Những luật lệ và tập tục khắc nghiệt được nhắc tới trong câu chuyện này đều có thật trong lịch sử, và các tình tiết dùng để minh họa cho chúng cũng hoàn toàn dựa trên lịch sử. Tác giả không hề dám khẳng định những luật lệ và tập tục ấy từng tồn tại ở nước Anh vào thế kỷ thứ sáu; chẳng qua, vì chúng từng hiện diện trong nền văn minh Anh quốc cũng như các nền văn minh khác ở những thời kỳ muộn hơn rất nhiều, nên thiết nghĩ cũng chẳng phải vu khống gì cho thế kỷ thứ sáu nếu ta giả định rằng thời đó chúng cũng đã được áp dụng. Người ta hoàn toàn có lý khi suy đoán rằng, bất kể luật lệ hay tập tục tàn bạo nào kể trên chưa kịp xuất hiện vào thời xa xưa ấy, thì ắt hẳn đã có một thứ khác còn tồi tệ hơn thế vào thế chỗ một cách xứng đáng.

Vấn đề liệu có tồn tại thứ gọi là "thần quyền của vua chúa" hay không vẫn chưa được giải quyết rốt ráo trong cuốn sách này. Người viết thấy nó quá đỗi hóc búa. Rằng người đứng đầu trị vì một quốc gia phải là bậc phẩm hạnh cao khiết và tài năng xuất chúng, điều đó hiển nhiên chẳng cần bàn cãi; rằng ngoài Thượng đế ra thì chẳng ai có thể chọn lựa vị minh quân ấy mà không chút sai lầm, điều đó cũng hiển nhiên chẳng cần bàn cãi; rằng bởi thế, Thượng đế nhất định phải đứng ra chọn lựa, điều này lại càng hiển nhiên chẳng cần bàn cãi; và do đó, việc Ngài đích thân chỉ định như người ta vẫn rêu rao quả là một kết luận tất yếu không thể chối cãi. Ý tôi là, cho đến khi tác giả cuốn sách này đụng phải những nhân vật như Phu nhân Pompadour, Quý bà Castlemaine, cùng vài vị "lãnh tụ chấp chính" tương tự; những trường hợp này quả thực quá khó để gượng ép vào khuôn mẫu trên, đến nỗi tôi đành nghĩ cách tốt nhất là tạm né sang hướng khác trong cuốn sách này (vốn dĩ phải xuất bản ngay mùa thu năm nay), rồi sẽ dùi mài thêm để giải quyết dứt điểm vấn đề trong một cuốn sách khác. Dĩ nhiên, đây là chuyện sớm muộn cũng phải làm cho ra nhẽ, vả lại mùa đông tới tôi cũng chẳng có việc gì quan trọng để làm.

MARK TWAIN

HARTFORD, ngày 21 tháng 7 năm 1889