Hôm nay chúng ta tiếp tục nói về những nhân vật lẫy lừng thời nhà Hán. Nhắc đến những nhân vật lẫy lừng thời nhà Hán thì không thể không nhắc đến Lưu Bang, bởi vì Lưu Bang chính là nhân vật số một, NO.1 của thời Hán. Lưu Bang là vị hoàng đế khai quốc của vương triều Đại Hán, sử sách gọi là Hán Cao Tổ, cũng gọi là Hán Cao Đế, hoặc cũng gọi là Cao Hoàng đế. Lưu Bang đã từng nghĩ đến việc làm hoàng đế chưa? Kết luận là không. Lưu Bang chưa từng nghĩ có ngày mình sẽ làm hoàng đế, ông cũng không biết làm hoàng đế thế nào.

Tháng hai năm Hán thứ năm, Lưu Bang lên ngôi hoàng đế, nơi ông lên ngôi là Định Đào. Định Đào chính là huyện Định Đào, tỉnh Sơn Đông hiện nay, đây là một vùng đất linh khí hội tụ, truyền thuyết kể rằng vua Nghiêu từng sinh sống ở nơi này. Lưu Bang lên ngôi hoàng đế ở Định Đào, sau đó định đô ởTrường An (Trường An). Thừa tướng của ông là Tiêu Hợp đã xây dựng cung điện cho ông ở Trường An, chính là Vị Ương Cung. Lưu Bang đi đánh giặc bên ngoài, từ chiến trường trở về, về đến Trường An nhìn lại, Vị Ương Cung do Tiêu Hợp xây dựng vô cùng to lớn tráng lệ, đẹp đẽ tuyệt luồng. Lưu Bang vô cùng tức giận, Lưu Bang nói với Tiêu Hợp rằng: "Thiên hạ đại loạn, đến nay vẫn chưa yên bình, người dân lầm than, chiến tranh khói lửa liên miên, sao ngươi lại xây cho ta một cung điện hoa lệ, xa xỉ thế này, thật là quá đáng lắm rồi!"

Điều này cho thấy Lưu Bang khi mới làm hoàng đế quả thực vẫn giữ được ý thức của một người bình dân, điều này rất đáng khen ngợi, đặt vào thời nay thì rất liêm khiết. Tiêu Hợp nói: "Thiên tử lấy bốn bể làm nhà." Ý nói nhà của thiên tử là gì? Chính là thiên hạ, thiên tử lấy thiên hạ làm nhà, cung điện của ông nếu không to lớn tráng lệ thì không đủ để thể hiện uy quyền." Lưu Bang nói: "Hóa ra là thế." Lúc này ông mới chấp nhận cung điện này.

Sau khi Vị Ương Cung được xây xong, quần thần đều đến chầu mừng, đều đến chúc mừng Vị Ương Cung hoàn thành. Điểm tồi tệ là đám công thần này cứ họp trong Vị Ương Cung là uống rượu, uống rượu là say, say là tranh xem ai có công lao lớn, cãi nhau lên là rút kiếm chém vào cột nhà. Lưu Bang nói: "Thế này thì quá đáng quá, sao có thể như vậy, thế này thì hỏng bét." Lúc này liền xuất hiện một nhà Nho tên là Thúc Tôn Thông. Thúc Tôn Thông là một nhà Nho chuyên nghiên cứu kinh điển Nho gia, từ rất sớm đã đi theo Lưu Bang đánh thiên hạ.

Thúc Tôn Thông bèn đề xuất với Lưu Bang rằng: "Cách duy nhất để giải quyết vấn đề này là định ra lễ nghi, thần xin dẫn dắt các học trò của mình phác thảo một bộ phương án lễ nghi cho bệ hạ." Lưu Bang nói: "Lễ nghi thứ này chắc khó lắm nhỉ, ngươi phải biết chúng ta đều là những kẻ thô lỗ." Thúc Tôn Thông nói: "Thứ này không khó đâu, lễ nghi là gì chứ? Lễ nghi chính là sự chuẩn hóa, thức hóa và nghi thức hóa của tình người, bản chất của nó chính là nhân tình thế thái, hơn nữa lễ nghi là có thể giản lược hoặc phức tạp. Chúng ta có thể tổng hợp lễ nghi các đời lại, cải cách đi, chúng ta làm ra một phương án có thể thực thi được." Lưu Bang nói: "Vậy ngươi cứ thử xem."

Thế là Thúc Tôn Thông dẫn theo học trò định ra một bộ lễ nghi, diễn tập trong một tháng, sau đó mời Lưu Bang đến xem thưởng thức. Lưu Bang nhìn qua thấy cái này cũng đơn giản, đám thô lỗ chúng ta cũng học được, cứ thế đi. Lễ nghi đã được định xong.

Thế là đến năm Hán thứ bảy, Trường Lạc Cung lại được xây xong. Lần này không thể để lộn xộn giống như lúc ở Vị Ương Cung lần trước nữa, mà phải tiến hành chúc mừng triều cựu theo đúng lễ nghi. Lễ nghi có những gì nào? Có quan xướng lễ. Đầu tiên có quan xướng lễ hô "khu" (khu). "Khu" nghĩa là gì? "Khu" nghĩa là bước nhanh bước nhỏ, động tác đó mọi người có thể xem ở đâu? Xem phim truyền hình dài tập Nhật Bản, phụ nữ Nhật mặc kimono sau lưng đeo một cái túi, đi kiểu như thế, cái đó gọi là "khu".

Quan xướng lễ hô "khu", tất cả các quan đều cầm hốt bước tới. "Liệt", tức là võ tướng một hàng, văn quan một hàng, đứng xếp hàng ngay ngắn. Lúc này hoàng đế mới ngồi ngự liễn từ từ tiến vào, ngồi ở chính giữa. Quan xướng lễ lại hô "quỳ", mọi người quỳ xuống. "Bái", mọi người vái lạy. Sau đó lúc này mới dâng rượu, trên tay mỗi người là một chén rượu, gọi là "tước". Sau đó quan xướng lễ hô "thọ", "thọ" nghĩa là chúc mừng, chữ thọ trong tuổi thọ. Hàng chư hầu vương đầu tiên bước ra cầm chén rượu, quỳ xuống. Sau đó quan xướng lễ hô "thọ", mọi người đồng thanh hô: "Ngô hoàng vạn tuế vạn tuế vạn vạn tuế!" "Ẩm", uống cạn chén rượu này. "Thối", sau đó lui về chỗ cũ.

Tiếp theo văn quan xuất lĩnh, văn quan lại bước ra, rồi lại quỳ, lại bái, lại thọ, lại lui. Sau đó quan hai nghìn thạch xuất lĩnh, thế này thế nọ, quan sáu trăm thạch xuất lĩnh, vô cùng ngay ngắn trật tự. Thế là Lưu Bang vô cùng vui sướng, "Ái chà mẹ ơi, hôm nay ta mới biết, hóa ra làm hoàng đế lại sướng thế này, ngô kim nhật nãi tri hoàng đế chi quý dã (hôm nay trẫm mới biết sự quý giá của ngôi hoàng đế)!"

Có thể thấy điều gì? Có thể thấy trước đó ông hoàn toàn không biết, vốn dĩ không biết hoàng đế rốt cuộc là thế nào.

Lưu Bang quả thực chưa từng nghĩ đến chuyện làm hoàng đế. Bởi vì Lưu Bang xuất thân bình dân, cha mẹ và ngay cả bản thân ông thuở thiếu thời còn không có lấy một cái tên. Sách sử giới thiệu cha mẹ Lưu Bang thế nào? Cha gọi là Thái Công, mẹ gọi là Lưu ẩu. "Thái Công" nghĩa là gì? Ông chú. "ẩu" nghĩa là gì? Bà thím. Tức là cha gọi là ông chú Lưu, mẹ gọi là bà thím Lưu, có thể thấy chỉ là hạng vô danh tiểu tốt.

Sách sử lại giải thích về Lưu Bang thế nào? Tên chữ lúc nhỏ là Quý, khi lên ngôi đổi tên là Bang. Tên hồi nhỏ của ông vốn là Lưu Quý, chữ quý trong bốn mùa. Sau khi lên ngôi, làm hoàng đế rồi mới đổi tên thành Lưu Bang. Có thể thấy trước khi làm hoàng đế ông không hề có tên chính thức, chỉ có một cái tên nhũ danh là Lưu Quý.

Cái tên Lưu Quý này cũng chẳng phải tên tuổi gì cho cam, "Quý" là gì? "Quý" là thứ bậc của người xưa trong anh em. Anh em người xưa xếp thứ tự gọi là Bá, Trọng, Thúc, Quý. Anh cả của Lưu Bang gọi là Lưu Bá, anh hai gọi là Lưu Trọng, chưa từng nghe nói anh ba, trong sách không có, người gọi là Lưu Thúc thì không thấy, còn bản thân ông gọi là Lưu Quý. Tức là mấy anh em nhà họ gọi là Lưu Cả, Lưu Hai, Lưu Ba, Lưu Tư. Cho nên Lưu Quý dịch sang tiếng Hán hiện đại chính là Lưu Nhỏ, không có tên, dân đen.

Lưu Bang chính là một người có xuất thân như thế. Một người như thế từ nhỏ có lẽ ông bố là Lưu Ông cũng chẳng coi hắn ra gì, suốt ngày mắng hắn là vô lại, không bằng anh hai Lưu Trọng biết làm việc, biết kiếm tiền, biết tạo dựng gia sản, cho nên sự giáo dục đối với hắn cũng rất phóng túng. Con người này từ nhỏ không đọc sách, không đọc sách thì làm gì? Lêu lổng, ăn chơi trác táng. Ngay cả Thái sử công Tư Mã Thiên của triều đại này, Tư Mã Thiên là quan thái sử đời Hán, là sử quan của quốc gia, khi viết truyện cho ông, viết truyện cho vị hoàng đế khai quốc của bản triều cũng dùng bốn chữ: "Hảo tửu cập sắc" (thích rượu chè và gái gú). Thích cái gì cơ chứ? Thích rượu thịt, thích phụ nữ, ông là một người như thế.

Thế rồi lớn lên, ông cũng kiếm được một cái sai sự, chính là Đình trưởng. Chúng ta đều biết chế độ nhà Tần: mười dặm là một đình, mười đình là một hương. Thế thì đình trưởng chính là một chức lại cấp thấp cao hơn trưởng thôn nửa bậc, thấp hơn trưởng hương nửa bậc, là một chức quan tập sự.

Đúng vào lúc này, đã xảy ra hai chuyện có ảnh hưởng rất lớn đến cuộc đời sau này của Lưu Bang.

Một chuyện là ông được nhìn thấy Tần Thủy Hoàng. Bởi vì bấy giờ ông là một lại viên cấp thấp, ông có cơ hội đi công cán. Khi đi công cán, ông đã nhìn thấy Tần Thủy Hoàng, và ông đã thốt lên một cảm thán: "Đại trượng phu đương như thị dã!" Nghĩa là đại trượng phu phải được như Tần Thủy Hoàng thế kia, sống thế mới gọi là ra dáng con người chứ. Ông đã có một ý niệm như vậy.

Chuyện thứ hai là ông lấy một người vợ, chính là Lữ Hậu sau này. Chuyện này là thế nào? Khi ấy cha của Lữ Hậu là Lữ Công cùng huyện với Lưu Bang – huyện đó gọi là Bái Huyện, nay nằm ở phía bắc tỉnh Giang Tô, vùng Tô Bắc. Lữ Công có quan hệ rất tốt với huyện lệnh Bái Huyện, Lữ Công bèn đến nhà huyện lệnh Bái Huyện làm khách.

Huyện lệnh Bái Huyện có quý khách đến nên phải bày tiệc lớn. Lúc này người chủ trì nghi thức chính là thư ký chính quyền huyện Tiêu Hợp. Tiêu Hợp đưa ra một quy định rằng: "Đóng tiền mừng lấy một nghìn tiền làm giới hạn, tiền mừng từ một nghìn trở lên ngồi trên đường thượng (nhà trên), tiền mừng dưới một nghìn ngồi dưới đường (nhà dưới)." Lưu Bang vốn dĩ không có một xu dính túi, thế nhưng hắn cứ xông ra cửa lớn hô lớn: "Ta mừng một vạn! Ta gửi tiền mừng một vạn!" Một vạn thì tất nhiên được ngồi trên nhà trên rồi.

Lưu Quý ngồi trên nhà trên, thực chất hắn chẳng nộp một xu nào cả, thế mà lại nghênh ngang bàn luận cao siêu, cười cợt chửi mắng, coi như không có ai bên cạnh. Lữ Công nhìn thấy người này có vẻ không tầm thường liền nói: "Lưu Quý, uống rượu xong ở lại nhé." Uống rượu xong, Lữ Công trò chuyện với Lưu Quý: "Ta có một cô con gái chưa gả chồng, ta muốn gả nó cho cậu." Bà Lữ liền không bằng lòng, bà Lữ nói: "Cậu xem con gái chúng ta trân quý biết bao, chọn tới chọn lui, lựa qua lựa lại, đúng không? Huyện lệnh Bái Huyện có quan hệ tốt với cậu như thế, đến cầu hôn mà cậu còn chẳng ưng, sao lại đồng ý gả cho một tên Lưu Nhỏ chứ?" Lữ Công nói: "Bà không biết đâu, người này sau này ắt làm nên nghiệp lớn."

Đã xảy ra hai chuyện như thế có ảnh hưởng lớn nhất đến Lưu Bang sau này. Thế nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, thì chúng ta có thể suy đoán rằng Lưu Bang tối đa cũng chỉ cưới vợ họ Lữ, rồi làm một tên Đình trưởng Tư Thủy, kết thúc cuộc đời ở đó mà thôi. Thế nhưng đây là một thời đại mà lịch sử đã định sẵn sẽ nhào nặn ra những anh hùng, một thời đại "thời thế tạo anh hùng".

Năm 209 trước Công nguyên, Trần Thắng, Ngô Quảng khởi nghĩa ở Đại Trạch Hương. Đại Trạch Hương ở đâu? Chính là huyện Túc Châu, gần thành phố Túc Châu, phía tây nam tỉnh An Huy ngày nay. Sau khi Trần Thắng, Ngô Quảng khởi nghĩa, lửa cháy đồng cỏ, lập tức lan rộng khắp nơi. Nhân dân ở khắp nơi căm hận sự thống trị tàn bạo của nhà Tần đã đồng loạt giơ gậy đứng lên hưởng ứng.

Bái Huyện nơi Lưu Bang sinh sống cũng như vậy, nhân dân bất thình lình nổi dậy, giết chết huyện lệnh Bái Huyện và khởi nghĩa. Sau khi khởi nghĩa xong thì phải bầu ra một vị thủ lĩnh chứ. Lúc này ai nấy đều nói: "Lưu Quý, chúng ta nên để Lưu Quý làm thủ lĩnh."

Lưu Bang lúc này đương nhiên là thoái thác. Ông nói thế nào? Ông nói: "Thiên hạ phương nhiễu, chư hầu tịnh khởi, kim trí tướng bất thiện, nhất bại đồ địa. Ngô phi cảm tự ái, khủng năng bạc, bất năng toàn phụ huynh tử đệ." Nghĩa là: "Thiên hạ nay đang nhiễu nhương, chư hầu nổi dậy khắp nơi, nay nếu chọn tướng không khéo thì sẽ thua to đến mức nước mất nhà tan. Không phải ta dám tiếc thân mình, chỉ sợ năng lực nông cạn, không thể bảo toàn được các bậc phụ huynh và con em quê nhà."

Vậy lúc bấy giờ có phải không thể thiếu Lưu Quý đứng đầu hay không? Không phải, bởi vì lúc đó vẫn còn hai nhân vật có năng lực, một là Tiêu Hợp, hai là Tào Tham. Tiêu Hợp và Tào Tham lúc ấy đều là quan chức cấp cao của chính quyền huyện. Lưu Quý chỉ là một tên đình trưởng, mà đình trưởng cuối cùng lại còn bị mất chức, thế nhưng Tiêu Hợp và Tào Tham đều là người có học thức. Người có học thức thì không dám mưu phản.

Tiêu Hợp và Tào Tham nói: "Chúng ta đều vướng bận gia đình vợ con, đều có chút sản nghiệp, đứng đầu mưu phản là tội chu di cả tộc, lỡ không may... Lưu Quý dẫu sao cũng là một tên nhóc hỗn hào, đầu óc nóng nảy, có chuyện gì xảy ra thì hắn gánh."

Mọi người đều nói: "Không, không, chúng ta đều thấy Lưu Quý, không thể không có ngươi được." Tất cả mọi người đều không dám đứng ra nhận trọng trách này. Lưu Quý nói: "Được rồi, mọi người đã tôn súng ta, vậy ta sẽ đứng ra gánh vác." Thế là Lưu Quý tự phong là Bái Công, bởi vì ông là thủ lĩnh của Bái Huyện.

Từ đó chúng ta rút ra kết luận đầu tiên về nguyên nhân trỗi dậy của Lưu Bang, chính là: Xuất thân tuy kém, nhưng vận may tốt.

Lưu Bang ngoài vận may ra, quan trọng hơn là ông dám gánh vác. Nếu như nói Tiêu Hợp và Tào Tham không dám dẫn đầu mưu phản là vì cân nhắc thiệt hại cá nhân, thì việc Lưu Bang đứng mũi chịu sào lần này đã thể hiện rõ sự dám nghĩ dám làm của ông. Lưu Bang dựa vào sự chân thành mộc mạc của chính mình để bước ra bước đầu tiên trên con đường trỗi dậy, sau đó lại gia nhập lực lượng khởi nghĩa phản Tần của thủ lĩnh trọng yếu Hạng Lương, chiến đấu kề vai sát cánh với cháu của Hạng Lương là Hạng Vũ. Điều này đã cung cấp cho ông một sân khấu lịch sử lớn lao hơn.

Lúc này, cuộc đấu tranh phản Tần đã bước vào một thời điểm then chốt. Vào thời điểm then chốt này, trong đội ngũ của Hạng Lương xuất hiện một nhân vật quan trọng, nhân vật này tên là Phạm Tăng. Phạm Tăng bấy giờ đã 70 tuổi, nhưng ông là người đọc nhiều sách vở, bụng đầy mưu kế kỳ lạ, từ trước đến nay vẫn chưa có cơ hội thể hiện tài năng của mình. Ông nhắm trúng đội ngũ của Hạng Lương này, bèn đến đầu gia nhập Hạng Lương, hơn nữa còn hiến cho Hạng Lương một chủ ý cực kỳ quan trọng.

Tình hình lúc bấy giờ là: Trần Thắng người khởi nghĩa đầu tiên ở Đại Trạch Hương đã chết, cuộc khởi nghĩa của Trần Thắng và Ngô Quảng cũng theo đó mà thất bại. Phạm Tăng bèn phân tích nguyên nhân thất bại của Trần Thắng cho Hạng Lương nghe. Hạng Lương nói thất bại của Trần Thắng là có nguyên nhân, cũng là điều tất nhiên. Tại sao vậy? Bởi vì ông ta đã từ bỏ lá cờ hiệu "Sở".

Bởi vì chúng ta đều biết sau khi Trần Thắng khởi nghĩa, lúc ông ta xưng vương, hiệu quốc gia là Trương Sở. "Trương Sở" nghĩa là gì? Nghĩa là khuếch trương nước Sở lớn mạnh. Thế nhưng Phạm Tăng nói, ông ta tuy giương cao ngọn cờ Trương Sở để làm hiệu triệu, nhưng ông ta lại phạm một sai lầm, đó là ông ta không lập hậu duệ của nước Sở lên làm vua, mà lại tự mình làm vua, như thế là không đúng. Tại sao vậy?

Phạm Tăng nói: "Tần diệt sáu nước, nước Sở là oan uổng nhất." Trong sáu nước bị Tần diệt vong, nước Sở là nước bị diệt oan uổng nhất, cho nên người nước Sở đối với vương triều nhà Tần cũng là bất phục nhất. Ở đây chúng ta giải thích qua một chút. Chúng ta đều biết trước khi nhà Tần diệt sáu nước, thời kỳ gọi là thời Chiến Quốc chủ yếu có bảy quốc gia. Trong bảy quốc gia này, những nước hùng mạnh nhất là những nước nào? Có ba nước: một là nước Tề, hai là nước Tần, ba là nước Sở.

Sự hùng mạnh của nước Tề có hai nguyên nhân: một là nước Tề là nước chư hầu có tư cách lâu đời nhất, đây là quốc gia do Chu Vũ Vương phong tặng vào đầu đời Tây Chu, là một đại cường quốc nổi tiếng. Tần và Sở đều là những kẻ đến sau nổi lên, mà hai kẻ đến sau này sau đó đã phát triển vô cùng nhanh chóng.

Người nước Sở lúc bấy giờ được gọi là "Kinh Man", tức là người nước Sở mang trong mình một loại khí phách ngang tàng man dã. "Ta chính là người nước Sở, các người xem trên người ta cũng mang khí phách man dã đấy." Tức là ở Hồ Nam chúng tôi có một câu nói gọi là "bá man" (vừa bá đạo vừa ngang tàng). Vừa bá đạo vừa ngang tàng là thế nào? Việc này ai nấy đều nói không làm được, tôi cứ phải làm cho bằng được. Đây chính là tính cách của người Hồ Nam, tinh thần của người Hồ Nam. Đây cũng là một loại tinh thần của người nước Sở, cho nên điều mà người nước Sở ít phục nhất chính là nhà Chu.

Tức là người Hồ Bắc bây giờ vẫn còn một câu cửa miệng gọi là "bất phục Chu", tức là không phục nhà Chu, họ không gọi là không phục, mà gọi là "bất phục Chu". "Không phục Chu đấy, ông đây chính là không phục Chu!" Tức là không phục cái nhà Chu này, cho nên họ mới tự cường không ngừng, liều mạng mở rộng bờ cõi cho mình.

Lúc bấy giờ vua nước Sở có một truyền thống gia tộc như thế này: Bảy năm không xuất binh là nỗi nhục nhã tột cùng. Họ thường xuyên phát động chiến tranh, cuối cùng trở thành cường quốc phương Nam.

Trong mắt người nước Sở, kẻ thống nhất Trung Quốc đáng lẽ phải là người nước Sở chúng ta chứ không phải là đám người Tần xứ tây bắc kia, họ không phục. Cho nên, trong dân gian nước Sở lưu truyền một câu nói: "Sở tuy tam hộ, vong Tần tất Sở." Nghĩa là dời nước Sở ta dù chỉ còn lại ba hộ gia đình đi chăng nữa, thì cũng nhất định sẽ tiêu diệt được nhà Tần.

Cho nên Phạm Tăng mới nói: "Trong tình hình như thế này, ngài lại phát động cuộc khởi nghĩa ở chính vùng đất cũ của nước Sở, ngài đáng lẽ phải thỉnh một hậu duệ của vua Sở ra làm thủ lĩnh." Thế nhưng Trần Thắng đã không làm như vậy, cho nên ông ta tất yếu phải thất bại. Vì vậy, xin Hạng Lương ngài hãy làm theo cách này.

Hạng Lương nói kiến nghị này rất có lý. Bởi vì thể loại mưu phản khởi nghĩa như thế này quả thực rất cần một sự hiệu triệu và ủng hộ về mặt tinh thần, về mặt dư luận. Thế là bọn họ đi khắp nơi tìm kiếm xem có hậu duệ nào của vua Sở không. Tìm tới tìm lui cuối cùng tìm được một cậu bé chăn cừu. Cậu bé chăn cừu này tên là Tâm, chính là người này đây.

Tương truyền đây là cháu nội của Sở Hoài Vương. Hạng Lương nói người này được đấy, tại sao? Sở Hoài Vương ngày xưa đến nước Tần thì bị nước Tần câu lưu lại và chết ở nước Tần, người nước Sở ai nấy đều vô cùng thương nhớ ông ấy. Bây giờ tìm lại được cháu nội của ông ấy rồi, thế là lập cậu ta làm Sở Hoài Vương, vẫn dùng tên là Hoài Vương, làm thủ lĩnh trên danh nghĩa của liên quân khởi nghĩa.

Năm 208 trước Công nguyên, sau khi cuộc khởi nghĩa của Trần Thắng tạm thời vấp phải trắc trở, nghĩa quân do Hạng Lương – xuất thân từ quý tộc đời cũ nước Sở – lãnh đạo, sau khi nghe theo kiến nghị của mưu sĩ Phạm Tăng, đã lập cháu nội của Sở Hoài Vương là Tâm làm Sở Hoài Vương. Sở Hoài Vương cũng không chút khách khí mà thực thi quyền lãnh đạo của mình, quyết định các lộ chư hầu xuất binh diệt Tần, lệnh cho Hạng Vũ đi hướng bắc cứu Triệu, phái Lưu Bang tiến đánh về phía tây vào Quan Trung, đồng thời ước định ai vào Quan Trung trước thì làm vua.

Việc này chẳng phải rành rành là thiên vị Lưu Bang hay sao? Tại sao lại như vậy? Trong này có hai nguyên nhân. Thứ nhất là lúc thảo luận quyết sách chiến lược này, có rất nhiều chư hầu nói: "Bây giờ chúng ta muốn đánh nhà Tần, ai bằng lòng đi nào?" Không ai bằng lòng đi cả. Bởi vì nhà Tần lúc bấy giờ vô cùng hùng mạnh, chẳng ai muốn đi đánh trận đầu cả.

Đánh trận đầu chính là làm vật hy sinh. Những người biết đánh giặc đều hiểu rõ: Hai quân giao chiến, xông pha xông lên, hàng đầu tiên chết sạch, cuối cùng đám quân phía sau mới tiến lên nhặt cờ, mới hái quả ngọt chiến thắng, cho nên chẳng ai muốn đi cả. Chỉ có hai người bằng lòng đi: Lưu Bang và Hạng Vũ. Đây là nguyên nhân thứ nhất.

Vậy thì giữa Lưu Bang và Hạng Vũ, tại sao lại chọn Lưu Bang? Là bởi vì mọi người đều có chung một ý kiến: Hạng Vũ người này quá tàn bạo. Đánh giặc thì rất giỏi, nhưng cứ hễ đánh đến một nơi nào đó, đánh hạ được một thành trì rồi là ông ta lại tàn sát cả thành. Ông ta không cần biết ngươi là đầu hàng hay chưa đầu hàng, từ đâu tới, cứ đánh vào là giết sạch toàn bộ người trong thành, sau đó toàn bộ số tù binh quân địch đầu hàng đều bị chôn sống.

Trên dọc đường hành quân chính là đốt phá giết chóc cướp bóc, hãm hiếp phụ nữ, kỷ luật quân đội thực sự quá ư tồi tệ. Mọi người bảo vẫn phải chọn một người đôn hậu, làm người phải đôn hậu, phải phái một người đôn hậu đi đánh nhà Tần, như vậy quân dân nhà Tần mới không ngoan cố chống cự. Họ nghĩ hễ có một người đôn hậu tới, có lẽ còn mang lại cho chúng ta một số lợi ích nào đó chăng, có lẽ sẽ đầu hàng. Như vậy sẽ dễ đánh hạ hơn, cho nên không cho Hạng Vũ đi đánh Tần mà để Lưu Bang đi.

Từ đó chúng ta rút ra nguyên nhân thứ hai khiến Lưu Bang có thể trỗi dậy, chính là: Thực lực tuy yếu, nhưng gan dạ lớn.

Cuộc tiến quân về phía tây của Lưu Bang cũng không mấy suôn sẻ, nhưng đúng lúc này bên cạnh ông lại xuất hiện một nhân vật quan trọng. Nhân vật này tên là Lịch Thực.

Lịch Thực người này là người Cao Dương, Trần Lưu. Trần Lưu ở đâu? Chính là huyện Trần Lưu, tỉnh Hà Nam ngày nay. Lịch Thực là người Cao Dương, Trần Lưu, năm nay 60 tuổi, cao tám thước, vô cùng cuồng ngạo, chẳng coi ai ra gì, người trong cả huyện đều gọi ông là "cuồng sinh" (kẻ sĩ cuồng ngạo), thế nhưng đây là một người có mưu lược, ông vẫn luôn dõi theo sự biến đổi của tình hình đất nước.

Lúc bấy giờ các cánh quân khởi nghĩa đi qua Trần Lưu hết lớp này đến lớp khác, bởi vì Trần Lưu là một vùng đất yếu hiểm binh gia tranh chấp. Nghĩa quân hôm nay có lớp này đến, ngày mai có lớp kia qua. Lịch Thực qua quan sát đã phát hiện ra những vị tướng lĩnh này đều không ra gì, chỉ có duy nhất Lưu Bang là ông dành cho tình cảm đặc biệt, ông cảm thấy Lưu Bang người này có thể làm nên chuyện lớn.

Câu chuyện Lịch Thực yết kiến Lưu Bang có hai phiên bản, cả hai phiên bản này đều được ghi chép lại trong bộ "Sử Ký" của Tư Mã Thiên. Phiên bản thứ nhất như thế này:

Khi quân đội của Lưu Bang đến Trần Lưu, Lịch Thực bèn đi tìm một hạ cấp quân quan trong quân đội Lưu Bang – người này vốn quen biết Lịch Thực. Lịch Thực nói: "Ta muốn đầu quân cho Lưu Bang, phiền cậu hãy vào nói giùm ta một tiếng. Cậu nói thế nào? Cậu hãy nói ở huyện Trần Lưu có một người tên là Lịch Thực, tất cả mọi người đều nói ông ta là cuồng sinh, còn bản thân ông ta thì cho rằng mình không phải cuồng sinh, cậu cứ nói như thế."

Người kia nói: "Không được, tôi không thể đi nói cho ông được đâu, ông không biết đấy thôi, Bái Công của chúng ta người mà khinh bỉ nhất, ghét cay ghét đắng nhất chính là đám người đọc sách như các ông. Hắn ghét nhất kẻ sĩ đọc sách, hễ có kẻ sĩ đọc sách nào đến cầu kiến là hắn đều lăng nhục những kẻ sĩ ấy."

Bấy giờ nhà Nho cũng đội mũ Nho. Mũ của nhà Nho là một thứ trông giống cái đấu. Người kia nói: "Những kẻ sĩ, nhà Nho ấy hễ bước vào là Bái Công của chúng ta liền tháo cái mũ hình cái đấu trên đầu bọn chúng xuống để tiểu tiện vào đó, khinh bỉ người đọc sách nhất trên đời. Không thể nói đâu, nếu nói ông là nhà Nho thì chắc chắn hắn sẽ không gặp đâu."

Lịch Thực nói: "Mặc kệ, cứ đi nói đi."

Người này bèn thuật lại sự tình y nguyên cho Lưu Bang nghe, Lưu Bang quả nhiên đã triệu kiến ông.

Lúc triệu kiến thì Lưu Bang đang làm gì? Đang ngâm chân, ngồi trên giường, duỗi thẳng hai chân, để hai cô gái đứng hai bên kỳ cọ chân cho mình. Có lẽ phỏng chừng còn đang làm chút xoa bóp lòng bàn chân giống như tiệm ngâm chân thời nay vậy, ta đoán là thế, rất là nghênh ngang.

Lịch Thực nghênh ngang bước vào, vái dài không quỳ. Theo quy tắc thì chỗ này đáng lẽ phải quỳ xuống vái lạy, nhưng ông không quỳ, mà vái dài và nói: "Bái Công, ngài muốn giúp nhà Tần bạo ngược phải không? Dự tính của ngài là muốn giúp nhà Tần đấy phỏng?"

Lưu Bang nói: "Thụ nho! Thụ nho!" Thụ nho là lời mắng người. "Thụ" là gì? Là nô tài. "Ngươi cái tên nô tài mọt sách này ăn nói hàm hồ! Ta là đi đánh nhà Tần, sao ta lại giúp nhà Tần cơ chứ?"

Lịch Thực nói: "Vậy thì không đúng rồi. Nếu ngài muốn diệt Tần, muốn cướp lấy thiên hạ, sao lại có thể dùng thái độ này để tiếp kiến lão phu ta chứ?"

Lưu Bang nói: "Xin lỗi." Lập tức đuổi hai tiểu thư xoa bóp lòng bàn chân ra ngoài, sau đó mặc quần áo chỉnh tề, xỏ giày vào, nói: "Lịch tiên sinh mời ngồi."

Đây là phiên bản thứ nhất về chuyện Lịch Thực yết kiến Lưu Bang.

Chuyện Lịch Thực yết kiến Lưu Bang còn có phiên bản thứ hai nữa. Phiên bản này thế nào?

Phiên bản này kể rằng không có ai giới thiệu cả, Lịch Thực tự mình cầm theo một tấm danh thiếp – thời cổ đại cũng có danh thiếp, gọi là "danh thích", cũng gọi là "yết". Ông cầm một tấm danh thiếp đưa cho người gác cổng, nói: "Thần dân hèn mọn ở Trần Lưu là Lịch Thực xin cầu kiến Bái Công, muốn bàn với Bái Công việc lớn trong thiên hạ."

Người gác cổng cầm danh thiếp quay vào bẩm báo với Lưu Bang. Lưu Bang lúc ấy cũng đang ngâm chân, ngâm chân vẫn y như thế, hỏi: "Người tới là kẻ nào thế?"

Người gác cổng nói: "Hình như là một người đọc sách, mặc y phục của người đọc sách, đội mũ của người đọc sách."

– "Đi, đi, đi! Cái ta đang suy nghĩ hiện giờ là việc lớn trong thiên hạ, đâu ra thời gian mà bàn chuyện học vấn với kẻ đọc sách nào chứ? Không gặp!"

Người gác cổng lại cầm danh thiếp quay ra nói: "Chủ công của chúng tôi nói ngài ấy hiện đang suy nghĩ việc lớn trong thiên hạ, không gặp người đọc sách."

Lịch Thực "phập" một tiếng rút kiếm ra, nói: "Quay lại nói lại! Người đọc sách cái gì, ai là người đọc sách chứ? Ngươi nói có một bợm rượu Cao Dương xin cầu kiến!"

Chúng ta đều biết hiện nay có một thành ngữ gọi là "Cao Dương tửu đồ" (bợm rượu Cao Dương), chính là kẻ uống rượu giỏi nhất, người này chính là Lịch Thực. Ông quát lên một tiếng khiến người gác cổng sợ hãi làm rơi cả danh thiếp xuống đất, vội vàng nhặt lên, nói: "Được, tôi đi bẩm báo, bẩm báo!"

Hắn vào bẩm: "Chủ công, bên ngoài có một bợm rượu xin cầu kiến."

Lưu Bang nói: "Bợm rượu à? Biết uống rượu không? Cho vào, cho vào!" Người đọc sách thì không gặp, bợm rượu thì được gặp.

Lúc này Lịch Thực mới đi vào yết kiến Lưu Bang, cũng vái dài không quỳ, sau đó nói với hắn một tràng: "Tôi nghe người gác cổng nói chủ công hiện đang suy nghĩ chuyện quốc gia đại sự, chuyện lớn trong thiên hạ, không có thời gian gặp người đọc sách, có phải vậy không? Tôi thấy nếu ngài không gặp người đọc sách thì ngài đừng hòng lấy được thiên hạ. Ngài thử nghĩ xem, trí lực của ngài có bì được với tôi không? Sự dũng cảm của ngài có bì được với tôi không? Ngài đều không bằng, một kẻ trí lực và dũng cảm đều không bằng tôi như ngài sao lại không chịu gặp tôi chứ?"

Lưu Bang nói: "Vậy sao? Xin lỗi, xin lỗi! Đi, đi, không ngâm chân nữa, mời ngồi, mời ngồi!"

Thật thú vị, chuyện thời bấy giờ thật sự quá ư thú vị. Một kẻ đi xin việc vậy mà lại có thể nói với chủ nhà rằng "trí lực của ngài không bằng tôi, dũng cảm của ngài cũng không bằng tôi". Bạn thử bảo thanh niên chúng ta hiện nay đến một công ty mà nói với tổng giám đốc hay chủ tịch hội đồng quản trị rằng "trí lực của ngài không bằng tôi, dũng cảm của ngài cũng chẳng bằng tôi" xem nào? Thời bấy giờ lại thú vị như thế đấy, ông ấy vừa nói thế, Lưu Bang liền lập tức trở nên tôn kính, mời ông ngồi xuống rồi đàm đạo.

Đây thực ra cũng là nguyên nhân thứ ba khiến Lưu Bang trỗi dậy, chính là: Khuyết điểm tuy nhiều, nhưng sửa đổi rất nhanh.

Thế rồi sau khi Lịch Thực và Lưu Bang gặp gỡ xong, Lưu Bang nhìn ra đây là một nhân tài chứ không phải mọt sách. Nguyên nhân Lưu Bang không thích gặp người đọc sách là bởi vì đám người đọc sách dính dáng tới hai chữ "mọt sách" quá nhiều. Hễ cứ bước vào là mở miệng nhắc đến Tam Hoàng Ngũ Đế từ thuở thủa nào, ông ta có thể luyên thuyên nửa tiếng đồng hồ không ngừng lấy hơi, nếu có hứng thú thì có thể nói liền ba tiếng đồng hồ, chẳng trúng trọng tâm, chẳng giải quyết được vấn đề gì.

Lưu Bang nhìn thấy Lịch Thực là một người chuyên giải quyết vấn đề, ông vô cùng vui mừng, sau đó liền mời ông dùng bữa. Dùng bữa xong liền hỏi: "Tiên sinh có mưu kế gì dạy ta không?"

Lịch Thực nói: "Chủ công dự định bước tiếp theo sẽ tính sao đây?"

Lưu Bang nói: "Ta phụng mệnh Hoài Vương tiến về phía tây đánh Tần, ta đương nhiên là phải tiếp tục tiến về phía tây rồi."

Lịch Thực nói: "Không được! Ngài nhìn lại đội ngũ của ngài xem, binh lính tản mác lang thang, ô hợp chi chúng, chưa đầy vạn người. Với một đội ngũ như thế này, một nhúm quân như thế này mà ngài lại dám nghênh ngang đối đầu với nước Tần cường bạo, thế thì chẳng phải ngài đang tự dâng mình vào miệng cọp hay sao?"

Lưu Bang nói: "Vậy theo ngài thì nên làm thế nào?"

Lịch Thực nói: "Hãy chiếm lấy Trần Lưu." "Chiếm lấy Trần Lưu" nghĩa là thế nào? Ngài hãy đánh hạ Trần Lưu. Nơi này từ xưa đến nay là yết hầu thiên hạ, vùng đất binh gia tranh chấp, hơn nữa lương thảo vô cùng dồi dào. Nếu ngài có thể đánh hạ được Trần Lưu thì quân đội của ngài sẽ được mở rộng, lương thảo sẽ được bổ sung, sau đó ngài ở lại đây một thời gian, dưỡng sức bồi dưỡng tinh thần, rồi ngài hãy đi đánh Tần."

Lưu Bang nói: "Trần Lưu làm sao mà ta đánh hạ được chứ?"

Lịch Thực nói: "Đừng vội, huyện lệnh huyện Trần Lưu là bạn của tôi, tôi sẽ đi khuyên hàng."

Lưu Bang nói: "Được rồi, ông hãy đi khuyên hàng đi."

Lịch Thực bèn bước vào thành huyện Trần Lưu, tìm huyện lệnh Trần Lưu để khuyên hàng.

Huyện lệnh nói: "Không được đâu, luật pháp nhà Tần rất nghiêm khắc. Ta mà phản bội thì là tội chu di cả tộc, chuyện này tuyệt đối không thể làm được. Lịch tiên sinh đừng nói nữa, tối nay cứ ở lại một đêm, ngày mai ông quay về, nên làm gì thì làm việc nấy đi."

Lịch Thực ban đêm ở lại huyện Trần Lưu, nửa đêm trở dậy đâm chết huyện lệnh Trần Lưu, sau đó xách thủ cấp của huyện lệnh Trần Lưu trèo tường ra khỏi thành Trần Lưu, chạy về đại doanh của Lưu Bang.

Hôm sau, quân đội của Lưu Bang tiến về phía huyện Trần Lưu, sau đó dùng một cây sào tre cắm đầu của huyện lệnh Trần Lưu lên cao, lớn tiếng hô: "Mọi người xem đây, thủ cấp của huyện lệnh các người ở ngay đây, sao còn chưa chịu đầu hàng?"

Toàn bộ người trong thành Trần Lưu lập tức đầu hàng. Lưu Bang một cách vô cùng dễ dàng đã đánh hạ được Trần Lưu, đặt nền móng cực kỳ tốt đẹp cho việc tiếp tục bước đến thắng lợi của mình.

Đây cũng chính là nguyên nhân thứ tư khiến Lưu Bang trỗi dậy: Trình độ tuy kém, nhưng ngộ tính cao.

Về điểm này, Trương Lương là người thấm thía hơn ai hết. Trương Lương, chúng ta đều biết Trương Lương cũng là một người bụng đầy mưu kế, một bụng kinh luân, ông cũng từng phò tá rất nhiều người. Ông từng phò tá Hạng Vũ, phò tá Hàn Vương Thành, thường xuyên bàn bạc với họ về chuyện lớn trong thiên hạ, việc này nên làm thế nào, việc kia nên làm thế ra sao. Thế nhưng những lời Trương Lương nói người khác đều nghe không hiểu, chỉ có duy nhất Lưu Bang là nghe cái hiểu ngay, cho nên ngộ tính của con người Lưu Bang này vô cùng vô cùng tốt, nói cách khác là ông có thiên bẩm về mặt này.

Thực ra cho dù bạn làm bất cứ việc gì, làm học vấn cũng vậy, làm kinh doanh cũng thế, làm quan cũng thế, theo tôi điều quan trọng nhất chính là ngộ tính. Điều quan trọng nhất chính là ngộ tính! Người không có ngộ tính thì chẳng làm tốt được việc gì cả.

Lưu Bang dẫu không có văn hóa, thô lỗ, hở một tí là mắng người, thế nhưng ngộ tính của ông lại cực kỳ tốt, phản ứng vô cùng nhanh nhạy. Lưu Bang quả thực là một người có thiên bẩm lãnh đạo.

Thế là sau khi Lưu Bang có được sự phò tá của Lịch Thực, đánh hạ Trần Lưu, ông thuận buồm xuôi gió tiến quân về phía tây, hơn nữa rất nhanh chóng đã tiến vào Quan Trung.

Sau khi tiến vào Quan Trung, Triệu Hao mưu sát Tần II, lập Tử Anh làm vua. Lúc bấy giờ, toàn bộ vương triều nhà Tần đã là khói lửa ngập trời khắp nơi, chư hầu nổi dậy bốn phương. Tử Anh không dám xưng đế, đổi gọi là Tần vương, hơn nữa còn đầu hàng Lưu Bang.

Thế là Lưu Bang cuối cùng đã trở thành người đầu tiên tiến vào Quan Trung. Chiếu theo ước định lúc bấy giờ giữa Sở Hoài Vương và các chư hầu, Lưu Bang đáng lẽ phải là vua, chí ít Lưu Bang cũng phải được làm Tần vương, có đúng không?

Thế nhưng không! Đại công đầu mà Lưu Bang lập được trong cuộc đấu tranh phản Tần chẳng những không giúp Lưu Bang trở thành Tần vương, mà ngược lại còn suýt chút nữa khiến ông mất đầu.

Vậy thì đây rốt cuộc là chuyện thế lại là nguyên nhân gìnhưthế nào? Khi Lưu Bang gặp phải nguy hiểm chính trị như thế này, ông đã thoát hiểm bằng cách nào? Sau khi thoát hiểm, ông từng bước từng bước đi tới thắng lợi ra sao? Xin mời đón xem tập sau: Nhân vật lẫy lừng thời nhà Hán – Bí ẩn chiến thắng của Lưu Bang.