Khuyên quân miễn đàm Trần Dần Thác: Sáu khuyên quân miễn đàm Trần Dần Thác

Trần Ỳn Khác là một nhân vật vĩ đại, đáng tiếc là chúng ta không học nổi.

Đầu tiên là "chống không nổi". Bất kể là ai, nếu thực sự muốn kiên trì "tư tưởng tự do, tinh thần độc lập", thì bắt buộc phải có bản lĩnh chống đỡ áp lực đến từ mọi phía. Phải biết rằng, áp lực không chỉ đến từ phía chính quyền, từ nhà cầm quyền, mà còn đến từ dân gian, từ quần chúng. Ví dụ như trước "Cách mạng Văn hóa", chính quyền đối với Trần Ỳn Khác vẫn tương đối quan tâm, yêu quý, khách khí, tôn trọng, thậm chí là "che chở khuyết điểm". Ngược lại, quần chúng đối với Trần Ỳn Khác lại hoàn toàn không nể mặt, cực kỳ bất mãn, đúng như câu "lòng người tuy chưa cuồn cuộn sóng trào, nhưng cũng chẳng cách xa là mấy". Trên thực tế, khoa lịch sử liên tục kiên trì phê phán Trần Ỳn Khác, liên tục kiên trì quy Trần Ỳn Khác là "trung hữu", xét theo một ý nghĩa nhất định chính là đại diện cho "dân ý". Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến lãnh đạo khoa này cảm thấy vô cùng uất ức khi bị cấp trên phê bình, cứ hễ có gió thổi cỏ lay là lại giở lại chiêu cũ (một nguyên nhân khác chính là họ cho rằng cách làm của mình có "đại phương hướng" là chính xác). Cho nên, áp chế từ bên trên cứ áp chế, hành động từ bên dưới cứ hành động, hội nghị phê phán vẫn cứ mở đều đều. Đã không thể lôi Trần Ỳn Khác đến hội trường, vậy thì đặt một chiếc ghế ngay giữa hội trường để làm đại biểu, xử vắng mặt, cho đến tận khi rơi vào cảnh "ngàn người chỉ trỏ".

Trần Ỳn Khác có thể "trợn mắt lạnh nhìn ngàn người chỉ", chúng ta có làm được không?

Không phải nói chúng ta không thể sở hữu sức mạnh nhân cách giống như Trần Ỳn Khác, mà là sức mạnh nhân cách rốt cuộc lớn đến mức nào, vẫn còn là điều đáng nghi ngờ. Tác giả cuốn sách "Hai mươi năm cuối đời của Trần Ỳn Khác" đã hỏi rất hay: "Phẩm cách văn hóa rốt cuộc có sức mạnh lớn đến nhường nào, mà có thể khiến một người 'bướng bỉnh' kiên trì thế giới tinh thần đi ngược dòng trào lưu, vốn đã đồng nghĩa với 'chuột chạy qua đường'?" Nói cho cùng vẫn là "ỷ vào chỗ dựa nên không sợ hãi". Địa vị của Trần Ỳn Khác quá cao mà lai lịch cũng quá lớn. Ông ấy có thể vì không nhận được vé xem kịch đúng hạn mà nổi giận lôi đình với phó tỉnh trưởng, chất vấn rằng "anh cái phó tỉnh trưởng này rốt cuộc có quản việc hay không", chúng ta có làm được không?

Không thể, thì đành phải rút lui. Bạn tuyệt đối đừng coi thường "quần chúng" nhé! Sức mạnh của "quần chúng" là rất lớn. Mỗi người một bãi nước bọt, là có thể dìm chết bạn. Tôi từng nói nhiều lần trong các cuốn sách như "Chuyện phiếm về người Trung Quốc", hạt nhân tư tưởng của văn hóa Trung Quốc chính là ý thức tập thể. Biểu hiện cụ thể của nó, chính là yêu cầu làm việc gì cũng phải "mọi người như nhau, ai cũng có phần". Vậy thì, dựa vào đâu mà tất cả chúng ta đều phải học tập Mác Lênin học tập chính trị, còn ông Trần Ỳn Khác lại có thể không học, mà lại còn được ăn ngon mặc đẹp? Tương tự như vậy, dựa vào đâu mà tất cả chúng ta đều xu thời theo dòng, chỉ riêng mình ông Trần Ỳn Khác là có thể kiên trì "tư tưởng tự do, tinh thần độc lập"? Nghĩ mãi không thông. Nghĩ không thông thì sẽ đem ông ra cách mạng. Nhất thời chưa cách mạng được, thì chờ thời cơ. Thời cơ rồi sẽ luôn có. Ví dụ như, Đại cách mạng Văn hóa. Lúc đó, ngay cả Đào Trúc còn bị lôi ra, xem còn ai bảo vệ được ông nữa!

Hiển nhiên, đám học giả bình thường như chúng tôi nếu cũng muốn kiên trì "tư tưởng tự do, tinh thần độc lập", trừ phi toàn xã hội đều thừa nhận tự do độc lập, không yêu cầu "ai cũng có phần, mọi người như nhau". Nhưng hiện tại điều đó rất khó.

Thứ hai là "giữ không nổi". Giữ không nổi thế nào? Bởi vì phải "học đi đôi với hành" (học để vận dụng). Kẻ sĩ Trung Quốc, hay còn gọi là trí thức, từ sâu thẳm trong nội tâm xưa nay vẫn luôn có một nút thắt không thể gỡ, đó chính là luôn cảm thấy bụng đầy kinh luân của mình phải tìm chỗ để dùng, nếu không thì thật sự quá lãng phí. Cái gọi là "có ích", không hẳn là phải đem đổi lấy cơm ăn, đổi lấy tiền tiêu, mà quan trọng hơn cả vẫn là phải có lợi cho đất nước dân tộc, sinh kế quốc dân. Cho nên suy nghĩ này không những không đáng hổ thẹn, ngược lại còn rất cao cả.

Cảm giác cao cả này rất dễ dàng hóa giải phòng tuyến tâm lý kiên trì "tinh thần độc lập, tư tưởng tự do". Ví dụ như nhà sử học Chu Nhất Lương chính là như vậy. Chu Nhất Lương cũng là học trò của Trần Ỳn Khác, nhưng đồng thời lại là thành viên của "Lương Hiệu" khét tiếng ô danh trong "Cách mạng Văn hóa" (tức cái gọi là "nhóm viết bài đại phê phán của hai trường Thanh Hoa và Bắc Đại"). Điều này ở trong mắt người khác là sự sỉ nhục, hiện tại trong mắt tiên sinh Chu nhìn nhận cũng là sự sỉ nhục, nhưng cảm giác lúc bấy giờ lại là sự may mắn. May mắn cái gì? May mắn vì kiến thức mình đã học cuối cùng cũng có đất dụng võ. Điều này không thể đơn giản xem là "lời ngụy biện" mà tiên sinh Chu viện dẫn để bào chữa cho hành vi "phản bội" của mình, mà nên xem là suy nghĩ chân thật của ông ấy. Tiên sinh Chu là người từng đọc sách thánh hiền, từ nhỏ trong đầu đã được nhồi sủng bộ "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ". Chiếu theo những giáo lý này, một người sở dĩ phải đọc sách, chính là để tu thân; mà sở dĩ phải tu thân, chính là để tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Nói cách khác, học đi đôi với hành, phục vụ cho chính trị, là chuyện thiên kinh địa nghĩa, là điều hiển nhiên đương nhiên. Cái gọi là "học thành văn võ nghệ, bán cho nhà đế vương", thực hiện không chỉ là giá trị nhân sinh của một kẻ sĩ, mà còn là giá trị bản thân của học vấn tri thức. Ngược lại, mang một bụng học vấn nhưng không ai coi trọng thưởng thức, không có đất dụng võ, mới là điều khiến người ta khó chịu đựng nhất. Lúc này, nếu có một người mua xuất hiện, hơn nữa lại là đại gia lớn, bạn còn không mau chóng bán đi?

Thậm chí còn có người tự dâng mình tới cửa. Ví dụ như Phùng Hữu Lan chính là thế. Phùng Hữu Lan cũng tham gia "Lương Hiệu", cho nên cũng giống như Chu Nhất Lương, khá là bị dư luận dung không nổi. Nhắc đến thì tiên sinh Phùng cũng là bậc đại nho trong nước, sao lại hồ đồ đến mức này? Kỳ thực, thay vì nói là "hồ đồ", chi bằng nói là "tự giác". Về điểm này, cuốn "Cửu yết tiên triết thư" của Hạ Trung Nghĩa có sự phân tích rất hay. Tôi đồng ý với quan điểm của ông ấy: Tiên sinh Phùng có chút "mặc cảm thánh nhân". Lý tưởng của ông ấy, là trở thành "Khổng Tử của Trung Quốc đương đại", trở thành cố vấn tối cao của nhà cầm quyền về mặt ý thức hệ. Bạn đã định thông qua trung tâm quyền lực để thi triển hoài bão "làm thầy của vua", thì trước tiên phải để quyền lực nhìn bạn thuận mắt; mà đường tắt để lấy lòng quyền lực, thì không gì bằng "nói hùa theo". Điều này tất nhiên có thể xem là một loại chiến lược, nhưng cũng là một trò chơi nguy hiểm. Bởi vì dù thế nào đi nữa, "nói hùa theo" và "tinh thần độc lập, tư tưởng tự do" là không thể dung hợp với nhau, mà hùa theo lần thứ nhất, thì sẽ có lần thứ hai, lần thứ ba. Kết quả là, cứ thuận theo như thế mãi, tiên sinh Phùng gần như đã không còn biết mình là ai nữa. Cuối cùng, chức "quốc sư" không làm thành, ngược lại lại đi làm "Lương Hiệu".

Phùng Hữu Lan giữ không nổi, Chu Nhất Lương giữ không nổi, chúng ta giữ nổi sao?

Thứ ba là "chịu không nổi". Kiên trì "tư tưởng tự do, tinh thần độc lập", kỳ thực chính là kiên trì lập trường cá nhân, không lấy sở thích ghét bỏ của xã hội làm sở thích ghét bỏ của mình, không lấy đúng sai của người khác làm đúng sai của mình. Vậy tốt, bạn đã "đứng ngoài quần chúng" rồi, thì cũng đừng mong người khác bận tâm đến bạn, coi trọng bạn, xem bạn ra gì, cũng đừng mong người khác thấu hiểu bạn, thưởng thức bạn, nghe theo bộ mác ấy của bạn. Tóm lại, đã chọn lựa tự do độc lập, thì chỉ có thể đi con đường cô độc quạnh quẽ, bạn có chịu đựng được sự cô đơn này chăng?

Cho dù chịu đựng được đi chăng nữa, thì cũng vẫn còn một cửa ải không dễ gì bước qua nổi. Bạn có thể an phận với sự cô đơn, "không cầu nổi tiếng chốn chư hầu"; bạn có thể tự thưởng thức bản thân, không coi ai ra gì; nhưng bạn vẫn phải ăn cơm chứ? Ngay cả Trần Ỳn Khác còn cảm thán bản thân là "vạn dặm cầu y, khất thực nhiều cửa", chúng ta lại càng kém xa ông ấy. Đồ ăn, áo mặc, chỗ ở, đều là của "người ta", hơn nữa lại chẳng hề dư dả gì. Một khi "người ta" không cho nữa, chúng ta sẽ lâm vào cảnh màn trời chiếu đất, chúng ta sẽ bị đuổi ra khỏi cửa. Tôi từng nói trong cuốn sách "Xin chào, Viagra" rằng: Mọi người luôn thích mắng các học nhân và văn nhân Trung Quốc không có cốt cách, nhưng lại thường phớt lờ một vấn đề thực tế: Mỗi tháng họ chỉ có ngần ấy đồng tiền ít ỏi, trên có già dưới có trẻ, vừa phải nuôi gia đình vừa phải mưu sinh, mấy tấm ngói trên đỉnh đầu và tấc đất cắm dùi dưới chân đều là của đơn vị, đi khám bệnh uống thuốc dù chỉ vài viên aspirin cũng phải trông cậy vào đơn vị thanh toán (nói khó nghe thì chính là đi xin), bảo họ làm sao mà cứng cỏi cho nổi?

Quả thực, muốn có sự độc lập trong tư tưởng, trước tiên bắt buộc phải có sự độc lập về nhân cách; mà muốn có sự độc lập về nhân cách, lại trước tiên bắt buộc phải có sự độc lập về kinh tế. Mọi người đều nói cốt cách của Lỗ Tấn là cứng rắn nhất, nhưng tiên sinh Lỗ Tấn có thể "ăn đồ của người ta mà miệng không mềm", một trong những nguyên nhân có lẽ nằm ở chỗ ông ấy không phải bữa nào cũng ăn đồ của người ta. Chỉ có như vậy mới có thể kiên trì sự độc lập tự do về tư tưởng ngôn luận. Vấn đề là, tiên sinh Lỗ Tấn có thể dựa vào nhuận bút bản quyền để nuôi sống bản thân, thì có được mấy học nhân có thể dựa vào nghiên cứu học thuật để đạt được sự độc lập về kinh tế đây?

Tư tưởng tự do, tinh thần độc lập, thật là nói thì dễ hơn làm!

Vẫn là do chính Trần Ỳn Khác nói rất hay: "Tự do đều nói ngòi bút văn nhân, đáng thương nhất là văn nhân không tự do".