Stéphane là người không thể biết yêu. Anh quá thiên về một thế giới huyền ảo đến mức anh không thể hiểu được những người sống một cách đúng đắn. Đối với anh, họ chỉ là những chất liệu để anh nhào nặn.

Stéphane đối xử với tất cả mọi người một cách tử tế, lòng tử tế ấy có cái gì tự nhiên, nên thơ, lại có phần nhân từ, chất phác. Giọng nói dịu nhẹ của anh – giống như giọng nói của người dụ chim và người tìm nguồn nước – tưởng như giúp ta hiểu hết tính cách của anh, nhưng cuộc sống bên trong của anh, cuộc sống đích thực của anh lại quá đặc biệt, quá độc đáo và kín bưng đến mức anh không thể chia sẻ điều gì cho bất cứ ai. Chỉ đôi khi lũ trẻ con đầy trực giác, hoặc những con người còn quá gắn bó với đất đai và những chuyện thần kỳ của đất đai như Irtych, mới thông cảm với anh được...

Tuy nhiên, cũng có một luồng thông cảm ngầm giữa Stéphane với loài người, đó là sự ham muốn đàn bà rất mãnh liệt. Nhưng ngay sau khi cơn thèm khát đã đi qua rồi, thì người đàn bà mà anh vừa ôm ấp, khát khao đó, anh lại coi xa lạ như bất cứ ai trong cõi đời này...

Bản năng sâu xa thầm bảo anh hãy tránh xa những người đàn bà tìm cách xâm phạm vào nỗi cô đơn của anh và thâm nhập vào mảnh đất nơi anh đang thả cho những đam mê và những nỗi lo lang thang vơ vẩn. Vì thế anh đã có những người tình kỳ lạ mà bạn bè anh không chịu nổi: những cô hầu, những cô thợ giặt, những cô gái điếm; hoặc có những cô tế nhị hơn một chút thì họ cũng đều đờ đẫn, cũng đều lười biếng về mặt tinh thần như các cô kia.

Người ta thường nói một kẻ hà tiện bao giờ cũng chọn những người xung quanh mình thế nào đó để có thể giấu họ được cái tráp tiền của mình. Đó cũng là cái cách mà Stéphane làm để giấu diếm những hoạt động sáng tạo của mình.

Sau giây phút mà hai thân thể biết nhau lần đầu, Hélène và Stéphane cùng lăn ra ngủ như chết, để nguyên cả quần áo. Lúc ấy vào buổi chiều.

Người bồi đến báo giờ ăn cho cô theo lệ thường vào buồng không gõ cửa chẳng hề ngạc nhiên thấy một người đàn ông nằm cạnh cô, bèn khẽ lay cô. Cô mở đôi mắt ngây dại, bảo: "Để tôi yên!” rồi lại rơi vào cơn mê mệt. Vera Petrovna không thấy Hélène đi làm, lo lắng phái Ludmilla đến, Ludmilla đã gọi cô và Stéphane dậy. Hai người nhìn nhau giây lát chưa kịp hiểu ra sao, họ lờ mờ nhớ lại những việc xảy ra khiến cho hai người nằm sát bên nhau, ngượng ngùng chờ Ludmilla đi khỏi.

- Nhanh lên, nhanh lên, phải đi thôi - Hélène nói.

Cô chỉ kịp lau mặt và vội vàng trang điểm. Cô đang tô son lên môi thì Stéphane nửa tỉnh nửa mơ định ôm choàng lấy cô. Cô đẩy anh ra vẻ kinh tởm.

Nhưng lúc bước ra, cô chợt đưa hai bàn tay nóng bỏng vòng quanh cổ anh và ghì gương mặt dị dạng dâm đãng của anh vào mặt mình. Và anh, đầu óc đờ đẫn theo cô đến Samovar.

Anh được mọi người đón tiếp thân mật và nồng nhiệt. Niềm vui của đêm trước, còn hơn cả sự hào phóng của Anton Irtych, đã làm cho mọi người quý trọng Stéphane. Đại tá Litchourine đã dẫn anh đến chỗ bàn tốt nhất và thăm hỏi sức khỏe anh, các nhạc công trổ tài chơi một điệu nhạc thật hay để tặng anh; những thành viên dàn đồng ca mỉm cười đồng tình với anh. Tất cả những điều đó diễn ra không hề có ý vụ lợi, mà chỉ để tỏ lòng quý mến một con người biết hưởng thụ một đêm rượu. (Những người của Samovar quá sành về nghề nghiệp để biết trong hai người bạn, Anton và Stéphane, ai đã là người chi tiền).

Không khí thân tình ấy làm cho Stéphane cảm thấy vui vui và khi anh thấy xung quanh mình hội họp những gương mặt đẹp của Hélène, của Vera Petrovna và Fédor, anh hoàn toàn sung sướng. Bà ca sĩ di-gan hát khe khẽ, và chỉ riêng cho anh, những bài than van buồn thấm thía. Fédor, dáng ẻo lả mà đầy sức mạnh, một tay đặt vào con dao nhọn, như một người lính gác cao quý canh cho niềm vui, và đôi môi thẫm màu của Hélène như một lời hứa đầy khoái cảm.

Riêng Hélène, cô không nghĩ điều gì cả. Những ánh đèn, những điệu nhạc, tiếng ồn ào của nhà hàng và sự mệt mỏi làm cô thiếp đi. Chỉ có thời gian trôi đi quá nhanh và cô không nhận ra cái nếp quen thuộc của mọi đêm nữa, vì trước mặt cô lúc này là một thân hình cao lớn và gầy gò đang cử động; sự vụng về của người ấy làm cô se lòng, và gương mặt kỳ lạ của người ấy với những biểu hiện lẫn lộn của cả tài năng, sự xấu xí và tâm hồn trẻ thơ, vẫn thỉnh thoảng mỉm cười với cô.

Stéphane rất muốn Rizine đến đây với họ và bằng cái vẻ đẹp duyên dáng, giúp cho anh quên đi việc anh đã vô tình xúc phạm đến ông hôm trước. Sự chân thành của ông hoàng, vẻ mơ màng phảng phất trong mắt ông, nhất là giọng nói tuyệt diệu của ông cất lên không do cố ý tạo ra mà do trực giác lạ kỳ, những cái này thường đem lại cho ông sức quyến rũ ghê gớm mỗi khi ông muốn. Hélène chưa từng cảm nhận được ảnh hưởng đó đối với bản thân mình, cô thử nhìn vào một nét sống động hiện lên và run rẩy trên gương mặt bất động của Rizine. Và cô hoảng sợ khi thấy sống dậy một tâm hồn cho đến lúc này vẫn được chính cái chết của nó che chở.

Nhưng xen lẫn với nỗi sợ hãi ấy là một cảm giác hết sức dịu dàng. Giữa tất cả những người đàn ông, đàn bà ấy của Pigal – những người đang thèm khát, lo sợ và mê hoảng, không nhìn thấy chân trời nào khác hơn là những nhà hàng mở đêm, một cộng đồng mà Hélène đã quen như người nhà – có một con người cực kỳ ngây thơ, mơ mộng, đầy trìu mến và hồn nhiên, và từ xa đến với cô.

Bỗng nhiên, Hélène cảm thấy có cái gì đó như vừa cắn nhẹ vào trái tim mình. Thì ra Vera vừa hát xong một bản romance và Stéphane khẽ vuốt mái tóc trắng đẹp của bà. "Tại sao chị ấy lại ngồi gần anh mà mình thì ngồi trước mặt?" Hélène nghĩ thầm và cảm thấy đau nhói như chưa từng thấy.

Cô hỏi bằng một giọng mà cô không thấy hết vẻ khiêu khích:

- Chị đã xong chưa, chị Vera? Em cũng hát được chứ?

- Tất nhiên rồi, em thân yêu, em biết chị muốn nghe em biết bao!

- Vậy thì chị để em ngồi chỗ ấy trên ghế tiện hơn.

Bà di-gan nở một nụ cười đồng lõa khiến Hélène đỏ mặt, nhưng cô cũng không biết là vì ngượng khi thấy người khác đoán được ý mình, hay vì bằng lòng được ngồi gần Stéphane. Và cô để hết tâm hồn vào một bài hát cháy bỏng, ở đó có cả nỗi vô tâm, niềm say sưa và tình yêu chăn gối.

Thế là thói quen cũ lại kéo theo hệ quả khó tránh của nó. Tiếng ca và điệu nhạc kích thích thèm rượu, rượu đòi hỏi ca và nhạc. Khi Samovar đến giờ đóng cửa, đã có Cá Tầm đón Vera, Hélène và Stéphane. Cũng như hôm trước, họ lại tìm thấy ở đây những người di-gan, rượu Vodka, rồi lại như hôm trước, khi mặt trời lên cao trên thành phố, Stéphane và Hélène lại trở về khách sạn của cô, ở đó hai người lặng lẽ gắn bó với nhau.

Vài bốn ngày trôi qua, ngày nào cũng diễn lại những cử chỉ ấy, theo một nhịp ấy, bởi vì không gì nhàm chán hơn, nhưng cũng không gì đòi hỏi hơn là những thói quen ban đêm. Hélène và Stéphane cứ nửa đêm là đến Samovar, một lúc sau là Rizine, Vera và Fédor đến tiếp. Chỉ một lúc lâu sau là họ bắt đầu say – cứ như là do một sự tiền định, vì từ đêm đến sáng rất dài. Rượu nuôi cho hai người một niềm vui cứ tăng lên không ngừng và họ đi đến các nhà hàng Nga nhỏ hẹp để uống nữa và cuối cùng, cơn mỏi mệt vứt hai người lên chiếc giường của Hélène, người nọ thèm khát người kia. Chỉ đến đêm sau họ mới lại tỉnh dậy để bắt đầu vòng quay mới.

Trong cuộc sống mộng du ấy, không có thời gian vật chất để Stéphane bình tĩnh lại, để Hélène kiểm ưa lại những tình cảm của mình. Tất cả tan biến đi, tiêu tan đi trong một làn khói để lại cái đầu trống rỗng, chân tay mất máu, làn khói ấy chỉ có rượu mới xua được đi trong vài tiếng đồng hồ. Trong quãng thời gian ngày không ra ngày, đêm không ra đêm ấy, Hélène và Stéphane không trao đổi với nhau quá hai mươi câu nói yêu đương. Nhưng mỗi buổi sáng, thần thể họ gắn chặt với nhau bằng một thói quen sâu sắc hơn, khoái cảm hơn.

Đôi khi, trong những giây lát tỉnh táo ngắn ngủi, nhìn khuôn mặt dị dạng của Stéphane, Hélène ngạc nhiên không hiểu sao mình lại cảm thấy biết bao vui sướng trong vòng tay của anh, thế mà trong những cánh tay đẹp đẽ của Fédor thì mình lại cảm thấy một nỗi chán chường buồn thảm. Khi hiểu rằng mình đã thoát ra khỏi những ràng buộc về đạo đức, lại bị khống chế bởi một tình cảm không thể nắm bắt được, đến nỗi cuối cùng đã rơi vào cuộc sống thể xác, Hélène buồn rầu nghĩ thầm:

- Thế là mình đã sa ngã không thể cứu vớt được rồi. Mình đã vui thú với người đàn ông đầu tiên vừa đến, ngay cả với người chẳng có chút gì đẹp đẽ, chẳng khác gì những cô gái dễ dãi nhất.

✦ ✦ ✦

Do bản chất của anh, Stéphane không biết tính toán tiền nong, nhưng vì lúc nào anh cũng mang tất cả số tiền anh có ở trong người, nên việc đó cũng không khó khăn lắm. Buổi sáng mà anh rút ra từ cái túi Trung Quốc đầy những chữ nho tờ giấy bạc một nghìn phrăng cuối cùng của số tiền bán bản thảo, anh hiểu rằng từ nay nhà hàng Samovar sẽ đóng cửa đối với anh. Việc này làm anh bàng hoàng, không phải vì anh sợ cái nghèo (trong số người Nga di cư, anh là người quen nhất với cái nghèo từ thời niên thiếu và quen sống lần hồi từng ngày), mà do bắt buộc phải từ bỏ một loạt những thứ đã trở thành rất quen thân với anh: lòng yêu mến của tất cả nhân viên nhà hàng, đôi vai của ông hộ pháp Litchourine, mái tóc của Vera Petrovna và cặp vú của Hélène. Rồi những bài hát và rượu.

Stéphane đang nuối tiếc những cái đó thì người ta đến trả lại số tiền lẻ thừa của tờ giấy bạc cuối cùng. Anh đuổi họ đi vì đám bạn quen tháp tùng đã kéo anh đi và anh muốn được hoàn toàn hưởng thụ buổi sáng cuối cùng ở khu Pigal này.

Chưa bao giờ anh tỏ ra vui vẻ, quyến rũ và nói nhiều như hôm nay. Cái cảm giác sắp phải rời bỏ con người này, không được nghe tiếng hát của họ gợi ra trong đầu óc của anh màu sắc và cuộc sống những nhân vật của anh. Những gương mặt của những con người ấy, anh không nhìn thấy nữa, họ chỉ còn là những kỷ niệm, có nghĩa là Stéphane đã biến hóa họ theo những yêu cầu của những mơ tưởng của anh. Và tình yêu mà Stéphane chưa từng có và sẽ không bao giờ có đối với Hélène, anh lại cảm thấy nó khi anh nghĩ rằng sẽ không gặp được cô nữa và cô đã thành một mộng tưởng của anh rồi.

Sáng hôm ấy, người mà bàn tay anh ve vuốt vô cùng âu yếm không phải là Hélène, cô "di-gan giả" kia, mà chính là một hình tượng lý tưởng, anh nói với con người hình tượng ấy bằng giọng nói nồng nhiệt nhất về những dòng nước, những khu vườn, những đàn ong với những bí mật của chúng và những nàng tiên của chúng. Nhưng người đang nghe anh nói lại chính là Hélène. Hélène lim dim đôi mắt vô cùng biết ơn anh.

Hạnh phúc đã khiến Hélène không uống rượu say như các đêm trước, và khi hai người cùng trở về căn buồng của cô, cô reo lên:

- Ôi, Stéphane, Stéphane, cuộc sống của em, anh đã nói chuyện với em hay biết bao, anh đã nói hay quá ! Em yêu anh biết chừng nào!

Cái từ "yêu" này, cô chưa từng nói bao giờ, cô đã nghe quá nhiều, đọc quá nhiều, và thấy nó nhàm và tồi tệ quá; lúc này, từ ấy bỗng làm cô sững sờ vì sự dịu dàng vô biên mà cô đã nói ra, âm vang của nó làm cô đờ đẫn. Cô ngồi lặng lẽ, môi nở nụ cười hoan hỉ, gương mặt toát lên một vẻ trong sáng và trang trọng như một cô dâu.

"Mình yêu anh ấy, mình yêu anh ấy – cô nghĩ, mọi việc trở thành giản dị và đẹp đẽ. Và niềm sung sướng thể xác, và những ngày vừa rồi đi quá nhanh. Anh ấy đã cứu mình, anh ấy nâng mình lên cao, rất cao. Thế mà mình chưa xứng đáng bao nhiêu".

Sự hứng khởi của Hélène không làm Stéphane ngạc nhiên. Anh còn đang xúc động sâu sắc vì tất cả những hình ảnh anh đã cảm nhận, anh đã sống trong những giờ vừa qua. Và anh nhìn Hélène với con mắt thản nhiên, không thèm muốn.

Hélène nghĩ thầm: "Anh không chỉ sống bằng xác thịt như mình đã nghĩ về anh, như mình đã nghĩ về mình. Mình đã bị tác động của rượu. Anh ấy sẽ còn chuyện trò với mình. Chúng ta sẽ đến rừng Boulogne, đến những miền quê. Anh sẽ chỉ cho mình các loài cỏ, các loài côn trùng, rồi hai ta cùng trở về đúng giờ đi làm ở Samovar. Chúng ta sẽ không uống rượu nữa. Và tất cả mọi chuyện sẽ êm ả và sâu lắng như tiếng nói của anh.”

Stéphane lại gần cô, ôm hôn mái tóc cô và nói:

- Chia tay em Léna thân yêu, anh phải đi, em hãy ngủ ngon.

-      Sao vậy? Anh cần mua thứ gì chăng? - Cô âu yếm hỏi. - Bảo người bồi như mọi ngày không được ư? Hay anh cần thăm một người bạn? Ngày mai anh đi gặp cũng được.

Stéphane lúc lắc cái đầu to và thanh thản trả lời:

-      Không, anh về nhà anh, anh không còn tiền nữa.

Hélène chưa hiểu ra, nhưng cô bắt đầu sợ. Cô lo lắng nói:

-      Anh có khối thì giờ để đi kiếm tiền.

-      Em tưởng anh chỉ về nhà để tìm tiền bạc ư? - Anh vui vẻ trả lời - Không, em yêu, anh không còn gì cả.

-      Sao vậy?

Stéphane nhún vai tỏ vẻ bất lực, môi vẫn nở nụ cười.

-      Nhưng, anh Stéphane, nhưng bao giờ anh gặp lại em? Mai ư? Không? Ngày kia ư?

-      Em biết đấy, anh ở xa lắm. Anh chắc rằng em cũng không biết cả tên của chỗ ấy nữa: Công viên Montsouris. Lại còn đường xe buýt, đường métro – anh cũng không biết, ngay cả sáng nay, anh sẽ đi bằng cách nào. Và, một khi về đến cái hang của anh, anh sẽ không ra khỏi đó nữa đâu.

Anh vẫn nói với vẻ lịch sự thường ngày, con mắt nhìn ngây thơ. Và cái vẻ tự nhiên, dễ dãi ấy, hơn cả những lời anh nói, làm cho Hélène cực kỳ đau buồn. Cô có cảm giác kỳ lạ là mình không còn là một con người, như một cái bóng mờ mờ mà Stéphane đi qua.

-      Thế là hết với Pigal, - anh nói.

Nghe câu ấy, một luồng máu dâng lên đôi má xanh xao của Hélène. Vậy là, đối với anh, cô chỉ như một đồ vật giữa bao nhiêu đồ vật của cái xóm chơi đêm này thôi ư, không hơn cả một cái áo rách, một chiếc đàn ghi-ta? Nhưng tính kiêu ngạo đã làm cô nén được cơn giận và nỗi dằn vặt.

-      Thế thì vĩnh biệt, - cô nói. Và cô quay vào chiếc gương của bồn rửa mặt như để tẩy trang. Nhưng mắt cô lại dán vào mấy đồ dùng vệ sinh mà Stéphane đã mua và để lẫn vào với những đồ dùng của cô. "Anh ấy sẽ không bao giờ dùng đến chúng nữa... Hãy vứt chúng đi...", cô nghĩ thầm. Và anh vừa định bước ra cửa thì cô chặn đường anh và rền rĩ:

-      Không, Stéphane, anh yêu, không thể được!

-      Nhưng, sao thế em yêu? - Anh hỏi, ngạc nhiên vì thấy gương mặt cô đột nhiên bị phờ phạc.

-      Vì anh ra đi, anh bỏ em.

-      Anh không hiểu, anh cần phải đi mà.

-      Nhưng không, không được... Em đồng ý... anh không thể đến Samovar, nhưng anh không buộc phải bỏ em. Chúng ta cùng ở trong một thành phố. Thấy không, anh hãy nghĩ đi!

Cô đọc thấy trên mặt anh một nỗi sợ hãi lạ lùng trước viễn cảnh phải đi qua thành phố Paris, phải tính toán những giờ gặp, hẹn nhau, khi cô thôi không bực mình về sự im lặng của anh nữa. Cùng lúc ấy, cô cũng hiểu rằng nếu anh bước qua ngưỡng cửa phòng cô, cô sẽ không gặp lại anh được nữa.

-      Anh ơi, anh đừng đi, anh đừng đi, - cô tha thiết nhắc đi nhắc lại. - Giờ đây, em yêu anh vô cùng. Biết thế sáng nay anh đừng nói với em những lời như thế.

Cô nắm lấy hai cổ tay anh. Trong khi anh đứng lưỡng lự và sợ hãi thấy cô giữ riết, Hélène nhận thấy lần đầu tiên trong đời, lòng kiêu ngạo – cái sức bật của cô – đang chùng lại.

"Mình van xin anh ấy, mình van xin anh ấy", cô nghĩ thầm và cảm thấy hoảng sợ hơn là xấu hổ.

-      Nhưng, trả lời em đi! - Cô kêu lên giận dữ và thất vọng, điên cuồng. - Đừng bắt em phải ăn xin lần nữa.

Tiếng kêu the thé làm Stéphane lùi lại. Anh xoa hai bàn tay lên trán như để làm rõ hơn những ý nghĩ của mình, và cuối cùng, để biết được cô muốn gì ở anh, cô gái ngơ ngác này.

-      Này em - anh hết sức dịu dàng. - Anh đã giải thích rõ rồi. Anh không có gì để sống ở đây.

Gương mặt anh như mặt một đứa trẻ lạc đường một lần nữa làm Hélène dịu lại. Không phải là anh ấy thích thú thấy cô phải hạ mình, anh ấy có biết ngay cả thế nào là kiêu ngạo không? Anh ấy đơn giản như một câu chuyện không vòng vo, lắt léo. Tại sao cô không nói với anh một cách đơn giản? Có thể cô sẽ thuyết phục anh nhanh hơn. Cô vòng hai tay qua cổ anh, kéo anh ngồi xuống giường và ngồi nép sát vào anh.

-      Anh có lý - cô vui vẻ bắt đầu. - Em đã cáu gắt như một con điên. Nhưng anh biết đây, tất cả những đêm ấy đã làm suy sụp thần kinh của em. Anh yêu, anh hãy nghe em. Chừng nào anh còn ở lại đây với em, em sẽ không lo việc mời khách uống nhiều chai nữa. Nhưng nếu em muốn (một niềm kiêu hãnh lạ lùng ánh lên trong mắt cô) em có thể kiếm đủ tiền ăn cho cả hai chúng ta. Còn buồng, chúng ta đã có rồi. Anh hãy nghe em, rồi anh sẽ trả lại em tất cả. Em sẽ nhận cả quà tặng của anh khi anh viết xong một quyển sách mới. Anh sẽ không đến Samovar nữa, em sẽ không uống rượu nữa và sẽ về nhà ngay sau giờ nghỉ việc. Anh sẽ ngủ ngon và anh có thể làm việc.

Stéphane cảm thấy dễ chịu về sự dịu dàng và hơi ấm của cơ thể cô, cười ngây thơ:

-      Anh làm việc ở đây ư? Em thật kỳ.

-      Sao? Em sẽ thu xếp một cái bàn và buổi sáng ở đây sẽ yên tĩnh.

Anh bất giác nhích xa cô. Anh nghĩ đến sự cô đơn nhẹ nhõm, nghiêm chỉnh mà anh cần có để viết.

-      Nhưng mà, em ơi, ngay nếu anh có một căn hộ rộng mười phòng mà anh cảm thấy có em trong đó, anh cũng không thể viết nổi một dòng.

Hélène không mếch lòng vì câu nói ấy, bởi vì đối với tài năng, cô vốn có lòng trân trọng, có thể nói là mê tín. Và cô cũng cảm động nghe Stéphane nói về công việc của anh. Đây là lần đầu tiên cô được nghe anh tâm sự về điều cốt yếu của đời anh.

Hélène lấy tay vuốt ve vầng trán của Stéphane và thì thầm:

-      Em rất muốn biết bên trong vầng trán này, mọi cái sắp xếp ra sao?

Chưa bao giờ Hélène có thể tưởng tượng rằng gương mặt hiền từ và ngây thơ của Stéphane trong chốc lát lại trở thành kín bưng, khắc nghiệt và ngờ vực đến thế. Chính vì anh vừa nhận ra trong câu hỏi âu yếm của cô một điều tối kỵ: đó là kẻ thâm nhập, người khách lạ, kẻ soi mói, kẻ tò mò muốn đi sâu vào cõi ấy là nơi, khuất sau con mắt nhìn và tiếng nói của những con người, anh đã giàu những vẻ đẹp mà anh gìn giữ suốt đời.

Anh bước vài bước trong phòng và nói:

-      Anh xin em, đừng hỏi gì anh về chuyện ấy nữa.

Hélène áp hai bàn tay lên cổ họng như để giữ lại một tiếng rú. Anh ấy nói gì vậy? Nhất là cái giọng. Cứ tưởng như Stéphane nói với một mụ ăn cắp!

-      Thôi đi! - Cô kêu lên. - Thôi đi! Cút đi! Sao anh đối xử với tôi như vậy? Vì anh quen tôi trong một nhà hàng có rượu sâm banh chăng? Hãy thú thật đi. Mặc dầu cái vẻ ngây thơ và khoan dung của anh, anh cũng như những kẻ khác, hèn nhát và tồi tệ như họ. Anh có quyền gì mà mạt sát tôi? Cái điều mà tôi hỏi anh có gì là ghê tởm, là đáng phản kháng? Vậy anh cho tôi chỉ đáng nhiều nhất là làm vui cho anh ư? Nhưng một lời từ giã, một lời tin cậy, tôi cũng không đáng sao? Nhưng anh không nhìn tôi xem, tôi không hoàn toàn giống một người con gái sao? Tôi đâu kém những người đàn bà mà anh đã biết. Anh sẽ cười, nhưng anh là người tình đầu tiên của tôi, trước anh, có Fédor trong một đêm, chỉ một đêm, và nếu tôi kể lại cho anh, anh sẽ hiểu. Nếu anh hỏi, tôi sẽ không giấu anh điều gì. Nhưng cuộc đời tôi thực sự có thể làm gì cho anh? Anh đã đến, anh đã đem lại cho tôi lòng yêu cuộc sống đích thực và anh ra đi. Nhưng ma quỷ nào đã đưa anh đến với tôi. Tôi đang bình yên như trong một cỗ quan tài. Anh không có quyền, anh không có quyền! Anh thích lắm sao khi đem thử quyền lực của mình với những người khốn khổ, sa cơ nhưng nhẫn nhục, để vực họ dậy rồi lại bỏ rơi họ phải không?

-      Nhưng em hãy nghe tôi... - Stéphane thốt lên.

Anh không nói tiếp được nữa. Hélène đã ôm chầm lấy anh, thất vọng, và dựa đầu vào vai anh, vuốt ve hai má anh, rên rỉ và nức nở van xin anh:

-      Đừng đi, Stéphane, anh Stéphane thân yêu, cuộc sống yêu dấu của em. Em không đòi hỏi anh điều gì khác. Hãy đối xử với em như người đàn bà cuối cùng, bây giờ em chỉ còn xứng đáng như vậy thôi. Đôi khi em còn kiêu ngạo, nhưng em biết, em biết, anh hãy đi sâu vào tận đáy lòng em. Nhưng anh đừng để lộ rõ quá, thế thôi. Anh ở lại, hãy nói đi, anh ở lại phải không? Em khóc vì anh. Chưa bao giờ em nghĩ có thể khóc vì một người đàn ông. Bởi vì em yêu anh, em yêu anh. về tiền nong, em đã nói, chúng ta sẽ thu xếp, em sẽ kiếm được tiền. Anh sẽ trả lại em sau. Anh có nhiều bạn, anh sẽ vay mượn họ. Anh sẽ viết thư cho Irtych. Em biết anh ấy sẽ gửi tiền cho anh. Anh ấy là bạn anh. Thật nhẫn tâm để em phải cầu xin anh đến mức này, để buộc em phải hạ mình đến thế.

Cô còn nói lâu nữa, hết than vãn lại nổi giận, hết kiêu ngạo chua chát lại hạ mình khốn khổ nhất, cứ giãy giụa từ thái cực nọ sang thái cực kia của cuộc sống như giữa những song sắt của một cái lồng khắc nghiệt. Và Stéphane nhường bước.

Anh nhường bước không phải do thương hại hoặc chán ngán, vì con người mơ mộng, không quyết đoán và hiền từ như anh, khi bản năng sống còn của mình bị đe dọa, sẽ trở thành nhẫn tâm do tác động của chính sức ì. Nếu anh để cho cô thuyết phục thì chính là vì Hélène quá đẹp, quá gợi tình trong cơn thất vọng, là vì anh chưa uống cạn cốc men đêm mà khu Pigal đã dâng cho anh, là vì cuốn sách của anh chỉ vừa mới xong khiến anh chưa muốn bắt đầu một cuốn khác, và cuối cùng là vì khi Hélène vô tình đọc đến tên của Irtych, cô đã đụng đến một phản ứng kỳ lạ nhất của Stéphane. Trong số những người đàn ông mà anh quen biết, không có người nào được anh yêu mến như anh chàng mu-gích xứ Sibérie. Stéphane còn sợ anh ta hơn nhiều nữa. Vì với sự khôn ngoan và sức mạnh nguyên sơ của anh ta, với bản năng về các sức mạnh trong cuộc sống – Và cả về từ ngữ nữa, những từ ngữ mà chính Stéphane phải săn tìm tận đáy những giấc mơ và những cuốn sách khó hiểu – Anton Irtych hiện ra dưới mắt nhà văn như một bức tượng tạc từ lõi những cây thiết mộc thiêng liêng ngày xưa dùng để tạc các vị thần.

Trong khi Hélène hết rên rỉ lại quát tháo thì Stéphane, lần đầu tiên tỉnh táo sau khi chia tay Irtych, nghe thấy cô nói đến tên bạn mình chợt nhớ lại tất cả những gì bạn mình đã nói về tình cảm của anh ấy đối với Hélène. Và Stéphane hoảng sợ về những việc mình đã làm. Nhưng rồi anh nghĩ sâu, nghĩ chân thành và thấy yên tâm. Irtych đã không cấm anh đụng vào người Hélène. Trái lại, hình như Irtych đã nhìn trước mọi việc. Stéphane nhớ lại ánh mắt của Anton lúc ra đi. Hẳn là Anton đã lường trước và chấp nhận. Nếu không, sao anh ta lại nói:

- Hãy giữ gìn cho cô ấy trong mọi chuyện.

Vậy thì cần phải tuân theo lời dặn ấy.

Stéphane cảm thấy tâm hồn nhẹ nhàng và yên tĩnh, và chỉ lúc đó, anh mới nhận rõ đầy đủ nỗi thất vọng của Hélène và xúc động thương cô. Một khi trái tim anh hòa hợp được với những mơ tưởng của anh, thì anh rất biết cách an ủi Hélène. Cô áp mặt vào mặt anh ngủ lịm đi, những giọt nước mắt làm trôi cả lớp phấn, trông cô như một con búp bê bong sơn, trong khi đó thì anh thầm nghĩ về một bức thư gửi cho Irtych, kể lại mọi chuyện và xin tiền Irtych.

Thư trả lời không đến nhanh như Stéphane tưởng. Nhận được thư, anh cũng không vì thế mà cảm động – anh đã ý thức được rằng mình đã làm một việc phải làm – rồi lại tiếp tục để cuộc đời mình nhẹ nhàng tan đi trong những đêm của Pigal. Bởi vì nếu anh không đến Pigal nữa, anh cũng không ngủ được hơn. Giấc ngủ không thể nào đến với anh trong phòng của Hélène đầy ánh đèn từ khu Montmartre ban đêm và những âm vang của tiếng ồn từ đó hắt lại. Và cuộc sống ầm ĩ đang phát sốt ấy, đang khuấy đảo dưới các khung cửa sổ ấy dường như đầy những hứa hẹn đối với Stéphane.

Anh đưa Hélène đến tận cửa Samovar, rồi đi lang thang qua những phố choáng ngợp, anh mơ màng trước những nhà hàng sang trọng với những cửa kính lớn sáng rực và kín mít đang rung lên những điệu nhạc thầm thì, những nhà hàng này anh không thể vào được nữa vì không có tiền. Cuối cùng, anh đến quán cà phê Yên Tâm.

Quán cà phê nhỏ đã hấp dẫn Stéphane. Ở đấy có một cái sân thượng chật chội, các bàn luôn luôn bị những người đi qua xô đẩy, nhưng ở đó, những đêm oi bức tháng tám mà nhìn xuống dòng người với những gương mặt hốc hác vì trác táng và ánh sáng của những biển hàng thì thật dễ chịu. Rượu ở đây bán cũng rẻ hơn chỗ khác, hơn nữa, thường thường, giữa hai cuộc nhảy, Fédor và Rizine lại đến, đó là những người bạn thân nhất của Stéphane ở Pigal.

Ít lâu sau lại có thêm những người bạn khác trong số những người hay đến quán Yên Tâm: những người da đen, những người Nam Mỹ và nhất là những người Nga bởi vì quán này ở địa điểm thuận tiện chung cho việc đi lại của các nhân viên của các nhà hàng. Nó cũng là nơi những kẻ thất nghiệp ban đêm đến giao dịch về công việc làm ăn. Ở đấy, người ta gặp những người Nga là quan tòa cũ, những sĩ quan đã từng hát những bài tình ca ở các sa-lông đến đây hy vọng tìm được một chỗ trong dàn đồng ca, những người Nga lúc nào cũng săn sàng khiêu vũ thuê, những người di-gan bị đuổi việc và say rượu, những người đàn bà chuyên môn mời rượu khách lấy tiền phần trăm đi tìm việc ở một nhà hàng, những nghệ sĩ đã bán ghi-ta lấy tiền uống, những ca sĩ bán giọng hát lấy tiền uống, và nhiều con người kỳ lạ hơn nữa mà không ai biết gì về cuộc đời họ, những khuôn mặt tục tĩu và tối tăm đêm nào cũng đến đây thì thầm chuyện trò bí mật ở một góc quán.

Tất cả những con người này đều nhanh chóng có cảm tình với Stéphane. Anh không đòi hỏi gì, không tìm việc, không làm ai khó chịu, và anh rất chăm chú, rất kiên nhẫn nghe những lời tâm sự. Mà những người đàn ông, đàn bà đến đây thì có biết bao tâm sự muốn giãi bày. Một số phận thống thiết dường như viết sấn trên mỗi gương mặt. Mỗi cái nhìn chứa cả một câu chuyện trong đó nỗi khốn khổ, nỗi đau, nỗi kinh hãi, sự dâm ô và rượu cứ lần lượt diễn ra.

Stéphane đón nhận lấy những cái đó và cất giữ trong ký ức, chúng còn được những cơn say của anh bơm phồng lên nữa. Xung quanh anh, những người khách cười nói rào rào như ong, trước mặt anh, những khuôn mặt mới liên tiếp diễu hành với bao nhiêu câu chuyện khác có lẽ còn giấu kín sau những vầng trán, thế rồi chúng biến đi trong bóng tối. Và khi anh ngửng đầu để nhìn xa hơn, anh trông thấy những bà già bán hoa và những người Cô-dắc cao lớn đứng gác trước những cánh cửa sáng đèn có màn che.

Bất chợt, ánh ngày hiện ra, vô lý và như trong mơ. Hélène cùng với Vera ra khỏi Samovar và đến nhà hàng Cá Tầm mà họ có thói quen không bỏ được là nhất định phải đến. Sau đó, Stéphane chỉ còn có việc nằm ngủ cạnh Hélène để chờ đến giờ đến quán cà phê Yên Tâm.

Trong cái vùng tam giác làm thành bởi ba nhà hàng kia, đã hai tuần trôi qua, hai tuần nóng bức, cũng là hai tuần tích lũy được khá dồi dào chất liệu của Stéphane, đối với Hélène thì đó là hai tuần xen lẫn hạnh phúc và dằn vặt.

Được nhìn thấy Stéphane và nghe anh nói, cảm thấy anh ở bên mình, mến phục những điều suy tư chứa trong đôi mắt anh và những lời anh nói, được hòa trộn cơ thể mình vào cơ thể anh – tất cả những điều ấy đem lại cho Hélène niềm vui mà không người đàn bà nào có được, bởi vì cuộc đời mà cô đang sống, chất rượu mà cô đang uống đã đặc biệt kích động những tình cảm và giác quan của cô lên đến tột đỉnh. Vì vậy, bất chợt giữa cuộc chuyện trò hay một bài hát, cô ôm riết lấy Stéphane, cô gửi vào nụ hôn một niềm say đắm lả lơi và bí hiểm, gần như người nhập đồng.

Nhưng, trái lại, hơn ai hết, cô đau khổ biết bao khi thấy nỗi đam mê đó vẫn không hoàn toàn nhận chìm được lý trí và trí nhớ của cô. Lúc ấy, cô nhớ rằng mình đã phải tự hạ thế nào mới giữ anh ở lại được. Cô thấy rằng, mặc dù anh âu yếm, Stéphane vẫn luôn luôn xa lạ với cô, không sao hiểu nổi, mặc dầu hai người vẫn chung sống, họ chỉ như hai chiếc thuyền buồm đi kèm nhau trên biển lặng và biết chắc đến khi có cơn gió đầu tiên thì lại rời nhau ra.

Không biết rằng Stéphane, mặc dầu gần gũi cô một cách thanh thản và vô tư, không hề chú ý nhiều hơn đến cô mà có lẽ còn ít hơn nữa, Hélène chỉ có thể cho thái độ của anh là do sự sa đọa của cô. Sự sa đọa này, nếu cô nhận ra nó, nếu cô có thể công khai nói nó ra giữa chỗ đông người, thì cô lại không thể chịu đựng được ý nghĩ là có người – nhất là anh – lại dùng nó để chống lại cô.

Lập tức ngay sau khi nhận chân được tình yêu của mình, tất cả lòng tự tin, tất cả sự thách thức của cô đã lùi bước. Cô cảm thấy như bị lột trần ra trước mắt mọi người, cảm thấy như mình đã mang một vết nhơ, đã bị ô uế. Cô xấu hổ về bộ quần áo khêu gợi, về những bài hát tính theo giá tiền, về những cơn say của cô. Cô muốn mặc một bộ váy áo vải trơn, kín cả hai cánh tay và cổ, muốn rửa sạch tất cả son phấn hóa trang, rửa sạch những tháng ở Pigal muốn hiện ra trước mắt Stéphane như tất cả những người đàn bà khác mà người ta kính trọng. Những bộ váy áo mà cô không có cả thì giờ để từ bỏ, chúng sặc sỡ làm sao! Đó là nỗi ám ảnh, nỗi dằn vặt của cô, nhưng khốn khổ thay, Stéphane lại chẳng hề biết đến. Nếu anh là người có khả năng tạo ra ở Hélène một ý nghĩ khiến cô sợ hãi đến đau xé thì anh có thể giúp cô yên tâm. Nhưng Stéphane không hề quan tâm đến đạo đức, đến thành kiến, đến đức hạnh và sự sa ngã của đàn bà. Do chỗ Stéphane không hoàn toàn hiểu được những tình cảm của Hélène đối với anh, nên anh làm sao cứu được cô ra khỏi nỗi đau khổ!

Trong cuộc sống này, hai người đi bên nhau như hai người mù. Hélène chỉ có thể tự mình bảo vệ lấy mình. Và trong cuộc đấu tranh để tự bảo vệ, cô không thể trung thành với quyết định bỏ rượu được. Cô đau khổ vì sự sa đọa của mình, cô biết rằng rượu sẽ đẩy cô xuống dốc, nhưng khi say, cô không biết mình sa đọa nữa. Như vậy cô sẽ được giải thoát khỏi nỗi tủi hổ ác nghiệt khiến cô phải run rẩy trước con mắt của Stéphane. Khi con quỷ rượu thì thào bên tai cô, đối cháy lồng ngực cô, kích động nhục cảm của cô, cô cảm thấy mình ngang hàng với tất cả mọi người đàn ông và đàn bà, hăng hái, kiêu ngạo và mạnh mẽ như một mụ say.

❀ ❀ ❀

Một buổi sáng, Hélène một mình đến tìm Stéphane ở quán cà phê Yên Tâm. Stéphane hỏi:

- Vera đâu?

Vera Petrovna đã đi với Rizine, ông hoàng tất bật van nài bà đến thăm Ludmilla ốm từ mấy hôm nay. Đó là điều mà trong khi đi qua phố, Hélène muốn báo tin cho anh, cũng như những điều cô lo lắng về Ludmilla, nhưng trong câu hỏi vội vàng của anh, cô thấy anh để lộ ra một nỗi thất vọng. Một thoáng ghen tuông cũng đủ để làm cho nỗi đau khổ của cô trào lên. Trước mặt những người Nga và những người đi qua xúm lại khi nghe cô hét, Hélène đã gây ra một cảnh tượng điên rồ. Stéphane sững sờ: cô hết rên rỉ lại rú rít lên vì tình yêu, vì lòng kiêu ngạo, vì lo lắng và thất vọng. Cô không say đến mức không cảm thấy rằng thái độ giận dữ ấy là quá tầm thường, nhưng đã đánh mất hoàn toàn chút khả năng tự kiềm chế còn lại. Cô đã thả sức điên cuồng trong cơn ô nhục bỉ ổi và cô đã quằn quại đau khổ ngay trên hè phố. Nhưng không gì có thể ngăn cô lại được. Những từ, những lời trước đây cô không bao giờ nghĩ thầm trong óc, những lời, những tiếng tục tằn của người khác cô từng cố gắng không để lọt vào tai trong những đêm ở Pigal, bỗng chốc trào lên môi cô như một đám bọt kinh tởm. Trong đầu óc cô, dường như có một quả lắc tai hại nó cứ đu đưa giữa một bên là tình yêu điên loạn và bên kia là nỗi xấu hổ chết người; cái quả lắc ấy làm cô mất cả trí khôn, dường như cô phải thốt lên những lời, những tiếng tục tằn ấy để lấy đó làm câu thần chú ma quái duy nhất có phép làm dừng lại quả lắc kia.

Cuối cùng Hélène hết hơi và thần kinh rã rời, nói:

- Thế đấy, anh bằng lòng chứ, tôi đã nói với anh như một con điếm. Thật là rõ, chẳng có gì mập mờ cả.

Rồi cô cất một tiếng cười đến mức Stéphane không sao chịu nổi. Anh khó khăn lách qua đám người tò mò xúm lại, rồi anh bước đi những bước vô định, chỉ giản đơn để chạy trốn cái tiếng thanh la đinh tai kia. Hélène đưa mắt ngơ ngác nhìn xung quanh, thấy mình đứng giữa những gương mặt lạ lẫm, tò mò và nhạo báng, hét lên một tiếng kinh hãi rồi lao theo Stéphane.

Khi cô đuổi kịp anh, cô run rẩy van xin:

- Anh đừng bỏ em, anh đừng bỏ em. Anh không thấy, những chiếc mặt nạ kia, những chiếc mặt nạ hình chó. Anh hãy che chở cho em, hãy che chở cho em.

Hai người trở về sớm hơn mọi ngày. Hélène lặng lẽ khóc thầm.

Cô nằm hai ngày liền, đầu nóng như than.

Cơn hoảng loạn dữ dội đến mức thỉnh thoảng cô lại đếm những hòn than trong đầu. Stéphane chăm sóc cô vụng về, nhút nhát, lo lắng như đứa trẻ lạc vào rừng sâu không thấy đường về.

Bất hạnh thay cho Hélène, cơn sốt và cơn mê sảng ấy chưa đủ mạnh để lấp mất trí nhớ của cô, và khi cô có thể trở lại cuộc sống ban đêm, cô lại nhớ đến cảnh những con người ở quán Yên Tâm túm tụm quanh cô và nhìn cô với vẻ vừa kích thích đê tiện vừa ghê tởm, như đôi khi cô đã nhìn thấy ở vẻ mặt của những người xem hai đứa con gái đánh nhau. Cộng thêm vào đó là nỗi ghê tởm chính bản thân mình. Cô cảm thấy mình như đang co rúm lại ở bên trong, đáng khinh bỉ và ghê tởm hơn cả những bà già say rượu hát nghêu ngao sáng sớm bên những thùng rác ở Pigal.

Trước khi đi làm ở Samovar, Hélène gần như không dám nói với Stéphane và khi đánh bạo nói, cô nói bằng một giọng quá hạ mình và với đôi mắt sợ sệt. Nhưng vừa bước chân qua ngưỡng cửa nhà hàng, cô đã như phát rồ.

Rượu lại đẩy cô vào cơn say dữ dội. Con người cô đã bão hòa đến mức chỉ một chút rượu nhỏ cũng đủ sức đầu độc.

Đó là thời kỳ mà cô cắt đứt với Vera, cô vô cớ lăng mạ tệ hại Fédor, và không đêm nào cô không gây tai tiếng. Trong những cơn khủng hoảng ấy, chỉ có một người làm cho cô dịu lại đôi phần, đó là ông phụ trách nhà ăn, đại tá Litchourine với gương mặt hiền và giản dị mà cô quý mến. Cô nép vào ông và nức nở trên bộ ngực hộ pháp của ông.

-      Con gái của ta, - ông nói, - hãy về vùng quê với ta. Con sẽ tưới vườn với ta và mọi chuyện sẽ qua đi.

-      Nhưng cháu yêu anh ấy, cháu yêu anh ấy lắm, Hélène rên rỉ.

Và bỗng nhiên cô chạy đến quán Yên tâm, ôm riết lấy Stéphane khi anh đang ngồi mơ mộng và nghe một câu chuyện, rồi cô vui vẻ trở về Samovar cho đến một lúc nào đó vài ngụm rượu lại kích động cô.

Ít lâu sau, bức thư trả lời của Irtych đã đến.

Stéphane khe khẽ rùng mình khi nhận thấy những chữ của Anton không phải được viết ra mà được vẽ một cách chăm chú ngây thơ và tỉ mỉ. Stéphane đưa mắt lo lắng nhìn Hélène, cứ như là anh phải tường thuật lại về tình hình của cô với một người nào đó có mặt ở đây. Hélène nằm trần truồng vì trời nóng quá và hút thuốc liên tục. Hai má cô lõm vào, tái nhợt, cằm cô hơi run run. Stéphane thở dài và mở toang phong bì. Những tờ giây bạc rơi ra.

"Stéphane Matveïtch thân yêu - Irtych viết - cậu không cho mình biết địa chỉ mới. Mình phải hỏi Maxime. Công việc của mình thuận lợi và mình sẽ trở về Paris vào mùa thu và còn mở rộng quy mô làm ăn nữa. về tiền nong, cậu không lo. Trước tiên, đây là tiền trả bản thảo của cậu. Mình hôn cậu và mong mọi việc tốt đẹp".

Rồi dưới chữ ký vụng về, Stéphane đọc thấy dòng chữ: "Hãy hết sức can ngăn đừng cho cô ấy uống rượu". Dòng chữ ấy vừa làm Stéphane vui vừa khiến anh lo. Anton Irtych không ghét anh vì những mối quan hệ với Hélène, nhưng anh ta lại không để cho anh tự lo. Trách nhiệm của anh đối với Hélène chưa hết, còn phải kéo dài bao lâu nữa. Anh ngắm bức thư hồi lâu cứ như là những dòng chữ của Irtych có thế báo trước cho anh tương lai, cứ như là anh ta đang đưa mắt nhìn Hélène. Cô vẫn đang im lặng hút thuốc và nghĩ đến gương mặt thiên thần của Ludmilla, mới chết cách đây một tuần vì sảy thai. Nhưng khi Stéphane nói với cô rằng bây giờ anh có thể theo cô đến Samovar thì trên mặt cô toát lên một niềm vui trong sáng và sâu sắc khiến anh phải bàng hoàng.

Niềm vui ấy che chở cho Hélène mấy đêm đầu tiên. Cô đã làm lành với Vera, xin lỗi Fédor và ngồi cạnh Stéphane, chỉ uống nước có pha chút sâm banh. Gương mặt cô có vẻ lo lắng và ngoan ngoãn trông rất cảm động, giống như những đứa trẻ có lỗi đã biết hối hận.

Vui mừng một cách ngây thơ khi thấy cô đã thay đổi, một tối Stéphane bảo:

-      Anton Irtych sẽ rất hài lòng về em.

Anh không nhận thấy dưới vầng trán trắng ngà của Hélène, đôi lông mày đã giao nhau như một nét gạch, cô hỏi:

-      Về chuyện gì vậy?

Anh trả lời:

-      Em biết đây, trong bức thư gửi tiền cho anh, cậu ấy đã dặn anh cấm không cho em uống rượu.

-      Thế ư? - Hélène hỏi, cổ nghẹn lại. - Vậy là anh ở đây để canh tôi cho anh ấy? Chính vì công việc ấy mà anh ta bằng lòng trả tiền để nuôi anh?

-      Sao? Em lại kiếm chuyện với anh ư?

-      Anh im đi, anh im đi, - Hélène quát to hơn. - Anh đã viết cho anh ấy rằng tôi say rượu, anh đã phàn nàn. Anh muốn cho tất cả mọi người đều biết rằng anh đối xử với tôi như với một con mụ say rượu.

Hélène cất tiếng cười như tiếng cười một sáng trước đây đã khiến Stéphane phải bỏ trốn, rồi tiếp:

-      Vậy thì ít nhất tôi cũng phải có lãi về việc này. Nào hãy mang rượu vang ra đây.

-      Không! - Stéphane nói với một giọng kiên quyết chưa từng có và ngăn bàn tay cô cầm lấy cái chai.

-      A! Anh sợ kẻ hùn vốn cho anh quá đấy!

-      Sao em lại nhục mạ anh như vậy, em thân yêu, khi...

-      Nhục mạ anh ư? Còn anh thì sao, từ khi chúng ta sống với nhau? Nhưng anh thân yêu, khi người ta đã là di-gan thì người ta chẳng cần đến anh, cũng chẳng cần đến tên mu-gích của anh nữa. Hãy xem đây.

Cô tiến về phía một nhóm khách toàn đàn ông, cười với họ vẻ đồng lõa rồi ra hiệu cho người nhạc công ghi-ta. Cô hát rất lâu. Giữa mỗi bản romance, họ lại mời cô một cốc sâm banh, và mỗi lần, trước khi nốc một hơi, cô lại quay về phía Stéphane và kêu:

-      Chúc sức khỏe Anton Ivanitch, đúng không?

Cô chỉ rời bàn khi cảm thấy trong người như đã bị quỷ ám. Thế là cô công khai xin puốc-boa, ôm hôn người cho và quay về chỗ Stéphane.

Stéphane đã theo dõi tất cả các việc cô làm với vẻ sửng sốt kinh hãi và bất lực. Anh run rẩy thì thầm với cô:

-      Em đã sai rồi, em không được làm thế...

-      Tại sao? Tôi đã đánh lừa anh về món hàng hay sao? - Cô vừa nói vừa cười, cười mãi. Chúng ta đều cùng sai cả và không phải một lần. Anh cũng thấy điều đó là tự nhiên, nhưng anh chưa nhận được lệnh đấy thôi. Nhưng quyền gì, quyền gì mà anh ta canh gác tôi, anh chàng kia? Anh hãy nói xem, người tình của tôi?

Cô nói to đến mức cả phòng đều quay về phía này. Stéphane, vì muốn làm yên lòng cô, thú thật:

-      Nhưng em thân yêu, em không thấy anh ấy yêu em sao? Anh ấy chỉ muốn điều tốt cho em. Anh ấy không phải là người như anh. Anh ấy rất xứng đáng...

Hélène chợt im. Bàn tay cô mỗi lúc càng nắm chặt vào cái cốc, đến mức những mảnh thủy tinh vỡ ra. Cô có nhận thấy không? Phải chăng cô cảm thấy một niềm thích thú giận dữ muốn xé rách thịt da mình? Cô bóp nốt những mảnh vụn trong bàn tay đỏ lòm những máu.

-      Anh nói gì? - Cô hét lên - Anh ta xứng đáng ư? Anh cũng đồng tình? Vì công việc, anh ta không có thì giờ chăm sóc tôi, cho nên anh có thể ngủ với tôi trong khi chờ đợi giao tôi cho anh ta. A! Đồ vũ phu! Đồ vũ phu!

Cô giơ bàn tay đầm đìa máu đập thật mạnh xuống mặt Stéphane. Cùng lúc ấy, anh cảm thấy mình bị nhấc lên như một vật gì nhẹ bỗng và nghe tiếng Litchourine thì thầm bên tai:

-      Hãy tha lỗi cho tôi, nhưng anh nên đi đi, tôi van anh, Stéphane Matveïtch. Hãy thương cô ấy. Thật bất hạnh là tôi không đến sớm hơn. Chừng nào anh còn ở đây, tôi không chịu trách nhiệm về cô ấy.

-      Được, được, đại tá... - Stéphane lắp bắp. - Nhưng hãy bảo với cô ấy rằng thế là hết. Tôi không chịu nổi, thật vậy, tôi không chịu nổi.

-      Tùy anh, Stéphane Matveïtch, nhưng nên nhớ rằng tất cả mọi chuyện ấy là do lòng kiêu ngạo của cô ấy, - Litchourine nói.

Stéphane sang đường đến ngồi trên sân thượng của quán cà phê Yên tâm mà không biết. Trước khi phục vụ anh, người bồi bảo anh vào trong phòng rửa mặt rửa sạch vết máu in trên má. Nước lạnh làm anh bình tĩnh lại một chút nhưng không làm anh thay đổi quyết định: anh sẽ không gặp lại Hélène nữa. Anh sẽ giải thích cho Irtych là anh đã kiệt sức rồi, không thể làm hơn được nữa.

Stéphane đang nghĩ ngợi như vậy thì Rizine đến:

-      Tôi rất hài lòng gặp lại anh. Tôi rất cần đến anh.

-      A! Ông hoàng, tôi cũng vậy, tôi rất sung sướng được gặp anh. Anh rất hiểu đàn bà, anh sẽ cho tôi một lời khuyên. Nhưng tại sao ba hôm nay không thấy anh đến Samovar? Anh lại không mặc smoking nữa, tại sao?

-      Anh chưa biết chuyện ấy ư?- Rizine hỏi. - Anh sẽ biết ngay đây, bạn thân.

Rizine dường như vui và bình tĩnh, Stéphane nói với ông hoàng về cảm giác của mình. Rizine khẽ khàng nói:

-      Ôi! Anh thấy vậy thôi, anh không biết gì cả bên trong ư? Không? Kỳ lạ lắm. Tôi nghĩ rằng mọi người đều biết. Và nhất là anh, vì anh là một người bạn đáo để, Stéphane ạ. Anh cần phải biết. Anh không để cho tâm hồn yên tĩnh. Có thể nói anh tác động lên tâm hồn như chất thuốc ảnh hiện hình trong phòng tôi. Với tôi, tất nhiên điều đó không có gì quan trọng, nhưng anh phải chú ý đối với người khác.

Stéphane mỗi lúc càng thêm ngạc nhiên. Rizine chưa bao giờ nói chuyện với anh lâu đến thế và thông minh đến thế. Và cái giọng bình tĩnh, gần như kiêu hãnh, cứ như là tất cả những định kiến về đẳng cấp bất chợt lại trở về với anh.

"Chắc hẳn bộ quần áo đã làm anh ấy thay đổi, không thấy anh ấy mặc bộ đồng phục làm việc nữa", Stéphane vừa nghĩ thầm vừa nhìn chiếc vét-tông nhẹ nhàng ông hoàng đang mặc, nó làm cho gương mặt ông dịu dàng hơn và trẻ hơn. Chợt Rizine nói:

-      Tôi muốn cùng anh đi một vòng rừng Boulogne.

Thấy Stéphane ngập ngừng, Rizine nằn nì:

-      Nên đi. Tôi cam đoan với anh là nên đi.

Chiếc xe của họ lăn đi trong vùng sáng của công viên Montsouris, cả hai đều im lặng. Bóng tối của ban đêm đích thực là đêm (khác hẳn những đêm Pigal) càng tràn lên những đại lộ thì hơi thở của Rizine càng trở nên gâp gáp.

-      Đã bao nhiêu tháng rồi - ông hoàng thì thầm - mình không được thở bầu không khí thoáng đãng này... Thích quá !

Ông đặt một bàn tay vào túi, như để xem một vật quan trọng còn ở đó không.

-      Anh muốn một điếu thuốc lá chăng? - Stéphane hỏi.

-      Không, không, cám ơn, tôi chưa cần.

Khi họ vào đến con đường lớn cửa rừng, bí hiểm và rộng như một con đường công viên dưới ánh trăng, Rizine ngó ra cửa xe và nói bằng một giọng thẳng thắn, rõ ràng, không ẩn ý mà chỉ đêm ấy mới thấy ở ông:

-      Trước chiến tranh, trong chiếc xe sang trọng, kiêu ngạo của tôi – hoàng tử Rizine đích thực – và những mùa đẹp trời tôi thường dẫn những người đàn bà đẹp qua con đường này. Ít lâu nay, từ ngày chúng ta gặp lại nhau, tôi nhớ lại biết bao nhiêu điều. Anh còn nhớ đêm đầu tiên, anh đã lăng nhục tôi thế nào chưa? Ô, tôi đã không ghét anh. Anh rất ngây thơ thôi, nhưng điều đó thức tỉnh tôi. Do đó, thật vậy, anh đã trả lại Ludmilla cho tôi, nhưng cô ấy đã có mang với Fédor, và cô ấy đã chết ở chính nhà tôi. Vâng, anh biết đấy, có những ván bài poker, khi mình có quân Vua, người khác lại có quân Át. Đó là câu chuyện xảy ra với tôi hôm sau đám tang của Ludmilla. Sự thực là tôi chơi với những người đôi khi mang lại may mắn cho tôi, nhưng trong hoàn cảnh của tôi hiện nay, anh cũng biết tôi chẳng vui vẻ gì. Vì phải trả nợ để tránh tai tiếng, trong việc phân phối puốc-boa cho các đồng nghiệp, nhiều khi tôi đã tính sai. Ông đại tá Litchourine đã nhận thấy, nhưng vẫn đối xử với tôi rất lịch sự. Điều nực cười là lúc ấy, tôi đã nghĩ đến anh. Tôi nghĩ thầm chỉ có anh là người không khinh bỉ tôi. Tôi tin chắc thế... thế đấy!

Stéphane yên lặng, anh cảm thấy ngực mình nặng trĩu. Tại sao Rizine lại tâm sự với mình như vậy?

-      Tôi rất yêu anh, Stéphane! - Rizine nói. - Ngoài anh ra, tôi không muốn dạo chơi hôm nay với ai khác. Trông kìa, cứ như cảnh trong một cuốn sách của anh.

Giữa những lùm cây, như đang phảng phất hồn của vầng trăng. Kìa những con hươu đang chạy trốn như những hình bóng trong đèn kéo quân. Rizine thầm thì bằng một giọng trầm trầm:

-      Đưa tay anh cho tôi, - Stéphane, - và hãy nắm chặt. Thế, cảm ơn. Bây giờ, tôi sẽ xuống xe và độ mười lăm phút sau, anh quay lại đón tôi.

-      Không, không, tôi không để anh ở lại đâu.

-      Tôi cam đoan với anh là tôi cần ở một mình.

Ông hoàng bắt lái xe dừng lại, nhảy xuống đất rồi đóng sập lại. Ông bảo lái xe:

-      Cứ đi tiếp đi.

Chiếc xe hơi đi chưa được một trăm mét thì nghe vang lên một tiếng nổ. Người lái xe vừa làu bàu vừa hãm xe lại.

-      Lại một chiếc lốp tồi!

Nhưng Stéphane lao ngay về chỗ mà một phút trước đây, anh thấy Rizine đứng.