Lời hứa đến thăm của Hélène khiến cho Vassia cảm thấy như tất cả các cảm giác của mình đều ngừng lại, trừ cảm giác về một niềm hạnh phúc. Cậu thật không ngờ được nghe cô nói với mình những lời như thế. Đêm nay cô ấy đẹp thế. Cô ấy sẽ là riêng của cậu. Những bậc cầu thang, ngày thường cậu phải đếm từng chiếc một, vậy mà chưa bao giờ cậu lại thấy chúng ít ỏi và dễ đi như lúc này.

Nhưng cậu vừa bước khỏi ngưỡng cửa vào buồng, thì nỗi ngạc nhiên lại nhường chỗ cho một cảm giác khó chịu, một nỗi lo. Hélène chưa bao giờ đến căn phòng này. Chỉ có cậu thường đến chỗ cô để đọc to cho cô nghe, trong lúc làm việc, những tác phẩm của các tác giả mà cả hai đều thích. Vậy thì làm cách nào để đón tiếp cô trong căn phòng đáng ghê tởm này mà làn ánh sáng nhạt nhẽo của chiếc bóng điện đã phơi trần ra toàn bộ, chẳng có gì che đậy bớt?

Khắp sàn, vứt đầy những quần áo cũ, những tờ giây viết dở. Trên tủ com-mốt, gần cái đèn cồn, thấy rõ những vết mỡ và một cái ông tiêm. Tất cả đều có vẻ nghèo khổ, buồn thảm, bẩn thỉu, kinh tởm. Vassia có cảm giác chưa từng thấy căn phòng này bao giờ. Nó bốc lên cái mùi của một ông già thiếu ngăn nắp, mùi của cảnh khốn khổ và bệnh tật.

"Cô ấy sẽ nghĩ thế nào? Cô ấy sẽ nghĩ thế nào?". Câu hỏi ấy cứ nhắc đi nhắc lại nghìn lần, với nhịp độ mỗi lúc một gấp, cứ như những nhát búa nện vào đầu cậu, tra tấn cậu. Cậu tưởng tượng ra những hình ảnh thảm hại nhất và đáng ghét nhất về cậu và cha cậu khi hai người hiện ra trước con mắt của Hélène. Gương mặt của ông Alexeï Dmitritch ngày thường rất có ý nghĩa với cậu, lúc này cậu nhìn thấy nó đột nhiên mất hết ý nghĩa dưới con mắt người khác. Thực tế, đó là một gương mặt đẹp, nhưng mềm nhũn, nhão ra, và những sợi lông úa vàng kia... Cậu ý thức được rằng cậu đang nghĩ những điều báng bổ đối với bố, nhưng cậu cảm thấy bất lực không ngăn được chúng. Đúng! Cái mũi đỏ, nhẽo nhợt, mũi của người nghiện rượu, những chiếc bít tất sã xuống và tất cả...

Một cảm giác dữ dội xâm chiếm lấy Vassia, một cảm giác mà suốt đời cậu không thể quên được, mà về sau sẽ còn làm cậu phải rên rỉ lên vì xấu hổ, nhưng lúc này, nó đầy ắp trong người cậu: cậu ghét cha mình. Tất cả lòng trìu mến kỳ diệu của ông Alexeï Dmitritch, tình yêu của Vassia đối với ông như đã khô héo đi bởi cái mùi mà một cô con gái bất chợt thấy.

Rồi, trong khi cậu cuống quýt gom nhặt những quần áo, giấy tờ vứt vào một xó, lấy một tờ báo phủ lên, thì cơn thịnh nộ của cậu lại hướng về chính cô gái ấy!

"Có điều là cô ấy có đến không? Cậu nghĩ thầm mà không nhận thấy là mình đang mong cô ấy không giữ lời hứa. Đúng thế, dĩ nhiên rồi, bởi vì cô ấy tự cho rằng mình không bao giờ nuốt lời hứa. Nhưng cô có đến cũng chỉ duy nhất vì điều ấy thôi. Nếu cô ấy bố thí cho mình điều này thì cũng là để rũ bỏ mình ra thôi. Hiển nhiên là mình cản trở cô ấy trong cuộc vui của cô ấy rồi. Với bộ mặt của mình và cái áo ba-đờ-xuy thồ lỗ kia và những chiếc giày vải..."

Cậu bất giác ấn vào ngực mình rồi lại tiếp tục tự vấn mình gay gắt hơn:

- "Và bao giờ thì cô ấy tới? Cô ấy nói năm phút. Cô ấy nói dối.“

(Từ lúc trở về phòng, cậu thấy thời gian bất tận). Có lẽ phải một tiếng đồng hồ hay hơn nữa. Cũng là điều tự nhiên thôi, dưới ấy họ đang vui chơi thỏa thích. Cô ấy không hề nghĩ rằng mình đợi cô ấy, rằng mỗi giây phút mình đều ngong ngóng... Cô ấy chưa ốm bao giờ. Cô ấy còn hát nữa không? Không, mình không nghe thấy gì cả. Họ sợ mình quay trở lại. Một người ốm thì có gì là kỳ cục. Nếu không phải là họ thương hại mình. Ôi, không, không, mình không muốn thế. Mình cũng không muốn họ coi mình là đứa trẻ con. Mình sẽ lên. Mình sẽ nói cho họ biết..."

Cậu sắp lên một cơn khủng hoảng thần kinh thì nghe thấy tiếng chân bước ở hành lang. Như người bị bỏng, Vassia trút bỏ chiếc ba-đờ-xuy và lao vào giường nằm.

Trong khi Hélène bước vào, tay bưng một chiếc tách bốc khói nhè nhẹ thì cậu trai đưa hai con mắt bừng bừng rình xem nét mặt của cô. "Cô ấy rất khỏe! Cậu mỉa mai nghĩ thầm. Cô không tỏ vẻ gì là ghê sợ cả. Nhưng mình cảm thấy rõ là cô chỉ nghĩ đến việc quay lại với đám kia, thì cô ấy cứ đi đi, cô ấy cứ đi đi, mình không giữ".

Hélène nói:

- Anh để tôi giúp anh dùng trà nhé! Hẳn là anh hơi mệt?

- Cám ơn, tôi có què quặt đâu.

Vì bản thân Hélène cũng là người rất kiêu ngạo nên cô hiểu ngay Vassia buồn đến mức nào.

- Nào, - cô vui vẻ nói, - anh biết rất rõ là...

- Tôi không biết gì cả, - Vassia càu nhàu đáp lại, - nếu không phải là việc tôi trở thành gánh nặng cho tất cả mọi người.

- Tất cả mọi người đều yêu mến anh...

Cậu chỉ mong cô sẽ nói "và thương anh" để cậu có thể nói toạc ra nỗi cay đắng của mình cho thỏa, nhưng Hélène chỉ nói thế rồi đưa mắt tìm một cái ghế, Không có ghế, cô đến ngồi trên cái đi-văng của ông Alexeï Dmitritch, làm những lò xo rít lên ken két.

- Không được êm lắm - Vassia cười khẩy. - Biết làm sao được, ba tôi thích thế. Bởi vì cô đã chiếu cố đến đây, xin cô hãy chịu khó trong vài phút.

Hélène không đáp lại, đôi mắt to, bình tĩnh và sâu thẳm của cô nhìn thẳng vào Vassia, cậu quay đầu và nói tiếp, làm như chỉ nói cho riêng mình:

- Khi Ania đến thăm tôi, cô ấy ngồi ở cuối giường tôi, cô ấy không khó chịu gì cả, cô ấy rất tốt, cô Ania ấy, rất thẳng thắn, rất hồn nhiên, người ta biết ngay cô ấy nghĩ gì.

Hélène vẫn ngồi im, nhưng đôi lông mày thanh và mịn của cô hơi chau lại. Cô cảm thấy mình sắp bùng lên một cơn giận dữ. Thế là cô bèn nghĩ đến lòng dũng cảm thường ngày của Vassia, đến tính cách ngây thơ, trong trắng và lòng tốt của cậu.

- Bữa ăn tối của chúng tôi không thành công lắm. - Hélène nói. - Thật thế, Chouvaloff tưởng đưa đến một nhân vật hơi lạ, một kulắc chính công, nhưng thực ra lại tầm thường đến mức làm hỏng cả cuộc vui.

- Không, không, tôi xin cô! - Vassia kêu lên. – Cô không cần phải như vậy. Không ai bắt cô phải giảm bớt những cuộc vui trong khi tôi hưởng giao thừa trong căn lều này.

- Tôi nghĩ tối nay tôi đã làm cho anh khó chịu - Hélène thân mật nói. - Có lẽ tôi xuống nhà thì hơn.

- A! Cô lại kiếm cớ rồi, - Vassia làu nhàu.

Nhưng cô nhẹ nhàng đặt một bàn tay lên miệng cậu, một tay vừa vuốt ve vầng trán của cậu. Hai lòng bàn tay cô mát rượi, những ngón tay nhẹ và mềm. Thế là bỗng nhiên, Vassia cảm thấy cơn bão lốc đang tàn phá đầu óc cậu dịu hẳn đi và ngừng lại. Cậu chợt thấy mình được giải thoát, thấy mình yếu ớt và sượng sùng.

- Ôi, tôi van em, hãy ở lại! - Cậu nói nhỏ.

Cậu chộp lấy hai bàn tay của Hélène, úp mặt vào hai bàn tay ấy và cô gái trẻ cảm thấy những giọt nước mắt nóng và ướt của cậu.

- Thế mà tôi đã nói bao nhiêu điều về em! - Cậu thì thầm, đầu không ngẩng lên. - Sao tôi lại có thể thế được! Hãy tha thứ cho tôi! Hãy quên đi! Tôi đã không tự chủ được, thật bỉ ổi. Tôi đã có những ý nghĩ... nếu mà em biết. Nhưng hình như em thương tôi với một tình thương đầy khinh bỉ..., hình như tôi đã làm em ghê tởm. Lại còn căn gác này... và cảnh khốn nạn của chúng tôi...

- Thôi đi, Vassia thân yêu.

- Không, không, tôi phải nói cho em biết. Tôi đã xúc phạm em và làm tổn thương em trong tâm trí của tôi và điều ấy làm cho tôi rất đau khổ. Lúc nãy, tôi đã nói đến Ania, nhưng không đúng thế, tôi rất lo cho cô ấy. Cô ấy cười vô cớ và nói huyên thuyên. Còn em thì... Ôi! Nếu tôi khỏe mạnh, nếu tôi kiếm sống cho tôi được, tôi sẽ nói với em biết bao điều!

Hélène nhìn cái gáy mảnh mai của Vassia rung rung vì xúc động, cô nghe âm thanh những lời cậu nói với giọng rên rỉ trẻ thơ cứ như chúng đang lọt qua kẽ tay cô. Cô cảm thấy một nỗi buồn thanh cao cứ như cô đang gánh lấy một gánh nặng nặng nề và cao cả. Cô thong thả hỏi:

- Anh tưởng rằng bệnh tật hay sự nghèo túng có thể làm tôi ngần ngại ư?

Cậu vụt đứng dậy và ngắm nhìn cô, đôi môi cậu hé mở, không nghĩ được điều gì.

Cánh cửa chợt mở. Chouvaloff hiện ra và kêu:

- Hélène Borissovna, tôi đến bắt cóc cô đây!

Đôi mắt long lanh, ông nói rất to.

- Bắt cóc tôi? - Cô gái hỏi, chưa hiểu ra sao.

- Cuộc vui sẽ tiếp tục ở khu Montmartre, nhưng nếu không có cô thì không tiếp tục được. Tôi được giao nhiệm vụ đưa cô về, và nếu cần, bằng sức mạnh.

Rồi ông cười vang và tiếp:

- Tôi cũng hơi hăng hái quá đấy, quả có thế, nhưng vì họ đã bắt tôi uống rượu. Mà tôi thì chưa được họ huấn luyện bao giờ.

Hélène ngập ngừng và đưa mắt nhìn hết gương mặt tái mét của Vassia đến gương mặt Chouvaloff. Rồi cô quyết định đi theo Chouvaloff, không phải là cô bị quyến rũ bởi âm nhạc, ánh sáng và sự vui vẻ mà vì nỗi lo ngâm ngầm là đi quá sâu vào câu chuyện của Vassia, cậu trai ốm yếu kia mà cô chỉ cảm thấy thương, còn cậu ta thì lại đòi hỏi nhiều hơn.

- Được, tôi sẽ đi với bác – cô vừa nói với Chouvaloff vừa tránh cái nhìn của Vassia.

- Tôi biết chắc rồi, – Vassia nói khẽ với vẻ nhẫn nhục và tủi thân mà Hélène cảm thấy không thể chấp nhận được.

Trong khi quyết định đi theo Chouvaloff, cô đã muốn tránh không nói một điều thế mà lúc này cô lại nói lên điều ấy:

- Hãy nghe tôi, Vassia thân mến – cô vừa nói vừa buộc cậu phải nhìn vào mắt cô. – Anh biết rằng tôi không nói dối bao giờ. Tôi xin nói với anh rằng ngoài chị Natacha ra, đối với tôi, không ai thân mến bằng anh. Vậy thì bây giờ anh hãy ngủ đi và đừng lo lắng gì cả.