem họ, anh cuống quýt đẩy Hélène lên xe.
- Địa chỉ của em ở đâu? Nhanh lên, - anh nói.
Cô đưa tấm thiếp cho người lái xe, anh này rất bực mình thấy các tấm đệm của mình đều bị ướt sũng. Chiếc xe lặng lẽ lăn bánh được ít phút. Bỗng chốc Hélène bắt đầu run lên rất mạnh khiến hai hàm răng va vào nhau lập cập. Cô kêu lên:
- Tôi chết mất nếu không được vài hớp rượu.
Cô bảo xe dừng lại trước một nhà ăn nhỏ trong rừng. Những người bồi đang lau sàn hoảng sợ thấy một người đàn bà say mặc bộ quần áo sặc sỡ bước vào, đầu quấn chiếc khăn xanh, ướt lướt thướt.
- Cô ấy cần sưởi ấm, - Stéphane nói.
- Được, - một người nói, - tôi sẽ dẫn cô ấy đến nhà sấy.
Anh ta dẫn hai người xuống ba tầng hầm bằng một cái thang rất dốc, Hélène suýt ngã mấy lần. Họ xuống một phòng nhỏ đầy than và có một lò sưởi.
- Mang cho tôi một chai cô-nhắc và một chiếc bánh xốp, - Hélène nói.
Hơi nóng của căn hầm làm cô khoan khoái, chỉ có bộ quần áo ướt làm cô khó chịu, uống vài hớp rượu rồi, cô cứ muốn cởi quần áo ra. Cô tụt hết áo váy và coóc-xê xuống đất.
Stéphane, hai đầu gối run run, nhìn thân thể cô đầy đặn nở nang. Nhưng Hélène không để ý. Cầm cốc rượu trong tay, cô tựa mình vào thành lò sưởi cho hơi ấm thấm vào từng lỗ chân lông. Stéphane hết sức nhẹ nhàng nhích lại gần và giơ hai bàn tay về phía mặt cô. Nhưưg Hélène vội tránh ra và kêu lên:
- Không, không, anh không được lợi dụng tôi vì tôi say. Nhiều người đã thử, nhưng không ai đạt được.
Cô sực tỉnh, biết là mình đang trần truồng, vội vàng mặc quần áo vào. Hai người trở về thành phố cùng câm lặng, cùng e ngại nhau. Nhưng về đến khách sạn của Hélène, anh đi theo, cô không phản đối. vể đến phòng, việc đầu tiên là cô gọi một chai cô-nhắc. Hai người lặng lẽ uống, gương mặt cả hai đều cau có. Một cơn say nặng nề chiếm lấy họ. Cuối cùng, không đừng được nữa, cô nằm xuống. Stéphane nằm duỗi bên cạnh cô.
- Không, không, em không muốn, - Hélène vừa thầm thì vừa đưa hai tay và cả hai chân ôm choàng lấy Stéphane như sợ anh biến mất.
❀ ❀ ❀
[1] Trưởng niên.
