Hôm sau, vừa thức dậy, Hélène đã có cảm giác là phải chặn ngay một mối nguy hiểm cấp bách mà số phận sẽ đè nặng lên cô. Cô mở mắt, gặp ngay cái nhìn tư lự của người chị gái nằm dài bên cạnh, và cô nhớ lại. Cô đã đính hôn với Vassia, hay nói đúng hơn, cô đã tuyên bố là mình đính hôn với Vassia, bởi vì chính cậu ta chưa biết gì về việc này. Sự kiện này rất nghiêm trọng, mối đe dọa này nghiêm trọng đến mức khiến Nathalie cứ nằm bất động và câm lặng, lẽ ra, như mọi ngày thì nàng phải ôm hôn cô và bắt đầu một ngày mới bằng cách nói một câu trìu mến và vui vẻ.
Thoạt đầu, Hélène hoảng sợ. Đêm qua, giữa đám người bị kích động vì say rượu, Hélène bị tác động bởi âm nhạc, vì mệt mỏi và chán ngán, tưởng rằng mình đã quyết định một việc không thể đảo ngược được và dễ thực hiện vì đó là một việc điên rồ. Nhưng bây giờ, giữa ban ngày, trong khi làn không khí mạnh mẽ của buổi sáng mùa đông tràn vào qua cửa sổ, cô có cảm giác mình bị mắc bẫy, và cứ nhắc đi nhắc lại mãi một câu: "Điều gì sẽ xảy ra đây? Điều gì sẽ xảy ra đây?".
Hélène chưa bao giờ nghĩ đến chuyện cưới xin. Tuổi mới lớn của cô bắt đầu vào những ngày đầu của cuộc cách mạng Nga. Thái độ coi thường của nhiều người đối với những cuộc hôn thú hợp pháp, thái độ vô tâm và dễ dãi của họ trong quan hệ tình dục khiến cho cô không bị ràng buộc bởi sự tôn trọng những mối quan hệ xã hội. Nhưng không gì có thể làm tổn thương đến nhu cầu của cô muốn có một tình yêu với tất cả sức mạnh của tâm hồn và thể xác. Đó là kết quả của sự giáo dục tình cảm và bản tính đòi hỏi cao của Hélène, cũng là ảnh hưởng của tính mơ mộng của Nathalie nữa. Không phải cô sợ từ đính hôn. Lúc này cô cảm thấy Nathalie chú ý đến từng thay đổi trên nét mặt cô – điều này làm cô ngượng nghịu cứng cả người – mà là sợ bất cứ điều gì từ ấy có thể gợi ra trong ý nghĩ của người khác, nhất là của Vassia.
Vì rằng cô không yêu cậu ấy. Cô không yêu cậu ấy. Vậy thì sao? Giả vờ một tình cảm mà mình không có ư? Cô không thể nghĩ đến điều ấy.
Vậy thì... Lấy cái cớ gì để che đậy cho cái hành động điên rồ kia? Tình thương ư? Sự trìu mến ư? Cậu ấy có muốn thế không?
Hy vọng rằng Vassia có thể từ chối làm cho Hélène đỡ căng thẳng một chút. Nhưng tiếp ngay sau đó là một nỗi chán ghét đến mức ghê tởm đối với chính mình. Như thế là cô đã tự cho mình đóng vai trò một người an ủi ư?
Như thế là cô đã phô bày sự tận tâm của mình với những tính toán hèn hạ nhất giữa cảnh ồn ào bẩn thỉu của một quán ăn đêm ư?
Hay là cô đã hèn nhát đến mức bắt một cậu bé ốm yếu phải gánh cái gánh nặng của một câu nói cuồng loạn của cô? Nhưng việc gì cô phải tự dằn vặt thế? Về căn bản, không có gì khó. Vassia không biết gì cả. Đối với cậu, chưa có gì thay đổi cả. Vậy thì có chuyện gì đâu? Cô chỉ cần – hoặc nếu cô thấy việc này quá khó thì nhờ chị cô – nói với Chouvaloff và Fédor rằng đó chỉ là một ý nghĩ kỳ cục lỡ phát ra giữa cuộc vui ồn ào, mà cũng đã tắt ngấm cùng cuộc vui ấy, thế thôi!
Đúng! Hiển nhiên đó là giải pháp đúng nhất. Sao cô không nghĩ ra sớm hơn?
Hélène khẽ chống khuỷu tay nhỏm dậy, chuẩn bị một câu nói có thể giải thoát cho mình, cho mình trở lại là mình. Nhưng đáng lẽ nói những lời có lợi thì, khi trông thấy đôi mắt lo lắng của Nathalie nhìn chằm chằm vào cô, cô lại chỉ nói được có thế này:
- Chị Natacha, đêm qua chị có ngủ ngon không?
- Không, – Nathalie vừa nói vừa quàng tay vào cổ em, – chị không ngủ được. Chị nghĩ đến em, em thân yêu ạ. Em vẫn quyết định thế ư?
Nếu Nathalie đợi một lúc nữa, nếu nàng để cho hơi ấm của cơ thể nàng ngấm vào cơ thể của Hélène và nhẹ nhàng làm tan cái cảm giác tê cứng trong người cô đi, nếu nàng để cho cô có thì giờ nói dần dần lời thú tội của cô, thì có lẽ cô gái có thể đính chính lại lời tuyên bố của cô đêm qua. Nhưng câu hỏi của người chị đã đánh quá thẳng và quá nhanh vào tính kiêu ngạo cố hữu của cô.
Đó không phải là tính kiêu ngạo thông thường, do phản ứng với ý kiến người khác mà đó là một tâm nguyện về cái đẹp bên trong, về lòng trung thành với bản thân, là sự khăng khăng không nhân nhượng trước những điều đã cam kết. Hélène mang trong mình một nhân vật lí tưởng mà cô đã ôm ấp, rèn luyện từ lâu và cô muốn luôn luôn nâng cao con người mình lên ngang tầm nhân vật ấy. Luôn luôn cô cảm thấy nhân vật lí tưởng quá hoàn thiện và quá khó tính ấy phán bảo cô nhiều lời giải đáp:
- Chị kỳ lạ vậy! - Hélène bảo chị. - Làm sao chị lại muốn em thay đổi ý kiến?
Cô định mỉm cười, nhưng quá gượng gạo khiến Nathalie phải nhắm mắt lại. Nàng không thể làm gì được khi thấy cái nếp hằn giữa hai lông mày của Hélène hằn sâu xuống. Và chính Hélène, cô có thể làm gì chống lại cái tật của bản thân mình?
Vì thế cho nên, mặc dầu hai chị em đều trìu mến lẫn nhau và dù rằng hai chị em không ai lừa dối ai, cả hai cứ nằm sát bên nhau mà không nói câu nào.
May sao, hai chị em có một món đặt hàng khẩn cấp phải làm ngay. Chưa bao giờ hai chị em lao vào công việc tất bật thế. Họ cố gắng cố đưa nhanh những ngón tay, tìm tòi màu sắc, cố chọn những mảnh vải tươi mát để tạo được trên váy áo của những con búp bê một ý tưởng gì đó mà họ không muốn giữ quyền chủ động nữa. Và họ đã thành công.
Tuy nhiên, thỉnh thoảng Hélène vẫn tự hỏi mình sẽ báo cái tin kia cho Vassia như thế nào? Cô không thể hình dung ra giây phút ấy. Nhưng ngay về chuyện này thì công việc lao động chân tay cũng giúp ta rất nhiều. Vì sự khẩn cấp của nó cũng cho ta một kỳ hạn... một kỳ hạn cho đến chiều. Từ giờ đến chiều, cô sẽ xem sao.
Bỗng nhiên, một ý nghĩ không thể chấp nhận được nhói lên trong đầu óc Hélène: Chouvaloff không phải đến khám bệnh cho Vassia hay sao? Ông có nói cái tin đính hôn ấy như một việc rất tự nhiên không? Mà Vassia thì chưa biết tin ấy. Chẳng phải đó là một việc đã rồi ư?
Hélène rùng mình cảm thấy mình bị khống chế – ngay cả trong thời hạn mà mình được phép – bởi một cái bẫy định mệnh do chính mình giăng lên, bằng một câu nói chính mình lỡ phát ra một cách vô trách nhiệm nhất. Vậy mà phải tuân theo cái bẫy ấy, không được suy nghĩ, không được tìm cách thay đổi chiều hướng của nó.
Trước cửa buồng Vassia, cô dừng lại, bối rối. Cô không nghe thấy tiếng động gì. Ông Alexeï Dmitritch và chàng trai chắc là còn ngủ. Cô có nên đột ngột xông vào giấc ngủ của cậu và kêu lên: "Vị hôn thê của anh đây" không? Nhưng nếu cô bỏ đi, có thể Chouvaloff sẽ đến.
Cô đứng tần ngần mấy phút. Hélène cảm thấy, từ trong sâu thẳm của tâm hồn mình, dâng lên một nỗi tức giận mà khi còn nhỏ nó thường khiến cô đấm mạnh vào tường sây sát cả nắm tay.
"Phải chấm dứt không thì mình phát điên mất", cô lẩm bẩm một mình, rồi gõ cửa.
Gương mặt kém ngủ của ông Alexeï ló ra giữa cánh cửa hé:
- Cháu muốn nói chuyện với bác một phút – Hélène nói vắn tắt – Chỉ với mình bác. Cháu xin đợi ở đây.
Khi ông Alexeï ra hành lang, khoác trên mình chiếc ba-đờ-xuy muôn thuở, Hélène vừa tuyên bố vừa nhìn ông với vẻ thách thức kỳ lạ:
- Hôm qua, cháu đã báo với mọi người rằng cháu là vị hôn thê của Vassia. Nhờ bác nói với Vassia và bác xem anh ấy có bằng lòng không? Buổi chiều, cháu sẽ lại. Bác đừng nói gì nữa, cháu cấm bác đấy.
Suốt ngày hôm ấy, cô không làm việc. Cô không thể đứng yên, và sự có mặt của Nathalie làm cô khó chịu. Cô ra phố nhiều lần để mua những thứ linh tinh và không ăn bữa sáng. Vào lúc bốn giờ chiều, cô đến quán trà Nga ở phố Miromesnil là nơi đã đặt cô nhiều chuyến hàng quan trọng nhất.
Đến đây, cô được tin là công việc làm ăn của họ đang chững lại, trong một vài tuần tới, khách hàng không cần búp bê nữa. Cô nghe tin ấy mà chẳng hề quan tâm gì, mặc dầu tin ấy sẽ làm cho cuộc sống của hai chị em càng bấp bênh hơn nữa, rồi cô đi bộ về phố Passy.
Hoàng hôn đang phủ bóng lên thành phố, chính cái thành phố mà bao năm nay Hélène đã từng ngưỡng mộ khi nghe tên, cái thành phố đã từng quyến rũ bao nhiêu trí tuệ con người, đã từng như một viên nam châm thu hút bao nhiêu mộng ước trên toàn thế giới.
Và cô, Hélène, với tất cả sức mạnh của trái tim mình, cô, người đã nuôi bao nhiêu hy vọng và mong ước vô biên và mơ hồ, và còn đẹp hơn nữa, thế mà cô đã đến với quán trọ Mesureux nhỏ nhoi để trói buộc cuộc đời mình một cách khốn khổ ở đấy.
Hélène chợt nhận thấy niềm hy vọng khốn khổ lúc sáng nay đã từng làm cô ghê tởm lại vừa trở lại. Và lần này, cô không còn sức để đẩy lui nó lại. Nỗi thất vọng đã thắng sự đắn đo. Ôi! Giá mà Vassia có đủ thông minh để nhận ra hoàn cảnh, có đủ niềm kiêu hãnh sơ đẳng để từ chối đề nghị của cô – đề nghị này cậu ta không thể nào không cảm thấy đó chỉ là một sự bố thí!
Bây giờ thì Hélène sẽ chấp nhận và mong muốn lời từ chối đó. Cô càng nghĩ, càng thấy sự từ chối đó có thể thực hiện được. Cái cách cô đã nói với ông Alexeï Dmitritch không thể hàm ý một câu trả lời khác được. Thái độ của một cô gái đang yêu có thể nào lại như thế được không?
Vassia phải từ chối. Cậu không tìm cách để gặp cô sớm hơn... đó là chứng cớ... Thế là cuộc đời lại sẽ mở ra cho Hélène như một vòm cầu khổng lồ.
Cô rảo bước, rồi, không thể chờ đợi lâu hơn nữa câu trả lời mà cô đã để hết tâm trí để chờ đợi. Cô muốn lên một chiếc xe buýt. Vào giờ này các xe đều đầy ắp. Và mặc dầu ở phố Miromesnil, người ta đã nói cho cô biết cái tin không hay về công việc, cô vẫn cứ gọi tắc-xi.
Về đến nhà trọ, không dừng lại ở buồng mình, cô lên ngay tầng tận cùng. Vassia ở nhà một mình, ông Alexeï phải đến tòa báo. Hélène thích như vậy hơn. "Không có người chứng kiến, cậu ấy sẽ dễ nói hơn". Cô nghĩ thầm.
Suốt ngày hôm ấy chưa có lúc nào cô có gương mặt đáng tin cậy và thư giãn như lúc này.
- Em đẹp biết bao! Và tốt quá !
Hélène cảm thấy, phút giây này, trong người cô như không còn chút sinh lực nào nữa. Giọng nói và con mắt ngây ngất của Vassia cho thấy quá rõ điều mà cậu không thể diễn tả bằng lời. Cậu như bị niềm hạnh phúc quá lớn đè lên.
Cái bẫy đã sập lại bên trên hai người.
Khi Hélène tìm lại được dòng suy nghĩ của mình, cô thấy mình thật đáng mỉa mai. Làm sao cô lại có thể cho rằng Vassia không nhận? Cậu ấy cũng kiêu ngạo, nhưng ai lại có đủ kiêu ngạo để vứt bỏ hạnh phúc của mình.
- Em thật rộng lượng biết bao! - Cậu nhắc đi nhắc lại mãi câu nói với lòng biết ơn và tình yêu sâu sắc khiến cho Hélène cảm thấy như bị tra tấn.
Nhút nhát, vụng về, cậu kéo cô gái lại gần để hôn cô, nhưng khi cô thấy gương mặt có làn da quá trắng của cậu sát lại, cái cổ quá mảnh mai và quá lộ hầu, Hélène vội đẩy nhẹ khiến hai cánh tay của Vassia tự buông ra.
- Ấy, ấy, - Hélène khẽ nói, với một nụ cười thảm hại, - tôi không có thói quen.
Rồi thì rất nhanh, nhìn chăm chăm vào một góc phòng, cô bắt đầu kể lại những chuyện của đêm qua.
Nào ông hoàng Rizine... những ca sĩ của dàn đồng ca... nào là nhạc công Samuel Iakovlevitch. Cô như muốn đưa vào, chứa đầy căn phòng tất cả hình ảnh của những con người ấy, như để dựng họ thành một cái tấm chắn giữa Vassia và cô.
✦ ✦ ✦
Từ đó, diễn ra giữa hai người những mối quan hệ kỳ lạ: dường như không bao giờ họ nói về chuyện đính hôn của họ. Với Hélène, đó là một nhu cầu nội tâm. Còn với Vassia, cậu mù mờ cảm thấy rằng chỉ có sự im lặng mới cứu vãn và có lẽ làm đậm thêm cái bóng mỏng manh của niềm hạnh phúc của cậu. Từ lúc cha cậu báo cho cậu biết quyết định của Hélène, bản năng đã bảo cậu là không nên nghĩ đến điều đó. Cần phải đón nhận điều đó một cách mù quáng như là một phép lạ, nếu không, nó sẽ biến mất và dù có xảy ra điều gì nữa, vẫn nên ngoan ngoãn chiều theo ý muốn của cô gái. Tình yêu của cậu đầy tin cậy và rất khiêm nhường, dù được thỏa nguyện chỉ bằng lời hứa của Hélène thôi, cậu vẫn chấp nhận không ngạc nhiên, không đau buồn và rất tự nhiên, như không có gì thay đổi trong mối quan hệ của họ.
Bây giờ cậu gặp cô mỗi ngày nhiều lần, hoặc cô mang công việc đến chỗ cậu, hoặc cậu đến buồng của hai chị em cô, ngồi cùng với họ. Sự kín đáo và niềm vui ngây thơ nảy nở trong toàn bộ tâm hồn cậu đã khiến Hélène cảm động. Cô tỏ ra dịu dàng với cậu, cô âu yếm cậu như tình mẹ con, và Vassia chưa từng bao giờ được biết một người đàn bà nên không làm sao tách bạch được rõ ràng đâu là cái tình cảm thực của cô và đâu là tình yêu. Tình trạng đó càng làm tăng lên và đảm bảo sự yên tâm của Hélène. "Bởi vì mình đem đến cho anh ấy từng này hạnh phúc, mình bớt phần có lỗi với anh ấy". Cô thầm nghĩ như vậy và không nhận thấy mình càng ngày càng dấn sâu thêm vào câu chuyện.
Ít lâu sau, tình thân thiết giữa hai người càng thắt chặt thêm do một hoàn cảnh khách quan. Công việc buôn bán búp bê không đảm bảo được cuộc sống của hai chị em, họ phải tìm thêm việc khác. Qua môi giới một người bạn Nga của Chouvaloff, cũng là bác sĩ, nay là lao công trong một nhà an dưỡng ở Neuilly, họ được biết nơi này đang cần một nữ y tá. Nathalie Borissovna, trong chiến tranh đã có bằng của Hồng thập tự, nàng đến nhận việc này.
Cuộc chia tay giữa hai chị em như một định mệnh lại kéo Hélène và Vassia thêm gần nhau. Những điều suy nghĩ, những cuộc chuyện trò, những cuộc trao đổi vụn vặt luôn luôn diễn ra và tích lũy lại kết thành những sợi dây liên hệ khó nhận thấy nhưng lại rất bền chặt, và Hélène đã quen cùng Vassia sống qua những thay đổi ấy. Sự có mặt của cô trở thành có ích, có lợi cho Vassia. Tuy thế, mỗi lúc chia tay với cậu là cô quên cậu ngay.
Ba tháng ròng đã trôi đi như vậy.
Một buổi sáng tháng tư, khi sắp bước vào phòng Vassia, Hélène nghe thấy bên trong có một giọng nói không phải là của cậu, cũng không phải của ông Alexeï Dmitritch, nhưng nghe quen quen. Bước vào, cô ngạc nhiên thấy ông hoàng Fédor Achkeliani ngồi trên giường của Vassia.
- Anh đã làm giàu xong ở vùng ấy rồi ư? - Cô hỏi.
- Chỉ giàu ở chỗ hỏng đôi bàn tay mà thôi, cô Hélène ạ, - Fédor vui vẻ đáp. - Nhưng tôi cho rằng Anton Ivanitch đã đánh hơi rất giỏi. Cậu ấy, chỉ ít lâu nữa sẽ giàu thật sự. về phần Anton, cậu ấy cũng nhờ tôi cúi chào cô và nói với cô rằng cậu ấy lúc nào cũng nghĩ đến cô.
- Có phải vì sự ủy thác ấy mà anh về đây không?
- Tôi thì tôi đã xong việc với anh ta rồi. Cảm ơn Chúa. Tôi về đây là vì cuộc biểu diễn djiguitovka[1].
Anh nói từ ấy với một niềm kiêu hãnh và hứng thú say sưa đên mức Hélène không dám thú nhận rằng mình không hiểu từ ấy nghĩa là gì.
Ông Alexeï Dmitritch đã đến gỡ bí cho cô.
- Ông hoàng đang giải thích cho chúng tôi về tất cả công việc của anh ấy thì cháu đến, và bác đang ghi chép để viết bài cho tờ báo của bác. Chúng tôi tiếp tục công việc có làm phiền gì cho cháu không?
- Thưa bác, trái lại ạ – Hélène nói. – Nhưng trước hết, ông hoàng ơi, hãy để tôi khen anh về gương mặt mà anh mang từ nơi ấy về đã.
Đúng vậy, người ta thấy trên gương mặt có gầy đi và rám nắng của Fédor một vẻ trẻ trung và một sức khỏe mới, nhất là cái vẻ giản dị và sâu sắc mà công việc lao động vất vả ở ngoài trời đã đem lại cho anh. Anh mỉm cười vội, cám ơn Hélène và quay về phía Alexeï Dmitritch. Điều anh muốn nói đang cuốn hút anh hoàn toàn.
- Các vị đều biết thế nào là một djiguite (gi-ghít). Đây là một từ ở Kavkaz chúng tôi, nhưng nó đã trở thành từ Nga, bởi vì không có từ nào khác để chỉ một kỵ sĩ đích thực muốn làm trò gì với con ngựa của mình cũng được. Loại djiguite ấy, ở đây chỉ có vài người trong số những người Cô-dắc di cư ở Pháp. Có những người đi làm bồi ở khu Montmartre, những người khác thì đi cày ở Gironde, có những người bán hoa ở Nice, những người khác thì đi gỡ mìn, gỡ đạn như ở chỗ tôi. Giờ đây, có một ông tướng cũ có ý muốn tổ chức cho họ lại cưỡi ngựa và để cho châu Âu thấy là họ biết làm những trò gì trên lưng ngựa. Ông tướng ấy đã thỏa thuận với một ông bầu, đã gọi một số chàng trai mà ông ta biết và cho họ tập luyện. Và chúng tôi sẽ bắt đầu ở Paris trong ít hôm nữa. Chà! Nếu các vị biết con ngựa của tôi, các vị, các vị sẽ mê tít.
Mặt anh rạng rỡ lên vì vui mừng. Câu chuyện bất cứ nói về cái gì, anh cũng trở lại bằng được cuộc biểu diễn đang chuẩn bị. Cuộc biểu diễn có được trả nhiều tiền hay không, nó có hiệu quả sân khấu hay không, điều ấy, với anh, không quan trọng. Chẳng phải đây là một cuộc thi sức mạnh và tài khéo đầy nguy hiểm đấy ư? Ở trên đời này, còn gì cao quý hơn là một kỵ sĩ đẹp trên lưng một con ngựa đẹp?
Rồi anh ra đi và nói:
- Từ nay đến ngày biểu diễn, tôi không gặp lại các vị nữa. Phải luyện tập. Các vị biết đấy! Phải luyện lại các đầu gối, bắp chân, cổ tay cho chuẩn xác. Tôi sẽ gửi vé cho các vị. Tối hôm ấy, chúng ta sẽ gặp nhau ở đó.
Sau đó vài hôm, Chouvaloff bảo Hélène:
- Cô đã làm một việc kỳ diệu. Tôi vừa khám bệnh cho Vassia. Cậu ta khá hơn nhiều lắm! Với những người bị thần kinh kiểu ấy, luôn luôn có những nguồn lực bất ngờ. Nếu một nỗi buồn có thể giết chết họ thì một niềm hạnh phúc lại chữa họ khỏi bệnh.
Chàng trai Vassia hơi thất vọng khi được biết Hélène đã hay tin này rồi.
- Tôi rất muốn tự mình báo tin này cho em – cậu thốt lên. – Nhưng ông Chouvaloff có nói với em rằng tôi sắp có thể làm việc được không? Không ư? May quá, em biết rằng tôi vẽ không tồi và tôi nghĩ có thể nhờ những bạn của ba tôi tìm giúp việc làm cho những ca-ta-lô thời trang. Nếu được, tôi sẽ kiếm sống được tốt và bấy giờ thì – cậu đưa mắt nhìn như van vỉ Hélène, thấy cô mỉm cười và cậu nói vội một mạch cho xong – bấy giờ chúng ta có lẽ có thể cưới nhau.
Cô không đáp, nhưng không ngừng mỉm cười.
❀ ❀ ❀
[1] Djiguitovka (gighitôpka): cuộc biểu diễn nhảy múa trên lưng ngựa của người Kavkaz.
★ ★ ★
Khi Fédor gửi vé mời đến, Vassia đã có thể đi với Hélène đến dự cuộc biểu diễn djiguitovka. Họ chưa ăn cơm xong thì Chouvaloff đã đến tìm.
- Mặc kệ các người – ông thốt lên dọc đường – tôi không muốn bị muộn.
Thái độ sốt ruột của ông làm Hélène và Vassia ngạc nhiên. Nhưng Alexeï Dmitritch rất hiểu ông bác sĩ.
- Cả hai còn quá trẻ, – ông nói, chủ yếu là với Hélène, bao giờ nói với cô, ông cũng tỏ vẻ vô cùng biết ơn – Các bạn chưa thể biết cái đó như thế nào. Bác còn nhớ đặc biệt cuộc biểu diễn djiguitovka trước nhà thờ Orenbourg, do những người Cô-dắc vùng Oural trình diễn. Đẹp biết bao! Miễn là những diễn viên hôm nay đừng làm bác quá tiếc những diễn viên ngày trước là được.
- Nào, nhanh lên, nhanh lên – Chouvaloff cắt ngang – xe của tôi vẫn để nguyên không tắt máy kia kìa!
Cảnh tượng diễn ra trên một sân vận động lớn ở cửa ngõ của Paris. Khi Hélène và mọi người cùng đi đã ngồi vào chỗ, họ nhận thấy ba phần tư các bậc vẫn còn trống. Vassia và Hélène ngạc nhiên thấy mình lấy thế làm buồn, cả hai đến dự cuộc biểu diễn với thái độ không lấy gì làm háo hức lắm, ấy thế mà đã bị nó cuốn hút rồi và đã quan tâm đến việc nó có thành công hay không. Khi cả hai cô cậu vừa nói lên nhận xét ấy thì Chouvaloff bảo:
- Lòng kiêu hãnh dân tộc mà! Các bạn ạ, biết làm sao được! Này, tôi vốn là người theo chủ nghĩa xã hội, và hiện nay vẫn vậy, chúng ta sắp xem những kẻ hoang dã làm trò – mà đúng là những kẻ hoang dã thật – tôi thấy lúc này họ thân thiết với tôi hơn tất cả những quyền về con người và của người vô sản. Nhưng đừng sợ, chúng ta đến sớm mười lăm phút và các ghế sẽ chật người, tôi bảo đảm như vậy. Không có gì làm cho người ta thích bằng những cảnh diễn chiến tranh và bạo lực, ngay cả với những người trưởng giả nhất của các nước.
Đó là một buổi tối mùa xuân nhuốm một vẻ vừa chua chát vừa êm đềm. Phía trên những bóng điện, bóng tối lại hình thành, một cõi đẹp huyền bí đầy sao. Trên lối đi rộng lớn của sân lấm tấm cỏ non, mấy cái bóng nhỏ xíu của vài người đàn ông mặc đồng phục Cô-dắc đang đi lại và nói chuyện. Đằng sau tấm ba-rie của hậu trường, có tiếng những con ngựa bị nhốt đang hẩy phì phì.
- Cảnh thật huyền bí, cứ như ánh tràng, các bạn thấy không? - Chouvaloff nói.
Như một luồng run rẩy chạy giữa hai vai của Vassia, Hélène cởi chiếc khăn quàng bằng lông thú của mình và quàng cho Vassia. Cậu để yên cho cô làm, như vậy êm dịu biết mấy, mặc dù cậu run lên không phải vì rét mà vì sốt ruột muốn được cảm thấy một cái gì đó mà cô đang mặc đặt lên da thịt mình.
Sân vận động mỗi lúc mỗi đầy người và một dàn nhạc đứng tít trên đỉnh các bậc cho nổ bùng lên những nhịp kèn đầu tiên. Tất cả các con mắt đều hướng về chỗ một cái ngách cao và tối om, nơi sẽ hiện ra những chàng kỵ sĩ. Tiếng oang oang của một cái loa báo tin:
- Cuộc diễu hành của các kỵ sĩ Cô-dắc!
Tất cả im phắc một lát, rồi từ trong bóng tối mà người ta đoán là đầy người và ngựa, cất lên, như từ xa đến, một khúc ca rất khẽ khàng. Nhưng khẽ thế thôi cũng đủ làm rùng mình những người Nga rồi. Họ đều thuộc bài hát ấy. Đó là bài hát của đất nước họ, một lời than vãn về chiến tranh, nồng cháy và trinh nguyên, đang tràn ra lối đi như một làn sóng nhịp nhàng. Tiếng hát mỗi phút mạnh thêm. Lúc này người ta nhận rõ tiếng thở dài ánh ỏi của những ống sáo, tiếng dồn dập của những mặt trống, tiếng vang rè rè của những não bạt. Và những nhạc công từ trong cái hố huyền bí xuất hiện. Đám đông reo lên ào ào chào đón họ, cái tiếng rào rào ấy êm dịu biết bao cho trái tim của Hélène. Họ đều cao lớn và mặc quần áo sắc màu rực rỡ. Họ bước những bước rất gọn và rất nhẹ như chính họ được tiếng nhạc của họ đưa đi. Sau họ là một tiểu đoàn mặc toàn màu tía Cô-dắc. Những chiếc áo dài có nếp phồng bay phơ phất bó chặt những thân hình, mở rộng những tấm ngực, và trên ngực lấp lánh hai hàng túi đạn. Tất cả những con người ấy đều có thân hình tuyệt mĩ, họ tiến bước ngẩng cao đầu, một kiểu bước vừa dễ dàng vừa như múa.
Màu sắc khỏe khoắn của quần áo, ánh sáng của các đường thêu và các binh khí, sự thống nhất chính xác của các động tác, tất cả ở họ toát lên sức mạnh, sự hài hòa của các cơ bắp và sự linh lợi đặc biệt của các tộc người quen chinh chiến. Dòng người kéo dài vô biên như một con rồng màu hồng uốn khúc vòng quanh đường đua.
Bỗng nhiên, người khổng lồ dẫn đầu đoàn quân chợt quay mặt lại và vừa đi giật lùi vừa giữ đúng nhịp, giơ cao bàn tay. Như được đánh thức dậy, một tiếng hát vọt ra từ những bộ ngực to lớn và rắn chắc.
Nhạc tắt đi và chỉ có tiếng hát dâng lên. Tiếng hát đi từ những cung thanh nhất, nữ tính nhất đến những cung trầm nhất, đục nhất, nhưng tất cả đều hòa trộn thành một dàn-nhạc-oóc hát tiếng người.
Đó là bài ca chiến đấu của những người Cô-dắc sông Đông. Bài ca trong sáng, mãnh liệt, bao dung và chứa đầy định mệnh như cái chết. Ngay những người chỉ cảm được giai điệu cũng bị vẻ đẹp của nó chinh phục ngay. Vậy thì những người hiểu thấu từng lời của nó như Hélène và những người cùng đi sẽ xúc động đến đâu. Cao quý và giản dị như dân tộc đã tìm ra nó, bài ca ấy, bằng những câu thẳng thắn nói về cuộc ra đi tới những cánh đồng của sông Đông, về quy luật lòng dũng cảm đặt ra cho những người lính, về những khúc xương đánh dấu những con đường.
Vassia đã nắm lấy bàn tay của Hélène cũng nóng và xúc động như cậu. Cả hai đều hoan hỉ và choáng ngợp. Chắc hẳn là trong cuộc biểu diễn này, cũng có chất sân khấu, hẳn là người ta đã chất đầy trang kim và vẩy vàng lên quần áo, và người ta đã chọn những màu sắc gắt nhất, nhưng bọn trẻ không hề thấy thế là chướng. Trái lại, tất cả ánh sáng chói lọi ấy, những màu sắc sặc sỡ ấy đã làm sống dậy trong họ những hình ảnh ngây thơ trong những cuốn sách thời thơ ấu: Tarass Boulba, những người Zaporogues, Stenka Razine và Stenka Razine.
Giữa đám đông màu xám của những thành phố lớn, một sắc đỏ bừng bừng dũng khí đã dâng lên. Chính đó là lúc xuất hiện những kỵ sĩ. Những người này không giống nhau về trang phục, mỗi người mặc một bộ quần áo tiêu biểu của bộ lạc. Họ lại đến từ tất cả các bậc thang của nước Nga mênh mông: những bộ lạc sông Đông, những bộ lạc vùng Cubăng, vùng Đơniextan và Uran, vùng sông Amua. Và những tấm áo dài màu lam, màu trắng, màu đỏ tươi bay phấp phới trên lưng ngựa.
Và họ ngồi rất tự do, như được đúc liền với bộ yên đến mức họ như nối dài thêm thân hình con ngựa. Đi đầu là một kỵ sĩ cưỡi con ngựa trắng và mặc toàn đồ đen. Những tiếng hoan hô rì rầm kéo dài và tràn lên những bậc ngồi khiến Hélène đột nhiên bối rối lạ kỳ vì cô nghĩ thầm "Đúng là Fédor rồi!".
Đoàn kỵ sĩ chưa tiến đến ngang chỗ cô ngồi và cô chưa thể nhìn rõ gương mặt mà trăm con mắt đang dồn vào, nhưng cô tin chắc vào linh cảm của mình. Và khi người ấy đi qua trước mặt cô, dưới chiếc mũ lông thú, anh ta đẹp một vẻ đẹp sâu xa, đẹp không chịu được và giống như một con chim ưng đen, đến mức cô không ghìm nổi kêu lên.
Lập tức, hàng nghìn tiếng reo đáp lại. Nhưng chàng hoàng tử đã nghe thấy tiếng reo đầu tiên chào đón chàng. Anh quay đầu lại, nhận ra Hélène, đôi mắt cười với cô, và tiếp tục lao đi.
- Kìa trông, những cái miệng, những cái miệng lạ chưa! Nhìn kìa Alexeï Dmitritch – Chouvaloff thì thầm với vẻ trìu mến say sưa – Trông có khiếp không?
Chouvaloff chỉ những kỵ sĩ lao theo sau Fédor, và ông nhà báo già trả lời rằng thật vậy, ông rất hiếm khi thấy được một tập hợp những gương mặt dữ dội như thế! Những cái mũi Mông cổ, những cái miệng như miệng thú dữ, những gương mặt nhìn nghiêng hoang dã, những con mắt trung thực nhưng tàn nhẫn như những lưỡi dao – những lưỡi dao sặc mùi mạo hiểm, sự cuồng nhiệt điên rồ và sự hung dữ tự nhiên nhất, Trông thấy họ, hai người bạn nghĩ đến những cuộc tàn sát kinh khủng vừa tàn phá mấy năm trước đây cả vùng Galicie[1], cả vùng Sibérie và cả vùng Ukraina. Và hai người, Chouvaloff và Alexeï Dmitritch đều nghĩ không biết những con người kia đã đi qua những bãi xương cốt nào để về đây biểu diễn trên cái sân diễn thanh bình này?
Khi cuộc diễu hành chấm dứt, tất cả, nhạc công, ca sĩ và kỵ sĩ từ từ biến vào trong cái ngách trước đây họ đã đi ra, và bài ca chiến tranh nhỏ dần rồi tắt.
- Cuộc diễu hành đã rất chỉnh – Alexeï Dmitritch nói – nhưng phần còn lại mới là cái khó nhất Tôi thú thật rằng tôi lo. Họ chưa có được bao nhiêu thì giờ để huấn luyện những con ngựa.
Như để trả lời họ, một tiếng hú dài, một tiếng rú trong ác mộng, tiếng rú của quỷ nhảy múa cất lên từ đầu đường đua và một kỵ sĩ lao ra từ bóng tối.
Thoạt tiên, người xem không hiểu gì, bởi vì cái yên ngựa bỗng dưng trống không. Rồi, người ta nhận thấy, trong lúc phi ngựa, kỵ sĩ ấy đã nhảy xuống đất, lao nhanh vài bước kịp con ngựa và vút một cái nhảy lên yên rồi lại chuyển ngay sang phía bên kia của con ngựa và cứ thế tiếp tục nhảy qua nhảy lại cho đến tận cuối đường đua. Một kỵ sĩ khác lại tiếp theo, những cú nhảy và những tiếng kêu còn điên cuồng hơn nữa. Anh ta chưa chạy hết đường đua thì hai kỵ sĩ mới lại lao theo. Hai kỵ sĩ này chạy song song, họ nhảy từ con ngựa này sang con ngựa kia, ôm lấy nhau, biểu diễn một trận chiến đấu, rồi quay cuồng trên yên, ngã lăn xuống đất, lại bật dậy như những trái bóng.
Để biểu diễn trò này, họ đã phải cởi bỏ áo ngoài. Và dưới chiếc áo cánh mỏng, người ta thấy rõ từng cử động của thân hình họ.
Nhịp điệu của cuộc djiguitovka tăng lên không ngừng. Thật khó mà theo dõi được chiến công của mỗi người bởi vì các kỵ sĩ, sốt ruột và được kích thích bởi những tiếng reo hò của đồng đội họ và những người xem, lao đi người nọ tiếp người kia, không có kẽ hở. Chẳng mấy chóc, những tiếng hú hét kinh khủng không đủ thỏa mãn họ. Vừa nhảy xung quanh những con ngựa, họ vừa lấy súng lục đeo ở dây lưng ra và bắn một loạt điên cuồng xen lẫn tiếng gào của họ.
Tuy nhiên, trong cái vẻ lộn xộn bề ngoài ấy, có một sự khe khắt đã tính trước và tức thì thấy rõ ngay. Mỗi kỵ sĩ mới đều giỏi hơn người đi trước và cưỡi một con ngựa nhanh hơn. Tốc độ phóng mỗi lần lại hăng hơn và trò diễn lại nguy hiểm hơn. Tất cả khán giả đều đoán rằng chỉ một giây chuệch choạc, một ly mất thăng bằng, một lỗi sai về cơ bắp khó nhìn thấy đều có thể gây chết người. Hai lần, người ta đã phải đem cáng khiêng những kỵ sĩ gãy xương sườn, nhưng cuộc biễu diễn không ngừng lại một phút nào.
Từ cái miệng ngách như không đáy kia, lao ra liên tiếp những con quỷ mới hung dữ hơn và nhanh nhẹn hơn. Trong nhóm khán giả có Hélène và những người cùng đi, một ý nghĩ đều ám ảnh mọi người: "Thế còn Fédor?"
Bỗng nảy sinh một sự đồng cảm lạ kỳ, dường như với ông nhà báo già, với ông bác sĩ lái xe, với Vassia và cô gái, Fédor là sứ giả của họ, ngọn cờ của họ. Tại sao chưa thấy anh ta? Tại sao chưa thấy anh xuất hiện trong cuộc nhảy múa ma quái mà ngay cả Alexeï Dmitritch cũng phải công nhận là chưa từng thấy này.
Lúc này, những kỵ sĩ dường như mất hết bản năng bảo mạng. Họ bị ám ảnh bởi một sức mạnh vượt quá bản thân họ, một sức mạnh đến từ ngàn xưa xa lắc, từ thời kỳ mà tổ tiên họ là những người Scythe[2] chạy trên thảo nguyên bao la. Những tiếng hú, tiếng còi của họ, cách ứng xử như hòa làm một với con ngựa của họ đã phá vỡ những giới hạn và những hàng rào của thời gian mà họ bị nhốt lại như những con vật hỗn tạp. Và đây không còn là một sân vận động của Paris cho họ quay cuồng nữa, mà là một trảng cỏ cho những người man rợ quần ngựa.
Khoảng bốn chục kỵ sĩ đã dừng lại ở cuối đường đua và người ta tưởng rằng phần một của cuộc biểu diễn đã hết thì Fédor xuất hiện. Cả sân vận động hiểu ra rằng người ta dành anh để đạt một hiệu quả tối cao.
Anh nghiến hai hàm răng lại. Dưới chiếc áo cánh Nga màu đen, những cơ bắp của cánh tay và mình anh cuộn lên như những con trăn quằn quại. Con ngựa cái của anh vượt xa những con khác về nòi ngựa và sức mạnh, mình nó rung lên rất mạnh vì bị kích động. Anh ghìm nó lại vài giây nữa để cho cơn hăng máu của cả người và vật sôi lên đến cực điểm. Đột nhiên, anh quất một roi kịch liệt cho nó phóng về phía trước. Nó hốt hoảng lao lên. Fédor nhảy xuống đường đua, nhảy mấy bước theo bước chân điên cuồng của nó rồi nhảy qua lưng con ngựa đang phóng như bay, và anh làm đi làm lại động tác ấy mười lần trước khi nó chạy được nửa chặng đua. Chỉ đến lúc đó anh mới hú lên một tiếng hú như tiếng ma – bốn mươi kỵ sĩ chạy trước anh bèn hú theo – và anh rút ra khỏi vỏ lưỡi kiếm Cô-dắc sáng lóe.
Một làn sóng ồn ào khiếp hãi tràn lên qua đám đông người xem. Fédor, đầu ngả ra sau như thách thức cả những con người, cả số phận, lại bắt đầu nhảy múa. Anh như một ngọn lửa sẫm ở hai bên sườn con ngựa. Anh ở khắp nơi trong một lần: trên cổ ngựa, dưới bụng, bên sườn, trên hông nó. Cứ như anh nhào nặn nó bằng cái cổ tay ghê gớm của mình, tạo ra nó, phá nó đi, rồi lại tái tạo ra nó không ngừng. Và ánh lửa của lưỡi kiếm vung theo tất cả những động tác của anh làm cho mỗi động tác lấp lánh như tia sét.
Cách đích năm mét, ngựa vẫn phi tốc độ cũ.
Hélène thấy vậy nhắm mắt lại và cô cảm thấy không thể nào Fédor không đập người vào tấm barie. Nhưng đột nhiên anh đã cúi xuống tóm hai lỗ mũi con ngựa rồi để rơi người xuống yên vừa đúng lúc con ngựa sững lại, mình run lẩy bẩy.
- Chúng ta chẳng biết gì về cậu ấy! - Chouvaloff kêu lên.
Nhưng không ai nghe thấy tiếng ông vì tiếng tung hô như đợt sóng mênh mông đã tràn lên sân vận động. Rồi tất cả đoàn kỵ sĩ kêu thét, bắn súng, nhảy xô ào vào phía sau Fédor và người ta chỉ còn nhận thấy những tia sáng lóe của binh khí và những gương mặt dữ tợn.
Y như một bầy giặc dữ!
Cuộc biểu diễn djiguitovka kéo dài hai tiếng đồng hồ nữa. Có những bài hát, những điệu nhảy, những trò chơi trong đó các kỵ sĩ cúi sát đầu xuống cỏ nhặt những chiếc khăn quàng trong khi ngựa vẫn phi, có cảnh xếp hình người thành kim tự tháp, mang ba tầng người Cô-dắc xếp thăng bằng trên vai nhau trên lưng ngựa chạy, có những cuộc nhảy qua những đám lửa củi lớn và những kỵ sĩ djiguite trông như quỷ Xa-tăng. Và bao giờ, người nhanh nhất, khỏe nhất và khéo nhất cũng là chàng kỵ sĩ mặc đồng phục đen có gương mặt như là một thiên thần hung hãn.
Khi đám đông đầy kích động, đầy bản năng – những bản năng tưởng chừng đã chết trong họ từ lâu – bắt đầu tản bớt, Hélène bảo:
- Chúng ta không thể ra về mà không khen ông hoàng một câu.
- Đúng, không thể, - Vassia nhấn mạnh.
Giọng nói lanh lảnh và ngắt quãng vì cảm động của cậu quá lạc lõng với bầu không khí đầy những hơi người nồng nặc và hơi súc vật đến nỗi Alexeï Dmitritch phải lẩm bẩm:
- Hơn hết là chúng ta nên về, con ạ. Ba phải đến tòa báo và con cũng mệt rồi.
- Không, cháu xin bác, đêm nay không cần phải thận trọng thế, - Hélène thốt lên mà không nhận thấy vẻ khinh thường trong câu trả lời của mình.
- Hãy theo tôi đến chỗ để xe, – Chouvaloff nói, – tôi sẽ chở người anh hùng đến.
Vài phút sau, Fédor gặp họ. Trên gương mặt anh còn in dấu những cố gắng căng thẳng và bốc lên mùi mồ hôi nóng, mồ hôi của người và của ngựa.
- Cám ơn ông hoàng, - Hélène nói, - không bao giờ tôi quên được buổi tối nay.
Giọng cô nhấn mạnh khiến Fédor cảm thấy một tác động lạ kỳ. Dường như cô gái trước đây anh cảm thấy rất xa, rất lạ vì sự dè dặt, vì tính kiêu hãnh và vì đức hạnh của cô trong cả quãng đời vừa qua, bỗng nhiên đùng một cái trở nên gần gũi với anh, thuộc về anh.
Fédor mỉm cười với Hélène theo cách anh vẫn thường đối xử với phụ nữ trong những dịp như thế – và rất ít người không mỉm cười lại. Nhưng anh không nhận thấy gì trên gương mặt Hélène. Cô đã trở lại kín đáo, không thể hiểu được.
Fédor cùng các kỵ sĩ và Chouvaloff uống rượu ở khu Montmartre cho đến sáng. Tuy nhiên, sau bữa tiệc, ông hoàng vẫn không say. Một thèm muốn mãnh liệt mà anh không nhận ra đã giúp anh không say.
- Mình phải đưa cậu đi đâu đây? - Chouvaloff hỏi, ông chưa biết địa chỉ mới của Fédor.
- Ô, bây giờ tôi giàu rồi và tôi ở gần quảng trường Ngôi sao, nhưng tôi không buồn ngủ, tôi muốn đi với anh.
Họ cùng trở về nhà trọ Mesureux. Ngay ở đây, Fédor cũng chưa muốn rời Chouvaloff.
- Anh có sẩn rượu ở nhà không? - Fédor hỏi.
- Cứ lên đi. Rồi sẽ hay.
Vào trong phòng, Chouvaloff bất giác nhìn đồng hồ.
- Mới có bảy giờ, - ông nói. - Đừng làm ồn, ta sẽ đánh thức Hélène Borissovna mất. Cô ấy ở gần đây.
- Đâu vậy? - Fédor chợt hỏi.
Chouvaloff cúi nhìn xuống và chỉ cho ông hoàng cái cửa sổ thứ ba kể từ phòng của ông.
- Đó!
Ông bật cười và nói:
- Cô ấy theo những châm ngôn vệ sinh của tôi: để ngỏ cửa.
Rồi, vẻ lo lắng:
- Tôi chẳng có gì ở đây cho anh cả. Chờ một tí, tôi tạt xuống bếp xem sao.
Fédor không rời mắt khỏi chiếc cửa sổ. Anh nghĩ đến giọng nói của Hélène, giọng nói ấy thấm vào ngực anh như thế nào. Chỉ trong một giây thôi, nhưng anh cảm thấy rõ sự rung động ấy, cái tiếng gọi của cơ thể ấy.
Đôi mắt anh nhìn dọc bức tường. Giữa anh và phòng của Hélène có một cái gờ tường, một ống máng. Chắc cô ấy đang ngủ say trong mớ tóc dày của cô.
Một thời gian dài sau đó, chú bé bán sữa còn kể lại rằng sớm hôm ấy, một người đàn ông mặc quần đùi và áo cánh đen đã bò như một con mèo dọc bức tường nhà trọ Mesureux. Không ai tin cậu bé.
Nhưng sáng hôm ấy, Hélène nhìn thấy Fédor trèo qua cửa sổ như một giấc mơ ngầu đục.
❀ ❀ ❀
[1] Galicie: một vùng đất ở Đông Âu, ở phía Bắc dãy Carpathe, luôn luôn bị giành giật bởi Nga, Ba Lan và Áo. Năm 1945, Ba Lan chiếm miền Tây, Liên Xô chiếm miền Đông và sát nhập vào Ukraina.
[2] Scythe: một tộc người Ấn - Âu xuất hiện từ thế kỷ 10 trước Công nguyên trên vùng thảo nguyên bao la của đại lục Âu - Á; là những tay cung và kỵ sĩ thiện nghệ đáng sợ.
