Lưu Bang đã đánh bại Hạng Vũ, chuyện này khiến rất nhiều người cảm thấy khó hiểu, rốt cuộc Lưu Bang làm thế nào để đánh bại Hạng Vũ? Hạng Vũ là một quý tộc, là một anh hùng. Lưu Bang là một kẻ bình dân, là một kẻ lưu manh. Lưu Bang này chỗ nào cũng không bằng Hạng Vũ, xuất thân của Hạng Vũ vô cùng cao quý, ông nội của Hạng Vũ tên là Hạng Yên, là một danh tướng nước Sở. Đến đời cha của Hạng Vũ, thế hệ của họ, gia tộc này bắt đầu sa sút. Cho nên thuở thiếu thời, Hạng Vũ đi theo thúc phụ là Hạng Lương chạy nạn đến Ngô Trung, tức là huyện Ngô, thành phố Tô Châu, tỉnh Giang Tô hiện nay. Thế nhưng, Hạng Vũ tuy là một quý tộc sa sút, thì vẫn là quý tộc. Cho nên Hạng Vũ khác với Lưu Bang, Lưu Bang mà chúng ta đã nói qua, là người không có tên cũng không có tự, ông tên là Lưu Quý, có nghĩa là Lưu nhỏ. Hạng Vũ là người đàng hoàng có tên, tên là Hạng Tịch, cũng có tự, gọi là Hạng Vũ, lại tự là Tử Vũ. Cho nên Hạng Vũ là người sinh ra trong gia đình quý tộc, trên người Hạng Vũ có loại khí chất cao quý và kiêu ngạo của quý tộc.
Lực lượng quân sự của Hạng Vũ cũng rất mạnh, có thể gọi là đánh đâu thắng đó, công đâu được đấy, cho nên được tôn là Tây Sở Bá Vương. Bản năng lực của Hạng Vũ cũng rất mạnh, sách lịch sử chép rằng, đỉnh lực của ông có thể giơ vạc lên, sức lực vô song, nhưng lại không thích học hành. Sử ký ghi chép rằng khi còn nhỏ, thúc phụ bảo ông học chữ trước, học sách, học viết chữ, không thành công. Đi học kiếm, lại không thành công. Thúc phụ bèn hỏi ông rằng, viết chữ anh học không giỏi, dùng kiếm anh học cũng không giỏi, vậy anh muốn học cái gì? Hạng Vũ nói, học viết chữ thì có ích lợi gì? Sau này bày một cái sạp, viết thư nhà thay người ta. Học kiếm thì địch được một người, kiếm thuật của tôi có giỏi đến đâu, thì tôi cũng chỉ giết được một người, nếu học thì tôi phải học cách địch muôn người. Thúc phụ nói thế thì tốt, con hãy học cách địch muôn người đi. Học binh pháp, học một lúc, cũng chẳng nên trò chiến tích gì, lại không học nữa.
Thế nhưng năng lực của ông vẫn rất mạnh, hơn nữa lại vô cùng dũng cảm. Trong chiến tranh Sở Hán có một lần xảy ra tình huống thế này, đó là khi hai quân đối chọi, dưới quyền Lưu Bang có một tay thiện xạ tên là Lâu Phiền. Lưu Bang liền bảo tay thiện xạ này đứng trước trận, bên phía Hạng Vũ có một người bước ra, người này liền bị một tên bắn chết; lại một người nữa bước ra, người này lại bị một tên bắn chết tiếp. Liên tiếp bắn chết rất nhiều binh tướng dưới quyền Hạng Vũ, Hạng Vũ vô cùng tức giận, tự mình bước ra.
Bước ra rồi, Hạng Vũ đứng sững ở đó, gầm lên một tiếng, Lâu Phiền sợ đến mức vãi tè dầm dề, quay đầu chạy thục mạng, chạy thẳng vào trong đại doanh không dám thò đầu ra nữa. Cho nên con người Hạng Vũ này, mị lực cá nhân là không có gì để bàn cãi.
Cho nên trong chiến tranh diệt Tần và Sở Hán, Hạng Vũ hầu như đánh đâu thắng đó, công đâu được đấy. Còn Lưu Bang biết làm gì? Bản lĩnh của Lưu Bang cũng chính là bốn chữ mà Tư Mã Thiên đã nói, "ưa rượu và sắc". Thích rượu sắc chính là bản lĩnh của ông ta. Trong toàn bộ cuộc chiến tranh diệt Tần và tranh chấp Sở Hán, không có một thành trì nào do Lưu Bang đánh hạ, không có một mưu kế nào do Lưu Bang hoạch định, không có một trận chiến nào do Lưu Bang chỉ huy. Bản lĩnh của Lưu Bang chỉ có một câu, biết làm sao đây? Đi hỏi Trương Lương, đi hỏi Trần Bình, đi hỏi Hàn Tín, ta phải làm thế nào đây?
Nếu chúng ta bình tĩnh phân tích một chút, chúng ta sẽ phát hiện ra rằng, chiến thắng của Lưu Bang là có lý do. Bởi vì hai người Lưu Bang và Hạng Vũ có tính cách hoàn toàn khác nhau, chính những tính cách này đã quyết định vận mệnh cùng sự thành bại của họ.
Điểm khác biệt thứ nhất giữa Lưu và Hạng là Lưu Bang chí hướng xa xôi, còn Hạng Vũ tầm nhìn hạn hẹp. Điểm này chúng ta có thể chứng minh qua tâm thái mà họ thể hiện trước chiến thắng. Tháng mười năm Tần Nhị Thế thứ ba, Lưu Bang đánh vào Quan Trung, tiếp đó sau này Hạng Vũ cũng tiến vào Hàm Dương, họ đã giành được thắng lợi lật đổ vương triều nhà Tần. Đứng trước thắng lợi này, biểu hiện của Lưu Bang và Hạng Vũ hoàn toàn khác nhau.
Biểu hiện của Lưu Bang thì chúng ta đã nói ở phần trước rồi, "không giết Tử Anh, ước pháp ba chương, không nhận thưởng lao nhọc, thu hào không phạm". Hơn nữa còn rút khỏi cung điện Tần vương, đưa quân về Bá Thượng, đây là một cử hành động động trời. Ý nghĩa của hành động này đã bị Phạm Tăng nhìn thấu, Phạm Tăng nói với Hạng Vũ rằng: Hạng vương, con người Lưu Bang này không thể xem thường được. Theo như thần được biết, Lưu Bang lúc trước ở huyện Bái, là một kẻ thích tiền tài, thích rượu thịt, thích phụ nữ. Một người như vậy khi đến cung điện nhà Tần, nhìn thấy vàng bạc châu báu vô số, mỹ nhân trân soạn, vậy mà vẫn bình chân như vại, thu hào không phạm. Khả năng kiềm chế lớn như thế này, chí hướng của kẻ này tuyệt đối không nhỏ. Chí hướng của hắn nhất định là rất lớn, hắn có thể không coi những thứ này ra gì, con người này tuyệt đối không thể xem thường. Hạng Vũ không nghe, Lưu Bang thì có gì ghê gớm chứ, chí hướng của hắn không nhỏ thì đã làm sao?
Hạng Vũ tự mình làm những gì? "Giết Tử Anh, đốt cung thất, đồ sát Hàm Dương". Một việc rất tệ của Hạng Vũ, đó là mỗi khi ông ta đánh hạ được một thành trì, liền đồ sát thành trì đó. Ghi chép trong sách lịch sử là bốn chữ, "thành vô di loại", nghĩa là sau khi ông ta đánh hạ một thành, trong thành này không còn một người sống sót, vậy thì chắc chắn là bao gồm cả phụ nữ và trẻ em đều nằm trong số bị đồ sát. Hơn nữa còn phóng hỏa thiêu rụi hoàng cung của vương triều nhà Tần, làm như vậy là mất hết lòng dân. Hoàn toàn không dùng bộ não, cứ thế mà làm. Làm xong rồi, lúc này có người đứng ra khuyên can Hạng Vũ, nói rằng đất Hàm Dương này là kinh đô của đế vương, nếu ngài muốn xưng hoàng xưng đế, thì nên "định đô ở Hàm Dương".
Nhưng lúc này hoàng cung nhà Tần đã bị ông ta đốt sạch rồi, không còn chỗ để ở nữa. Hạng Vũ một lòng một dạ chỉ muốn về nhà, trở về quê hương của mình, thế cho nên mới nói ra những lời này: Làm người giàu sang mà không về quê hương, giống như mặc áo gấm đi đêm. Thế nào gọi là mặc áo gấm đi đêm? Tức là mặc những bộ quần áo đẹp đẽ, đi lại vào buổi tối tối thui. Ai mà nhìn thấy chứ? Nên mặc những bộ quần áo đẹp đẽ, trở về quê hương, cái này gọi là vinh quy bái tổ. Thành ngữ vinh quy bái tổ chính là xuất phát từ đây.
Thế là Hạng Vũ liền đem những vàng bạc châu báu cướp bóc được từ trong hoàng cung nhà Tần và số lượng lớn các mỹ nhân chất lên xe, nghênh ngang kéo về Bành Thành, tức là Từ Châu hiện nay. Người khuyên can ông ta lắc đầu thở dài, nói ra những câu thế này: Người ta đều nói người nước Sở là khỉ mặc áo mũ, quả nhiên là thế. Thế nào gọi là khỉ mặc áo mũ? Khỉ chính là con đười ươi lớn, dịch ra tức là, người ta đều nói người nước Sở là con khỉ lớn đội mũ cao, quả nhiên là thế. Thành ngữ khỉ đội mũ cao chính là xuất phát từ đây. Hạng Vũ sau khi nghe được lời này, liền ném người đó vào vạc dầu. Người đến thuyết khách tuy bị Hạng Vũ giết chết, nhưng cơ hội cướp lấy thiên hạ, xưng vương xưng đế của Hạng Vũ cũng bị Hạng Vũ vứt vào vạc dầu luôn rồi.
Vậy thì chúng ta hãy cùng nhìn lại biểu hiện của họ khi đối mặt với trắc trở, đây cũng là điểm khác biệt thứ hai giữa Lưu Bang và Hạng Vũ. Lưu Bang bình tĩnh điềm đạm, còn Hạng Vũ cuồng bạo nôn nóng. Trong chiến tranh Sở Hán có một chuyện thế này, đó là khi hai quân đang ở trạng thái giằng co, Hạng Vũ đánh Lưu Bang mãi mà không hạ được, thế là Hạng Vũ liền làm ra một chuyện như thế này: Dựng thẳng một cái vạc lớn ngay trước quân doanh, trói giật cánh khuỷu cha của Lưu Bang đẩy ra trước trận, sau đó hô lớn: Lưu Bang, ngươi mà không đầu hàng nữa, ta sẽ ném bố ngươi xuống vạc dầu đấy!
Lưu Bang nói thế nào? Ha ha, Hạng hiền đệ, đừng quên, hai chúng ta lúc ở dưới tay Hoài vương có một ước định gì nào? Kết nghĩa làm anh em, hai chúng ta đã là anh em rồi, thì bố của ta chính là bố của anh. Nếu anh định nấu chín bố của chúng ta, thì đừng quên để lại cho người anh này một bát canh thịt nhé!
Hạng Vũ hết cách, không thể ra tay được. Kỳ thực lúc này Hạng Vũ đã tung ra một hạ sách rồi, bởi vì ngươi đánh nhau với người ta mà đánh không lại, ngươi lại đem bố của người ta ra vạc để nấu, đây là thủ đoạn lưu manh. Mà Hạng Vũ là một quý tộc, quý tộc lại sử dụng thủ đoạn lưu manh, đây chính là hạ sách. Huống chi đối thủ của ngươi lại là một tên lưu manh, ngươi là quý tộc mà lại dùng thủ đoạn lưu manh để đối phó với kẻ lưu manh, ngươi đối phó nổi sao? Cho nên tôi nghĩ tình huống lúc đó, nhất định là Hạng Vũ một bụng cục tức, còn Lưu Bang thì mặt mày cười hì hì: Ta là lưu manh thì ta sợ ai chứ? Về mặt tâm lý, anh đã không chiến thắng người ta rồi.
Tôi còn có thể lấy thêm một ví dụ nữa, đó chính là trận chiến cuối cùng của chiến tranh Sở Hán. Lúc đó Hạng Vũ đã rơi vào cảnh tứ bề thọ địch, bị bao vây chặt chẽ. Lúc này Hạng Vũ lên ngựa, rút kiếm chỉ vào những người xung quanh và nói: Ta mang quân khởi nghĩa đã tám năm, đánh hơn năm mươi trận chiến, chưa từng thua trận nào. Trận chiến ngày hôm nay, xem ra ông trời muốn diệt ta rồi. Ta chẳng có lỗi lầm gì cả, trời không dung ta, ta cũng đành chịu thôi. Bây giờ ta đánh cho các người trận cuối cùng, để các ngươi đánh cho sảng khoái, hôm nay chúng ta đánh một trận thật sảng khoái, để mọi người xem thử là ông trời muốn diệt ta, hay là Hạng mỗ này bất tài! Lên ngựa! Cầm lấy kiếm, phi ngựa lên, một đường chém giết, chém đến mức sảng khoái đê mê.
Các vị thử nghĩ xem? Những tướng lĩnh bình thường khác nào là đối thủ của Hạng Vũ, chém cho thây phơi khắp nội. Quân Hán đều lui sạch, lúc này Hạng Vũ nhảy xuống ngựa, cầm bảo kiếm nói với những tùy tùng xung quanh rằng: Thế nào, các chiến hữu xem thử đi, thế nào, đây là cái gì? Đây chính là điểm tiêu chuẩn bị Hàn Tín chê bai là dũng khí của kẻ thất phu. Hạng Vũ luôn không hiểu rõ thân phận của mình, thân phận của anh là gì? Anh là lãnh tụ, là tướng soái, binh vốn cốt ở tinh nhuệ chứ không cốt ở số lượng, tướng vốn cốt ở mưu lược chứ không cốt ở dũng mãnh, đạo lý này anh không hiểu, anh cứ luôn khoe khoang chủ nghĩa anh hùng cá nhân của mình. Anh biết giết người, anh biết giết giặc, anh biết cưỡi ngựa, anh biết bắn cung, đây chẳng qua chỉ là một người lính giỏi, sao lại có thể là một vị tướng giỏi được chứ? Anh có cái gì mà phải khoe khoang cơ chứ?
Hơn nữa vào thời điểm then chốt như thế này, cái anh đòi hỏi là quyết chiến hay là đánh nhanh thắng nhanh? Phải là quyết chiến chứ! Quyết chiến có nghĩa là gì? Quyết chiến có nghĩa là anh vẫn còn khả năng xoay chuyển cục diện bại trận, anh vẫn còn khả năng lật ngược tình thế để chiến thắng. Còn đánh nhanh thắng nhanh chỉ cốt sự sảng khoái nhất thời. Tất nhiên hình tượng này của Hạng Vũ rất mang tính thẩm mỹ, rất đẹp trai, rất ngầu, rất đẹp mắt, nhưng chẳng có ích gì cả! Cho nên đứng trước trắc trở, cái mà ông ta thể hiện ra là sự nóng nảy nôn nóng chứ không phải là sự điềm tĩnh tự nhiên. Cho nên từ đây có thể chứng minh ông ta không phải là một vị thống soái giỏi.
Những điều nói trên là về cách làm việc, tiếp theo nói về cách làm người. Về phương diện làm người, Lưu Bang và Hạng Vũ có điểm gì khác biệt? Lưu Bang khoáng đạt rộng lượng, còn Hạng Vũ khí lượng hẹp hòi.
Con người Lưu Bang, các vị đừng thấy ông ta không có học thức, đừng thấy ông ta là một kẻ thô lỗ, nhưng bụng dạ lại rất lớn, dám nghĩ dám làm, dám buông bỏ. Lúc trẻ Lưu Bang chẳng phải từng làm Đình trưởng vị Tứ Thủy đó sao? Khi đó ông ta được giao một nhiệm vụ, chính là áp giải một nhóm phạm nhân đi đến một địa điểm nào đó. Lưu Bang áp giải những người này đi mãi đi mãi, sơ sẩy một cái là chạy mất một người, đi mãi đi mãi, sơ sẩy một cái lại chạy mất thêm một người nữa. Đến một nơi nọ, Lưu Bang tính lại, đã chạy mất mấy người rồi, nghĩ đến lúc đi đến đích, e là sẽ chạy trốn sạch sẽ. Các vị nói Lưu Bang phải làm sao đây? Lưu Bang chuẩn bị rượu thịt mời những tù nhân này ăn uống một trận thỏa thích, sau đó dùng kiếm cởi hết dây trói của họ ra, nói rằng bây giờ các người cứ chạy trốn hết đi cho rồi, ta cũng chạy trốn đây. Kết quả là gì? Kết quả là có người bỏ chạy, có người không chạy, nói rằng chúng tôi thưa ngài, chi bằng chúng tôi đi theo ngài luôn đi.
Dám buông bỏ, chúng ta thường nói buông bỏ được, buông bỏ được thì mới "liễu" (giải quyết triệt để). Người làm nên nghiệp lớn đại sự, nhất định là người dám buông bỏ.
Cho nên đến thời điểm then chốt cuối cùng của chiến tranh Sở Hán, quân đội của Lưu Bang đã đánh đến tận lãnh thổ nước Sở, sẽ hội chiến với Hạng Vũ ở Cạ Hạ. Hàn Tín án binh bất động, Bành Việt án binh bất động, Anh Bố án binh bất động. Lưu Bang hẹn bọn họ cùng nhau đến bao vây, bọn họ lại không chịu nhúc nhích. Lúc này Lưu Bang liền hỏi Trương Lương, nói Tử Phòng à, xem ra thiên hạ này cũng chẳng phải của riêng ai, ta chuẩn bị sau khi thắng lợi sẽ chia cắt thiên hạ, anh thấy chia cho những người nào thì thích hợp?
Trương Lương nói một người là Bành Việt, một người là Anh Bố, một người là Hàn Tín. Bành Việt và Anh Bố vốn là những kẻ dao động giữa Sở và Hán, bây giờ bọn họ nghiêng về phía nhà Hán; còn Hàn Tín vốn là người dưới quyền ngài, bây giờ cậu ta có thể độc đương một phía. Nếu ngài bằng lòng chia đất đai này cho bọn họ, bọn họ nhất định sẽ nam hạ để cùng bao vây.
Lưu Bang nói được, được chứ, liền ước định với bọn họ, sau khi thắng lợi vùng này vùng nọ cho ai, vùng này vùng nọ cho ai. Cho thì cho, đều cho bọn họ hết, không thèm chấp. Kết quả là quả nhiên mấy cánh quân này đều kéo đến hết, vây chặt Hạng Vũ vào giữa, tiêu diệt cho bằng được. Thật là rộng lượng!
Còn Hạng Vũ thì sao? Hẹp hòi ích kỷ. Hàn Tín từng nói rằng, con người Hạng vương này dài dòng lôi thôi, tướng sĩ chúng ta nếu bị thương, ông ta sẽ tự tay xách giỏ cơm đến bệnh viện thăm hỏi. Rơi nước mắt, nắm lấy tay anh, trò chuyện gia đình, nói đông nói tây. Thế nhưng khi chúng ta lập được chiến công, ông ta muốn phong một tước quan, một ấn tín nắm trong tay, mài tới mài lui, từ hình vuông biến thành hình tròn, ông ta cũng không chịu ban cho người ta. Thật là keo kiệt!
Sự keo kiệt của Hạng Vũ thể hiện qua một ví dụ thế này: Trương Lương vốn là người của Hàn vương Hàn Thành. Sau đó bởi vì thực lực của Hàn vương tương đối nhỏ, Trương Lương trong cuộc đấu tranh diệt Tần, là chịu sự phái cử của Hàn vương để giúp đỡ Lưu Bang. Đến khi cuối cùng thắng lợi, lúc Hạng Vũ phong thưởng chư hầu, Hàn vương cũng được phong, thế nhưng lại không cho Hàn vương đi đến nước của mình, tức là không cho Hàn vương đến phong quốc của ông ta. Tại sao vậy? Chính là vì đố kỵ việc Hàn vương đã phái Trương Lương đi giúp Lưu Bang. Ông ta hẹp hòi tiểu nhân như thế đấy, cuối cùng còn giết luôn cả Hàn vương.
Trương Lương vốn dĩ rất do dự, bởi vì Trương Lương là người nước Hàn, mục đích ban đầu của Trương Lương là muốn khôi phục nước Hàn, ông ta là một kẻ chủ nghĩa phục quốc. Nhưng bây giờ Hạng Vũ lại nhẫn tâm cắt đứt đường lui của ông ta, bức bách ông ta bước vào trận doanh của Lưu Bang, tận tâm tận lực hiến kế sách cho Lưu Bang để đối phó với Hạng Vũ. Hẹp hòi, hẹp hòi tiểu nhân thì sẽ nhận lấy kết cục này. Con người Hạng Vũ này đối nhân xử thế thực sự là quá keo kiệt.
Điểm khác biệt thứ tư giữa Lưu Bang và Hạng Vũ, chính là Lưu Bang tâm ác thủ lạt (nhẫn tâm tàn độc), còn Hạng Vũ nhi nữ tình trường (vương vấn tình cảm nam nữ). Con người Lưu Bang này tâm địa tương đối tàn độc, chúng ta từng kể qua, trong quá trình chạy nạn, ông ta đã ba lần vứt bỏ con trai và con gái của mình xuống khỏi xe, vì để bản thân chạy trốn. Những người ở bên cạnh ông ta, một khi ông ta hoài nghi ai đó, ông ta có thể bất chấp tất cả mà giết chết người đó.
Vào những năm cuối đời của Lưu Bang có một chuyện thế này, đó là sau khi ông ta đổ bệnh, ông ta đột nhiên hoài nghi Phàn Khoái. Phàn Khoái là người không thể bị hoài nghi được, Phàn Khoái là em rể của Lữ hậu, theo cách nói của người phương Bắc với Lưu Bang thì gọi là "đồng hao". Hơn nữa trong bữa tiệc Hồng Môn, chính nhờ Phàn Khoái đứng ra cứu mạng Lưu Bang, một người như vậy mà ông ta cũng hoài nghi, ông ta đột nhiên cảm thấy, Phàn Khoái chính là chỉ mong cho ta chết sớm, thế là hạ ngay một mệnh lệnh giao cho Trần Bình: "Bình chí quân trung, lập trảm Khoái đầu" (Bình đến trong quân, chém ngay đầu Khoái đi). Trần Bình, anh cầm mệnh lệnh của ta, đến trong quân đội, lập tức chém đầu Phàn Khoái cho ta.
Chuyện này cuối cùng không làm. Sau này khi Lưu Bang chết rồi, Trần Bình khi đến trong quân doanh của Phàn Khoái, cũng cảm thấy chuyện này không thể làm được. Phàn Khoái dù sao cũng là em rể của Lữ hậu, đâu thể tùy tiện giết hại được, lại còn là công thần nữa. Nhưng chuyện này chứng minh điều gì? Chứng minh rằng con người Lưu Bang này một khi đã nhẫn tâm, thì thực sự ra tay được.
Ngược lại, con người Hạng Vũ này lại tỏ ra nặng tình nặng nghĩa. Vào thời điểm then chốt cuối cùng của chiến tranh Sở Hán, khi quân đội của Hạng Vũ bị Lưu Bang và những người khác vây chặt nhiều tầng lớp, Hạng Vũ vậy mà không có tâm trạng chiến đấu nữa. Ông ta ngồi trong đại doanh của mình, không còn suy nghĩ gì về việc chiến tranh nên tiến hành ra sao nữa. Ông ta vương vấn hai chuyện: Một là bảo mã của mình, hai là mỹ nhân của mình; con ngựa Ô Chù của ông ta, Ngu Cơ của ông ta, phải làm sao đây?
Thế là trong lều của ông ta, đốt lên ngọn đuốc, bày ra tiệc rượu, Hạng Vũ mời Ngu Cơ ra, tự mình tuốt kiếm múa hát:
"Lực bạt sơn hề khí cái thế,
Thời bất lợi hề Chù bất thệ,
Chù bất thệ hề nại nhược hà,
Ngu hề Ngu hề nại nhược hà!"
Có ý nghĩa gì đây? Ngu ơi là Ngu hỡi, ta phải làm thế nào với nàng đây?
Vừa hát vừa rơi nước mắt, những người tùy tùng đều không dám ngẩng đầu lên nhìn, không dám ngước nhìn lên. Một vị tướng quân, một vị thống soái, một đời bá vương vào thời điểm then chốt cuối cùng của chiến tranh, điều ông ta nghĩ đến không phải là thiên hạ, không phải là chiến tranh, không phải là đại nghiệp, mà là bảo mã và mỹ nhân. Quả thực là nặng tình nặng nghĩa!
Cho nên tính cách này của Hạng Vũ đã giành được sự đồng tình vô hạn của hậu thế. Hạng Vũ thực sự là quá đỗi tình người, quá mức thu hút các cô gái. Sợ rằng các cô gái lúc bấy giờ, khi nghe được tin tức này đều sẽ thốt lên câu gả chồng thì phải gả cho người như Hạng Vũ. Hơn nữa Hạng Vũ cho đến tận cuối cùng, khi bên bờ Ô Giang chỉ còn lại một mình ông ta, có một vị Đình trưởng chèo một chiếc thuyền đến đón ông ta. Đình trưởng nói: Hạng vương, trên sông Ô Giang, chỉ có một mình thuyền của thần, xin Hạng vương lên thuyền, thần sẽ đưa Hạng vương sang sông Đông, vẫn có thể tiếp tục làm vương.
Hạng Vũ nói thôi đi, nghĩ đến cảnh ta Hạng Tịch dẫn theo tám nghìn tử đệ qua sông chiến đấu, bây giờ không một ai sống sót trở về. Dù cho ta có trở về sông Đông, các vị phụ lão hương thân (hương thân phụ lão) ở sông Đông thương xót ta, vẫn để ta làm vương, "ngô hà diện mục kiến chi" (ta còn mặt mũi nào để gặp bọn họ nữa)? Ta còn mặt mũi nào để đi gặp bọn họ đây? Đây chính là câu nói nổi tiếng gọi là "không mặt mũi gặp phụ lão sông Đông". Chỉ có con ngựa tốt này của ta, đi theo ta nhiều năm, lao khổ công cao, ta không nỡ để nó chịu kiếp nạn đao kiếm này. Xin ngài đưa con ngựa này của ta qua sông, còn mình thì đi bộ, giơ cao thanh kiếm tiếp tục chiến đấu cho đến khi chiến tử.
Cho nên những gì ông ta lưu lại trong trang sách lịch sử, là hình tượng anh hùng đường đường chính chính của một nam tử hán đại trượng phu, giành được sự đồng tình và kính ngưỡng vô hạn của người đời sau. Thơ của Lý Thanh Triệu từng viết: "Sinh đương tác nhân kiệt, tử diệc vi quỷ hùng, nhi kim tư Hạng Vũ, bất khẳng quá giang đông" (Sống nên làm kiệt nhân, chết cũng làm quỷ hùng. Đến nay nhớ Hạng Vũ, quyết chẳng chịu qua đông). Vẫn luôn là những vần thơ cổ vũ lòng người, cho nên rất nhiều người chúng ta cho rằng, trong cuộc đấu tranh giữa Lưu Bang và Hạng Vũ này, Hạng Vũ là anh hùng, Lưu Bang là lưu manh, sự đồng tình vẫn luôn dành cho Hạng Vũ.
Nhưng tôi cảm thấy chuyện này cũng cần phải phân tích lại, đánh giá như vậy có thực sự công bằng không? Vẫn rất đáng để thảo luận. Theo quan điểm của tôi, Lưu Bang cũng là một anh hùng. Vấn đề này tôi cho rằng nên phân tích, kết luận này cũng có thể thảo luận. Lưu Bang quả thực là tâm ác thủ lạt, nhưng Hạng Vũ cũng đâu có ít giết người. Hơn nữa Lưu Bang và Hạng Vũ có một điểm khác biệt quan trọng, đó là Hạng Vũ lạm sát, còn Lưu Bang không lạm sát. Hạng Vũ là lạm sát người vô tội, đừng nói đến chuyện đồ sát thành trì, lại còn "hố sát hàng tốt" (chôn sống binh lính đầu hàng). Người ta đã đầu hàng rồi, Hạng Vũ cảm thấy không yên tâm, đào một cái hố thật lớn, hai mươi vạn người, mấy chục vạn người cứ thế chôn sống, chôn sống xuyên đêm. Việc lạm sát người vô tội với quy mô lớn thế này, làm lầm than sinh linh, chẳng lẽ là đáng được khẳng định sao?
Lưu Bang chưa từng giết người kiểu đó, Lưu Bang chỉ giết những người mà ông ta cho là buộc phải giết. Có giết oan không? Có, có rất nhiều người bị giết oan. Nhưng trong mắt Lưu Bang, tuy là oan uổng, nhưng không thể không giết, bởi vì để củng cố chính quyền của ông ta. Tỉ như Bành Việt, cái chết của Bành Việt chính là một cái chết oan, nhưng Lưu Bang buộc phải giết ông ta, bởi vì ông ta muốn xây dựng một giang sơn thống nhất mang họ Lưu, vương triều nhà Hán, ông ta không cho phép sự tồn tại của dị tính vương (vương khác họ), tức là không cho phép người không mang họ Lưu xưng vương, xây dựng vương quốc độc lập của riêng mình. Ông ta buộc phải tiêu diệt những vương quốc của dị tính vương này để củng cố chính quyền vương triều của mình, những việc này là buộc phải làm, cho nên đành mặc kệ là oan hay không oan. Thế nhưng số lượng người bị giết kiểu này là rất có hạn.
Hơn nữa ngay cả trong quá trình này, những người có thể không giết, ông ta cũng cố gắng hết sức không giết. Sau khi Bành Việt bị giết, thủ cấp của ông ta bị Lưu Bang treo lên thành lầu, lại còn hạ một mệnh lệnh chết chóc rằng: Không ai được phép thu thây thay cho Bành Việt. Bởi vì Bành Việt bị giết với tội danh mưu phản, mà đã là phản tặc rồi, thì thi thể của hắn không được phép thu nhận. Lúc bấy giờ có một bộ tướng cũ của Bành Việt tên là Loan Bố, từ nước Sở đi sứ trở về kinh thành, muốn đến báo cáo công việc với Lưu Bang. Địa điểm báo cáo chính là nơi treo thủ cấp của Bành Việt đó.
Thế là Loan Bố "tấu sự Bành Việt đầu hạ" (tấu trình việc công dưới đầu Bành Việt), tức là ngay dưới cái đầu bị treo của Bành Việt, báo cáo công việc với Lưu Bang. Làm xong việc công trước, báo cáo công việc, hoàn thành sứ mệnh, giao nộp nhiệm vụ. Loan Bố quay người lại, quỳ sụp xuống dưới thủ cấp của Bành Việt khóc lớn một trận ngay trước mặt Lưu Bang.
Lưu Bang vô cùng tức giận, lại có kẻ dám coi thường mệnh lệnh của trẫm như vậy, công khai tế điện Bành Việt ngay tại đây sao? Bắt lại, ném vào vạc dầu, "phanh chi" (nấu nhừ).
Loan Bố nói: Được thôi, nhưng ngài hãy cho tôi nói một câu, nói xong một câu này thì tôi chết cũng được. Lưu Bang nói: Ngươi nói đi. Loan Bố nói: Xin bệ hạ ngẫm lại xem, Bành vương có oan hay không? Nhớ năm xưa, bệ hạ và Hạng Vũ tranh đoạt thiên hạ, hai bên rơi vào trạng thái giằng co, Bành vương chính là lực lượng thứ ba nằm ngoài bệ hạ và Hạng Vũ. Khi đó Bành vương chỉ cần hơi nghiêng cái đầu của mình về phía Hạng vương một chút thôi, thì thiên hạ bây giờ đã không phải là cục diện thế này, ngài cũng đã chẳng phải là hoàng đế rồi.
Vào thời điểm then chốt, Bành vương đã ủng hộ ngài, giúp đỡ ngài, ngài mới có được thiên hạ. Bây giờ thiên hạ yên định, bốn bể thái bình, Bành vương cũng giống như tất cả những người bình thường khác, cũng muốn trở về phong địa của mình để hưởng thụ vinh hoa phú quý, an hưởng tuổi già, sao ngài lại không dung nổi ông ta chứ? Chỉ vì ông ta có một lần bị bệnh xin nghỉ phép không đến báo cáo, ngài liền nói ông ta mưu phản rồi giết chết ông ta. Đâu có cách đối xử với công thần như thế chứ? Ta Loan Bố là người của Bành vương, cùng Bành vương vào sinh ra tử, Bành vương đối với ta ơn trọng như núi, bây giờ Bành vương đã chết rồi, ta Loan Bố sống trên đời này còn có ý nghĩa gì nữa chứ? Ta đi chết đây, ta đi chết ngay đây.
Lưu Bang nói: Dừng lại! Xin ngài hãy quay về, Loan đại nhân, xin ngài hãy quay về, ta phong ngài làm Đô úy.
Nói cách khác, Lưu Bang ông ta cũng có tinh thần anh hùng tiếc anh hùng như vậy, ông ta cũng bị chinh phục bởi mị lực nhân cách này của Loan Bố. Con người như vậy, con người có nhân cách độc lập như vậy, quả thực là một nam tử hán đại trượng phu đường đường chính chính mang mị lực nhân cách. Thế nào mới là đàn ông thực sự? Đàn ông thực sự chính là người có tinh thần nhân cách và mị lực nhân cách. Mị lực này vừa có tính kết dính vừa có tính chấn nhiếp. Nhưng nếu bản thân Lưu Bang không phải là một anh hùng, thì ông ta cũng sẽ không vì tinh thần này của Loan Bố mà cảm động.
Cho nên Lưu Bang cũng là một người có tinh thần "tinh tinh tích tinh tinh" (người cùng chí hướng trân trọng nhau), anh hùng tiếc anh hùng như thế. Tương tự, Lưu Bang cũng là một người có tình cảm. Ông ta tuy nhẫn tâm tàn độc, tuy âm mưu ám sát đối thủ và những kẻ mà ông ta cho là có uy hiếp đối với mình, nhưng ông ta cũng không phải là người sắt đá.
Tháng mười năm Hán thứ mười hai, Lưu Bang trở về quê nhà huyện Bái, ông ta triệu tập toàn bộ các vị phụ lão hương thân lại, bày tiệc thịnh soạn đãi bọn họ. Qua ba tuần rượu, Lưu Bang cũng tuốt kiếm đứng dậy múa, ngâm xướng bài "Đại phong ca" nổi tiếng đó:
"Đại phong khởi hề vân phi dương,
Uy gia hải nội hề quy cố hương,
An đắc mãnh sĩ hề thủ tứ phương!"
Sau đó Lưu Bang lĩnh xướng, các tử đệ trong huyện họa theo, hát hết lần này đến lần khác, "tịch sổ hành hạ" (nước mắt đầm đìa rơi xuống từng hàng). Lưu Bang rơi những giọt nước mắt nóng hổi từ trong hốc mắt chảy xuống. Cho nên ông ta cũng là một con người có tình cảm.
Cho nên tôi cho rằng, đây là một thời đại anh hùng, là một thời đại sản sinh ra các anh hùng. Lưu Bang là anh hùng, Hạng Vũ là anh hùng, Hàn Tín là anh hùng, Trương Lương, Trần Bình, Tiêu Hà, Phàn Khoái, những người này cũng đều là anh hùng, chỉ có điều bọn họ là những vị anh hùng khác nhau mà thôi.
Hạng Vũ là một anh hùng bản sắc, cái ông ta thể hiện ra là bản sắc anh hùng của chính mình, không che giấu, không kiêng dè, không tính toán lợi hại, không tính toán thành bại mà thể hiện nó ra. Trong một truyền thống kẻ thắng làm vua thua làm giặc như thế, ông ta vẫn có thể nhận được sự điếu tế và đồng tình của người đời.
Lưu Bang là vị anh hùng do thời thế tạo ra, ông ta thuận theo trào lưu của thời đại, hoàn thành sứ mệnh lịch sử mà thời đại giao phó cho mình, và khiến bản thân trong một quá trình như thế thông qua việc không ngừng học hỏi mà trở thành một anh hùng.
Đương nhiên, đối với những nhân vật như thế này, chúng ta chọn ai, không chọn ai, thích ai, không thích ai, đây là sự tự do và quyền lợi của các bạn khán giả. Các bạn có thể nghiêng về Hạng Vũ, cũng có thể nghiêng về Lưu Bang, hoặc cũng có thể nghiêng về Hàn Tín, hay Trương Lương, những người khác, tôi cho rằng đó là sự tự do của mọi người. Nhưng tôi cảm thấy thời đại đó thực sự khiến người ta khao khát hướng về. Chúng ta hiện nay đang thực hiện sự vĩ đại phục hưng của dân tộc chúng ta, chẳng lẽ chúng ta không nên hoài niệm và tưởng nhớ về một thời đại anh hùng như thế hay sao? Đó chính là lý do tôi đến "Bách gia giảng đàn" để giảng về loạt nhân vật phong vân thời nhà Hán. Bốn tập về Lưu Bang trong loạt bài này đã giảng xong toàn bộ, cảm ơn mọi người đã theo dõi, tạm biệt!
