Tôi cảm thấy cần phải viết những dòng này trong khi sửa lại Đêm của những ông hoàng cho một lần xuất bản mới. Đây không phải là một bài tựa. Đây chỉ là nhắc lại những việc đã qua, một cách nói rõ hơn về mặt lịch sử.

Để tạo dựng nên môi trường và những con người mà cuốn tiểu thuyết này miêu tả – nó đã được hoàn thành năm 1927 – người viết đã phải dựa vào sự kiện một cuộc cách mạng rộng lớn làm cho hàng trăm nghìn người Nga di cư qua Châu Âu, trong đó có những ca sĩ, những nhạc công, những nghệ sĩ múa sáng giá và những người đàn bà trẻ có sắc đẹp cao quý, nhưng không tài sản, không nghề nghiệp.

Đã phải đồng thời dựa vào những điều kiện kinh tế và tinh thần của thời kỳ hậu chiến – cuộc chiến tranh 1914, tấtnhiên – sự hoan hỉ của những năm đó, sự dễ dàng về tâm trạng và tiền bạc, để cho những ca sĩ ấy, nhạc công, nghệ sĩ múa ấy và những thiếu phụ ấy có được những người săn sàng nghe họ cho đến tận những giờ phút mờ mờ ảo ảo của buổi sớm mai và ném cả những cơ nghiệp vào dưới những chiếc mã vĩ, dưới những bước chân của họ trong những ngôi nhà mua vui nơi họ làm việc.

"Hầm rượu Kavkaz"... "Xe tam mã"...

Những người Di-gan, Cô-dắc, những Dàn đồng ca xả láng, những chàng Lesguinki[1] tung dao. Những gương mặt rám nắng ấy. Tiếng gọi Á châu ấy.

Những ông hoàng thất thế, những bà mệnh phụ đi bán hoa, những sĩ quan thuộc đội cận vệ, những đô đốc của hải quân Hoàng gia trở thành những người phục vụ, đầu bếp, gác cổng.

Và có cả những người gẩy đàn ghi-ta, mấy năm trước đó, ở những đảo của Saint-Petersbourg, cho những đại công tước, cho Raspoutine[2].

Và xung quanh cuộc phô diễn, trong cơn say say tỉnh tỉnh là bi kịch của sự hoài niệm, là những dằn vặt của lòng kiêu ngạo, của sự suy vi, là những hồi quang của một xã hội tan rã, đã tiêu vong mà vẫn còn gần gũi thế.

Cái thế giới ấy sống, sôi sục, điên loạn, bám vào sườn dốc của khu Montmartre. Tất cả những nhân vật của cuốn sách này, hàng đêm, người ta gặp họ, trong những bộ quần áo đã sờn, dưới những tấm biển hàng sáng chói.

Tôi đã rất yêu mến họ và còn mắc nợ họ nhiều: họ đã cho tôi một thước đo khác về cuộc sống.

Mong rằng những sự yếu đuối, những sự điên rồ và những day dứt của họ vẫn còn có thể làm xúc động lòng người, mặc dầu chiều dày của thời gian.

Mong rằng tiếng vang của những đêm cuồng nhiệt và kỳ diệu ấy vẫn có thể chọc thủng bức tường vô tình của năm tháng.

J. K.

❀ ❀ ❀

[1] Lesguinki: tộc người ở Đông Kavkaz. Các chú thích là của người dịch.

[2] Raspoutine: một người Nga (1886-1916) vô học và tà dâm, đã tìm cách trở thành một nhân vật quyền thế bên cạnh vua Nicolas II và trong Đại chiến I đã trở thành công cụ của bọn phản động thân Đức.