Viên Áng và Triều Thác quả thực không hợp nhau, nhưng Viên Áng không phải là tiểu nhân, chiếu theo tiêu chuẩn thời bấy giờ mà xét, phẩm chất đạo đức của ông không hề thua kém Triều Thác. Tư Mã Thiên khi viết truyện cho Viên Áng và Triều Thác đã nhận xét rằng phẩm chất đạo đức của Viên Áng là lòng dạ nhân hậu, hào phóng trượng nghĩa, thông minh sáng suốt, già dặn mưu lược vì nước, xứng đáng là "vô song quốc sĩ". Thế nên, độ dài phần truyện ký của Viên Áng thậm chí còn nhiều hơn Triều Thác.
Viên Áng vừa mang phong thái của quốc sĩ, vừa có phong cách của hiệp sĩ. Thế nhưng, một người mang "tấm lòng nhân hậu làm gốc, chuộng đại nghĩa một cách hào phóng" ấy lại "ưa chuộng tiếng tăm, coi trọng hiền tài, cuối cùng lại thất bại vì danh tiếng". Ông chính trực vô tư nhưng lại bị gọi là tiểu nhân; ông trung lòng tận tụy nhưng lại phải chịu cái chết thê thảm. Vậy, Viên Áng rốt cuộc là một người như thế nào?
Viên Áng và Triều Thác không hợp nhau, mức độ nước lửa giữa hai người đến mức nào? Chỉ cần Viên Áng ở đó thì Triều Thác không ngồi xuống; Triều Thác ngồi ở đó thì Viên Áng không bước vào; hai người không thể ăn chung một chỗ, không thể nói chuyện cùng một nơi — có thể gọi là nước lửa không dung nhau.
Chúng ta đã nói qua, Triều Thác là người có cống hiến to lớn trong việc củng cố chính quyền nhà Hán, vậy còn Viên Áng là người thế nào? Cái chết của Triều Thác có liên quan đến Viên Áng, chính Viên Áng là người đầu tiên kiến nghị Hán Kinh Đế giết Triều Thác, thế nên trong lịch sử thường quy tội cái chết của Triều Thác cho Viên Áng. Kỳ thực, điều này hơi oan uổng cho ông.
Bởi vì thứ nhất, chính Triều Thác là người đề xuất muốn giết Viên Áng trước, rồi Viên Áng mới kiến nghị Hán Kinh Đế giết Triều Thác. Dùng lời bây giờ mà nói, hành động này của Viên Áng có thể coi là phòng vệ chính đáng, cùng lắm cũng chỉ là phòng vệ quá tay.
Thế nhưng, theo quan điểm của người Trung Quốc chúng ta — phương thức tư duy của người Trung Quốc thường là phương thức nhị nguyên lưỡng phân — bên này của cuộc đấu tranh nếu là quân tử chính trực thì bên kia chắc chắn là tiểu nhân, nhất định là gian thần. Đã lịch sử khẳng định Triều Thác, thì ắt phải phủ định Viên Áng: Triều Thác là trung thần thì Viên Áng chính là gian thần; Triều Thác là quân tử thì Viên Áng chính là tiểu nhân. Cho nên trong lịch sử cũng có rất nhiều người dùng những từ ngữ như "tiểu nhân", "gian thần" để gọi Viên Áng.
Thực tế không phải như vậy, Viên Áng không phải tiểu nhân, cũng chẳng phải gian thần. Ông là một người rất chính trực, rất đàng hoàng.
Chúng ta đều biết, đầu thời Tây Hán có một sự kiện chính trị trọng đại gọi là "Lữ thị chi loạn". Đó là sau khi Hán Cao Tự Lưu Bang qua đời, Lữ hậu chuyên chính, đến khi Lữ hậu qua đời, các đại thần triều đình mới hợp sức bình định chư Lữ. Mà người đóng vai trò quan trọng trong việc bình định chư Lữ chính là Thái úy Chu Bột lúc bấy giờ, tức là cha của Thái úy Chu Á Phu — người sau này bình định loạn Ngô Sở. Chu Bột bình định Lữ thị chi loạn, an định giang sơn nhà họ Lưu, đương nhiên là đại công thần. Thế nên sau khi Hán Văn Đế lên ngôi, vô cùng kính trọng Chu Bột: Chu Bột khi lên chầu thì đắc ý vênh váo, lúc tan triều — chúng ta xem nhiều phim truyền hình đề tài lịch sử, có thể thấy cảnh tượng như vậy, đó là khi tuyên bố tan triều, các đại thần quỳ xuống hô vạn tuế vạn vạn tuế, để hoàng đế đi trước, đây là lễ nghi thông thường — Chu Bột đi trước, Văn Đế đưa mắt nhìn theo, đây là lễ ngộ vô cùng cao.
Có một lần, vừa vặn Viên Áng đứng bên cạnh, bệ kiến Hán Văn Đế liền hỏi, bệ hạ thấy Chu Bột là người thế nào? Hán Văn Đế đáp, Chu Bột chính là "xã tắc thần vậy". Thế nào gọi là xã tắc chi thần? Tức là có thể cùng quốc gia, cùng quân chủ sinh tử có nhau, hoạn nạn có nhau, chia sẻ vinh nhục — loại đại thần như vậy, được gọi là xã tắc chi thần. Viên Áng nói, không đúng! Chu Bột là công thần, nhưng không phải là xã tắc chi thần. Hán Văn Đế hỏi tại sao, Viên Áng đáp: "Ngài thử nghĩ xem, năm xưa khi Lữ hậu chuyên chính, Chu Bột làm Thái úy, trong tay nắm giữ binh quyền toàn quốc — Thái úy là quan chức quân sự cao cấp nhất toàn quốc, tổng tư lệnh ba quân, trong tay ông ta có binh quyền — tại sao lúc đó ông ta không hành động? Lúc bấy giờ, vương triều nhà họ Lưu đã hấp hối, thoi thóp, ngàn cân treo sợi tóc, tại sao Chu Bột vẫn trơ trơ bất động? Cho đến tận sau này Lữ hậu qua đời, tất cả các đại thần đều đứng lên nói rằng bây giờ chúng ta phải bình định chư Lữ, phải tiêu diệt hết các chư hầu vương do họ Lữ phong, lúc đó mới đi tìm Chu Bột, mãi đến tận lúc này Chu Bột mới chịu xuất hiện. Ông ta chẳng qua chỉ thuận theo thời thế, cùng lắm chỉ được tính là kẻ thức thời mới là tuấn kiệt, sao có thể coi là xã tắc chi thần? Chỉ có thể coi là công thần mà thôi."
Nghe những lời Viên Áng nói xong, thái độ của Hán Văn Đế đối với Chu Bột liền thay đổi — trở nên trang nghiêm hơn, hay nói cách khác là ra vẻ uy nghiêm của hoàng đế — Chu Bột từ đó cũng bắt đầu hoảng sợ, nơm nớp lo sợ.
Chu Bột sau khi lui ra, liền nói với Viên Áng rằng: "Cậu em mày hỗn thật! Ta và anh trai mày là chỗ huynh đệ chí thiết, vậy mà mày lại dám nói xấu ta trước mặt hoàng đế?" Viên Áng không đáp lại một lời nào.
Sau đó không lâu, chức vụ Thừa tướng của Chu Bột liền bị bãi miễn, phải quay về phong ấp của mình. Những kẻ ở phong ấp thấy Chu Bột đã thất thế, không còn làm Thừa tướng nữa, liền dậu đổ bìm leo, vu cáo Chu Bột mưu phản, Hán Văn Đế liền phái người bắt Chu Bột bỏ vào ngục. Lúc này, văn võ cả triều nín thở cúi đầu như ve sầu mùa đông, duy chỉ có một mình Viên Áng đứng ra bênh vực, biện bạch cho Chu Bột, người này chính là Viên Áng.
Viên Áng bôn ba khắp nơi, cuối cùng cứu được Chu Bột ra khỏi ngục, từ đó Chu Bột và Viên Áng cũng trở thành huynh đệ sinh tử. Xin mọi người suy nghĩ xem, một người chính trực đàng hoàng như thế có thể là tiểu nhân được sao?
Lại có một ví dụ khác có thể chứng minh Viên Áng là người có lòng dạ nhân hậu.
Khi Viên Áng làm Thừa tướng nước Ngô, dưới quyền ông có một người và một nữ tỳ — tức là nha hoàn của ông — hai người phải lòng nhau. Theo cách nói bây giờ của chúng ta là "yêu nhau", nhưng ở thời xưa thì điều này không được phép, theo cách gọi ngày trước thì gọi là "tư thông". Viên Áng biết chuyện nhưng làm ngơ như không thấy, coi như không nghe thấy, vẫn đối xử tin tưởng thuộc hạ này như cũ. Sau đó có người nói với vị thuộc hạ này rằng: "Cậu đừng có mà đắc ý quá, lão gia đã biết chuyện rồi." Thế là vị thuộc hạ này sợ tội liền bỏ trốn. Viên Áng nghe tin liền cưỡi ngựa đuổi theo bắt người thuộc hạ đó về, nói: "Cậu đừng đi, ta gả nha hoàn này cho cậu, hai người chính thức thành vợ chồng đi." Vì chuyện này mà người đó vô cùng cảm kích Viên Áng. Sau đó khi Viên Áng đi sứ nước Ngô, bị Ngô Văn vương Lưu Tị bắt giam trong đại doanh chuẩn bị đem chém đầu, tình cờ viên sĩ quan canh giữ Viên Áng lại chính là người này. Đêm hôm đó, hắn ta lẻn đến nơi giam giữ Viên Áng, chuốc rượu cho tất cả binh lính xung quanh say mèm, rồi nói với Viên Áng rằng: "Đại nhân, ngài là ân nhân của tôi, bây giờ xin hãy theo tôi rời khỏi đây" — bộ phim truyền hình Hán Vũ đại đế đã tái hiện rất chân thực tình tiết này.
Cứ nhìn vào đây thì thấy, Viên Áng tuyệt đối không thể là một kẻ tiểu nhân.
Thực tế mà nói, con người Viên Áng, dù là ở trong triều đình hay ngoài giang hồ, đều có uy vọng vô cùng cao. Thời Hán Văn Đế có một vị đại pháp quan nổi tiếng tên là Trương Thích Chi, Trương Thích Chi khi xử tất cả các vụ án đều dựa vào pháp luật mà làm, nghĩa là chiểu theo luật lệ thời bấy giờ quy định hình phạt thế nào thì ông tuyên án thế ấy — vì chuyện này mà ông từng nhiều lần trái ý Hán Văn Đế. Người này là do ai phát hiện ra? Chính là Viên Áng, Trương Thích Chi là do Viên Áng phát hiện rồi giới thiệu cho Hán Văn Đế.
Thời Hán Vũ Đế cũng có một vị quan thanh liêm nổi tiếng, một vị quan viên vô cùng đắc lực và chính trực, tên là Cấp Ám. Cấp Ám là người thế nào? Là một người vô cùng cương trực, trước mặt hoàng đế chưa từng nói lời giả dối. Ông từng không hề kiêng nể mà thẳng thắn chỉ trích Hán Vũ Đế, lời lẽ vô cùng nặng nề, ông nói: "Bệ hạ bên trong thì lắm dục vọng mà bên ngoài lại bày đặt nhân nghĩa" — nói rằng hoàng đế ngài tận sâu trong nội tâm có rất nhiều rất nhiều dục vọng, nói nghe hay thì gọi là "hùng tài đại lược", nói nghe không hay thì gọi là "ưa lớn thích công", nói khó nghe hơn nữa chính là "tham lam vô độ" — ngài là một kẻ như thế, vậy mà bề ngoài còn làm ra vẻ mặt nhân nghĩa, ngài có thể làm vua Nghiêu vua Thuấn được sao? Lời nói này vô cùng nặng nề. Ngoài ra ông còn một câu nói khác cũng thẳng thừng không kém. Bởi vì Hán Vũ Đế sau khi thân chính muốn cất nhắc người của mình, chính là những kẻ tán thành lý tưởng trị quốc của ông, tán thành đường lối chính trị của ông. Ông ta cất nhắc bọn họ một cách nhanh chóng từ cơ sở, dần dần gạt bỏ những vị đại thần lớn tuổi trong triều đình trước kia. Cho nên, rất nhiều kẻ xuất thân từ tầng lớp thấp kém đã một bước lên mây, thăng quan tiến chức nhanh như đi thang máy, ngồi máy bay vậy. Cấp Ám lại đến tìm Hán Vũ Đế mà nói: "Bệ hạ dùng người sao lại giống như đống củi thế kia, đống củi thì kẻ đến sau ngược lại phải đặt ở lên trên" — thành ngữ "kẻ đến sau vượt lên trước" chính là xuất phát từ đây.
Cấp Ám là một người cương trực như vậy, nhưng một vị hoàng đế như Hán Vũ Đế lại vô cùng kính trọng Cấp Ám. Chúng ta đều biết, địa vị của tâm phúc Hán Vũ Đế là Đại tư mã Vệ Thanh vô cùng cao. Vệ Thanh vào cung yết kiến Hán Vũ Đế, Hán Vũ Đế có thể sẽ ngồi trên bồn vệ sinh để tiếp kiến ông ta — khi Vệ Thanh xin yết kiến, nếu Hán Vũ Đế đang đi vệ sinh, thì cứ vào đi, cứ ngồi trên bồn vệ sinh mà nói chuyện; còn Thừa tướng Công Tôn Hoằng, chính là Thủ tướng, chức vị rất cao rồi, nếu ông ta xin yết kiến Hán Vũ Đế, còn phải hỏi trước là có chuyện gì không, nếu không có chuyện gì, tức là không có việc gì quan trọng, thì Hán Vũ Đế dù có y phục đầu tóc không chỉnh tề cũng sẽ tiếp kiến. Nhưng nếu thủ hạ bẩm báo rằng Cấp Ám xin yết kiến bệ hạ, thì Hán Vũ Đế nhất định sẽ nói: "Đợi một chút, ta mặc y phục đàng hoàng đã", nhất định phải mặc chỉnh tề y phục, đội mũ nghiêm chỉnh, áo mão tươm tất rồi mới trò chuyện với Cấp Ám. Đây chính là sự lễ ngộ cao nhất mà Hán Vũ Đế dành cho Cấp Ám.
Mà một người như Cấp Ám lại khâm phục nhất là ai? Chính là Viên Áng, Cấp Ám kính trọng nhất chính là nhân cách của Viên Áng. Chúng ta đều biết "ngưu tầm ngưu, mã tầm mã", nếu một người như Cấp Ám mà còn kính trọng Viên Áng nhất, thì Viên Áng sao có thể là tiểu nhân được chứ? Cho nên có thể khẳng định Viên Áng không phải là tiểu nhân.
Viên Áng không những không phải tiểu nhân, mà còn là một trang "sĩ" chân chính, xứng đáng là "vô song quốc sĩ". Vậy chữ "sĩ" này rốt cuộc là thế nào?
Thế nào gọi là "sĩ"? Chữ mà tôi cho mọi người xem ở đây, chính là chữ "sĩ" sớm nhất mà chúng ta biết — chữ "sĩ" trong chiến sĩ, nguyên thủy nhất chính là hình thái chữ này. Nhìn từ hình thái chữ này, rất rõ ràng, "sĩ" là gì? Chính là một người, tóc được búi lên, phía trên dùng một cây trâm xuyên qua để cố định tóc lại, đây chính là "sĩ". Cho nên, ý nghĩa ban đầu của chữ "sĩ" chính là nam giới trưởng thành, đặc biệt chỉ nam giới trưởng thành chưa kết hôn.
Dấu hiệu một người nam nhi thời cổ đại trưởng thành chính là việc này — búi tóc lên rồi cài trâm vào. Chúng ta đều biết, trước thời nhà Thanh, người Hán giữ nguyên tóc, cả đời người chỉ cắt tóc một lần, đó là sau khi sinh ra được ba tháng — đại khái là ngày đầy tháng, hoặc chưa chắc đã là ngày đầy tháng, mà là một ngày lành tháng tốt, sau ba tháng chọn một ngày tốt — cắt tóc một lần, chính là cắt bỏ tóc máu. Ngày hôm nay người mẹ bồng con đến trước mặt người cha, người cha vuốt đầu con trai, đặt cho nó một cái tên — nghi thức này gọi là nghi thức đặt tên, có nghĩa là từ nay đứa trẻ này đã có tên, biểu thị sự công nhận nó đã đến với nhân gian, gia nhập vào gia tộc chúng ta. Sau đó tóc của đứa trẻ này sẽ tiếp tục mọc dài ra, dài rồi thì không cắt nữa, chẻ đôi từ chính giữa lông mày sang hai bên, cái này gọi là "lưỡng mạo", cho nên trẻ con cũng được gọi là "đồng mạo". Tóc lại mọc dài hơn nữa, thì bắt đầu búi sang hai bên, con trai búi thành hai bên, phải búi thành hình dạng sừng thú, tức là hai cái sừng của dã thú, cái này gọi là "tổng giác", cho nên thời thơ ấu cũng gọi là "thời kỳ tổng giác"; còn con gái thì cũng búi sang hai bên, búi đến cuối cùng thì hình dạng giống cái gì? Giống như một cái chạc cây, cho nên bé gái gọi là "nha đầu".
Đến khi con trai đủ hai mươi tuổi, con gái đủ mười lăm tuổi, thì không thể để kiểu tổng giác, nha đầu nữa. Lúc này phải chải tóc ngược lên chính giữa, búi lại, đội lên đầu một chiếc mũ, rồi cắm một cây trâm vào, nghi thức đánh dấu sự trưởng thành của nam nhi này gọi là "quan lễ"; con gái thì không đội mũ mà cài một chiếc trâm dài, cái này gọi là "kê lễ". Lúc này, biểu thị rằng bạn đã trưởng thành, chính thức gia nhập xã hội, có thể có các hoạt động xã giao của riêng mình.
Thế nhưng ở đời Chu, đời Tần, đời Hán, trong xã hội tồn tại một chế độ đẳng cấp: Chỉ có con trai nhà quý tộc mới có thể cử hành lễ đội mũ. Tức là, chỉ có nam giới quý tộc mới có thể đội mũ; thứ dân thì không được, thứ dân chỉ có thể đội khăn trùm đầu, chỉ có thể búi tóc lên, dùng một chiếc khăn trùm lên trên, cột tóc lại — thứ dân không có tư cách đội mũ — cho nên mũ cao không phải muốn đội thế nào cũng được, đội mũ cao là phải có tư cách.
Cứ như vậy, chữ "sĩ", chúng ta đã hiểu rõ, nó chính là nam giới trưởng thành thuộc tầng lớp quý tộc. Quý tộc chia thành bốn bậc: Bậc cao nhất chính là Vương, tức là Thiên tử; bậc thứ hai là Chư hầu; bậc thứ ba là Đại phu; bậc thứ tư là Sĩ. Vậy quý tộc ba bậc trước và "sĩ" có điểm gì khác biệt?
Sự khác biệt nằm ở chỗ, Thiên tử, Chư hầu, Đại phu ngoài việc được đội mũ trưởng thành ra, còn có thể đội miện. Miện là gì? Chính là chiếc mũ lễ mà hoàng đế đội khi lên triều. Phía trên chỏm miện có một tấm ván, tấm ván này gọi là "diên", phía trước và phía sau của diên thả những chuỗi hạt ngọc trai được xâu chuỗi rủ xuống phía trước và phía sau, vật này gọi là "lưu". Có một chi tiết mà chúng ta có lẽ không để ý lắm, đó là ngoài việc thả chuỗi ngọc trước sau ra, ở hai bên tai còn thả hai viên ngọc, hai viên ngọc này gọi là "sung nhĩ", ý nghĩa của nó là: Lời đúng đắn thì con nghe, lời không đúng thì con đừng nghe — loại lời sàm ngôn, ác ngữ, lời uế tạp thì đừng nghe, cái này gọi là "sung nhĩ bất văn" — thành ngữ "sung nhĩ bất văn" bắt nguồn từ đây. Vậy còn những chuỗi lưu phía trước có ý nghĩa gì? Chính là ý nghĩa "nhìn mà như không thấy". Việc không nên nhìn thì đừng nhìn, việc không nên nghe thì đừng nghe, đây chính là tác dụng của mũ miện. Nếu vừa có mũ trưởng thành vừa có mũ miện, thì gọi là "quan miện đường hoàng". Thiên tử, Chư hầu, Đại phu đều có tư cách đội mũ miện, còn Sĩ thì chỉ đội mũ trưởng thành chứ không đội miện. Cho nên, Thiên tử, Chư hầu, Đại phu là những vị sĩ có miện, còn Sĩ chính là vị vua không miện. Hãy nhìn xem, chữ "vương" này thực chất chính là chữ "sĩ" viết thêm một chiếc mũ miện ở phía trên, liền thành chữ vương.
Thế nhưng, dù bạn thuộc bậc quý tộc nào đi nữa, đều phải làm lễ đội mũ, trong suốt cuộc đời sẽ phải cử hành lễ đội mũ tổng cộng ba lần. Chúng ta có thể thấy cảnh tượng này trong bộ phim truyền hình Hán Vũ đại đế, khi Hán Vũ Đế mười lăm tuổi, vẫn còn là Thái tử, Hán Kinh Đế đến để làm lễ đội mũ cho ông, cử hành lễ đội mũ tổng cộng ba lần. Lần đội đầu tiên gọi là "tư quan". Tư quan chính là một chiếc mũ màu đen, việc đội tư quan có ý nghĩa gì? Có nghĩa là có quyền trị quốc, tức là có quyền thống trị. Lần đội mũ thứ hai gọi là "bì biện". Bì biện là gì? Bì biện chính là mũ quân đội, cũng là trang phục đi săn, sau khi đội bì biện thì có nghĩa là có binh quyền; đồng thời khi đội bì biện thường sẽ đeo kiếm. Cho nên chúng ta xem Hán Vũ đại đế, sẽ phát hiện ra hoàng đế suốt ngày kiếm bất ly thân, đi đến đâu cũng mang theo kiếm, bởi vì đeo kiếm là đặc quyền của nam giới quý tộc thời bấy giờ, cũng là biểu tượng cho thân phận của họ, bạn bắt buộc phải có một thanh kiếm đeo ở đây. Lần thứ ba gọi là "tước biện". Tước biện là chiếc mũ dùng trong tông miếu, tức là có quyền tế tự, có tư cách tham gia các hoạt động tế tự trời đất, tổ tông — chúng ta đều biết quốc gia thời bấy giờ có hai việc lớn, một là tế tự, hai là chiến tranh, "quốc chi đại sự, duy tự dữ nhung".
Thế, một nam tử quý tộc lần đầu đội tư quan có quyền thống trị, lần thứ hai đội bì biện có quyền lực quân sự, lần thứ ba đội tước biện có quyền tế tự, thì từ đó về sau anh ta chính là một người đàn ông vô cùng có thân phận. Đối với nam giới quý tộc, cho đến lúc chết chiếc mũ này cũng không thể tháo xuống. Cho nên, trong một lần nội loạn, học trò của Khổng Tử là Tử Lộ trong trận chiến đã bị kẻ địch dùng kích chém đứt dây buộc mũ. Tử Lộ lập tức buông vũ khí xuống, thốt lên câu: "Quân tử chết không được bỏ mũ" — là một quân tử thì cho dù ta chết đi, chiếc mũ này cũng không thể không có. Thế là, ông cúi xuống buộc lại dây mũ, không đánh nhau nữa, lúc này binh lính phe địch ào lên, băm vằm ông thành thịt vụn. Khổng Tử nghe được tin tức này, lập tức phân phó nhà bếp đổ bỏ bát thịt băm đã nấu sẵn, từ đó không bao giờ ăn thịt băm nữa — bởi vì cứ ăn thịt băm là ông lại nhớ đến người học trò Tử Lộ của mình, vô cùng đau thương.
Cho nên nói, lễ đội mũ không phải là chuyện nhỏ. Chúng ta thấy trong bộ phim truyền hình Hán Vũ đại đế, Hán Kinh Đế lúc đó bệnh tình đã trầm kha, ngàn cân treo sợi tóc, nhưng vẫn cố gắng gượng dậy để làm lễ đội mũ cho con trai mình là Lưu Triệt. Hơn nữa lúc đó Lưu Triệt vẫn chưa đủ tuổi — nam giới phải tròn hai mươi tuổi mới làm lễ đội mũ — Hán Kinh Đế biết mình không còn sống được bao lâu nữa, giang sơn đất nước sắp sửa giao lại cho Thái tử Lưu Triệt, cho nên mới bắt nó phải trưởng thành ngay tức khắc, cưỡng chế cử hành lễ đội mũ cho nó.
Những "sĩ" trong xã hội thời bấy giờ đều mang hai đặc trưng, đó chính là phong thái quý ông và lòng hiệp nghĩa. Một vị sĩ chân chính, nếu anh ta là một quý ông, thì anh ta sẽ có lòng hiệp nghĩa; nếu anh ta là một hiệp sĩ, thì anh ta sẽ có phong thái quý ông.
Viên Áng chính là một người vừa mang lòng hiệp nghĩa vừa có phong thái quý ông. Viên Áng rất thích kết giao với các bậc hào hiệp giang hồ, ông có rất nhiều bạn bè trong giới giang hồ, những người bạn này có người cũng bước vào triều đình làm quan, có người ở bên ngoài làm ẩn sĩ, làm hiệp sĩ, làm du sĩ, bất kể là ai, Viên Áng đều đối xử công bằng như nhau, tất cả đều là bạn bè. Trong đó có một đại hiệp giang hồ tên là Kịch Mạnh, hình ảnh của Kịch Mạnh cũng từng xuất hiện trong Hán Vũ đại đế: Trong phim kể rằng Thái úy Chu Á Phu dẫn binh đi dẹp loạn, có người báo rằng có người đến cầu kiến, Chu Á Phu nói ai cũng không gặp. Người bẩm báo nói, người này bảo rằng ông đến đây thì nhất định sẽ gặp. Chu Á Phu hỏi người đến là ai, đáp là Kịch Mạnh. Chu Á Phu lập tức thay đổi thái độ nói: "À, Kịch Mạnh, Kịch Mạnh thì phải gặp." Lại có một cảnh quay như thế này, Chu Á Phu nói nếu Ngô vương Lưu Tị lúc này mà vẫn chưa thu nạp được Kịch Mạnh dưới chướng của mình, thì cuộc nổi loạn lần này của nước Ngô nắm chắc phần thất bại — đây chính là Kịch Mạnh.
Kịch Mạnh và Viên Áng là bạn tốt. Viên Áng sau đó bị cách chức ở nhà rảnh rỗi, đá gà chọi chó, du sơn ngoạn thủy, thường xuyên qua lại với Kịch Mạnh. Lúc đó có người khuyên ông rằng: "Viên đại nhân à, Kịch Mạnh là một kẻ cờ bạc, hắn ta cực kỳ thích đánh bạc, mà cờ bạc lại là một chuyện rất xấu, rất hại người, người hay cờ bạc thì ngài vẫn không nên qua lại thì hơn." Viên Áng đáp: "Kịch Mạnh là kẻ hay cờ bạc, không sai; thế nhưng cậu có biết không, khi mẹ Kịch Mạnh qua đời, số xe đến phúng điếu đưa tang lên tới cả ngàn chiếc — người này nếu không có điểm gì hơn người, thì sao lại có nhân duyên tốt đến thế?" Viên Áng từng nói thế này: "Ta thấy trên thế giới này, khi một người gặp tai nạn, đến tận cửa cầu cứu, mà có thể không lấy lý do cha mẹ ở nhà làm cái cớ để thoái thác, cũng không giả vờ như mình không có nhà, thì chỉ có hai người, một là Quý Tâm, một là Kịch Mạnh."
Quý Tâm là người nào? Quý Tâm là em trai của Quý Bố. Hai anh em Quý Bố và Quý Tâm đều là đại hiệp, nhưng đặc điểm lại không giống nhau. Đặc điểm của Quý Bố là "trọng nhiên nặc", Quý Bố chỉ cần hứa với bạn chuyện gì, nhất định sẽ làm được. Cho nên thời bấy giờ có câu nói "Vàng ngàn lạng không bằng một lời hứa của Quý Bố", bạn có một nghìn cân vàng cũng không bằng một câu "nặc" của Quý Bố. Chúng ta xem phim truyền hình Hán Vũ đại đế hiện nay cảm thấy rất kỳ lạ, tại sao tất cả mọi người — đáng lẽ theo cách nói của chúng ta phải nói là "vâng" — thì họ lại toàn nói là "nặc", "nặc", tương đương với chữ "OK" bây giờ. Lại có khán giả đưa ra ý kiến rằng phát âm tiếng ứng đó nghe giống chữ "No". Kỳ thực vào thời nhà Hán, chữ "thị" (phải), sự thừa nhận chính là "nặc", từ "nặc ngôn" (lời hứa) chính là xuất phát từ đây. "Nặc" có nghĩa là gì? Là phải, đúng, thừa nhận, nhận trướng, thanh toán, đều là "nặc".
Quý Bố rất trọng lời hứa, còn Quý Tâm thì vô cùng dũng cảm, cả hai người bọn họ đều là những đại hiệp nổi tiếng khắp thiên hạ. Người mà Quý Tâm kính trọng nhất là ai? Chính là Viên Áng. Vậy thì bây giờ chúng ta đã biết, Kịch Mạnh một người, Quý Tâm một người, những người này đều là hiệp sĩ, và họ đều kính trọng Viên Áng. Từ đó chúng ta có thể biết rằng con người Viên Áng là một người có lòng hiệp nghĩa.
Đánh giá của Tư Mã Thiên đối với Viên Áng là: "Lòng nhân làm gốc, chuộng đại nghĩa một cách hào phóng", "ưa chuộng tiếng tăm, coi trọng hiền tài, cuối cùng lại thất bại vì danh tiếng".
Thế nên, Viên Áng vừa là một người có lòng hiệp nghĩa, vừa là một người lấy thiên hạ làm trọng trách của mình — đây chính là nguyên nhân khiến ông cuối cùng chết bất đắc kỳ tử — bởi vì ông quá quan tâm đến đại sự quốc gia, bởi vì ông kiên quyết phản đối lập Lương vương làm trữ quân, cuối cùng đã rước họa vào thân.
Chúng ta đều biết, Hán Cao Tự Lưu Bang sau khi lập ra vương triều Đại Hán đã định ra một chế độ, gọi là cha chết con nối, để giải quyết vấn đề kế vị ngai vàng. Vấn đề kế vị ngai vàng trong các triều đại lịch sử Trung Quốc luôn là một rắc rối lớn, là một vấn đề vô cùng to lớn. Đế quốc mới do Tần Thủy Hoàng mở ra trong lịch sử có một đặc điểm về chế độ, đó là cơ bản bãi bỏ toàn bộ chế độ thế tập ban đầu, chỉ giữ lại một cái duy nhất — ngai vàng thế tập, còn quan lại thì không thế tập nữa. Trước thời nhà Tần, quan lại thời Tây Đôn, Đông Tây Chu đều là thế tập — cha anh là Đại phu, thì anh cũng là Đại phu, sau này con anh cũng là Đại phu, từ Thiên tử đến Chư hầu rồi Đại phu đều là thế tập cả. Còn sau thời nhà Tần thì quan lại không được thế tập nữa, duy chỉ có hoàng đế là thế tập, thế nên mới để lại vấn đề kế vị ngai vàng.
Việc kế vị ngai vàng thời Ân Thương có hai phương thức, một gọi là cha chết con nối, một gọi là anh chết em thay — một phương thức là con nối nghiệp cha, một phương thức là em trai tiếp quản vị trí của anh trai. Từ sau nhà Chu, thì không thể có chuyện anh chết em thay nữa, bởi vì em trai tiếp quản ngai vàng là một chuyện rất rắc rối. Thế nhưng, vì Đậu Thái hậu rất yêu thương đứa con trai út là Lương vương Lưu Vũ, cho nên đã nhiều lần đề nghị Hán Kinh Đế lập Lương vương làm trữ quân, nghĩa là một khi Hán Kinh Đế qua đời, thì để em trai là Lưu Vũ lên kế vị.
Đậu Thái hậu suy tính như vậy, một mặt là xuất phát từ sự sủng ái đứa con út — làm cha mẹ chung quy vẫn có phần thiên vị, một số con gái út, con trai út luôn được hưởng ưu ái hơn; mặt khác là Đậu Thái hậu cảm thấy thân thể mình rất khỏe mạnh, mà con trai bà là Kinh Đế thân thể lại không tốt, bà muốn có thêm một người con trai làm hoàng đế, như vậy, bà có thể tiếp tục làm Thái hậu sau khi Kinh Đế qua đời. Điều này là không hợp chế độ, không hợp quy củ. Đúng sai thế nào, điều này chúng ta rất khó nói rõ — ngài bảo Lưu Vũ làm hoàng đế thì tốt cho quốc gia hơn, hay là Lưu Triệt làm hoàng đế thì tốt cho quốc gia hơn? Thế nhưng, xét từ chế độ lúc bấy giờ, làm như vậy chắc chắn là không đúng, cho nên Viên Áng mới phản đối. Mà Viên Áng lúc này vốn dĩ chẳng việc gì phải đứng ra phản đối cả, bởi vì lúc đó ông đã về hưu rồi. Ngài đã về hưu rồi, nhàn cư ở nhà, ngài đi quản cái chuyện bao đồng này làm gì? Nhưng Viên Áng lại cảm thấy bản thân mình nên trung thành tận tụy, nên suy nghĩ cho đất nước. Thế nên Viên Áng đã chọc giận Lương vương Lưu Vũ, bị hắn phái thích khách đến ám sát.
Trong chuyện này có một chi tiết rất quan trọng, đó là vị thích khách nhận mệnh lệnh đến giết Viên Áng đầu tiên đã không ra tay sát hại Viên Áng. Vị thích khách này sau khi đến nơi, trước tiên đi khắp nơi thăm dò, hắn tóm lấy một người liền hỏi: "Anh thấy con người Viên Áng thế nào?" Người nọ đáp: "Tốt chứ, Viên Áng là người tốt!" Lại hỏi một người khác: "Anh thấy Viên Áng thế nào?" Câu trả lời là: "Quân tử đấy!" Lại hỏi: "Anh cảm thấy Viên Áng ra sao?" Đáp rằng: "Ông ấy là người sống hiệp nghĩa đấy!" Vị thích khách này hỏi một vòng xong xuôi liền không hạ thủ nổi nữa. Thế là hắn nói với Viên Áng rằng: "Ta là người do Lương vương phái đến, Lương vương phái ta đến chính là để giết ngài, thế nhưng ta không hạ thủ được; thế nhưng ta nói cho ngài biết, ta không giết ngài, thì vẫn còn khối kẻ khác đến giết ngài, ngài mau trốn đi thôi!"
Viên Áng không trốn, cuối cùng vẫn bị thích khách do Lương vương phái tới sau đó sát hại, cho nên Viên Áng cũng chết bất đắc kỳ tử. Nói theo một ý nghĩa nào đó, Viên Áng chính là chết vì nạn nước.
Cùng chung quan điểm phản đối lập Lương vương làm trữ quân với Viên Áng còn có một người nữa, người này chính là cháu trai của Đậu Thái hậu — Đậu Anh. Đậu Anh và Viên Áng là bạn tốt, hai người bọn họ đều không hợp với Triều Thác. Cuối cùng, Viên Áng chết bất đắc kỳ tử, Đậu Anh cũng chết bất đắc kỳ tử. Cái chết của Đậu Anh là thế nào? Đậu Anh rốt cuộc là một người như thế nào?
Chúng ta sẽ bàn đến ở bài giảng tiếp theo.
