Đến nửa đêm, mọi chuyện đã an bài, và chúng tôi đứng trước bốn thi thể. Chúng tôi dùng những mảnh giẻ rách tìm được để che phủ họ lên, rồi nhanh chóng rời đi, khép chặt cửa lại phía sau. Ngôi nhà ấy ắt phải là mồ chôn của những con người này, bởi họ không thể có một đám tang theo nghi thức Thiên Chúa giáo hay được chôn cất ở nơi đất thánh. Họ bị coi như loài chó, thú hoang, hay những kẻ phong hủi, và chẳng một ai còn chút hy vọng vào sự cứu rỗi đời đời lại dại dột tự cắt đứt đường sống của mình bằng cách nhúng tay vào bất kỳ chuyện gì liên quan đến những kẻ khốn cùng bị nguyền rủa và trừng phạt này.
Chúng tôi vừa đi chưa được bốn bước thì nghe thấy tiếng động như thể tiếng bước chân đạp lên sỏi. Tim tôi như nhảy nghẹn lên cổ họng. Tuyệt đối không được để ai thấy chúng tôi bước ra từ ngôi nhà đó. Tôi bèn kéo vạt áo của nhà vua, và cả hai vội lùi lại, nấp sau góc của túp lều.
- Bây giờ thì an toàn rồi, - tôi nói, - nhưng suýt nữa thì nguy to - phải nói là thế. Nếu trời sáng hơn chút nữa chắc chắn hắn đã thấy chúng ta, hắn có vẻ ở gần thế cơ mà.
- Biết đâu đó chỉ là một con thú chứ chẳng phải con người.
- Đúng vậy. Nhưng dù là người hay thú, tốt nhất chúng ta cứ đứng đây một lát để nó đi khuất cái đã.
- Lắng nghe kìa! Nó đang tiến về phía này.
Lại đúng như vậy. Tiếng bước chân đang tiến đến gần chúng ta - đi thẳng về phía túp lều. Thế thì chắc chắn đó là một con thú rồi, và chúng ta đã mất công sợ hãi vô ích. Tôi định bước ra ngoài, nhưng nhà vua liền đặt tay lên cánh tay tôi. Có một khoảnh khắc im lặng, rồi chúng tôi nghe thấy tiếng gõ nhè nhẹ trên cửa túp lều. Nó làm tôi rùng mình. Ngay sau đó, tiếng gõ lại vang lên, và rồi chúng tôi nghe thấy những lời này được thốt lên bằng một giọng dè dặt:
- Mẹ ơi! Cha ơi! Mở cửa đi - chúng con đã trốn thoát được rồi, và chúng con mang về tin tức khiến mặt mẹ cha phải tái đi nhưng lòng thì vô cùng hoan hỉ; chúng ta không thể nán lại đâu, phải trốn ngay thôi! Và... nhưng họ không đáp. Mẹ ơi! Cha ơi!...
Tôi kéo nhà vua về phía đầu bên kia của túp lều và thì thầm:
- Đi thôi - giờ chúng ta có thể ra đến đường cái rồi.
Nhà vua do dự, có ý muốn chần chừ; nhưng đúng lúc đó, chúng tôi nghe thấy tiếng cửa bật mở, và biết rằng những kẻ khốn khổ ấy đang diện kiến những người thân đã khuất của họ.
- Đi đi, thưa bệ hạ! Chỉ một lát nữa thôi họ sẽ thắp đèn, và khi ấy những gì ngài nghe thấy sẽ làm tan nát cõi lòng đấy.
Lần này ngài không chần chừ nữa. Ngay khi ra đến đường cái, tôi cắm cổ chạy; và chỉ một chốc sau, ngài cũng dẹp bỏ phong thái đường hoàng để chạy theo sau. Tôi không muốn nghĩ đến những gì đang diễn ra trong túp lều - tôi không thể chịu đựng nổi; tôi muốn gạt nó ra khỏi tâm trí mình; thế là tôi khơi ngay ra câu chuyện đầu tiên nảy ra trong đầu:
- Tôi đã từng mắc căn bệnh mà những người đó vừa qua đời, nên chẳng có gì phải sợ; nhưng nếu ngài chưa từng mắc phải...
Ngài cắt lời tôi để nói rằng ngài đang vướng bận tâm tư, và chính lương tâm đang làm ngài ray rứt:
- Những thanh niên kia đã trốn thoát được, họ bảo vậy - nhưng bằng cách nào? Chẳng có lý nào mà lãnh chúa của họ lại ban ơn phóng thích cho họ cả.
- Ồ, không, tôi chắc chắn là họ đã tự trốn thoát.
- Đó chính là điều làm ta bận tâm; ta sợ rằng sự thật đúng là như vậy, và sự hoài nghi của nhà ngươi càng làm ta thêm chắc chắn, bởi nhà ngươi cũng có chung mối lo ấy.
– Tôi lại không gọi đó là mối lo đâu. Tôi thực sự nghi ngờ rằng họ đã trốn thoát, nhưng nếu họ làm được thế, tôi hoàn toàn không lấy làm tiếc.
- Ta nghĩ là ta cũng không tiếc, nhưng mà...
- Là sao chứ? Có gì mà phải bận tâm cơ chứ?
- Nếu họ thực sự trốn thoát, thì bổn phận buộc chúng ta phải bắt giữ họ và nộp lại cho lãnh chúa; bởi thật không phải phép khi một kẻ có địa vị như ngài lại phải chịu đựng một hành vi phỉ bổng ngạo mạn và hung hăng đến thế từ những kẻ hạ tiện.
Lại thế nữa rồi. Ngài chỉ có thể nhìn nhận sự việc từ một phía. Ngài sinh ra đã vậy, được giáo dục như thế, trong huyết quản ngài chảy dòng máu tổ tiên đã thối rữa bởi thứ bản tính tàn nhẫn vô thức này, được truyền qua bao thế hệ tiền nhân mà mỗi người đều góp phần làm ô uế dòng suối ấy. Việc tống giam những con người này mà không cần bằng chứng, và để họ hàng của họ chết đói, chẳng có gì là tội lỗi cả, bởi họ chỉ là những kẻ nông nô và phải phục tùng ý muốn cũng như tâm trạng của lãnh chúa, bất kể nó mang hình thức hãi hùng đến đâu; thế nhưng việc những con người này vùng lên thoát khỏi cảnh tù đày bất công lại là sự lăng mạ, phỉ bổng, là điều không thể dung thứ bởi bất kỳ kẻ có lương tâm nào biết rõ bổn phận của mình đối với giai cấp thần thánh của hắn.
Tôi đã phải mất hơn nửa giờ đồng hồ mới khiến ngài chuyển được chủ đề - và ngay cả khi đó, chính một sự việc bên ngoài đã giúp tôi làm điều này. Đó là thứ đập vào mắt chúng tôi khi chúng tôi lên đến đỉnh của một quả đồi nhỏ - một ánh lửa đỏ rực ở đằng xa.
- Đang có hỏa hoạn kìa, - tôi nói.
Những vụ hỏa hoạn làm tôi rất hứng thú, bởi tôi đang bắt đầu phát triển mạnh việc kinh doanh bảo hiểm, đồng thời cũng đang huấn luyện vài con ngựa và chế tạo một số xe bơm chữa cháy chạy bằng hơi nước, với dự tính sau này sẽ thành lập một đội cứu hỏa chuyên nghiệp có trả lương. Các tu sĩ phản đối cả bảo hiểm hỏa hoạn lẫn bảo hiểm nhân thọ của tôi, với lý do rằng đó là một hành động xấc láo nhằm cản trở định mệnh của Chúa; và nếu bạn chỉ ra rằng chúng chẳng hề cản trở định mệnh chút nào, mà chỉ làm dịu đi những hậu quả khắc nghiệt của nó nếu bạn mua bảo hiểm và gặp may, họ liền vặn lại rằng đó là việc cá cược chống lại ý Chúa, và cũng tội tệ chẳng kém. Thế là họ tìm cách phá hoại các ngành nghề đó ít nhiều, nhưng tôi đã gỡ gạc lại bằng mảng bảo hiểm tai nạn. Nhìn chung, một gã hiệp sĩ vốn là kẻ đần độn, thậm chí đôi khi còn ngu ngốc hết chỗ nói, thế nên hắn rất dễ bị thuyết phục bởi những lý lẽ nghèo nàn khi chúng được thốt ra trôi chảy bởi một kẻ chuyên buôn bán sự mê tín, nhưng thỉnh thoảng ngay cả hắn cũng thấy được mặt thực tế của vấn đề; và thế là dạo gần đây, chẳng thể dọn dẹp một bãi đấu trường rồi thu dọn chiến trường mà lại không tìm thấy một chiếc vé bảo hiểm tai nạn của tôi nhét trong mỗi cái mũ giáp.
Chúng tôi đứng đó một lúc trong bóng tối và sự tĩnh lặng đặc quánh, nhìn về phía vệt đỏ mờ ảo ở đằng xa, cố phỏng đoán ý nghĩa của thứ âm thanh thì thầm từ đâu vọng lại, lúc to lúc nhỏ ngắt quãng theo nhịp gió đêm. Có lúc tiếng động ấy dâng lên và tưởng chừng như đã ở gần hơn; nhưng khi chúng tôi đang tràn đầy hy vọng mong nó hé lộ nguyên nhân và bản chất, thì nó lại nhỏ dần rồi chìm xuống, mang theo cả điều bí ẩn của mình. Chúng tôi bắt đầu đi xuống đồi theo hướng đó, và con đường ngoằn ngoèo lập tức đẩy chúng tôi vào màn đêm đặc quánh như chì - thứ ánh sáng bị nhồi nhét, nén chặt giữa hai bức tường rừng cao ngút. Chúng tôi mò mẫm đi xuống chừng nửa dặm, tiếng thì thầm ấy ngày một rõ hơn. Cơn giông đang kéo đến đe dọa dữ dội hơn, thỉnh thoảng kèm theo những đợt gió lạnh run rẩy, những tia chớp lóe lên mờ nhạt, và tiếng gầm gừ đục ngầu của sấm ở đằng xa. Tôi đi đầu tiên. Tôi va phải thứ gì đó - một vật mềm mại, nặng nề và hơi lún xuống theo sức nặng của tôi; cùng lúc đó, một tia chớp lóe lên rực rỡ, và cách mặt tôi chỉ chừng một gang tay là khuôn mặt đang co giật của một người đàn ông đang treo lơ lửng trên cành cây! Nghĩa là, thoạt nhìn tưởng như nó đang co giật, nhưng thực ra không phải vậy. Quả là một cảnh tượng rùng rợn. Ngay lập tức, một tiếng sét nổ vang trời xé rách cả không gian; trời trút mưa như thác đổ. Không sao cả, chúng ta phải cố gắng cắt dây cứu người này xuống, biết đâu anh ta vẫn còn sống, phải không nào? Những tia chớp giờ đây lóe lên liên hồi và sắc lẹm, biến khung cảnh luân phiên giữa ban ngày và nửa đêm. Khoảnh khắc trước, người đàn ông còn đang lơ lửng trước mặt tôi trong ánh sáng chói lòa, thì khoảnh khắc sau đã lại bị nuốt chửng trong bóng tối. Tôi bảo nhà vua rằng chúng ta phải hạ anh ta xuống. Nhà vua liền phản đối ngay lập tức.
- Nếu hắn tự treo cổ, nghĩa là hắn tự nguyện dâng tài sản cho lãnh chúa; vậy thì cứ để mặc hắn. Nếu kẻ khác treo cổ hắn, chắc hẳn họ có lý do - cứ để hắn treo lơ lửng như thế.
- Nhưng mà...
- Đừng có nhưng với nhị gì hết, cứ để nguyên hắn đấy. Và còn vì một lý do này nữa. Khi chớp lóe lên lần nữa - kìa, hãy nhìn xung quanh xem.
Hai kẻ khác cũng đang bị treo cổ, cách chúng tôi chưa đầy năm mươi thước!
- Thời tiết này không thích hợp để làm những ơn nghĩa vô ích cho người chết đâu. Họ qua đời rồi nên chẳng còn biết cảm ơn ngài đâu. Đi thôi - nán lại đây chẳng ích gì.
Những gì ngài nói có lý, thế là chúng tôi tiếp tục bước đi. Chỉ trong dặm tiếp theo, dưới ánh chớp, chúng tôi đếm được thêm sáu cái xác treo lơ lửng nữa, và nhìn chung đây là một chuyến hành trình rợn tóc gáy. Tiếng thì thầm lúc nãy giờ không còn là thì thầm nữa, mà đã biến thành một tiếng gầm; tiếng gầm của đám đông giận dữ. Một kẻ đang vắt giò lên cổ chạy vụt qua, mờ ảo trong bóng tối, và những kẻ khác đang hộc tốc rượt đuổi phía sau. Họ biến khuất. Chẳng mấy chốc, một cảnh tượng tương tự lại diễn ra, rồi lại thêm một lần, và thêm nữa. Sau đó, một khúc cua gắt của con đường đã đưa chúng tôi vào tầm nhìn của đám cháy ấy - đó là một trang viên lớn, và nay chẳng còn lại gì hoặc hầu như đã bị thiêu trụi hoàn toàn - đâu đâu cũng có những kẻ đang tháo chạy và những kẻ khác đang hò hét lùng sục truy sát phía sau.
Tôi cảnh báo nhà vua rằng đây không phải là nơi an toàn cho những kẻ lữ hành. Tốt hơn hết chúng ta nên tránh xa vùng ánh sáng cho đến khi tình hình lắng xuống. Chúng tôi lùi lại một chút và ẩn nấp ở bìa rừng. Từ chỗ nấp này, chúng tôi chứng kiến cả đàn ông lẫn phụ nữ bị đám đông săn đuổi. Trò chơi kinh hoàng ấy kéo dài mãi cho đến gần sáng. Sau đó, khi ngọn lửa đã tắt và cơn giông đã qua đi, những tiếng la hét và tiếng bước chân tháo chạy thưa dần rồi vụt tắt, bóng tối và sự tĩnh lặng lại ngự trị.
Chúng tôi rón rén bước ra và vội vã rời đi; dù đã kiệt sức và buồn ngủ, chúng tôi vẫn cố bước tiếp cho đến khi bỏ lại nơi này phía sau cách xa vài dặm. Sau đó, chúng tôi ghé vào một túp lều thợ đốt than để xin tá túc, và nhận được những gì họ có sẵn. Người phụ nữ đã thức giấc và đang bận rộn, nhưng người đàn ông vẫn còn đang ngủ say trên một đống rơm trải trên sàn đất sét. Người phụ nữ tỏ ra lo lắng cho đến khi tôi giải thích rằng chúng tôi là những kẻ lữ hành bị lạc đường và đã lang thang trong rừng suốt cả đêm. Lúc bấy giờ bà ta đâm ra lắm lời, và hỏi xem chúng tôi đã nghe gì về những chuyện tồi tệ xảy ra ở trang viên Abblasoure chưa. Vâng, chúng tôi đã nghe nói đến, nhưng thứ chúng tôi cần lúc này là nghỉ ngơi và giấc ngủ. Nhà vua chen vào:
- Hãy bán lại ngôi nhà này cho chúng tôi rồi tự đi nơi khác đi, vì chúng tôi là những vị khách nguy hiểm, vừa mới tiếp xúc với những kẻ chết vì Bệnh Đốm.
Hành động của ngài thật tốt bụng, nhưng hoàn toàn thừa thãi. Một trong những đặc điểm trang trí phổ biến nhất của người dân xứ này chính là khuôn mặt rỗ hoa hòe. Từ sớm tôi đã nhận ra cả người phụ nữ lẫn chồng bà ta đều mang thứ "đặc điểm" ấy trên mặt. Bà ta nhiệt liệt chào đón chúng tôi và chẳng hề sợ hãi gì cả; rõ ràng bà ta vô cùng ấn tượng trước đề nghị của nhà vua; bởi lẽ, đương nhiên việc tình cờ gặp một kẻ có vẻ ngoài nghèo hèn như nhà vua mà lại sẵn sàng mua đứt nhà của người khác chỉ để có chỗ ngủ qua đêm là một sự kiện lớn trong cuộc đời bà. Điều đó khiến bà dành cho chúng tôi sự kính trọng sâu sắc, và bà đã cố gắng hết mức có thể với sự nghèo nàn của túp lều để giúp chúng tôi cảm thấy thoải mái nhất.
Chúng tôi ngủ một mạch đến tận chiều muộn, rồi thức dậy với cơn đói cồn cào đủ để khiến những món ăn của dân tá điền trở nên ngon miệng đối với nhà vua, nhất là khi khẩu phần lại vô cùng ít ỏi. Đã thế lại còn nghèo nàn về chủng loại; nó chỉ toàn hành tây, muối và món bánh mì đen quốc hồn quốc túy làm từ cám ngựa. Người phụ nữ kể cho chúng tôi nghe về vụ việc xảy ra đêm hôm trước. Vào lúc mười hoặc mười một giờ đêm, khi mọi người đã đi ngủ hết, trang viên bỗng bùng cháy dữ dội. Người dân khắp vùng kéo đến ứng cứu, và gia đình lãnh chúa đã được giải cứu, ngoại trừ một người duy nhất là người chủ nhà. Ông ta không xuất hiện. Mọi người đều hoảng loạn vì sự mất mát này, và có hai tráng đinh đã hy sinh thân mình khi lao vào ngôi nhà đang cháy để tìm kiếm vị nhân vật quý giá ấy. Nhưng một lúc sau thì người ta cũng tìm thấy ông ta - hay đúng hơn là những gì còn sót lại của ông ta - chính là thi thể của ông. Nó nằm trong một bụi cây cách đó ba trăm thước, bị trói giật cánh tay, nhét giẻ vào miệng và chi chít vết đâm.
Ai đã làm chuyện này? Sự nghi ngờ đổ dồn lên một gia đình nghèo khổ trong vùng, những kẻ gần đây đã bị nam tước đối xử tàn nhẫn một cách bất thường; và từ những con người ấy, sự nghi ngờ nhanh chóng lan rộng ra họ hàng và thân thích của họ. Chỉ cần một mối nghi ngờ là đủ; những tên gia nhân mặc áo hiệu của lãnh chúa liền phát động một cuộc thập tự chinh tức thì chống lại những con người này, và được cộng đồng chung tay hưởng ứng nhiệt liệt. Chồng của người phụ nữ đã tham gia cùng đám đông và mãi gần sáng mới về đến nhà. Giờ anh ta đã đi vắng để xem xét kết quả chung cuộc ra sao. Trong lúc chúng tôi còn đang trò chuyện, anh ta đã quay về sau chuyến đi. Bản báo cáo của anh ta đủ sức làm người ta rợn tóc gáy. Mười tám người bị treo cổ hoặc tước đoạt sinh mạng, hai tráng đinh và mười ba tù nhân thiệt mạng trong vụ cháy.
- Thế còn dưới các hầm ngục có tất cả bao nhiêu tù nhân?
- Mười ba người.
- Vậy là tất cả bọn họ đều thiệt mạng ư?
- Vâng, tất cả.
- Nhưng dân chúng đã đến kịp để cứu gia đình lãnh chúa; tại sao họ lại không cứu được bất kỳ tù nhân nào?
Người đàn ông ngẩn người ra vẻ bối rối, rồi nói:
- Chẳng lẽ ai lại đi mở khóa hầm ngục vào lúc hoảng loạn thế chứ? Thần linh ơi, nhỡ có kẻ trốn thoát thì sao.
- Ý anh là chẳng có ai mở cửa hầm ư?
- Chẳng có ai bén mảng tới đó, dù là để khóa hay mở. Rõ ràng là các then cửa vẫn đóng chặt; thế nên việc duy nhất cần làm là cắt cử người canh gác, để nếu có kẻ nào phá được xiềng xích thì cũng không thể trốn thoát mà sẽ bị tóm gọn. Chẳng có ai bị bắt cả.
- Dù vậy, vẫn có ba kẻ trốn thoát, - nhà vua nói, - và các ngươi nên loan tin này rộng rãi để công lý truy lùng gắt gao, bởi chính bọn chúng đã ám sát nam tước và phóng hỏa đốt nhà.
Tôi vừa đoán trước được là ngài sẽ thốt ra câu này. Trong giây lát, cả hai vợ chồng tỏ ra vô cùng hứng thú trước tin tức ấy và có vẻ nóng lòng muốn chạy đi loan báo; nhưng rồi một biểu cảm khác bỗng xuất hiện trên khuôn mặt họ, và họ bắt đầu đặt câu hỏi. Tôi tự mình trả lời các câu hỏi đó và chăm chú quan sát những phản ứng tạo ra. Chẳng mấy chốc tôi nhận ra rằng việc biết rõ ba tù nhân đó là ai đã làm thay đổi bầu không khí; rằng sự hăng hái muốn đi loan tin của vợ chồng chủ nhà giờ đây chỉ là giả vờ chứ không phải thật. Nhà vua không nhận ra sự thay đổi đó, và tôi thấy thật may mắn vì điều ấy. Tôi lái câu chuyện sang những chi tiết khác trong các diễn biến của đêm hôm đó, và nhận thấy những con người này tỏ ra nhẹ nhõm khi câu chuyện được hướng theo chiều hướng đó.
Điều đau đớn có thể nhận thấy ở toàn bộ sự việc này chính là sự hăng hái mà cộng đồng bị áp bức ấy đã quay mũi giáo tàn nhẫn chống lại chính đồng loại của mình vì lợi ích của kẻ áp bức chung. Người đàn ông và người phụ nữ này dường như cảm thấy rằng trong một cuộc xung đột giữa một người thuộc giai cấp của họ và lãnh chúa của kẻ đó, việc toàn bộ giai cấp của tên khốn khổ kia đứng về phía lãnh chúa, chiến đấu cho lão mà chẳng thèm mòn mỏi tìm hiểu xem bên nào đúng bên nào sai, mới là điều tự nhiên, hợp lẽ và chính đáng. Người đàn ông này đã đi tham gia treo cổ hàng xóm của mình, và thực hiện công việc đó với sự nhiệt tình đầy hăng hái, thế nhưng anh ta vẫn ý thức được rằng chẳng có bằng chứng nào chống lại họ ngoài một mối nghi ngờ mơ hồ, không có lấy một chút bằng chứng xác thực nào làm hậu thuẫn, vậy mà cả anh ta lẫn vợ mình đều chẳng thấy có gì kinh hãi trong chuyện đó cả.
Điều này thật chán nản - đối với một kẻ mang trong đầu giấc mơ về một nước cộng hòa. Nó làm tôi nhớ đến một thời điểm cách xa mười ba thế kỷ về trước, khi những "tên da trắng nghèo khổ" ở miền Nam chúng ta - những kẻ luôn bị khinh miệt và thường xuyên bị lăng nhục bởi các ông chủ nô xung quanh, và những kẻ chỉ chịu cảnh nghèo hèn bần tiện đơn giản là vì sự tồn tại của chế độ nô lệ quanh họ - lại hèn nhát đứng về phía các chủ nô trong mọi động thái chính trị nhằm duy trì và kéo dài chế độ nô lệ, để rồi cuối cùng cũng vác súng xả thân trong nỗ lực ngăn chặn sự hủy diệt của chính cái thể chế đã đày đọa họ. Và chỉ có một điểm sáng duy nhất liên quan đến mảnh lịch sử đáng thương ấy; đó là, trong thâm tâm, những kẻ "da trắng nghèo khổ" ấy thực sự căm ghét chúa nô, và cảm thấy xấu hổ về bản thân. Cảm giác đó không được bộc lộ ra bề ngoài, nhưng việc nó tồn tại ở đó và có thể được khơi gợi ra dưới những hoàn cảnh thuận lợi là một điều đáng kể - trên thực tế, thế là đủ; bởi nó cho thấy rằng xét đến cùng, con người vẫn là con người, ngay cả khi điều đó không hiện ra ở vẻ bề ngoài.
Chà, hóa ra gã thợ đốt than này chính là bản sao hoàn hảo của những tên "da trắng nghèo khổ" miền Nam ở tương lai xa xôi ấy. Nhà vua liền tỏ ra thiếu kiên nhẫn và nói:
- Nếu các ngươi cứ ngồi lê đôi mách ở đây cả ngày, công lý sẽ bị bỏ quên mất. Các ngươi tưởng lũ tội phạm sẽ cứ ngồi ì trong nhà cha chúng chắc? Bọn chúng đang trốn chạy, không đợi chờ đâu. Ngươi nên cho một nhóm kỵ binh đuổi theo dấu vết của chúng đi.
Người phụ nữ tái mặt đi đôi chút, nhưng rất rõ rệt, còn người đàn ông thì có vẻ hoảng hốt và chần chừ. Tôi liền nói:
- Này bạn, tôi sẽ đi cùng anh một đoạn, và giải thích xem tôi nghĩ họ sẽ cố trốn theo hướng nào. Nếu họ chỉ là những kẻ chống lại thuế muối hay một thứ vô lý tương tự nào đó, tôi đã cố bảo vệ họ khỏi bị bắt rồi; nhưng khi đám người sát hại một kẻ có địa vị cao quý lại còn phóng hỏa đốt nhà hắn, thì đó lại là chuyện khác.
Câu nói sau là dành cho nhà vua - để xoa dịu ngài. Trên đường đi, người đàn ông xốc lại tinh thần, bắt đầu bước đi với sải chân đều đặn, nhưng hoàn toàn chẳng có chút hăng hái nào trong đó. Lát sau, tôi lên tiếng:
- Những kẻ đó có quan hệ gì với anh - họ hàng à?
Anh ta tái xanh mặt mày hết mức có thể trong lớp nhọ nồi, rồi khựng lại, run lẩy bẩy.
- Ối Chúa tôi, sao ngài lại biết điều đó?
- Tôi nào có biết; đó chỉ là một lời đoán mò tình cờ thôi.
- Mấy đứa trẻ tội nghiệp, chúng tiêu đời rồi. Mà chúng vốn là những đứa trẻ ngoan.
- Anh thực sự định đến đó để tố cáo chúng sao?
Anh ta không biết nên tiếp nhận câu nói đó thế nào; nhưng rồi ngập ngừng đáp:
- Vâ-ng.
- Thế thì tôi nghĩ anh là một tên khốn nạn chết tiệt!
Câu nói đó làm anh ta vui mừng hớn hở như thể tôi vừa gọi anh ta là thiên thần.
- Xin hãy nói lại những lời tốt đẹp ấy đi, bằng hữu! vì chắc chắn ý ngài là ngài sẽ không phản bội tôi nếu tôi trốn tránh bổn phận của mình chứ?
- Bổn phận ư? Chẳng có bổn phận nào trong chuyện này cả, ngoại trừ bổn phận giữ im lặng và để cho những người đó trốn thoát. Họ đã làm một việc rất chính đáng.
Anh ta tỏ ra vừa lòng; vừa lòng nhưng đồng thời cũng thấp thỏm lo âu. Anh ta ngước nhìn lên xuống con đường để chắc chắn không có ai đến gần, rồi hạ giọng thận trọng nói:
- Ngài đến từ xứ nào vậy, bằng hữu, mà lại dám thốt ra những lời nguy hiểm nhường ấy và dường như chẳng hề sợ hãi chút nào?
- Tôi cho rằng đó không phải là những lời nguy hiểm khi nói với người cùng giai cấp với mình. Chắc anh sẽ không đi bép xép với ai là tôi đã nói những điều đó chứ?
- Tôi á? Thà tôi chịu để ngựa hoang xé xác còn hơn.
- Ờ, vậy thì, hãy để tôi nói hết ý mình. Tôi không sợ việc anh đi kể lại đâu. Tôi nghĩ những việc làm quỷ quái đã giáng xuống những con người nghèo khổ vô tội ấy đêm qua thực sự là tội ác. Lão nam tước già đó đáng đời lắm. Nếu tôi có quyền quyết định, tất cả lũ giống loài của hắn sẽ phải chịu chung số phận.
Nỗi sợ hãi và sự chán chường biến mất khỏi thái độ của người đàn ông, thay vào đó là sự biết ơn và một nguồn năng lượng can đảm:
- Dù ngài có là gián谍 (gián điệp) đi chăng nữa, và những lời nói của ngài chỉ là cái bẫy để hãm hại tôi, thì chúng vẫn là nguồn nước mát lành đến mức để được nghe lại chúng và những lời tương tự như thế, tôi sẵn sàng lên đoạn đầu đài trong hạnh phúc, vì ít nhất tôi cũng đã có được một bữa tiệc thịnh soạn trong một cuộc đời đói khát. Giờ thì tôi sẽ nói hết suy nghĩ của mình, và ngài có thể đi bọc lót báo cáo nếu thấy thích. Tôi đã giúp treo cổ những người hàng xóm của mình vì nếu tỏ ra thiếu nhiệt tình với sự nghiệp của lãnh chúa thì tính mạng tôi sẽ gặp nguy hiểm; những kẻ khác cũng giúp sức chẳng vì lý do nào khác ngoài điều đó. Hôm nay ai nấy đều vui mừng vì lão ta đã chết, nhưng tất cả vẫn phải ra đường với vẻ mặt đau khổ giả tạo, rơi những giọt nước mắt đạo đức giả, bởi sự an toàn nằm ở đó. Tôi đã thốt lên những lời đó rồi, tôi đã nói ra chúng rồi! những từ ngữ duy nhất từng mang lại hương vị ngọt ngào trong miệng tôi, và phần thưởng cho hương vị đó là quá đủ. Cứ dẫn đường đi, nếu ngài muốn, dù có là lên đoạn đầu đài đi nữa, vì tôi đã sẵn sàng.
Thế đấy, anh thấy chưa. Con người xét cho cùng vẫn là con người. Hàng thời đại bị lăng nhục và áp bức không thể vùi dập hoàn toàn tính người trong anh ta. Bất cứ ai nghĩ đó là một sai lầm thì chính kẻ đó mới là kẻ lầm đường lạc lối. Đúng vậy, có rất nhiều nguyên liệu đủ tốt để dựng nên một nước cộng hòa ngay cả trong những con người khốn cùng nhất từng tồn tại - thậm chí cả người Nga; có rất nhiều khí phách con người trong họ - ngay cả trong người Đức - nếu người ta có thể buộc nó thoát khỏi sự ẩn dật rụt rè và đầy nghi kỵ để lật đổ và giày xéo dưới bùn nhơn bất kỳ ngai vàng nào từng được dựng lên và bất kỳ tầng lớp quý tộc nào từng phò tá nó. Hy vọng và tin tưởng rằng, chúng ta sẽ sớm được chứng kiến những điều nhất định. Đầu tiên, một chế độ quân chủ lập hiến cho đến khi triều đại của Arthur kết thúc, sau đó là sự sụp đổ của ngai vàng, tầng lớp quý tộc bị xóa bỏ, mỗi thành viên trong số đó phải bị bắt đi học một nghề thủ công hữu ích nào đó, quyền phổ thông đầu phiếu được thiết lập, và toàn bộ chính phủ được đặt vào tay những người đàn ông và phụ nữ trong nước và sẽ mãi ở đó. Phải, chẳng có lý do gì để từ bỏ giấc mơ của tôi lúc này cả.
