Bữa tiệc mừng năm mới theo lịch Nga được bày giữa những chiếc ghế bành có phủ tấm vải bao. Trên mấy chiếc ghế, cô Mesureux đã để một gói to tướng mà ông hoàng Achkeliani đã giao cho cô trước khi lên gác mặc quần áo.
Khi Nathalie và Hélène Borissovna bước vào phòng khách thì đã tám giờ.
- Chưa có ai, chị tin chắc vậy, - Nathalie thốt lên. - Chị nói có đúng không, cô bé Lêna[1] của chị, chị nói có đúng không? Phải, chị biết, em sẽ trả lời chị là thà mình chờ người còn hơn để người chờ mình. Lại đây cho chị hôn nào, chiều nay em đẹp thế, em yêu quý của chị.
Hélène áp sát vào chị, nhưng trước khi rời cô ra, Nathalie giữ lấy hai vai cô và chỉ vào tấm gương cũ ở phía trước đang phản chiếu hai khuôn mặt kề bên nhau, trầm ngâm nói:
- Em nhìn kìa, em khác chị biết bao. Hai đứa cùng một dòng máu mà có thể khác nhau đến thế, chẳng phải là kỳ lạ và đẹp đẽ lắm sao?
Hélène ngắm nghía hồi lâu những đường nét của chị mình. Trong gương, những đường nét ấy được khoảng cách và làn ánh sáng mờ làm dịu đi rồi bỗng chốc lại được tô đậm lên, chúng dường như có ý nghĩa hơn với cô. Người ta đọc thấy một khả năng đặc biệt làm sao, và gần như đáng lo ngại, về sự cảm nhận niềm vui và tình yêu trên gương mặt ấy – một gương mặt nhỏ có mái tóc vàng, có nhiều vết thẫm, dường như kéo dài ra và mỏng dẹt đi, và đã loáng thoáng có những nếp răn nhỏ. Người ta cũng thấy một niềm hứng khởi lạ lùng trên đôi môi hơi tái, trong những con mắt to, rất trong và dường như kinh ngạc! Làm sao những con mắt ấy lại được giữ nguyên trong suốt thế, mở to đầy niềm tin thế sau khi Nathalie đã gánh chịu bao nỗi đau, bao thất vọng và tan nát?
Hélène khẽ ép chị vào vai mình:
- Ô vâng, chúng ta không giống nhau, – cô nói, - em cũng đành vậy!
Giọng nói của cô, trái lại với giọng người chị, từ trước vốn trong, mạnh và hay thay đổi, lúc này lại trang nghiêm và khàn đi. Khi nói, đôi môi cô chỉ hơi hé mở. Trong thân hình đẹp đẽ và trên gương mặt của cô, tất cả đều toát lên một vẻ bình tĩnh như vậy.
- Thôi đi, Lénotchka[2], em đừng nói nữa, – Nathalie Borissovna thốt lên. - Trên đời này, chẳng có ai bằng em. Vậy mà em không biết. Thật đáng tiếc! Nhưng nếu em biết điều đó thì lại còn đáng tiếc hơn. Vậy thì tất cả đều hết sức tốt đẹp, như mọi ngày. Cuộc đời rất hoàn hảo.
Một thoáng run rẩy lướt qua trên vầng trán Hélène. Cô có cảm giác như đang nghe một người thương binh mất hết máu mà vẫn ngợi khen cuộc chiến đấu đã làm mình suy kiệt. Cô muốn kêu lên:
"Thế còn đứa con gái nhỏ của chị chết đói và chồng chị bỏ chị để đi với cô bạn mà chị đã cưu mang, và những đêm mà em nghe chị vừa đi vừa khóc, và chiếc áo vá của chị, và những nếp nhăn của chị ở tuổi ba mươi?"
Nhưng Nathalie Borissovna đã nói:
- Em biết chúng ta phải làm gì rồi, trong khi chờ đợi, em yêu! Hãy mở cái gói này ra và sửa soạn mâm bàn. Achkeliani cậu ấy đang cần có người giúp.
Mở gói ra thì thấy những hộp trứng cá, những xấp cá hồi hun khói, rồi những patê, những bắp cải, cá, cơm, dưa chuột muối, nấm ướp và những thứ quả trái đắt tiền nhất, khó kiếm nhất trong mùa này.
Hai người phụ nữ bất giác say sưa trước cảnh sung túc ấy, vừa cười vừa sốt ruột vừa xếp đặt các món mà ông hoàng kia đã mua về. Mỗi lúc thiếu đĩa, họ lại phải hỏi cô Mesureux:
- Lạy Chúa! Nhưng thế này là thế nào nhỉ? - Cô gái già kêu lên.
Lúc ấy Nathalie chợt ngạc nhiên nhận thấy trong đôi mắt rất tĩnh lặng của em gái mình một tia sáng gì đó như một niềm kiêu hãnh, một sức mạnh.
- Đó là tết giao thừa Nga mà! - Hélène Borissovna đáp vắn tắt.
Khi chỉ còn hai chị em ở lại với nhau, Nathalie nói khẽ:
- Em nói hay quá! Lénotchka thân yêu! Chị chưa từng thấy em tài giỏi như thế bao giờ'!
Hélène cắn môi, như bị bắt quả tang đang có lỗi.
- Chị biết đấy – cô nói – người đàn bà đảm đang kia hiểu rõ hơn ai hết tình cảnh khốn khổ của tất cả chúng ta, em rất lấy làm tự hào khi bà ta thấy được một người trong chúng ta đã biết cách tiêu món tiền cuối cùng của mình như thế nào.
Rồi, như bị chính những lời nói của mình kích động, cô vừa nói tiếp vừa cố ghìm bớt ngọn lửa nhiệt tình của mình:
- Chị Natacha, phải có hoa mới được, chị không tìm được hoa ư?
- Chị cũng định thế, em ạ, nhưng đã từ lâu rồi, chị không dám... Chính em là thủ quỹ kia mà, chị không biết có thể mua hoa được không?
- Ôi chào! Cần gì, tối nay là tết mà!
- Nhưng mà chị không nhận ra em nữa, Lénotchka ạ! - Nathalie cười sung sướng bảo em. - Em bao giờ cũng làm cho chị xấu hổ vì em khôn ngoan quá, em cứ đi đi, em cứ mang về những gì có thể mang được. Em biết đấy, ở gần góc phố có một người bán hoa đóng cửa rất muộn.
Nathalie đứng lặng một lúc, gương mặt chìm trong mơ mộng. Nàng sung sướng thấy niềm hăng say đã làm cô em gái thay đổi hẳn. Ôi, con bé! Thế mà chỏm tóc của nàng mới chỉ gần cao bằng đôi lông mày của Léna! Đến bao giờ nàng mới được trông thấy cô em gái mình trong một bộ quần áo khác với bộ đồng phục của trường thể dục Nga: váy nâu, tạp dề đen và hai bím tóc? ấy vậy mà, chẳng phải hai năm trước, ở Praha, chính Hélène đã buộc nàng phải rời bỏ chồng mình và người đàn bà kia ư? Chẳng phải chính cô đã đưa nàng về ở Paris, tìm công việc cho nàng và sắp xếp lại lề lối sống của hai chị em với thái độ vừa cương quyết vừa dịu dàng đó sao?
"Nhưng dù sao, nó cũng chỉ là một con bé con". Nathalie thầm nghĩ một cách ngoan cố mà ngây thơ. "Nó đã hăm mốt tuổi mà vẫn thế đấy, chỉ có những cô bé con mới nghiêm trang thế, chăm chỉ thế và tốt bụng thế!".
Nathalie lại bắt đầu vui vẻ làm nốt công việc. Nàng có hai bàn tay xinh xẻo, hơi không đều, nhưng khéo léo và đầy diễn cảm, những bàn tay khiến cho cái gì chúng làm ra cũng có giá, mặc dầu nàng không chủ tâm thế. Quả trái, thịt thà, cá mú, những cái chai lọ, cái gì cũng có ý nghĩa và sức sống, cái gì cũng báo trước là có tiệc lớn.
Nathalie hài lòng đưa mắt nhìn mọi thứ. Cái bàn đã có vẻ tết giao thừa lắm rồi. Có hoa nữa thì không còn gì bằng. Đúng, nhưng căn phòng vẫn như không có hồn. Trong chốc lát, Nathalie muốn lột hết những vải bao trên các ghế. Cô Mesureux rất tốt... cô ấy có thể cho phép. Nhưng vừa tháo một chiếc ra, nàng thấy lần vải nhung quá buồn thảm, quá héo hắt đến nỗi nàng phải vội vàng buông tấm vải kẻ sọc xanh xuống. Phải tìm cách khác vậy.
Bất chợt, nàng kêu lên:
- Miễn họ đừng đến sớm là được!
Nàng vội vàng chạy về buồng mình rồi trở lại, hai tay ôm một đống những của quý kỳ lạ: những mảnh lụa, những mảnh gấm, những tấm trang kim màu vàng và bạc. Nàng hấp tấp đặt những tấm ấy lên các ghế, ghim chúng lên các bức tường, rồi lại lên gác mang xuống hai con búp bê lớn, một con tượng hình một nữ quý tộc với đủ các thứ trang sức, một con tượng hình một chiến binh Tcherkesse[3].
- Đặt lên mặt lò sưởi, đúng rồi, trên mặt lò sưởi! - Nàng sung sướng quá reo to lên.
Vừa lúc ấy thì Hélène vào:
- Chị nghĩ tài quá, chị Natacha thân yêu, - cô tấm tắc khen. - Em không bao giờ nghĩ ra điều ấy.
Cô nói tiếp như để xin lỗi:
- Chỉ có điều là phải chú ý đừng làm hỏng những tấm vải của chúng ta, đó là tất cả vốn liếng của hai chị em mình. Và những con kia (cô chỉ vào những con búp bê màu rực rỡ) mai em sẽ đem giao cho bữa tiệc trà ở phố Miromesnil. Nếu chẳng may chúng nó bị hỏng thì...
Nathalie Borissovna không nghe em gái. Vẻ rạng rỡ, nàng ngắm nghía những bó hoa mimosa và hoa hồng mà hai người giao hàng phải vòng hai bàn tay và phưỡn bụng ra để ôm một cách khó nhọc.
- Cô Mesureux, cô Mesureux, xin cô mang giúp cho cốc, lọ và bình mau lên, - Nathalie van vỉ.
Nàng thọc hai bàn tay vào giữa đám hoa mềm và thơm ngào ngạt, gương mặt nàng sáng lên, hào hứng, đầy một niềm sảng khoái rạng rỡ đến mức Hélène cảm thấy cổ họng mình nghẹn lại. Cô rất thèm có được cái khả năng kỳ diệu của Natacha là đằm mình hoàn toàn vào giữa cảm giác hiện tại trong khi bản thân cô thì, cô không thể nào không nghĩ rằng ngày mai sẽ chẳng hề có hoa, có thức ăn đầy bàn nữa, rằng những tấm vải đang trang trí căn phòng kia, hai chị em lại phải cặm cụi hàng giờ với số tiền công rẻ mạt để làm ra những con búp bê đem bán cho những hộp đêm. Cô chợt cảm thấy run lên vì tức giận, vì phản kháng, nhưng cơn giận dữ ấy lại chĩa vào chính bản thân cô. Hélène nghĩ thầm: "Thật là một sự tính toán bẩn thỉu, một sự lo xa ti tiện, một tật bủn xỉn không sửa chữa được! Mình là như thế đấy!"
Nghĩ vậy, Hélène bèn kêu lên:
- Thôi, cô Mesureux, thôi không phiền cô nữa. Chúng tôi không cần gì hết cả.
Rồi quay về phía người chị gái ngơ ngác, cô nói:
- Chị Natacha, rồi chị sẽ thấy, chị xem thế này có hay hơn không?
Cô đưa tay nắm từng nắm hoa, rải khắp lên bàn, lên các đồ đạc, lên mặt lò sưởi, lên cả mặt đất nữa. Cái cảm giác đem phát tán đi như vậy kết quả của bao nhiêu ngày làm lụng, chỉ để mua vui trong vài phút – mà rồi người ta xéo cả chân lên cũng chẳng hề để ý đến nữa – đã đem lại cho cô một niềm vui nồng nhiệt kỳ lạ.
Rồi bỗng nhiên cảm thấy mệt nhọc, ánh mắt vụt tắt đi, cô đến ngồi thừ trên một chiếc ghế xôpha, ép đôi má giữa hai bàn tay có những ngón dài. Nathalie Borissovna gần như sợ sệt đến bên em gái và vuốt tóc cô. Cơn hoang dã nổi lên đột ngột của Hélène đã làm mờ đi cái hình ảnh trong sáng về cô em gái mà nàng đã từng ôm ấp từ bao lâu nay trong tâm trí mình. Đâu rồi cô bé Lénotchka mặc tạp dề đen, váy màu hạt dẻ và đôi bím tóc dài?
Đột nhiên Hélène đứng dậy và với một cố gắng hết sức mạnh mẽ, đã lấy lại vẻ mặt nhân hậu bình tĩnh thường ngày.
- Vị chủ tiệc của chúng ta đây rồi, - cô nói.
Thật vậy, hai chị em vừa nghe thấy bước chân của Fédor Achkeliani trên cầu thang, những bước chân rất dễ phân biệt với bước chân người khác – ngay cả những người không biết rõ về anh cũng phân biệt được – vì chúng vừa mềm dẻo lại vừa mạnh mẽ.
- Đã ở đây rồi ư? - Fédor vừa đến ngưỡng cửa đã nói. - Tôi thật có lỗi với hai người.
- Chúng tôi tha lỗi cho anh chẳng khó khăn gì lắm, - Nathalie đáp lại. - Anh đã tự tha thứ trước cho mình bằng các thứ kỳ lạ này rồi.
Đôi mắt màu nâu của Fédor ánh lên một ánh vui mừng rất trẻ thơ. Anh reo lên:
- Hai người đã xếp đặt quá chu đáo rồi. Kìa những tấm vải, những bông hoa kia! Ôi! Thật tuyệt! Đúng là một ngày hội!
Fédor rót ba cốc rượu, nâng cốc và nói:
- Chúc mừng hạnh phúc lớn của các bạn, nào các bạn gái của tôi.
- Ồ thật đúng lúc, Serguievitch! - Fédor Achkeliani vừa nói vừa đứng lên đón Chouvaloff. - Tôi đang bắt đầu run lên vì thấy chỉ có mình mình đứng trước tất cả những chai rượu này.
Ông bác sĩ – lái xe hôn tay hai phụ nữ và trả lời:
- Ô, về cái trò này thì xin đừng trông cậy vào tôi. Các vị biết đấy, tửu lượng của tôi rất kém. Chỉ có điều là tôi dẫn đến đây một người có thể làm các vị hoàn toàn hài lòng về chuyện ấy.
- Ai vậy?
- Một người thuộc loại người lý thú nhất mà tôi được biết Đó là Anton Ivanitch Irtych. Có lẽ các vị đã nghe nói về anh ấy.
- Chưa! - Cả ba người cùng nói.
- Đó là ông chủ của nhà máy chế tạo máy bay lớn nhất của Mátxcơva những năm chiến tranh. Giàu cực kỳ. Đồng thời, cũng là một mu-gích đích thực. Anh ta bắt đầu làm đốc công. Tôi nghĩ rằng anh ta biết đọc, biết viết, nhưng không chắc chắn lắm. Tôi đã chữa bệnh cho anh ấy hai năm liền. Chúng tôi rất hợp nhau. Thế là, gặp anh trên đại lộ, tôi đã mời anh đến đây.
- Nhưng, ở đây lộng lẫy quá - Chouvaloff tiếp - có những người giàu phải không?
Achkeliani vừa cười vừa trả lời:
- Đúng. Tôi đấy.
- Một tài sản chăng?
- Những đồng cuối cùng của một tài sản thì đúng hơn. Tôi vừa bán con dao găm của tôi.
- Con dao găm tuyệt mỹ của anh ấy hả? - Nathalie thốt lên.
Một bóng mây vừa lướt qua trên vầng trán đẹp, vô tư lự của Fédor. Đó là một con dao khảm đầy ngọc quý mà chàng hoàng tử Achkeliani xưa nay rất yêu thích, nó được truyền lại từ các tổ tiên xa xưa và chàng sử dụng nó rất thành thạo. Chouvaloff thấy vậy bỗng trở nên rất nghiêm trang:
- Này, ông hoàng yêu quý của tôi, đó là tài sản cuối cùng của anh thật ư?
- Thôi đừng nói chuyện này nữa. Không phải lúc.
- Có chứ, có chứ. Nếu để sau, sẽ quá muộn, tôi biết anh mà. Anh còn được bao nhiêu?
- Nhưng mà... Còn độ bốn, năm nghìn phrăng, - Fédor trả lời vừa ngạc nhiên vừa khó chịu về sự căn vặn của Chouvaloff.
- Vậy thì anh hãy đưa cho tôi, - Chouvaloff nói. - Và các cô, Nathalie và Léna, các cô là bạn của anh ấy, các cô hãy bảo anh ấy đưa cho tôi. Tôi cho anh ta một cơ hội duy nhất. Một chiếc xe hơi hầu như mới mà người ta đã đề nghị tôi mười hai nghìn phrăng. Hãy trả tôi ngay một phần ba tiền. Anh ấy có thể tự lái xe hoặc cho tôi thuê, như vậy anh ấy sẽ được yên tâm. Tôi xin bảo đảm. Tôi xin lỗi phải nói những chuyện mua bán bẩn thỉu ngay chiều nay, vì đến mai, anh ấy sẽ trắng tay, các cô đều biết rõ chuyện ấy như tôi. Nào, ông hoàng, hãy trao tôi món tiền đó.
- Anh đưa cho ông ấy đi, - Hélène nói giọng bình tĩnh.
Fédor rút trong túi ra bốn tờ giấy bạc nhàu nát và đưa cho Chouvaloff:
- Đây, nhưng chỉ có thế thôi. Tôi sẽ giữ chỗ còn lại. Hẳn là anh cũng không muốn tôi phải túi rỗng vào một tối giao thừa như tối nay.
Chàng hoàng tử nhăn nhó một lúc như đứa trẻ bị người lớn bắt đi ngủ, nhưng ngay sau đó gương mặt anh sáng lên:
- Cám ơn, Maxime Serguievitch, đúng là anh cứu tôi. Tiêu hết món ấy, có lẽ tôi chỉ còn cách đi ăn cắp ngựa, mà ở cái thành phố buồn thảm này, ngựa đâu có nhiều. Và bây giờ thì – anh nói như người vừa được giải thoát – hãy uống đi, thế đó, nào! Nhưng còn người khách của anh, hắn đang ở nơi quái quỉ nào vậy?
- Anh ta đang cởi áo lông – Chouvaloff vừa nói vừa cười – anh ta có một chiếc áo lông chính cống, loại áo lông Nga tốt bằng dạ và lông thú rất bền, nặng hơn cả người mặc áo. Vì anh ta làm việc gì cũng thận trọng như ký một bản hợp đồng, mà anh ta lại chỉ biết khoảng độ mươi chữ tiếng Pháp, nên bạn hãy tưởng tượng xem anh ta phải mất bao nhiêu thời gian!
Vừa lúc ấy, có tiếng cô Mesureux đang giải thích một cách sốt ruột:
- Không, thưa ông, ở bên phải kia, đó phía bàn tay ấy.
- Anton Ivanitch! - Chouvaloff kêu to – đi lối này.
- Hay quá, bạn thân mến, giờ thì tôi biết rồi.
Giọng nói trầm, đầy nhựa sống, và như có vị đậm đà, Anton Ivanitch hiện ra:
- Nhưng đâu phải là một người mu-gích – Nathalie khẽ lẩm bẩm – nàng cảm thấy như bị lừa, nàng cứ tưởng tượng ngây thơ đó sẽ là một người nông dân râu tóc xồm xoàm, và mặc chiếc áo bờ-lu Nga.
Người ấy có mặc một chiếc bờ-lu thật, nhưng mặc bên trong chiếc vét-tông. Ông ta để một bộ râu ngắn, cứng, và cắt tỉa cẩn thận khiến cho khuôn mặt tròn được dài thêm một chút. Đúng là ông ta có cái vẻ chậm chạp, vụng về mạnh mẽ đượm mùi hương của đất đai, đôi vai to như bị ngồi ở chỗ chật mặc dầu quần áo rộng rãi, nhưng ở con người ấy chẳng có chút gì giống những người nông dân mà Nathalie nhớ lại đã từng nhìn thấy ở trang trại của cha mẹ nàng. Tuy nhiên, nàng cũng nhận ra một nét: đó là sự pha trộn với liều lượng đều nhau của sự khôn ngoan và lòng nhân ái, trong những nếp da ở miệng và hai mắt.
Hai con mắt nhỏ và xếch, Anton Ivanitch đưa mắt nhìn cử tọa lúc lâu, cái miệng có cặp môi dày, thông minh, mở rộng, thân tình, ông ta tuyên bố:
- Chúc tất cả mọi người ăn Tết vui vẻ và xin cám ơn lòng hiếu khách của các bạn.
Lúc ấy con mắt của Nathalie Borissovna chợt ánh lên một ngọn lửa hạnh phúc khi nàng cảm thấy có thể kết hợp được một hình ảnh tưởng tượng của nàng với thực tế hiện tại. Cái giọng nói kia, cái vẻ nhân hậu kia, cái âm sắc rất trong trẻo kia, trang nghiêm và như ôm ấp lấy ta, cuộc sống thành thị không làm hỏng nó, nàng không thể lầm lẫn được. Chỉ có những người nông dân Sibérie mới có lối nói như vậy, chỉ có họ mới giữ nguyên được cái ngôn ngữ Nga cũ nhờ sự che chở của những dòng sông vĩ đại và những cánh rừng giá buốt của họ.
- Xin hãy là vị khách quý của chúng tôi, Anton Ivanitch, – Fédor cất tiếng với niềm vui trang trọng của những người phương Đông khi đón mừng một vị khách – Xin mời anh ngồi kia!
Anh chỉ vào chỗ trông giữa hai chị em Borissovna.
- Nhưng đó là suất của Alexeï Dmitritch thì phải – Hélène hỏi.
- Mặc kệ ông ấy! Khi nào ông ấy đến, ta sẽ mang thêm một suất.
- Không cần đâu – Chouvaloff nhận xét – Dù sao cũng còn một chỗ trống. Tôi đã khám bệnh cho Vassia chiều nay và phải cấm cậu ấy không được đi.
- Trời! Khốn khổ cậu bé! – Nathalie thốt lên. - Cậu ấy quá mừng vì được dự tiệc. Chúng tôi mong cậu ấy biết bao!
Chouvaloff nói nhỏ:
- Cậu ấy không còn sinh lực nữa. Sinh lực của cậu ấy cứ trôi đi, cứ tuột đi, tôi không biết làm cách nào để giữ lại. Có lẽ cần phải một khí hậu khác, cần phải chăm nom rất tốn kém. Cần phải có tiền.
Fédor Achkeliani bất giác thò tay vào túi. Chouvaloff nhìn anh và mỉm cười buồn bã. Fédor nói:
- Nếu bây nhiêu có thể đủ, tôi sẽ trả nợ cho anh sau, nhưng cần phải nhiều hơn nữa.
- Cậu bé khốn khổ, cậu bé khốn khổ, – Nathalie Borissovna lẩm bẩm.
Anton quay phắt lại phía nàng và hỏi:
- Chú bé ấy là ai? Con chị, không phải ư, em chị?
- Không, - Nathalie đáp và lặng người đi.
- Thế này nhẻ! Xin hãy nghe tôi. Ngay cả nếu là con hay là em chị, cũng không nên than vãn. Hãy nghĩ những điều tốt cho cậu ấy, nhưng để trong lòng, chứ đừng nói ra. Nói ra những điều ấy, không hay. Người ta tự mềm lòng, lại làm mềm lòng người khác nữa.
- Anh nói đúng, Anton Ivanitch, - Fédor thốt lên. - Số phận đã định, biết làm sao được! Vậy thì chúng ta hãy uống rượu, chúc sức khỏe cho Vassia. Ít nhất, như vậy cũng đem lại hạnh phúc cho cậu ấy sang năm mới.
Chouvaloff đã không nói sai với ông hoàng Fédor về những đức tính của Anton Ivanitch. Ông này vừa uống và ăn vừa thưởng thức từng ngụm, từng miếng với lòng biết ơn gần như một sự tín ngưỡng của người nông dân đối với các thức ăn, thức uống.
- Hay quá! Khách thế mới là khách. - Ông hoàng Achkeliani vừa vui vẻ nhắc đi nhắc lại lời khen vừa không ngừng rót rượu vodka vào cốc của Anton. Anton cám ơn, nuốt ực một ngụm rượu, lấy mu bàn tay lau miệng, rồi lại bắt đầu ăn, Achkeliani cũng đua theo không kém.
Xung quanh, mọi người trao đổi, chuyện trò, hai người không tham gia vào câu chuyện, nhưng cách ăn uống ngon miệng của họ, sức khỏe và vẻ hài lòng của họ rõ ràng đã ảnh hưởng mạnh mẽ và lý thú đến câu chuyện.
Cuối cùng Anton Ivanitch nhẹ nhàng đẩy cái đĩa của mình ra để tỏ ý mình đã no và vừa nói vừa đưa mắt nhìn khắp gian phòng như để đánh giá từng đồ vật:
- Các vị có một chỗ ở cũng tốt đây nhỉ.
Hélène nhìn Anton một lát xem ông ta có ý giễu cợt không. Chouvaloff chả đã từng bảo ông ta có phong thái nhà giàu đấy ư? Nhưng chẳng đúng chút nào. Vẻ tôn kính, gần như ngưỡng mộ trên gương mặt ông ta rất chân thành.
- Thế ông ở đâu ạ? - Hélène hỏi.
- Tôi ấy à? Thưa cô bạn trẻ (Hélène cau đôi lông mày, cách gọi của Anton có vẻ thân mật nhưng làm cô cảm thấy hơi bị xúc phạm), cần phải trèo cao lắm mới tìm thấy tôi. Tôi ở ngay sát mái, trong một căn buồng đầy tớ, và tôi cho rằng mình đã có may mắn tìm được nó, bởi vì tôi chẳng tốn kém bao nhiêu.
- Đừng tưởng rằng anh ấy nghèo hơn chúng ta, Hélène ạ. - Chouvaloff thốt lên, ông đang thích thú theo dõi những câu nói của Anton như ở trên sân khấu vậy. - Tôi chắc rằng anh ta không đến đây với hai túi hoàn toàn rỗng.
Anton Ivanitch nở một nụ cười đầy nhân hậu và mưu trí.
- Anh không nhầm, Maximouchka ạ, anh thấy không, có hai loại người. Có những kẻ dán những tờ giấy bạc vào nhau để tiêu thật nhanh và có những kẻ bẻ đồng cô-pếch làm đôi để tiêu lâu hơn.
Anton thong thả xoa hai lòng bàn tay nần nẫn vào nhau rồi nói với giọng trịnh trọng:
- Và nhất là ở nước ngoài, trong hoàn cảnh như chúng ta, đúng là ta phải bẻ đồng cô-pếch làm đôi cho được lâu để chờ xem và không đưa ngay cổ vào nút dây thòng lọng như tất cả các bạn đều làm.
- Thế cậu đã tìm được cái gì thích hợp với cậu chưa? - Chouvaloff hỏi.
- Có lẽ, - Anton vừa trả lời vừa mân mê bộ râu ngắn. Rồi quả quyết quay về phía Achkeliani:
- Này, ông hoàng, hãy nghe tôi nói. Anh đã tiếp đãi tôi rất xứng đáng. Tôi muốn làm một việc gì đó có lợi cho anh. Ngày mai, tôi phải đến các vùng bị chiến tranh tàn phá của nước này mà người ta gọi là Khu vực đỏ. Tôi có thể nhờ trên bộ cấp cho một mảnh đất để đào bới lấy các thứ kim loại.
- Nhưng cậu đã làm bằng cách nào vậy? Một câu tiếng Pháp, cậu còn chưa nói được kia mà! - Chouvaloff thốt lên.
- Đã muốn là có thể. - Anton bình tĩnh trả lời. - Nhưng hãy để yên cho tôi nói chuyện với ông hoàng. Vụ việc này rất tốt, tốt lắm, và khi tôi nói thế, người ta có thể tin ở tôi. Nhưng tôi không có đủ thợ, không đủ. Tôi cần độ một nửa tá thợ và cũng chỉ có tiền để trả công họ một tháng. Sau đó, công việc sẽ tự nó, nó chạy. Nhưng lúc này, tôi không có số tiền cần có. Tôi biết anh cũng có một ít. Anh hãy đến với tôi.
Ông ta ngừng lại, đưa mắt hài lòng ngắm bộ ngực căng vồng của Fédor:
- Trời cho anh sức vóc để làm công việc ấy, bởi vì các ông chủ cần phải bắt đầu như các người thợ. Anh cứ trao tiền cho tôi. Anh không phải hối tiếc đâu.
- Ôi, không, cả anh nữa, Anton Ivanitch - Fédor rên rỉ - Đừng, xin hãy thương tôi! Bữa giao thừa mới tuyệt làm sao! Người ta chỉ nói toàn chuyện công việc. Chouvaloff thì muốn mua cho tôi chiếc tắc-xi (anh nhún vai) còn anh thì định kéo tôi đến một vùng sa mạc để mò sục trong bùn. Và tất cả chỉ vì tôi có năm nghìn đồng phrăng khốn khổ. Nhưng thôi, chúng ta hãy đem số tiền ấy đi uống rượu hết đi, lạy Chúa, và xin các anh đừng làm tôi vỡ đầu ra nữa.
- Được, được, - Anton bình tĩnh nói. - Tôi chưa từng ép ai. Nếu chúng ta còn sống được một năm nữa, sẽ thấy ai có lý. Còn việc uống rượu – bởi vì đây là loại công việc mà anh có vẻ tin là có lợi cho tôi – thì tôi xin theo anh đến cùng. Bởi lẽ rượu vang rất ngon.
Một thoáng ân hận lướt qua trên gương mặt của Anton, một gương mặt dường như không có niềm xúc động nào có thể in dấu lên đó.
- Này, Maxime, anh có nhớ cái hầm của tôi không? Một cái hầm trứ danh.
Rồi với một nụ cười nửa miệng mơ hồ qua đó không ai có thể nhận thấy là có chút gì hận với Fédor hay không:
- Kể cũng lạ, vào lúc đó mà người ta không hề từ chối vẫn cho tôi vay vốn! Thôi, không nghĩ đến những chuyện ấy nữa, chỉ tổ làm cho cô tiểu thư trẻ trung của chúng ta mất vui mà thôi!
Và Anton quay về phía Hélène với nụ cười bừng nở.
Cái gì ở cô cũng làm anh thích: vẻ đẹp đặc biệt Nga, mái tóc rất dày và vẻ thanh thản giản dị mà trang nghiêm trên gương mặt. Hélène khe khẽ rùng mình:
- Tôi không muốn ông phải làm trò vui cho tôi đâu! - Cô nói. Giọng nói của cô khiêu khích đến mức tất cả lặng im một lúc. Chỉ riêng Anton không có vẻ gì là bị tác động. Anh nhìn Hélène với con mắt đầy thân thiện và nói:
- Hãy nhìn thẳng vào mắt chứ không phải vào lông mày! Đó là người phụ nữ mà tôi mong có được!
Tất cả mọi người phá lên cười, trừ Chouvaloff. Chouvaloff rất hiểu Anton và dường như ông muốn phân biệt trong những lời nói của bạn cái gì đó sâu nhất, bướng bỉnh nhất chứ không phải là một câu nói đùa dễ dãi. Ông nghĩ: "Khi anh chàng này đã bám vào một ý tưởng thì..."
- Hãy nghe rõ đây - Fédor kêu lên - xin hãy chú ý.
Giọng nói của anh cất cao hơn ngày thường và một thoáng say sưa nhen lên trong mắt anh:
- Tôi chúc sức khỏe cho năm mới. Mọi người đều phải nâng cốc.
Tất cả các cốc đều rót đầy và Fédor chú ý cho mọi người đều cạn cốc.
- Các anh sẽ làm cho tôi say mèm mất thôi - Nathalie Borissovna kêu. - Các anh không tìm được cách nào để đón năm mới hay sao? Tôi không cần thế này, tôi bảo đảm với các anh như vậy. Tôi chỉ cần nhắm mắt lại và nghĩ, này đây đang bắt đầu một trật tự ngày tháng hoàn toàn mới, mới tinh và mới nguyên. Tôi chưa làm gì xấu, tôi chưa có thì giờ để làm bẩn năm mới. Nó đang ở trước mặt tôi như một vầng tuyết còn tươi trẻ, chưa có một vết chân người. Tôi sẽ gặp những gương mặt nào trên chặng đường của nó? Những kho báu nào đang chờ tôi ở những khúc quanh? Vâng, tôi nhắm mắt lại và tôi nghĩ – và không thứ rượu nào của các anh, thứ nặng nhất hay thứ nhẹ nhất, có thể đem lại cho các anh nhiều niềm vui và xúc động như thế!
Lúc này, người ta lại thấy ở nàng cái gương mặt đầy linh cảm đã từng khiến cho cô em yêu nàng rất mực. Trong phút giây, tất cả đều im lặng và, trong giây phút ấy, mọi người đều có chung một tình cảm như Hélène.
Vừa lúc ấy, người ta thấy đi qua hành lang một người đàn ông mặc đồ đen có khuôn mặt nhìn nghiêng như mặt con cừu, và mang một chiếc hộp đựng vĩ cầm.
- Kìa, Samuel Iakovlevitch đấy - Nathalie nói. Nàng ra hiệu gọi anh ta.
- Ôi, đừng, tôi xin chị, đừng gọi tên Do Thái ấy – Fédor nói nhỏ.
- Ô, anh không xấu hổ hay sao, ông hoàng! Anh ta không phải là một người Nga sao? Giữa đêm giao thừa mà anh nghĩ thế sao?
- Nhưng nếu chúng ta chết đói thì chính lỗi tại bọn họ – Fédor làu nhàu.
- Lỗi tại họ ư? - Chouvaloff vặc lại. - Hãy nói lỗi của chúng ta thì đúng hơn, các đại lãnh chúa cũng như các nhà trí thức!
- Các bạn ơi, - Anton Ivanitch nói vẻ cương quyết, - nếu các anh bắt đầu làm chính trị thì tôi đi đây.
- Ông hoàng ơi, chớ độc ác, hãy để anh nhạc sĩ ấy đến, - Nathalie năn nỉ. - Anh ấy có một mình, khổ thân anh ấy, giữa đêm hội hè.
- Cậu ấy có cây vĩ cầm, - Anton nhận xét.
- Thôi được, vì tất cả các vị đều muốn thế - Achkeliani nói. Nathalie chạy ra hành lang và gọi:
- Samuel Iakovlevitch!
Anh ta rụt rè bước vào và đến ngồi ở đầu bàn. Hai bàn tay có những móng tay nham nhở lóng nga lóng ngóng. Nathalie lấy thức ăn cho anh, hỏi anh về công việc, anh ta trả lời từng câu ngắn, vụng về. Anh chơi đàn cho một nhà hàng Nga ban đêm, ở khu Montmartre, nhưng còn gần hai tiếng nữa mới đến giờ, bởi vì nhà hàng chỉ mở cửa vào nửa đêm. Anh đi sớm hơn một chút vì muốn đi thăm một người bạn, cũng là một nghệ sĩ cello để cùng anh ta nghiên cứu một cái gì đó.
- Một cái gì đó nghiêm túc, cổ điển ấy mà, chị hiểu chứ, rất hay, – anh vừa nói vừa hào hứng lên và ngẩng đầu. Lúc này, ta có thể nhận thấy, sau đôi mắt kính, đôi mắt sáng và đẹp của anh.
- Này, anh bạn thân, hãy cho chúng tôi nghe một điệu gì đó - Fédor nói.
Người nhạc công nghe giọng nói trịch thượng và có vẻ phong kiến kia chực bật dậy, nhưng anh lại thấy con mắt nhìn của Nathalie Borissovna đầy thân thiện, đầy van lơn đến mức, không cần trả lời, anh đến thẳng chỗ cái túi đặt trên chiếc ghế bành, mở ra.
- Còn em, Lénotchka, em sẽ hát nhé, - Nathalie nói.
Hélène gật đầu nhận lời với thái độ giản dị như với bất cứ việc gì.
Chính lúc đó là lúc cô Mesureux đang sốt ruột chờ bữa tiệc xong để dọn dẹp bỗng cảm thấy mình như người mất trí. Trong ngôi nhà trọ của cô, mà mới cách đây chưa bao lâu, cứ đến chín giờ là mọi người đã đi ngủ hết, trong cái phố nhỏ vốn đã vắng lặng như một tỉnh lẻ này, đột nhiên lúc này bỗng cất lên một giọng hát trẻ trung và nồng ấm – lại được những sợi dây đàn rung lên náo nức đỡ lấy – giọng hát ấy mỗi lúc càng tăng thêm sức mạnh và ngọn lửa nhiệt tình.
Giây phút sững sờ ban đầu qua đi, cô Mesureux nhảy bổ vào phòng khách. Lần này thì quá lắm, những người Nga thật sự đã vượt quá mọi giới hạn. Cô phải nhân việc này để nói với họ tất cả mọi chuyện một lần cho xong. Nhưng vừa đến ngưỡng cửa, cô tự nhiên dừng lại, hết cả kiên quyết, hết cả ý định. Tất cả, họ ngồi như những pho tượng. Người này thì tựa đầu vào bàn tay, con mắt lim dim, người khác thì đưa mắt nhìn đăm đăm vào cô, nhưng cái nhìn ấy không dừng lại ở cô, mà vượt qua cô, qua những bức tường, qua cả thành phố, qua nhiều khoảng không gian rộng lớn hơn nữa. Trên những gương mặt ấy, là một sự yên tĩnh rạng rỡ, một niềm vui tràn đầy mà cô Mesureux chưa bao giờ từng thấy. Và cô tiểu thư Hélène kia mà cô ưa thích nhất vì tính cách khác người, vì tính dè dặt, chính cô ấy đang hát và kìa gương mặt cởi mở, bừng sáng và hạnh phúc biết bao!
Cô Mesureux cảm thấy mình dứt khoát bị thua rồi. Bởi vì cô đã chấp nhận việc này thì rồi sẽ mãi mãi không có quyền nói họ về việc gì nữa! Mà làm sao lại không chấp nhận việc này được, với những con người như đang thay hình đổi dạng kia, như đang trong cơn ngây ngất, mê ly kia?
Trong khi cô đang cảm thấy trong lòng có cái gì đó như một sự sụp đổ mà không sao thoát ra được thì có ai đó chạm vào phía sau mình. Cô quay lại, hoảng hốt nhận ra cậu con trai ở tầng ba, cậu ở với ông bố trong căn phòng áp mái. Cậu ta mặt tái nhợt và mặc chiếc áo ba-đờ-xuy cài cúc đến tận cằm.
- Cô hãy đứng yên, tôi xin cô – cậu thì thầm vào tai cô Mesureux.
Nhưng khi Hélène vừa hát xong, Fédor vụt đứng dậy và đến kéo tay cô gái già:
- Cô là người nhà chúng tôi, cô Mesureux...
Anh bỗng ngừng bặt vì vừa nhận ra cái bóng người cao cao lờ mờ trong bóng tối của hành lang và kêu lên:
- Hê, này Vassia! Làm gì đấy, sao không vào?
- Không, không, tôi không thể... - Cậu trai lắp bắp.
- Thôi! Đừng trẻ con nữa. Cậu đã xuống thì phải vào đây.
Rồi anh lấy hai tay đẩy một phát cái thân hình nhẹ tênh kia vào phòng khách, vô hình chung làm cho cậu không có cách nào chống cự lại nữa. Vassia cảm thấy như bị tra tấn.
- Tôi không mặc quần áo tử tế – cậu làu nhàu, không nhìn ai – Tôi xin lỗi, tôi không có ý định vào làm gì cả. Khi tôi nghe thấy tiếng hát, tôi không thể cưỡng lại được. Tôi chỉ có một mình, thế là tôi khoác cái ba-đờ-xuy vào, nhưng giản đơn là tôi chỉ muốn nghe rồi lại lên phòng. Tôi xin mọi người, hãy tha lỗi cho tôi.
Chouvaloff thấy nét mặt cậu méo mó đi, hoảng sợ, đến khẽ vỗ vai cậu:
- Bình tĩnh lại đi, đây toàn là bạn bè cả mà. Có gì quan trọng đâu. Trái lại, chúng tôi đều rất hài lòng... mọi người tiếc là cậu không đến được. Cậu ngồi xuống đi.
- Không, không, không thể được – cậu trai lắp bắp, cố ghìm những giọt nước mắt, và cố giàu hai chân trần đằng sau chiếc ghế bành – Tôi phải lên đây!
- Đúng vậy. Anh ấy đang mệt – Hélène nói. – Thôi anh lên đi, Vassia, năm phút nữa tôi sẽ mang trà lên.
Cô Mesureux chẳng hiểu tí gì về những câu trao đổi kia, sững sờ nhìn cậu trai chạy trốn như một con vật bị săn đuổi. Nhưng ông hoàng Fédor đã đưa một chiếc ghế và bảo cô:
- Ít nhất, cũng còn cô, cô phải ở lại với chúng tôi. Cô dùng một cốc cô-nhắc hay Bénédictine?
Cô cuống cuồng từ chối, Fédor đến nghiêng mình trước Hélène:
- Cám ơn cô, Hélène Borissovna, cô đã chiếm hết chỗ trong trái tim chúng tôi - Anh vừa nói vừa nhấn mạnh từng âm tiết. - Nhưng cô sắp bỏ chúng tôi để đến với Vassia thật sao?
- Đừng giữ cô ấy - Nathalie can thiệp. - Cậu ấy rất là...
Hélène không để chị nói hết câu:
- Sao chị lại phải bận lòng như thế, chị yêu của em. Khi em đã hứa là em giữ lời.
- Cô làm cho tôi mỗi lúc càng thêm mến cô, thưa cô tiểu thư trẻ, - Anton Ivanitch đột ngột nói.
Không đáp lời Anton, Hélène nói vài lời cám ơn Fédor rồi bước ra.
- Nào, nhanh lên, cho một bài gì vui để lấp cái chỗ trống kia đi – ông hoàng Achkeliani ra lệnh cho nhạc sĩ vĩ cầm.
- Tôi rất tiếc, - nhạc sĩ trả lời, - tôi phải đi đây.
- Đi đâu?
- Làm việc.
- Nhưng, vậy là chúng tôi phải ở lại đây không có nhạc, không có gì cả, chịu sao được?
Fédor thân mật nắm lấy tay anh nhạc công, vừa nói vừa cười:
- Thú thật, tôi chẳng yêu gì những người Do Thái, nhưng anh thì tôi rất thích, thật đấy, rất thích. Tôi không buông anh ra đâu. Anh chơi đàn ở đâu?
- Nhà hàng Samovar.
- Tuyệt! Nathalie Borissovna, cô đến chứ, tất nhiên phải không? Và cô Mesureux? Không, thật ư? Tiếc quá. Anton Ivanitch, chúng ta có món nợ phải thanh toán đây. Cả anh và tôi đều không say. Còn Chouvaloff, chính anh ấy dẫn chúng ta đi.
- Chiếc xe của tôi đã thuộc về anh – Chouvaloff nói – chứ không phải món tiền của anh đâu nhé. Đã thỏa thuận rồi kia mà, ông hoàng?
Mọi người vội vã đứng lên và không ai nhìn thấy nụ cười của Anton Ivanitch.
❀ ❀ ❀
[1] Léna: tên gọi tắt của Hélène.
[2] Tên thân yêu để gọi Hélène.
[3] Tcherkesse: một tộc người ở Bắc Kavkaz.
