Trong bộ phim truyền hình "Hán Vũ Đại Đế", Triều Thác là nhân vật trọng yếu đầu tiên xuất hiện, và cũng là vị công thần đầu tiên bị xử oan. Ngay từ đương thời, người ta đã thấy ông chết quá oan ức.
Triều Thác là một nhà chính trị thời đầu Tây Hán. Ông am tường cả Nho gia lẫn Pháp gia, học vấn uyên thâm, rất được hai vị hoàng đế Văn Đế và Cảnh Đế coi trọng, sủng tín. Năm Tiền Nguyên thứ ba đời Cảnh Đế, để củng cố cơ nghiệp ngàn năm của đại Hán, Triều Thác đã dâng sớ "Tước phiên sách", và chính việc tước phiên này đã dẫn đến cái chết của ông. Sự thật lịch sử về việc Triều Thác "mặc triều phục bị chém ở chợ Đông" là bị lừa đến pháp trường rồi chém ngang lưng, rốt cuộc mọi chuyện là thế nào?
Cái chết của Triều Thác là một kỳ án lớn thời đầu Tây Hán. Triều đại Tây Hán quả thực có không ít án oan. Ví dụ như trước Triều Thác có Hàn Tín, cái chết của Hàn Tín là một án oan. Sau Triều Thác có Đậu Anh, cái chết của Đậu Anh cũng là một án oan. Nhưng so sánh ra thì Triều Thác chết oan khuất nhất. Tại sao? Triều Thác chết vì lý tưởng và hoài bão chính trị của mình, mà lý tưởng chính trị ấy lại được thực hiện sau khi ông chết, hơn nữa ngay trong lúc lý tưởng đang dần thành hiện thực thì ông lại bị sát hại oan uổng, cho nên ông chết vô cùng uất ức. Nỗi oan này không phải đến người thời nay mới thấy, mà ngay đương thời đã có người kêu oan cho ông rồi.
Hồi ấy, có một người tên là Đặng Công từng nói với Hán Cảnh Đế rằng Triều Thác chết quá đỗi oan ức. Đặng Công là người thế nào? Chức quan lúc đó của Đặng Công gọi là "Yết giả Bộc xạ". Phẩm cấp của "Yết giả Bộc xạ" là trật tỉ thiên thạch, nói theo cách bây giờ là tương đương cấp thứ trưởng.
Thời điểm loạn Ngô Sở, Hán Cảnh Đế phái Yết giả Bộc xạ Đặng Công ra tiền tuyến đánh trận. Khi Đặng Công từ tiền tuyến trở về báo cáo quân tình, Hán Cảnh Đế bèn hỏi ông một câu: Triều Thác nay đã bị trẫm xử trảm rồi, hai nước Ngô, Sở chắc hẳn phải lui binh rồi chứ? Vì sao Hán Cảnh Đế lại hỏi câu này? Nếu quý vị từng xem phim truyền hình "Hán Vũ Đại Đế" thì sẽ biết, cái gọi là loạn Ngô Sở chính là việc một vương quốc tên là Ngô và một vương quốc tên là Sở liên kết cùng năm vương quốc khác phát động phản loạn.
Tôi có một tấm bản đồ hình thế lúc đó: nước Ngô ở đây, nước Sở ở đây, năm nước khác ở chỗ này. Ngô vương đứng đầu liên kết với Sở vương, sau đó kéo thêm năm nước kia tạo thành liên quân bảy nước, rầm rộ tiến đánh kinh sư. Khẩu hiệu họ đưa ra lúc đó là "Tru Triều Thác, thanh quân trắc". Thế nào là "thanh quân trắc"? Nghĩa là bên cạnh hoàng đế có kẻ tiểu nhân, phải trừ khử kẻ đó đi. Kẻ tiểu nhân là ai? Triều Thác. Thế nên Hán Cảnh Đế mới bảo, các ngươi đã lấy cớ "thanh quân trắc", bảo bên cạnh trẫm có kẻ tiểu nhân là Triều Thác, nay trẫm thuận theo ý các ngươi mà giết Triều Thác rồi, các ngươi cũng nên lui binh rồi chứ? Đặng Công đáp: Bọn họ sao có thể lui binh được? Ngô vương mưu phản mấy chục năm nay rồi! Ngô vương muốn tạo phản, đã chuẩn bị cả mấy mươi năm trời. Khó khăn lắm mới vớ được cơ hội này, bệ hạ giết Triều Thác mà hắn chịu lui binh sao? Tuyệt đối không có chuyện đó. Đặng Công còn bồi thêm một câu, ông bảo: Thần e rằng thiên hạ từ nay về sau sẽ đều ngậm miệng lại hết. Hán Cảnh Đế bèn hỏi: Tại sao? Đặng Công thưa: Bệ hạ thử nghĩ xem, Triều Thác vì sao mà chết? Triều Thác chủ trương tước phiên, tức là củng cố chế độ trung ương tập quyền, bảo vệ chính quyền trung ương, đây là đại nghiệp ngàn năm của vương triều đại Hán chúng ta. Thế nhưng, kế sách của ông ấy vừa mới thực thi thì bản thân đã bị chém oan, cứ như vậy thì sau này còn ai dám lên tiếng nữa? Còn ai dám nói lời thật lòng? Còn ai chịu hiến kế cho triều đình nữa? Hán Cảnh Đế nghe xong câu ấy thì lặng thinh hồi lâu, ngẩn người một lúc lâu, rồi thở dài than rằng: Trẫm cũng hối hận khôn cùng!
Xét lại lúc này, sự hối hận của Hán Cảnh Đế phỏng chừng là thật. Để thể hiện việc Hán Cảnh Đế giết Triều Thác là chuyện vạn bất đắc dĩ, chúng ta thấy trong phim truyền hình "Hán Vũ Đại Đế" có sắp xếp phân cảnh Hán Cảnh Đế cùng Triều Thác uống rượu từ biệt nhau — tình tiết này e rằng trong sử sách không hề ghi chép. Dựa theo ghi chép trong "Sử ký" và "Hán thư", khi Triều Thác bị giết, bản thân ông không hề hay biết mình sắp chết. Người bị giết cũng không phải chỉ có một mình Triều Thác, mà là cả gia quyến của ông. Hơn nữa, việc tru sát Triều Thác là do đại thần trong triều dâng tấu chính thức, đứng đầu bản tấu gồm ba người: Thừa tướng Đào Thanh, Trung úy Trần Gia, Đình úy Trương Âu. Ba người bọn họ chính thức dâng tấu lên Hán Cảnh Đế, định tội danh gán cho Triều Thác cũng cực kỳ nặng nề.
Ba người này là ai? Chúng ta phải biết rằng, chế độ mà chính phủ trung ương thời Hán thực thi gọi là chế độ "Tam công Cửu khanh", nghĩa là gì? Tức là ba vị tể tướng và chín vị bộ trưởng. Trong "Tam công", đứng đầu là Thừa tướng, tương đương thủ tướng ngày nay; thứ hai là Thái úy, tương đương tổng tư lệnh quân đội, là võ quan tối cao; thứ ba là Ngự sử đại phu, chính là phó thừa tướng, phụ trách giám sát, tương đương phó thủ tướng kiêm bộ trưởng bộ giám sát — "Tam công" gộp lại được gọi là tể tướng. "Cửu khanh" là chín bộ trưởng, trong đó có mấy chức gọi là "úy". Trần Gia chức Trung úy và Trương Âu chức Đình úy vừa nhắc ở trên đều mang danh hiệu "úy". "Úy" có nghĩa là gì? Úy là quan chức quân sự. Thời đó quân đội và cảnh sát có lẽ chưa phân định rạch ròi, có người là võ quan, có người là cảnh quan, có người lại kiêm cả hai. Đó rốt cuộc là chức quan thế nào thì phải xem chữ đứng đằng trước. Ví dụ như Thái úy, "Thái" mang ý nghĩa tối cao, chí cao vô thượng gọi là "Thái", nên Thái úy là võ quan tối cao, tổng tư lệnh ba quân. "Trung" nghĩa là gì? Trung là cung đình, cũng là trung ương, là kinh thành, cho nên Trung úy chính là tư lệnh phòng thủ thủ đô, đồng thời kiêm luôn bộ trưởng công an. Đình úy là chức quan gì? "Đình" là triều đình, Đình úy quản lý hình pháp, hình sự, điều tra, xét xử, cho nên Đình úy chính là bộ trưởng tư pháp kiêm chánh án tòa án tối cao.
Thế là rõ rồi, một thủ tướng chính phủ, một bộ trưởng công an, một bộ trưởng tư pháp, cả ba người cùng liên danh đàn hặc Triều Thác, sức nặng này quả là ghê gớm. Tội danh đưa ra cũng vô cùng nghiêm trọng, gọi là "mất lễ bề tôi, đại nghịch bất đạo", cho nên mức xử phạt định ra lúc bấy giờ là xử Triều Thác tội trảm eo. Trảm eo là một nhát đao chém đứt ngang thắt lưng, là một hình phạt vô cùng tàn khốc. Bị trảm eo người ta không chết ngay, vẫn còn giãy giụa, thảm thương khôn xiết. Hình phạt này mãi đến tận thời Ung Chính mới bị bãi bỏ. Bấy giờ Ung Chính xử trảm eo một phạm nhân. Kẻ đó sau khi bị chém đứt làm hai đoạn, lăn lộn quằn quại trên mặt đất, dùng tay nhúng máu viết liền bảy chữ "thảm" trên nền đất rồi mới tắt thở. Ung Chính nghe chuyện, cảm thấy quá mức dã man, bèn hạ chiếu bãi bỏ hình phạt trảm eo. Triều Thác bị chém ngang lưng, ngoài ra cha mẹ, vợ con, người nhà, hễ ai chưa phân gia đều bị chém đầu tất thảy, cho nên tội của Triều Thác bị phán xét cực kỳ nặng.
Nay chúng ta đọc "Hán thư", trên đó ghi chép thế này: "Thác đương yêu trảm, phụ mẫu thê tử đồng sản vô thiếu trưởng giai khí thị." Khi bản tấu này dâng lên, Hán Cảnh Đế lập tức phê một chữ "Khả". Còn việc Triều Thác đi nộp mạng, bản thân ông trước đó hoàn toàn không hề hay biết. Khi Tư Mã Thiên viết truyện về Triều Thác đã dùng một câu như sau: "Thượng lệnh Thác y triều y trảm Đông thị." Nhìn vào câu chữ, chúng ta tưởng như Hán Cảnh Đế còn nể nang chút thể diện, cho ông mặc triều phục ra pháp trường. Kỳ thực không phải như vậy. Nếu đọc "Hán thư", chúng ta sẽ thấy thiên "Viên Áng Triều Thác truyện" viết rất rõ: "Đãi tái hành thị". Bốn chữ này từ đâu mà ra? Từ "Sử ký" mà ra. "Sử ký" cũng viết bốn chữ này, nhưng Tư Mã Thiên không ghi vào "Viên Áng Triều Thác liệt truyện". Ông viết ở đâu? Viết ở "Ngô Vương Tị liệt truyện". "Đãi" có nghĩa là gì? Là lừa gạt. Nghĩa là lúc ấy ba người kia dâng tấu lên Hán Cảnh Đế, Hán Cảnh Đế phê chữ "Khả" xong liền lập tức phái Trung úy Trần Gia — vị tư lệnh phòng thủ thủ đô kiêm bộ trưởng công an đó — đánh một cỗ xe ngựa đến tìm Triều Thác, bảo hoàng thượng cho gọi ông vào chầu. Triều Thác cứ ngỡ gọi vào họp hành, liền mặc triều phục hăm hở bước lên xe. Sau khi lên xe, một mạch bị chở thẳng ra chợ Đông chém ngang lưng ngay tức khắc. Thời nay chúng ta không rõ trước khi chém đầu có ai đọc bản án cho ông nghe hay không. Nhưng có một điều chắc chắn, đó là ông không có lấy một cơ hội tự bào chữa, dĩ nhiên cũng chẳng có luật sư nào hỗ trợ. Bởi vậy Triều Thác chết vô cùng thảm khốc, oan khuất và tức tưởi.
Tội danh mà Thừa tướng Đào Thanh, Trung úy Trần Gia, Đình úy Trương Âu gán cho Triều Thác tuy rất nặng, nhưng tội danh ấy không phải là nguyên nhân thực sự khiến ông mất mạng. Thế nguyên nhân thực sự là gì? Chính là việc ông chủ trương tước phiên. Triều Thác kiên quyết chủ trương tước phiên, hễ có cơ hội là lại rỉ tai Hán Cảnh Đế chuyện tước phiên, tước phiên — có thể nói, chuyện tước phiên này do một tay Triều Thác khuấy đảo lên. Cho nên muốn biết Triều Thác có chết oan hay không, chúng ta phải nói rõ chuyện tước phiên này; mà muốn hiểu rõ tước phiên là thế nào, chúng ta phải khái quát sơ lược về sự biến thiên của thể chế quốc gia Trung Quốc.
Thời kỳ Tần Hán là giai đoạn thể chế quốc gia Trung Quốc diễn ra biến cách to lớn. Trước thời Tần Hán, thể chế quốc gia của Trung Quốc là gì? Thời bấy giờ cũng có khái niệm Trung Quốc, nhưng khác với khái niệm Trung Quốc mà chúng ta nói ngày nay. Lúc đó người ta gọi Trung Quốc là gì? Là "trung ương chi quốc", tức là quốc gia nằm ở chính giữa. Xung quanh quốc gia trung ương này còn có rất nhiều quốc gia khác. Mảnh đất Trung Quốc của chúng ta hiện nay, thời ấy gọi là "thiên hạ". Người đương thời cho rằng dưới vòm trời chỉ có ngần ấy đất đai, ngần ấy con người — mảnh đất thiên hạ này cần có một vị thủ lĩnh, vị thủ lĩnh ấy là con của trời, gọi là "thiên tử", khái niệm là như vậy.
Trong thiên hạ có rất nhiều nước, có dân tộc giống nhau, có dân tộc khác nhau, nơi chính giữa gọi là Trung Quốc. Các dân tộc thiểu số xa xôi ngoài rìa: phía đông gọi là Di, phía nam gọi là Man, phía tây gọi là Nhung, phía bắc gọi là Địch. Ngoài ra còn có một số quốc gia thuộc tộc Hoa Hạ, họ được gọi là gì? Họ cũng được gọi là các "quốc", mỗi nước đều có nguyên thủ riêng, vị nguyên thủ đó gọi là chư hầu. Vậy mối quan hệ giữa thiên tử và chư hầu là thế nào? Bây giờ nhìn lại, chúng ta thấy tình trạng trước thời Tần có thể coi là một liên minh các quốc gia. Họ cùng nhau tôn sùng một vị thiên tử, chính là minh chủ của khối liên minh quốc gia, thời ấy xưng là "thiên hạ cộng chủ". Tuy nhiên, vị thiên hạ cộng chủ này chỉ mang tính danh nghĩa. Dẫu từ thời Chu đã đưa ra khái niệm "Phổ thiên chi hạ, mạc phi vương thổ; suất thổ chi tân, mạc phi vương thần", nhưng chúng ta phải hiểu rõ chữ "mạc phi" ấy chỉ là trên danh nghĩa. Thiên tử trên danh nghĩa là con trời, do đó sở hữu mảnh đất do trời ban tặng. Sau đó ngài đem mảnh đất này phân phong xuống dưới, việc đó gọi là phong kiến. "Phong" nghĩa là gì? Phong là vạch rõ cương vực. Cách phân phong là giữa các nước có biên giới, do Chu thiên tử phái người đến cày một đường rãnh ở đó, đắp đất dưới rãnh lên rồi trồng cây lên trên gò đất, việc này gọi là phong, tức là cắt dải đất này giao cho ngươi. "Kiến" nghĩa là gì? Kiến là bổ nhiệm quốc quân. Không chỉ phong cho ngươi một mảnh đất mà còn chỉ định cho ngươi một nguyên thủ quốc gia, việc đó gọi là kiến. "Phong" và "kiến" gộp lại thành phong kiến. Chế độ phong kiến này còn có thể tái phong kiến, tức là thiên tử phong kiến lập nên các nước chư hầu, chư hầu sau khi nhận được lãnh thổ thì làm thế nào? Họ lại tiếp tục phong kiến — đem đất đai của mình chia nhỏ tiếp xuống dưới. Chia cho ai? Chia cho các đại phu. Mảnh đất mà đại phu sở hữu gọi là gì? Gọi là "gia". Cho nên thời bấy giờ toàn bộ cương thổ được chia thành ba tầng cơ cấu cai trị, đó là "thiên hạ", "quốc" và "gia"; "quốc" và "gia" là tách biệt nhau. Thể chế này gọi là chế độ phong kiến: một thiên hạ, nhiều quốc gia; một thiên tử, nhiều quốc quân.
Tần Thủy Hoàng thôn tính sáu nước, thống nhất thiên hạ, liền phế trừ chế độ phong kiến này và thay thế bằng chế độ quận huyện. Chế độ quận huyện là thế nào? Tức là các nước của chư hầu trước kia nay ta đổi thành quận; ấp nhà của đại phu trước kia nay ta đổi thành huyện. Quận quản lý huyện, cả quận lẫn huyện đều trực thuộc chính phủ trung ương, không còn phân phong nữa — nghĩa là một chính phủ, một chủ quyền, một thủ lĩnh, một quốc gia. Đây là một cuộc biến cách lịch sử trọng đại, Tần Thủy Hoàng thực thi chế độ này được chừng mười mấy năm.
Sau khi Tần Thủy Hoàng băng hà, triều Tần trên thực tế đã diệt vong, thay thế vào đó là vương triều nhà Hán. Vậy sau khi vương triều nhà Hán thành lập, họ sẽ thực thi chế độ phong kiến của nhà Chu, hay thực thi chế độ quận huyện của nhà Tần? Đây chính là cuộc đấu tranh giữa hai đường lối. Cuối cùng, Hán Cao Tổ Lưu Bang đã áp dụng phương thức thỏa hiệp, chọn con đường trung dung: tại khu vực xung quanh trung ương, vùng kinh kỳ, tức vùng đất phụ cận thủ đô, sẽ thực hiện chế độ quận huyện, tức chế độ nhà Tần; còn ở những nơi xa xôi hơn thì thực hiện chế độ phong kiến thời Chu, tiếp tục phân phong một số vương quốc ra ngoài. Đây chính là một vương triều hai chế độ, chúng ta tạm gọi là "nhất triều lưỡng chế". Những quốc gia được phân phong quanh kinh sư gọi là phiên quốc. Vì sao gọi là "phiên"? "Phiên" là gì? Phiên chính là hàng rào, phiên dậu, ý bảo các ngươi như hàng rào bao bọc bảo vệ trung ương, cho nên các vị vương hầu này đều được gọi là "phiên vương". Họ trở về vương quốc của mình gọi là "quy phiên", hoặc gọi là "chi quốc". Điều chúng ta cần nắm rõ là những vương quốc được phân phong ra ngoài này tự mình cai quản, có chủ quyền riêng, và cũng có nguồn tài chính riêng.
Tuy nhiên, dẫu Hán Cao Tổ Lưu Bang thực hiện phương án "nhất triều lưỡng chế" như vậy, ông vẫn giữ lại cho mình một chiêu bài — đặt ra quy định: chỉ được phong vương cho người cùng họ, không được phong vương cho người khác họ. Nghĩa là chỉ có người mang họ Lưu chúng ta, hoàng đế mới có thể phong làm quốc vương; còn kẻ không mang họ Lưu, như họ Lữ hay bất cứ họ nào khác, thì cùng lắm chỉ được phong tước hầu. Cho nên quý vị xem, quý tộc thời Hán phân ranh giới vương hầu rất rõ ràng. Vương đều mang họ Lưu, những người khác chỉ có thể phong hầu, chẳng hạn như Vệ Thanh, Hoắc Khứ Bệnh — có thể phong hầu cho quý tộc ngoài hoàng tộc — Lưu Bang chính là đã chừa lại nước cờ đó.
Sau này Lưu Bang băng hà, Lữ hậu nắm quyền, bà ta đã phá vỡ quy củ này: bà ta phong người họ Lữ làm vương, điều này trong lịch sử bị xem là làm loạn triều chính. Sau khi Lữ hậu qua đời, các đại thần đứng lên bàn bạc nhằm dẹp yên chuyện này. Vậy nhờ ai ra tay dẹp yên? Tìm đến Thái úy Chu Bột. Bởi vì Chu Bột nắm giữ binh quyền trong tay. Thế là mọi người tìm đến Chu Bột, bảo Chu Bột hãy đứng ra giải quyết ổn thỏa chuyện này! Nhờ đứng ra dàn xếp đại sự ấy mà Chu Bột trở thành đại công thần. Chu Bột là ai? Chu Bột chính là phụ thân của Thái úy Chu Á Phu — người bình định loạn bảy nước mà chúng ta thấy trong bộ phim truyền hình "Hán Vũ Đại Đế".
Thế nhưng, phong vương cho người cùng họ liệu có đáng tin cậy không? Xem ra thì phong vương cho người cùng họ cũng chẳng đáng tin cho lắm. Chẳng hạn như Ngô vương Lưu Tị đâu có đáng tin, làm phản đấy thôi! Ngô vương Lưu Tị là người thế nào? Là cháu của Lưu Bang, con trai của Lưu Trọng — anh trai Lưu Bang. Người xưa gọi thứ bậc là "bá, trọng, thúc, quý", bá là con cả, trọng là con thứ hai, thúc là con thứ ba, quý là con út. Anh trai Lưu Bang tên là Lưu Trọng, tức là Lưu Thứ Hai. Ông Lưu Thứ Hai này vốn là kẻ vô dụng. Lưu Bang khi ấy cũng phong cho ông ta một mảnh đất, nhưng ông ta giữ không nổi. Song con trai ông ta là Lưu Tị lại rất tháo vát, dũng cảm và biết đánh trận. Vừa khéo khi ấy vùng đất Ngô Sở mới thu về cho trung ương, Lưu Bang nghĩ bụng vùng Ngô Sở không thể không phái một kẻ có năng lực đến cai quản. Thôi được rồi, Lưu Tị ngươi đi đi, thế là phong Lưu Tị làm Ngô vương.
Phong xong rồi Lưu Bang mới thấy hối hận. Ông bảo Lưu Tị người này, trẫm nhìn thế nào cũng thấy có tướng phản nghịch, thằng nhóc này tương lai ắt làm phản. Nhưng vua không nói chơi, đã phong rồi làm sao thu lại được? Lưu Bang đành vỗ lưng Lưu Tị mà dặn: Con à, năm mươi năm sau có kẻ dấy loạn ở phương đông nam, ắt không phải là con chứ? Thiên hạ này người mang họ Lưu đều là máu mủ ruột rà, con chớ có làm chuyện xằng bậy! Lưu Tị lập tức quỳ xuống thưa: Thần không dám.
Thực tế chứng minh, sau này Lưu Tị đã làm phản thật. Nhưng Lưu Tị làm phản rốt cuộc là do thâm tâm muốn phản, hay là bị Triều Thác ép phải phản? Lý luận của Triều Thác cho rằng Lưu Tị ắt sẽ phản. Bởi vì chúng ta biết rằng phiên quốc thời bấy giờ là một vương quốc độc lập, có chủ quyền riêng, có tài chính thuế khóa riêng, có quân đội, có lãnh thổ, có chính phủ — nó là một thực thể như vậy. Bảo nó ở bên ngoài chính phủ trung ương để che chắn bảo vệ cho trung ương là điều không mấy tin tưởng được. Huống chi như Ngô vương Lưu Tị, vùng đất ông ta cai quản nằm ở mạn Giang Tô ngày nay, là mảnh đất màu mỡ trù phú. "Sử ký" chép rằng "nấu khoáng được tiền, đun nước được muối". Bấy giờ người ta tiêu tiền đồng, vùng ấy lại có mỏ đồng — ai cũng biết miền Giang Nam hiện nay có thành phố Đồng Lăng, chính là nơi sản xuất đồng — Ngô vương tự mở mỏ đồng, mở mỏ xong liền tự đúc tiền, biến cả vương quốc thành cỗ máy in tiền, thành thử tiền của ông ta nhiều vô kể. Ngoài ra, nước Ngô nằm sát biển nên có thể phơi muối. Muối thời bấy giờ là một mặt hàng vô cùng quan trọng, hái ra tiền. Nhất là những nơi xa xôi thiếu muối — con người không ăn muối thì không sống nổi — muối có thể bán được giá rất cao. Cho nên Lưu Tị vô cùng giàu có. Một phiên quốc như thế nằm ngoài tầm kiểm soát của vương triều trung ương quả khiến người ta bất an. Vì vậy triều đình trung ương phải ức chế nó, mà cách thức ức chế chính là cắt giảm lãnh địa, không để nó bành trướng như vậy — hôm nay xén một chút, ngày mai xén một chút, ngày kia xén thêm một chút, từng bước thu hẹp địa bàn của nó lại, việc đó gọi là tước phiên.
Chúng ta thử nghĩ xem, việc tước phiên này liệu các vị phiên vương có bằng lòng không? Câu hỏi này chỉ có một đáp án duy nhất: Họ không đời nào chịu. Vì đây là lợi ích sẵn có của họ, một vương hầu nắm giữ bao nhiêu bổng lộc lợi ích như thế, ai lại cam tâm tình nguyện dâng nộp ra ngoài? Đến như miếng cá trong miệng con mèo, cục xương trong hàm con chó, người ta còn chẳng dễ giật lấy được. Huống chi là lợi ích sẵn có của một vị quốc vương, bảo lấy đi là lấy đi được sao, không làm phản mới là chuyện lạ! Bởi vậy sau khi Triều Thác đưa ra "Tước phiên sách", mọi người đều không tán thành, sự việc xem chừng khó mà tiến hành. Hán Cảnh Đế cũng vô cùng lo lắng, bèn hỏi Triều Thác: Khanh thấy chuyện này cứ làm tới thì bọn họ liệu có làm phản không?
Triều Thác trả lời thế nào? Ông nói: Tước cũng phản, không tước cũng phản — bệ hạ tước đất họ cũng phản, không tước đất họ cũng phản. Nếu bây giờ bệ hạ tước đất, họ phản ứng nhanh, làm phản ngay, nhưng tác hại nhỏ; để sau này mới tước, họ sẽ làm phản muộn hơn, nhưng tác hại lại vô cùng lớn. Vì sao? Vì họ ngày càng lớn mạnh! Thế lực của họ ngày càng bành trướng! Bệ hạ phải bóp chết họ khi lông cánh chưa đủ dài. Đợi đến lúc họ đủ lông đủ cánh rồi, họ còn ngồi yên đợi bệ hạ đánh sao? Làm gì có chuyện dễ dàng như thế! Sau câu nói này của Triều Thác, Hán Cảnh Đế mới hạ quyết tâm tước phiên, từ đó khơi mào cho loạn Ngô Sở, còn gọi là loạn bảy nước.
Nhìn nhận lại, Triều Thác đưa ra "Tước phiên sách" dựa trên một tiền đề, đó là Ngô vương Lưu Tị ắt sẽ phản, tức "không tước cũng phản", đằng nào cũng phản thì chi bằng ra tay tước đất trước. Ngô vương có thực sự muốn tạo phản không? Hiện tại lật giở sử sách, chúng ta không tìm thấy chứng cứ cho thấy ông ta cố tình muốn phản. Sau này loạn bảy nước bị dẹp yên, quân trung ương tiến vào hai nước Ngô, Sở cũng chẳng tìm thấy thứ vũ khí mang tính hủy diệt quy mô lớn nào — hoàn toàn không có bằng chứng, chỉ có mỗi ông Đặng Công kia nói một câu "Ngô vương mưu phản mấy chục năm nay rồi", nghĩa là cũng chỉ là suy đoán theo kiểu "nghĩ đương nhiên là thế" — dĩ nhiên cũng có một vài manh mối lờ mờ, ví như Ngô vương đã làm những việc gì? Ông ta đã làm hai chuyện thế này. Bởi vì ông ta tự đúc được tiền, tự làm ra muối, bản thân lại lắm của nhiều tiền, cho nên ông ta đem số tiền đó bù vào thuế khóa cho dân chúng, nghĩa là trăm họ nước Ngô không cần phải nộp thuế, phần thuế phải nộp về cho chính phủ trung ương thì họ Lưu ta đây nộp thay cho các người — đây gọi là mua chuộc lòng người. Bằng chứng thứ hai là ông ta chuyên chiêu mộ những kẻ liều mạng, bất kể phạm tội ở chốn nào, cứ việc trốn sang nước Ngô là đều được ông ta cưu mang che chở. Y như nhân vật Tiểu Toàn Phong Sài Tiến trong "Thủy hử" sau này, có một trang viện lớn, ai phạm pháp cũng có thể trốn đến chỗ ta, quan phủ chẳng dám bắt, thế chẳng phải là muốn làm phản sao? Ngô vương đã làm những chuyện như thế đấy.
Thế nhưng, đem những việc ấy ra để khép Ngô vương vào tội mưu phản thì thực tế vẫn chưa đủ bằng cớ. Tất nhiên Triều Thác cũng bới lông tìm vết đối với các vị phiên vương khác. Ví như Sở vương — chuyện này trong phim truyền hình chúng ta cũng đã thấy — ông ta đi bắt bẻ Sở vương, bảo Sở vương trong thời gian chịu tang Thái hậu mà quan hệ nam nữ bừa bãi, tội ác tày trời, cứ thế bắt giam Sở vương lại. Nói thực lòng, một vị vương gia dan díu với hai người phụ nữ thì cùng lắm chỉ coi là chuyện thất thố nhỏ nhặt, sao có thể coi là chứng cứ mưu phản được! Lại còn Giao Tây vương bán quan tước thu tiền. Cái trò bán quan tước này bắt đầu từ thời Tần Thủy Hoàng rồi, hòa thượng sờ được lẽ nào ta lại không sờ được? Tần Thủy Hoàng bán quan được thì ta không bán quan được sao? Mấy thứ đó đều không thể coi là bằng chứng xác đáng.
Thế nhưng, nói đi cũng phải nói lại, nếu chúng ta đứng trên lập trường của hậu nhân, nhìn từ góc độ lịch sử thì chủ trương này của Triều Thác quả có đạo lý. Ngô vương Lưu Tị không phản, không có nghĩa là con trai ông ta không phản; Ngô vương Lưu Tị hôm nay không phản, không có nghĩa là ngày mai, ngày kia ông ta không phản. Quý vị xem Tào Tháo đâu có làm phản, nhưng con trai Tào Tháo phản rồi đấy thôi? Lại còn Minh Thành Tổ Chu Đệ, ông ta cũng từng là phiên vương, là Yên vương được phong đất ở Bắc Kinh. Chu Nguyên Chương vừa chết, cháu nội của Chu Nguyên Chương — vì thái tử mất trước nên hoàng thái tôn Chu Doãn Văn lên nối ngôi — Kiến Văn Đế vừa đăng cơ, Chu Đệ liền dấy binh làm phản, giương ngọn cờ y hệt ngọn cờ của loạn Ngô Sở năm xưa là "thanh quân trắc", cứ thế mà làm phản. Cho nên phiên quốc quá lớn mạnh sẽ trở thành mối hiểm họa cho chính quyền trung ương, điểm này chắc chắn là đúng đắn.
Dĩ nhiên, chúng ta không thể vin vào việc Tào Phi làm phản, Chu Đệ làm phản để quy kết rằng Lưu Tị nhất định sẽ làm phản, không thể suy diễn ngược ngạo như thế. Nhưng phải thừa nhận rằng sự đề phòng của Triều Thác có lý lẽ riêng, thậm chí có thể coi là tầm nhìn xa trông rộng. Theo ý nghĩa đó, thà đau ngắn còn hơn đau dài, ăn hồng cũng không thể chuyên chọn quả mềm mà nắn — một khi đã muốn tước phiên, muốn thực sự thi hành chính sách tước phiên thì quả thực phải đem phiên quốc hùng mạnh nhất là nước Ngô ra khai đao. Nghĩa là đối với Ngô vương Lưu Tị, bất kể ông ta phản hay không phản, triều đình đều phải lấy ông ta ra làm bia đỡ đạn — cái danh kẻ chịu trận này ông ta gánh chắc rồi, chuyện không thể khác được. Huống chi Ngô vương Lưu Tị vừa nghe tin bị tước đất đã nhảy dựng lên, điều đó ở một chừng mực nào đó cũng chứng minh ông ta ít nhiều đã có đủ điều kiện để mưu phản. Mà ở vào thời đại bấy giờ, một khi ngươi đã hội đủ điều kiện để mưu phản thì có thể bị xem như kẻ mưu phản rồi.
Cho nên xét từ góc độ này, có thể khẳng định Triều Thác đã đóng góp công lao kiệt xuất cho việc củng cố thể chế quốc gia, củng cố chính quyền trung ương nhà Hán thời bấy giờ.
Đối với quan điểm này, trên thực tế rất nhiều người đều có chung nhận thức. Trước Triều Thác, Giả Nghị là người đầu tiên đề xuất tước phiên — Giả Nghị từng dâng sớ lên Hán Văn Đế khuyên tước phiên — nhưng không được Hán Văn Đế tiếp thu. Hán Văn Đế tự thấy mình chưa đủ năng lực, cũng chưa có đủ điều kiện, thời cơ vẫn chưa chín muồi, nên khi tiếp kiến Giả Nghị chỉ toàn hỏi những chuyện quỷ thần hoang đường chứ không đàm đạo chính sự với ông. Sau này có câu thơ: "Khả lân dạ bán hư tiền tịch, bất vấn thương sinh vấn quỷ thần" — Hán Văn Đế cảm thấy việc này mình làm không nổi.
Ngoài ra, cái chết của Triều Thác đều bắt nguồn từ Viên Áng, nhưng chính Viên Áng cũng chủ trương tước phiên. Bởi vậy nếu bảo cả triều đình nhà Hán chỉ có một mình Triều Thác là người hiểu rõ thời cuộc thì không đúng sự thật, rất nhiều người đều đã nhận thức được vấn đề này. Điều đáng nói là khi Triều Thác đưa ra kế sách tước phiên, ông gần như vấp phải sự phản đối kịch liệt từ mọi phía, người cầm đầu phản đối là Đậu Anh. Đậu Anh công khai phản đối, còn những người khác thì ngấm ngầm phản đối; đến cuối cùng khi có đề xuất tru sát Triều Thác, cả triều đình đồng thanh đòi chém giết, chuyện này rốt cuộc là vì nguyên cớ gì?
Ở đây có ba nguyên nhân: Nguyên nhân thứ nhất nằm ở quan điểm trị quốc của vương triều nhà Hán. Chúng ta biết rằng, một quốc gia thống nhất cần phải có một hệ tư tưởng chính thống. Hệ tư tưởng của vương triều nhà Tần là học thuyết Pháp gia, của vương triều nhà Hán trước thời Vũ Đế là học thuyết Đạo gia, sau thời Hán Vũ Đế mới là học thuyết Nho gia. Đậu Thái hậu — hoàng hậu của Hán Văn Đế, thân mẫu của Hán Cảnh Đế — là một người hết mực sùng tín Hoàng Lão. Đậu Thái hậu có một quy định, đó là con trai bà và người nhà họ Đậu chỉ được phép đọc Lão Tử, chỉ được đọc cuốn "Đạo Đức kinh" của Lão Tử mà không được đọc thứ khác. Cho nên những người này đều thuộc phái Đạo gia, có điều thái độ của Hán Cảnh Đế tương đối ôn hòa, còn thái độ của Đậu Thái hậu lại vô cùng cứng rắn.
Có một lần, Hán Cảnh Đế chủ trì một buổi tọa đàm học thuật, thảo luận về vấn đề gì? Đó là bàn xem cuộc cách mạng Thang Vũ có hợp pháp hay không. Thế nào là cách mạng Thang Vũ? "Thang" tức là Thương Thang dấy binh đánh bại Hạ Kiệt, lập nên triều Thương thay thế triều Hạ; "Vũ" tức là Chu Vũ Vương dấy binh làm cách mạng, lập nên triều Chu thay thế triều Thương — chủ đề hội nghị là bàn xem chuyện đó đúng hay sai. Phái Đạo gia bảo sai. Nhân vật đại diện của Đạo gia tên là Hoàng Sinh, tức một vị tiên sinh họ Hoàng — Hoàng tiên sinh bảo rằng, cái mũ dù có rách nát đến đâu cũng phải đội trên đầu, đôi giày dù có rách rưới thế nào cũng phải đi dưới chân — vua là vua, tôi là tôi, Hạ Kiệt dù có xấu xa, Ân Trụ Vương dù có vô đạo đến đâu thì họ vẫn là vua, cho nên cách mạng Thang Vũ chính là tạo phản. Nhân vật đại diện của Nho gia tên là Viên Cố, Viên Cố bèn phản bác: Nói như ông thì Cao Hoàng đế của chúng ta thay thế vương triều nhà Tần cũng là tạo phản hay sao?
Chuyện này đâm ra khó ăn khó nói rồi. Nếu bệ hạ đồng tình với Hoàng Sinh thì đồng nghĩa với việc chính quyền đại Hán của chúng ta có lai lịch bất chính; nếu đồng tình với Viên Cố thì đồng nghĩa với việc vương triều đại Hán này cũng có thể bị một vương triều khác lật đổ thay thế. Đứng trước tình thế ấy, Hán Cảnh Đế bày tỏ thái độ thế nào? Hán Cảnh Đế bảo: Thôi thôi, ăn thịt mà không ăn gan ngựa thì cũng chẳng coi là không biết thưởng thức mùi vị. Gan ngựa là gì? Gan ngựa có độc, không ăn được, thế nên chúng ta cứ húp canh sườn là được rồi! Hán Cảnh Đế xử sự khá ôn hòa. Nhưng Đậu Thái hậu thì ghê gớm lắm, bà cho gọi Viên Cố tới bảo: Ngươi hãy đọc sách của Lão Tử đi. Viên Cố bĩu môi đáp: Sách của Lão Tử có gì mà đọc, đó là sách của lũ nô tài! Đậu Thái hậu nổi trận lôi đình: Sao ngươi dám bảo sách bản thái hậu đọc là sách nô tài? Thế thì ngươi cút vào chuồng lợn rừng mà đấu với lợn rừng đi! Thế là bà sai người ném ông vào chuồng lợn rừng. Cuối cùng may nhờ Hán Cảnh Đế lén nhét cho Viên Cố một thanh đao bén, Viên Cố một đao đâm chết con lợn rừng mới giữ lại được tính mạng. Cho nên mới nói, vào thời điểm này, tư tưởng của toàn bộ triều đình đều nghiêng về Đạo gia.
Vậy quan điểm trị quốc của Đạo gia là gì? Nói theo lời của Lão Tử là: "Trị đại quốc giả nhược phanh tiểu tiên". Thế nào là "tiểu tiên"? Nghĩa là nấu món cá nhỏ, tôm nhỏ thì phải làm sao? Lấy một cái đĩa, rưới một chút dầu, đừng cho nhiều quá, bỏ cá nhỏ tôm nhỏ vào trong, vặn lửa riu riu nướng từ từ, nướng sém một mặt rồi lật sang mặt kia nướng tiếp, nướng đến khi giòn rụm, xương cũng nhai được mới thôi. Nếu tôm nhỏ cá nhỏ ở trong chảo mà quý vị cứ lấy muôi xẻng đảo liên tục thì cuối cùng sẽ thành cái gì? Sẽ nát vụn thành bã cặn. Vì thế Lão Tử mới dạy rằng trị lý một nước lớn cũng giống như nấu cá nhỏ tôm nhỏ vậy, chớ có quấy nhiễu xáo trộn, chớ có bày vẽ phong trào, hãy tĩnh lặng một chút, cứ bình thản để mọi sự từ từ phát triển. Do đó, việc tước phiên là việc phải làm, nhưng không thể đùng đùng hấp tấp như Triều Thác, mà phải tiến hành từng bước một, thong thả mà làm. Đây là nguyên nhân thứ nhất.
Nguyên nhân thứ hai, mọi người đều cho rằng mối họa loạn Ngô Sở hoàn toàn là do Triều Thác gây ra. Vốn dĩ người ta có làm phản đâu, người ta vẫn rất an phận thủ thường, thuế má cần nộp vẫn nộp đủ, việc cần làm vẫn làm trọn; điều duy nhất không hợp lễ tiết là Ngô vương không chịu vào triều bái kiến mà thôi. Mà chuyện Ngô vương không chịu vào triều bái kiến cũng có nguyên do của nó. Năm xưa thái tử của Ngô vương vào kinh, cùng chơi cờ với thái tử của Văn Đế — tức Hán Cảnh Đế sau này. Hai đứa trẻ chơi cờ một hồi chẳng biết xích mích thế nào bốc hỏa lên, Hán Cảnh Đế liền cầm bàn cờ ném sang, kết quả đập chết tươi thái tử nước Ngô. Đánh chết người ta xong, Văn Đế bèn cho xe chở thi thể thái tử nước Ngô về nước Ngô, bảo mang về đó mà an táng. Ngô vương nổi trận lôi đình, bảo thế là có ý gì, chết ở đâu sao không chôn cất ngay tại đó, cớ sao cứ phải chở ngược về cho ta? Thế là ông ta lại chở thi thể trả ngược về kinh thành. Cứ như vậy mà hai nhà trở mặt thành thù. Ngô vương cáo bệnh, bảo mình uất ức phát bệnh nên không thèm vào triều nữa. Sau này Hán Văn Đế cũng rất hối hận, bèn ban cho Ngô vương một chiếc kỷ trượng, tức là chiếc gậy chống, lại bảo: Hiền đệ tuổi tác đã cao, không cần phải lặn lội vào triều nữa. Vốn dĩ mọi chuyện đã êm xuôi rồi, nay ông lại đòi tước đất của người ta, chọc cho người ta nổi loạn, vậy thì ông phải gánh lấy trách nhiệm này. Đây là nguyên nhân thứ hai.
Nguyên nhân thứ ba phải quy về tính cách con người của Triều Thác. Vì sao lần này Triều Thác lại khiến cả triều đình đồng thanh đòi giết? Tôi cho rằng, không chỉ vì lần này ông đã chọc giận dân chúng, mà còn bởi thường ngày ông vốn đã chẳng được lòng người. Điều này liên quan mật thiết đến việc Triều Thác là con người thế nào. Vậy rốt cuộc Triều Thác là người như thế nào?
Xin mời đón nghe hồi sau sẽ rõ, xin cảm ơn!
