Thực ra, từ sáng sớm ngày mười ba tháng Chạp năm 1937, nhà thờ Wilson đã đánh mất vị thế trung lập của mình. Dì tôi, Mạnh Thư Quyên cùng mười lăm cô bạn học không tài nào ngờ được rằng, sau khi cha Ingman đưa họ từ bờ sông về nhà thờ và họ chìm sâu vào giấc ngủ vì kiệt sức, một người lính Trung Quốc đã vượt tường lẻn vào, trốn trong nghĩa địa nhà thờ. Người lính này là trung đoàn phó thuộc trung đoàn Hai, sư đoàn Bảy mươi ba của quân đội Quốc dân Đảng, một thiếu tá hai mươi chín tuổi.
Dì tôi miêu tả viên thiếu tá họ Đới này là "người lính trời sinh", "một người lính có lý tưởng", "làm lính vì lý tưởng chứ không phải để kiếm miếng cơm". Thiếu tá Đới rất tuấn tú, đó là điều tôi tưởng tượng ra. Bởi lẽ lý tưởng có thể tạo nên khí chất cho con người, mà khí chất còn khắc họa vẻ đẹp nam tính rõ nét hơn cả ngũ quan đoan chính. Mẫu đàn ông như vậy cũng dễ khiến phụ nữ phải lòng hơn, khiến những cô thiếu nữ khao khát được đàn ông chở che như dì tôi rung động.
Đơn vị của thiếu tá Đới là sư đoàn tinh nhuệ được Tưởng Giới Thạch tung vào Thượng Hải để tác chiến với quân Nhật. Những sư đoàn tinh nhuệ như sư đoàn Bảy mươi ba, Tưởng Giới Thạch chỉ có ba sư đoàn, xem như hòn ngọc quý trên tay. Tổng giáo quan của ba sư đoàn này là tướng Falkenhausen, một quý tộc người Đức dẫu không tức giận cũng toát ra chút tính khí Đức. Lực lượng suýt quét sạch quân Nhật xuống sông Hoàng Phố trong vòng một tuần lễ chính là đơn vị của thiếu tá Đới.
Chiều tối ngày mười hai, thiếu tá Đới vẫn dự định dẫn nửa tiểu đoàn quan binh tử thủ lô cốt trên đường Trung Ương. Khi trời sập tối, từng tốp lớn binh lính và sĩ quan chạy túa về phía bờ sông. Qua thứ phương ngữ xa lạ của họ, anh đại khái hiểu được một ý: Buổi chiều tư lệnh Đường đã triệu tập cuộc họp sĩ quan cao cấp, quyết định toàn tuyến rút lui ra bờ sông, mệnh lệnh rút lui đã được ban bố từ một tiếng trước.
Đới Đào cho rằng điều đó tuyệt đối không thể xảy ra. Nhân viên điện đài của anh không hề nhận được bất kỳ mệnh lệnh rút lui nào. Giả sử sư đoàn tinh nhuệ của phó trung đoàn trưởng Đới chưa nhận được lệnh rút, thì đám quân tạp nham nói thứ tiếng man di này sao dám tự tiện vứt bỏ vũ khí, chôn giấu đạn dược để tháo chạy trước cơ chứ?
Tiếp theo đó là những cuộc thương lượng giữa phe rút lui và phe chống rút lui, từ chửi bới biến thành nổ súng. Dĩ nhiên, trong sử sách quân sự, đó là một vụ "nổ súng do hiểu lầm". Một đại đội trưởng dưới quyền Đới Đào bị đoàn quân tháo chạy xô ngã, viên đại đội trưởng vừa đứng dậy liền bắn một phát vào kẻ đẩy mình. Toàn bộ binh lính nhận lệnh tử thủ lập tức bị chia làm đôi, phần lớn bị dòng người rút lui cuốn phăng đi. Hơn hai mươi quan binh còn lại cậy mình có vũ khí trong khi đại quân rút lui đã tự tước vũ khí, bèn chính thức khai hỏa vào đám lính đào ngũ. Đánh nhau được năm sáu phút, xe tăng và xe tải lẫn vào giữa đoàn quân rút chạy. Xe tăng và xe tải bị toán quân chặn đánh nhỏ của Đới Đào cản lại, đám lính rút lui bằng đường bộ nhân cơ hội trèo lên xe, rồi lại bị người trên xe xô đẩy xuống. Chỉ trong vài phút, Đới Đào đã nếm trải đến tận cùng từng nét chữ của cụm từ "tan tác không thành quân". Xuất thân từ một gia đình nhà binh danh giá như anh, dẫu có là ngày tận thế cũng chẳng thể khiến anh đau đớn hơn sự thảm bại nhường này. Đó chính là thời điểm anh hạ lệnh ngừng bắn.
Khi anh và viên phó quan chạy đến bờ sông thì đã mười giờ đêm. Từng tấc bãi bồi ven sông đều chen chúc những thân xác tuyệt vọng, mép mạn của mỗi con thuyền đều bám đầy những bàn tay cùng quẫn. Đới Đào được viên phó quan dẫn hết chỗ này đến chỗ khác, nhưng chẳng ai nhượng bộ khi nghe phó quan xưng ra quân hàm và phiên hiệu đơn vị của Đới Đào. Họ tiến lại gần mấy con thuyền thoát thân cuối cùng. Đến một giờ sáng, lượng người muốn lên thuyền nhiều gấp mấy chục lần sức chứa tối đa, từng đôi bàn tay bám chặt vào mạn thuyền bằng một sức chịu đựng phi thường, bám riết cho đến khi thuyền trưởng trên boong vung rìu chém xuống những ngón tay ấy.
Đới Đào quyết định dừng mọi nỗ lực vô ích. Đã ba giờ rưỡi sáng, thứ trôi dạt trên mặt sông không chỉ có thuyền máy và thuyền buồm gỗ, mà còn có cả chậu tắm bằng gỗ, rương gỗ long não, ván giặt đồ. Con người khi tuyệt vọng đến mức này sẽ trở nên ngốc nghếch, xem ván giặt đồ như chiếc phà vượt sông, ôm ảo tưởng vượt qua thiên hiểm Trường Giang để sang bờ bên kia an toàn. Đới Đào đoán những kẻ đầu tiên ngồi trên chậu tắm bằng gỗ và rương gỗ long não đều đã vùi xác dưới dòng nước tháng Chạp rồi. Anh và viên phó quan quay đầu chen lấn ngược trở lại.
Viên phó quan lạc mất anh vào lúc bốn giờ sáng. Dọc đường vẫn chật ních binh lính và thị dân đổ xô ra bờ sông. Một tên lính miệng không ngớt chửi rủa đang lột áo dài của một người dân cũng đang chửi rủa không thôi. Người dân nọ mặc bộ quần áo đơn chắp vá chằng chịt, chân trần, run rẩy vì lạnh ngắt, nhất quyết không chịu mặc chiếc áo bông quân đội mà tên lính "đổi ngang giá" cho mình. Thiếu tá Đới quát mắng tên lính kia, nhưng hắn dường như điếc đặc. Nếu không phải vì tiếc năm viên đạn cuối cùng, viên thiếu tá đã biến tên lính hóa trang thành chủ tiệm nhỏ Nam Kinh này thành vật hy sinh trong một vụ "nổ súng do hiểu lầm" khác.
Đới Đào lần mò bước đi trong ngõ hẻm. Những ngôi nhà chưa sụp đổ đều khóa chặt then cài. Có một khoảng sân sụp mất một nửa, cửa trước bị thiêu rụi thành than. Đới Đào bước vào, dưới một mái hiên, anh phát hiện mấy xâu khoai lang phơi chưa khô hẳn. Anh giật phăng tất cả xuống, nhét chặt vào túi áo.
Anh chạy về hướng đông theo bản đồ Nam Kinh trong trí nhớ. Quân địch phần lớn tràn vào từ phía đông, nếu anh có thể thuận lợi lọt ra phía sau phòng tuyến địch, tiến vào những vùng thôn quê đã thất thủ, anh sẽ có thể dựa vào địa thế rộng lớn thưa dân, địch ở ngoài sáng ta ở trong tối để sinh tồn. Từ nơi đó, anh mới tính tiếp bước sau. Làm lính không chỉ dựa vào kiến thức và kinh nghiệm, mà còn nhờ vào thiên phú. Một thiếu tá ở tuổi hai mươi chín là một thiếu tá trẻ tuổi, chính thiên phú đã giúp anh thăng tiến nhanh hơn những bạn học cùng khóa trường quân sự Bảo Định. Anh cho rằng trong tình cảnh này, việc thâm nhập vào hậu phương địch là ý tưởng mà thiên phú mách bảo cho anh, dẫu đó là một ý tưởng to gan liều lĩnh.
Đới Đào chạm trán toán lính Nhật phá thành xông vào đầu tiên vào khoảng năm giờ sáng. Toán lính nhỏ này dường như chỉ vào thành để kiếm cái ăn, căn nhà nào không lục lọi ra thức ăn đều bị chúng châm lửa đốt. Cứ thế, chúng tiến vào khoảng sân nơi Đới Đào đang ẩn nấp. Đới Đào lùi mãi về khoảng sân trong cùng, phát hiện lính Nhật vào đây chỉ có chừng bảy tám tên, lòng anh bỗng ngứa ngáy. Có lẽ chỉ cần hai quả lựu đạn là giải quyết xong lũ này. Có trận dễ đánh mà không đánh thì đúng là đồ khốn nạn thấy bở không đào. Đới Đào sờ hai quả lựu đạn giắt sau mông, phân vân liệu làm thế có đáng không. Nhưng một người lính giỏi không chỉ có kiến thức, kinh nghiệm, thiên phú, mà còn phải có nhiệt huyết; chính là thứ nhiệt huyết hễ đầu óc bốc hỏa là dấn thân hành động ngay. Cơn hăng say hả giận lúc đánh nhau với quân Nhật ở Thượng Hải lại trỗi dậy trong anh.
Tim anh đập thình thịch, mai phục trong gian nhà chính ở sân sau. Bên ngoài cửa sổ là một con hẻm nhỏ, cửa sổ đã được anh đẩy mở sẵn, chỉ cần hai giây là có thể thoát ra ngoài. Giờ phút này toàn thân anh hưng phấn tột cùng, nỗi uất nghẹn vì để mất thành Nam Kinh tan biến sạch trơn.
Lính Nhật bước vào khoảng sân trong cùng, lọt vào tầm mắt anh. Một tay anh cầm súng lục, răng cắn vào dây nụ xòe của quả lựu đạn, giật chốt, thầm đếm đến ba, đến tiếng thứ tư, anh nhẹ nhàng ném nó ra ngoài. Anh không muốn lãng phí chút thuốc nổ nào, nên quả lựu đạn nhất định phải phát nổ ở vị trí đắc địa nhất. Cùng lúc ném lựu đạn đi, người anh đã nghiêng sang một bên, rồi lao vụt về phía cửa sổ. Đới Đào, người chưa từng lười biếng trong các bài huấn luyện cơ bản, nay đã nếm được vị ngọt; thời gian anh vượt cửa sổ chưa đầy hai giây, chớp mắt đã tiếp đất dưới chân tường.
Phải thừa nhận rằng việc huấn luyện của lính Nhật cũng không tồi, hai tên lính chưa bị nổ chết đã nhanh chóng áp sát cửa sổ sau. Đạn bay ràn rạt cày nát thân cây bên trái và bức tường đổ bên phải anh, lát sau, anh phát hiện mạn sườn trái của mình đã dính đạn.
Lúc này sừng sững trước mặt anh là một bức tường cao, ánh lửa đằng xa rọi sáng cây thánh giá trên tòa lầu phía trong tường. Anh chợt nhớ ra, đây là một nhà thờ của người Mỹ. Anh lập tức quyết định rằng con đường duy nhất để vào nhà thờ là cây ngô đồng bên ngoài tường, thân cây chằng chịt những mấu sẹo chính là điểm đặt chân để anh trèo lên, mỗi bước trèo, miệng vết thương bên sườn trái lại ứa ra một dòng máu nóng.
Trèo lên đầu tường, anh trông thấy bảy tám cây thánh giá. Đây là một khu nghĩa địa, trồng vài cây bách và mấy bụi đông thanh, Đới Đào nhắm trúng một kiến trúc trông như ngôi miếu nhỏ. Anh nhanh chóng chui vào dưới vòm mái của ngôi mộ, ngồi xuống, cởi cúc áo của mình, rút túi cứu thương khẩn cấp trong xắc cốt ra. Anh dùng ngón tay thăm dò vết thương, đoán chừng bên trong không có đầu đạn, tình hình tốt hơn anh tưởng nhiều, bây giờ phải tìm cách cầm máu. Trong chớp mắt hai bàn tay anh đã đẫm máu tươi, chiếc áo bông thấm đẫm máu đông cứng lại như tấm sắt, vừa lạnh vừa nặng trĩu.
Anh băng bó xong vết thương, lạnh đến mức hai hàm răng va vào nhau lập cập tưởng chừng sắp vỡ vụn. Ngôi miếu Tây như món đồ chơi kia là một hầm mộ xây cất rất tinh xảo. Anh thầm nghĩ, chết ở chốn này xem ra cũng được nương nhờ chút phúc phần của người chết xa lạ.
Đến khi trời sáng, anh nhận ra mình thế mà lại ngủ thiếp đi được một giấc.
Lúc này, anh nghe thấy tiếng ồn ào của một đám phụ nữ. Trong lòng thầm tính toán, anh nhận ra hôm nay là ngày mười ba tháng Chạp năm 1937. Sao ở đây lại có nhiều phụ nữ đến thế?
Trời sáng hẳn, anh quyết định ẩn náu trong nghĩa địa để dưỡng thương, có gì ăn thì vớ lấy mà ăn, có gì uống thì vớ lấy mà uống.
Đới Đào ẩn nấp ở nhà thờ Wilson suốt hai ngày, không một ai nhìn thấy anh, nhưng anh lại nhìn thấy từng người một ở nơi này, bao gồm cả dì tôi và các bạn học của dì. Ban đêm anh chẳng chịu ngồi yên, thoăn thoắt đi lại thám thính khắp lãnh địa nhà thờ một cách không một tiếng động như một con mèo hoang khổng lồ. Anh nằm rạp ngoài lỗ thông hơi của căn hầm nơi đám đàn bà sông Tần Hoài trốn suốt gần nửa tiếng đồng hồ, ghi nhớ từng khuôn mặt của họ.
Mấy xâu khoai lang khô và nước ở bể rửa tội đã nuôi sống anh suốt hai ngày. Anh đã hiểu ra rằng đây là một nhà thờ đã cạn kiệt cùng đường, nếu không có mấy xâu khoai lang khô ấy, cái mạng anh nhặt lại được từ họng súng của lính Nhật lúc này cũng đã bỏ lại vì cơn đói khát.
