Trương Ái Linh - Tô Thanh với tôi, không phải là những người bạn thân thiết như người đời vẫn tưởng, thực ra chúng tôi rất ít khi gặp mặt. Cũng không phải như một số người có thể hình dung là thù địch lẫn nhau. Đồng hành tương đố, dường như là điều không thể tránh khỏi, huống hồ đều là phụ nữ — tất cả phụ nữ đều là đồng nghiệp của nhau. Nhưng tôi nghĩ ở đây có tình hình hơi đặc biệt. Ngay cả từ quan điểm ích kỷ thuần túy, tôi cũng muốn có một người như Tô Thanh tồn tại, muốn cô ấy viết nhiều hơn, muốn có nhiều người biết đến cái hay của cô ấy, bởi vì, đánh giá thấp giá trị bài viết của Tô Thanh, chính là đánh giá thấp trình độ văn hóa hiện đại. Nếu bắt buộc phải chia nữ tác giả thành một cột riêng để bình luận, thì đem so sánh tôi với Băng Tâm, Bạch Địch, tôi thật không thể coi đó là niềm vinh dự, chỉ khi được đặt ngang hàng với Tô Thanh, tôi mới cam tâm tình nguyện.

Về giao tình cá nhân, nếu nói cô ấy với tôi chẳng qua chỉ là quan hệ công việc, cô ấy lấy lòng tôi vì muốn gom bài, tôi lấy lòng cô ấy vì muốn nhận nhuận bút, thì có lẽ gần với sự thật hơn, nhưng tôi vẫn luôn cảm thấy, không thể nói là hoàn toàn không có chút tình cảm nào. Tôi nghĩ mình quý cô ấy hơn cô ấy quý tôi, là vì tôi hiểu cô ấy sâu sắc hơn. Đó không phải vì cô ấy dễ hiểu hơn. Người thường cho rằng tính cách của cô ấy rất rõ ràng, lời nói vừa nhiều, lại toàn là nói thẳng, nhưng cô ấy không phải là người nông cạn đến mức nhìn một cái là thấy hết sạch. Người ta có thể không hiểu cô ấy hay ở chỗ nào mà vẫn thích kết bạn với cô ấy, cũng như sách của cô ấy có thể có nhiều độc giả không hiểu lắm cái hay của nó. Nhiều người, vốn chẳng có hứng thú với văn nghệ, cũng muốn mua một cuốn "Kết hôn mười năm" xem bên trong có đoạn miêu tả đời sống tình dục nào không. Tôi nghĩ họ ít nhiều cũng có chút thất vọng, nhưng vẫn có thể tìm thấy một ít tư liệu để cười nhạo. Đại chúng dùng thái độ như vậy để đón nhận "Kết hôn mười năm", thực ra cũng chẳng tổn hại gì đến giá trị của "Kết hôn mười năm". Trong quá khứ, đại chúng đón nhận "Hồng lâu mộng", có mấy ai không phải vì đơn phương yêu Lâm muội muội hay Bảo ca ca, hoặc là thích những màn phú quý hào nhoáng bên trong? Ngay cả "Hồng lâu mộng", mọi người cũng còn hận không thể sửa lại cái kết, mới thấy thỏa mãn. Hoàn toàn sát với tâm lý đại chúng, thậm chí như thể được sinh ra từ chính lòng họ, đồng thời lại là nghệ thuật cao cấp, những thứ như vậy, không phải là không có, ví dụ như một số vở kịch cũ, một số truyện dân gian, có nguồn gốc sâu xa; ví dụ về phương diện nghệ thuật tạo hình đặc biệt nhiều. Nhưng không thể lấy cái này làm tiêu chuẩn sáng tác. Chiều theo đại chúng, hoặc có thể xoay chuyển tình cảm yêu ghét nhất thời của họ, nhưng không thể lâu bền. Hơn nữa, nếu cố tình chiều theo, căn bản không thể viết ra được cuốn sách tràn đầy chân tình thực ý như Tô Thanh.

Hơn nữa dù thế nào đi nữa, sách của Tô Thanh có thể bán chạy, có thể kiếm ra tiền, văn nhân có thể tự cứu mình, tránh phải đợi người khác đến cứu, chẳng phải là chuyện rất tốt sao?

Tôi cho rằng "Kết hôn mười năm" kém hơn "Hoán Cẩm tập" một chút. Những lúc Tô Thanh xuất sắc nhất có thể đạt được một sự gần gũi rộng lớn kiểu "thiên nhai nhược bỉ lân", đánh thức những ký ức về tính vợ, tính mẹ vốn tồn tại khắp nơi từ xưa đến nay, ai cũng quen thuộc, mà dễ dàng bỏ qua, thực sự là vĩ đại. Cô ấy chính là "vĩ nhân", "đàn bà" chính là cô ấy. (Nhưng tôi chợt nghĩ ra một điểm: ngày trước lúc cô ấy ly hôn, mới bước ra tìm việc làm, hoàn cảnh của cô ấy đại diện chính xác nhất cho những người phụ nữ bình thường. Còn địa vị bây giờ của cô ấy rất đặc biệt, môi trường sống của nữ nhà văn với nữ nhân viên, nữ giáo viên bình thường khác nhau rất xa, những người xung quanh Tô Thanh cũng có một loại thói quen đặc biệt, không đại diện được cho đàn ông nói chung. Mà thái độ quan sát của Tô Thanh xưa nay vốn rất chủ quan, trực tiếp, cho nên, dù đây là nguy cơ của tất cả những người phụ nữ có nghề nghiệp, tôi đặc biệt lo lắng cho Tô Thanh về điểm này). Cũng có hai bài cô ấy viết quá cẩu thả, tôi đọc xong, dường như là bước vào một căn phòng cũ, vẫn là những đồ đạc đó. Nhưng chủ nhà không có ở nhà, trong lòng thấy rất trống trải. Có người phê bình kỹ thuật của cô ấy không đủ, thực ra kỹ thuật của cô ấy nằm ngay trong chỗ không biết mà biết, những độc giả và tác giả thích kiểu hoa mỹ, non nớt thì không thể lĩnh hội được. Người ta lấy chiếc mũ lớn nghệ thuật để đè cô ấy, cô ấy chỉ có giận, dần dần cũng sẽ... thôi để sau hãy bàn, giờ hãy nói về con người cô ấy. Cô ấy từng hỏi tôi như thế này: "Sao trong tiểu thuyết của cậu chưa bao giờ có người nào giống mình nhỉ? Tớ cứ để ý mãi, mà chẳng tìm thấy đâu."

Tôi bình thường nhìn người, rất dễ nhìn người ta thành phẳng lì, như những người giấy nhỏ, đặt vào trong sách thì tiện hơn. "Nhìn phẳng lì" không hẳn là phát hiện ra khuyết điểm của người ta, mà chỉ là biến cái lập thể thành mặt phẳng. Giống như bóng đen của một cành hoa trên bức tường phấn, đã vẽ sẵn ở đó rồi, chỉ đợi dùng bút mực điểm xuyết một chút. Vì là người viết tiểu thuyết, tôi nghĩ đây là bổn phận của mình, nhìn thấu suốt đầu đuôi câu chuyện của nhân sinh. Nếu nguyên ban đầu có lòng ghét bỏ, sau khi nhìn thấu rồi, cũng chỉ còn lại xót thương. Trong mắt thấy, có những người tư chất rất cao, rõ ràng là đi sai một bước ở đâu đó, sau đó thế nào cũng không được nữa, vì liên quan đến thái độ nhân sinh toàn diện, nên có hư hỏng cũng hư hỏng một cách lén lút vụng trộm. Có người cũng không phải xấu, chỉ là không có tiền đồ, không sạch sẽ, không vui vẻ. Trong sách của tôi đầy rẫy những người như vậy, vì họ có thể đại diện tốt nhất cho bầu không khí của xã hội hiện nay, đồng thời cũng dễ viết hơn. Người xưa nói "vẽ quỷ quái dễ, vẽ nhân vật khó", dường như là những kỳ tích kiểu thánh hiền hào kiệt, ác ma yêu phụ dễ thể hiện hơn người thường, nhưng đó là vấn đề về mức độ công phu viết thực. Công phu viết thực tiến bộ đến mức độ như Tolstoy, thì trong tiểu thuyết của ông lại là một đám tiểu nhân vật được viết thành công nhất, những nhân vật trung tâm vĩ đại luôn có cảm giác mơ hồ, âm thầm có chút không đủ. Những tác giả bậc thấp hơn thì khỏi phải bàn, luôn viết những người tốt của họ thành tồi tệ nhất. Cho nên tôi nghĩ, hay là cứ từ từ từng bước một vậy, đợi tôi có thêm chút tự tin rồi thử lại.

Những người tôi viết đến, họ có gì không tốt tôi đều có thể tha thứ, đôi khi còn có chút yêu thích, chỉ vì họ tồn tại, họ là thật. Nhưng trong đời sống hằng ngày gặp họ, vì tôi còn non nớt vô dụng, tôi biết mình mà dây dưa với họ thì chẳng được lợi lộc gì. Nếu bắt buộc phải tiếp xúc, cũng là so đo tính toán, không một chút nhượng bộ, lúc nào cũng phải ân oán phân minh. Nhưng như Tô Thanh, dù cô ấy có chỗ nào đắc tội tôi, tôi cũng sẽ không để bụng. — không phải vì cô ấy là phụ nữ. Lá thư đòi bài đầu tiên cô ấy viết cho tôi, vừa mở đầu đã nói "cùng là đồng tính", tôi đọc xong cứ phải bật cười. — cũng không phải vì cô ấy hào sảng rộng rãi, không giống phụ nữ. Thứ nhất, tôi không thích những người phụ nữ nam tính hóa, và căn bản là Tô Thanh cũng không phải là phụ nữ nam tính hóa. Điểm yếu của phụ nữ cô ấy đều có, cô ấy rất dễ khóc, đa sầu đa cảm, cũng thường hay vô lý. Ví dụ như, trong buổi tọa đàm cách đây hai hôm, ngay lúc bắt đầu. Cô ấy phát biểu một ý kiến về nghề nghiệp phụ nữ. Phía bên "Tạp chí" đưa ra một câu hỏi, nói: "Nhưng mà..." Cô ấy trầm tư một hồi, sắc mặt từ từ đỏ lên, đột nhiên có chút giận, nói: "Tôi lại không phải đang đối thoại với anh — cần anh bác bỏ tôi làm gì?" Mọi người cười ồ lên, cô ấy cũng cười, tôi thấy điều này rất đáng yêu.

Ngay cả trong văn chương của mình, cô ấy cũng chưa bao giờ có lý trí hơn người. Lý trí của cô ấy chẳng qua chỉ là lẽ thường — mặc dù lẽ thường cũng chính là thứ khó có được. Giữa cô ấy và chồng, lúc đầu có lẽ là vì giận dỗi, đến bước ly hôn, lại tâm bình khí hòa, nhìn việc rất rõ ràng đơn giản. Chồng cô ấy không xấu, chỉ là một cậu ấm. Nếu có thể cả đời ở nhà làm thiếu gia, thiếu phu nhân, quan hệ của họ có thể duy trì được. Thế nhưng chế độ xã hội sụp đổ phía sau lưng, đã phơi bày sự thiếu trách nhiệm của anh ta. Anh ta không thể nuôi gia đình, lòng tự trọng của anh ta lại hạn chế sự phát triển nghề nghiệp của cô ấy. Mà tính khí của Tô Thanh lại như vậy, cho dù có ủy khúc cầu toàn cũng không xong. Chỉ có tách ra. Điều này làm tôi nhớ đến chính mình, trước khi chạy khỏi nhà cha, mẹ tôi bí mật nhắn nhủ: "Con hãy suy nghĩ kỹ đi. Theo cha, đương nhiên là có tiền, theo mẹ, thì một xu cũng không có, con phải chịu được cái khổ này, không được hối hận đấy." Lúc đó dù bị giam cầm, khao khát tự do, nhưng vấn đề này cũng làm tôi đau khổ một hồi lâu. Sau đó tôi nghĩ, ở nhà, mặc dù đầy mắt nhìn thấy tiền bạc ra vào, cũng chẳng phải của mình, tương lai cũng chưa chắc đến lượt mình, những năm tháng đi học quan trọng nhất lại bị lỡ dở. Nghĩ như vậy, lập tức quyết định. Cuộc ra đi như vậy không có chút hào hùng oanh liệt nào. Thời đại của chúng ta vốn dĩ không hề lãng mạn.

Sinh ra trong thời đại này, muốn tiếp tục sống mà còn sống cho vừa ý, thật khó, giống như việc khó khăn to lớn như "hai tay bổ ra con đường sống chết", cho nên thế hệ chúng ta đối với đời sống vật chất, đối với bản thân sinh mệnh, có thể hiểu biết và yêu quý thêm một chút, cũng là nên thôi. Còn đối với tôi, Tô Thanh chính là biểu tượng của đời sống vật chất.

Tôi tương lai muốn một căn phòng phong cách Trung Quốc, tường phấn trắng như tuyết, bàn ghế sơn son thếp vàng, đệm ghế đỏ thắm, trên bàn đặt chén trà gốm nếp xanh đậu, xếp cao một đĩa bánh nếp, mỗi chiếc bên trên điểm một chấm hồng phấn. Nhà cửa Trung Quốc có cái gọi là "một sáng hai tối", đây đương nhiên là gian sáng. Ở đây chính là có một chút không khí của Tô Thanh.

Bài văn này vốn là viết về Tô Thanh, nhưng lại nói về bản thân tôi nhiều quá, thật sự rất lấy làm có lỗi, nhưng có nhiều chỗ cần giải thích, tôi chỉ có thể xuất phát từ bản thân mình để giải thích. Nhắc đến vật chất, dường như không thể tách rời với hưởng thụ xa xỉ. Nhưng tôi cảm thấy, khoái lạc có tính kích thích, giống như nước đặt nông nông trong bồn tắm, ngồi trong đó, hơi nóng bốc lên, cũng có được niềm vui mơ hồ, nhưng cuối cùng vẫn nông, dù có nằm xuống, cũng không cách nào nhấn chìm toàn thân. Người có tư tưởng phức tạp một chút, dù hoang đường đến đâu, cũng khó cầu được sự đắm chìm trọn vẹn. Có lẽ kiến thức của tôi không đủ nhiều, mới có thể nghĩ như vậy.

Ấn tượng đầu tiên của tôi về thanh sắc khuyển mã, là hồi nhỏ có một lần, ở nhờ nhà cô, tối cô có tiệc, đi ra ngoài, để lại tôi một mình trong căn hộ, sân đua chó Dật Viên đối diện, đèn đỏ đèn xanh, vô số những điểm nhỏ, trong đêm đen, tiếng chó sủa như sôi, nghe mà lòng người rối loạn. Trên phố chạy qua một chiếc ô tô, đèn xe sáng rực chiếu vào cửa sổ lầu, bóng đồ đạc trong phòng tối nhảy múa khắp phòng, bay thẳng lên trần nhà.

Lâu lắm rồi đã quên mất đoạn này. Cách đây ít lâu có một đợt không kích khá căng thẳng, thực lực kinh tế của chúng tôi không đủ để tản cư (vì tản cư không phải là chuyện nhất thời, mà là phải trì hoãn lâu dài ở nơi không có việc gì làm), ném bom thì đành phó mặc cho số phận, nhưng nhỡ đâu lâu ngày bị cắt nước, thì cũng không thể không tìm cách rời khỏi thành phố này. Tôi chợt nhớ lại cái sự phồn hoa của đèn đỏ đèn xanh đó, tiếng chó sủa cuồng dại trong mây mù. Tôi lại là một mình ngồi trong phòng tối, không có điện, trong chum gốm thắp một cây nến trắng, trên chum gốm vàng nổi lên những con rồng mây nhỏ màu xanh, lặng lẽ ngậm vòng sáng mà không nhả ra. Cả Thượng Hải chết lặng, chỉ nghe thấy tiếng một chiếc đồng hồ trong phòng tích tắc tích tắc chạy. Nến đặt trên tấm kính phía trên ống nước nóng, lờ mờ chiếu thấy những đường ống nước nóng, bên trên một mũi tên nhỏ chỉ "mở", mũi tên khác chỉ "đóng", ngỡ như kiếp khác. Một tờ báo nhỏ hôm nay vẫn được gửi đến như thường lệ, cầm trong tay, có một cảm giác kỳ lạ, vừa thân thiết, vừa thương đau. Nương theo ánh nến, cố đọc lấy, cái gì gì đó, dùng giọng điệu quen thuộc của chúng ta nói lời dí dỏm, về bánh nướng, báo giấy, trọc phú, cảm thán hồi tưởng về ngày xưa, thời đại hoàng kim ba đồng gọi đào kép. Tất cả những điều này, vào lúc này cũng không thuộc về tôi, nhưng nhìn thấy nó bị hủy hoại, vẫn thấy buồn — đối với hàng triệu người trong thành phố, ngoài cái đó ra cũng chẳng còn gì nữa!

Một chiếc đồng hồ tích tắc tích tắc, càng chạy càng to. Tương lai có lẽ trên toàn bộ mặt đất không thể nhìn thấy một chiếc đồng hồ báo giờ. Đêm xuống trọ ở ngôi làng hoang, nếu chợt nghe thấy tiếng tích tắc của quả lắc đồng hồ, thì chắc chắn là vừa kinh ngạc vừa vui mừng — nhịp đập của văn minh! Ngày tháng văn minh được phân chia rõ ràng từng phút từng giây, như thêu hoa trên vải carô. Vải carô có thêu hoa, tôi vốn không thích, thêu ra cũng có chó nhỏ, cũng có người, đều là từng khúc từng khúc, từng ô từng ô, nhìn thấy rất khó chịu. Ngày đêm hoang dã, không có đồng hồ, chỉ là nhàn nhã ngày nối đêm, đêm nối ngày, ngày tháng trôi qua như sắc tím phớt trên nền xanh nhạt của lò nung Quân, thế cũng hay.

Tôi bèn nghĩ đến bản thân mình, cũng là tràn đầy kế hoạch. Khi học ở Hồng Kông, tôi thực sự phát phất cố gắng, giành được hai suất học bổng, sau khi tốt nghiệp còn có hy vọng được gửi sang Anh. Tôi có thể đoán được tâm tư của mỗi giáo sư, cho nên môn nào cũng thi đứng đầu. Có một thầy giáo nói ông ấy dạy học mười mấy năm, chưa từng cho số điểm mà ông ấy cho tôi. Sau đó chiến tranh đến, hồ sơ giấy tờ của trường đều bị đốt sạch, không để lại một chút dấu vết nào. Loại nỗ lực đó, dù có thành tựu, cũng là số kiếp phải bị lật đổ chăng? Ở đó ba năm, điều có ích cho tôi có lẽ vẫn là tranh thủ đi chơi, nhìn người, tán gẫu, mà lúc đó luôn bị ép buộc, trong lòng rất không tình nguyện, cho là lãng phí thời gian. Tôi ngồi một mình, canh chừng cây nến, nghĩ đến ngày xưa, nghĩ đến bây giờ, hai năm gần đây bận rộn cặm cụi, liệu có phải cũng là số kiếp phải bị lật đổ... tôi nên biết rõ.

Sau đó xem "Thiên địa", biết Tô Thanh vào cùng đêm đó cũng cảm thấy rất buồn. Thế nhưng cái ngày tưởng như tận thế này cuối cùng cũng trôi qua. Ngày qua ngày. Sáng sớm nằm trên giường, nghe thấy tiếng rèm cửa kêu xào xạc ở phòng bên cạnh; phía cửa sau, không biết là hai người đàn ông nhà nào đang nói chuyện với bà vú của chúng tôi, chỉ nghe thấy tiếng kêu oang oang, không biết nói gì, nghe tiếng đó, khiến tôi càng cảm thấy mình đang ngủ sâu trong chăn, trên mái ngói bên ngoài chắc là phải có sương trắng — thực ra sương trên mái nhà, vẫn là hồi nhỏ ở phương Bắc, sáng sớm ngủ dậy thường thấy, Thượng Hải hiếm khi có — tôi vốn thích không kéo rèm cửa lại, chỉ cần mở mắt ra là có thể nhìn thấy ban ngày. Dù biết rõ ngày hôm nay sẽ không có chuyện gì xảy ra, cái sự bắt đầu đường hoàng này cũng thật đáng yêu.

Đến tối, tôi ngồi bên chậu than, sắp đi ngủ, chọc vụn cái đế than, có thể có được một khoảnh khắc vô cùng ấm áp; vụn than tỏa ra nhiệt lượng rất lớn, những đốm lửa đỏ, rải rác trong đống tro cao cao thấp thấp, giống như đêm nguyên tiêu ở thành phố núi, bắn pháo hoa, không khỏi khiến người ta nhớ đến ghi chép về đèn hội nhà họ Đường. Nhưng tôi thật nực cười, dùng kẹp sắt kẹp lấy đế than đỏ như quả hỏa mai, cứ không nỡ làm vụn nó ra. Vụn ra rồi, cháy bừng lên rực rỡ một lát là hết. Tuy tôi sắp đi ngủ rồi, cháy tiếp cũng vô ích, nhưng vẫn rất xót xa. Kiểu tằn tiện này, tôi lại rất thích.

Tôi có một chiếc áo bông mỏng màu xanh lục, mặc đã rất cũ, cổ tay áo đều bạc màu rồi, năm nay lấy ra, vừa khoác lên người, lại cởi ra, chính vì nó sắp hỏng, càng xem trọng nó, cứ phải đợi có thêm một chiếc màu sắc tương tự, mới nỡ mặc. Ăn thức ăn tôi cũng không cầu kỳ thay đổi món. Vừa gắp một đũa, nói: "Ngon", tiếp theo liền nói: "Ngày mai mua nữa, được không?" Cứ nối tiếp mãi như vậy, cũng không chán. Cô luôn cười nhạo điểm này của tôi, lại nói: "Nhưng mà, không biết nữa, có lẽ cái tính khí này của các cháu là có phúc đấy."

Tôi mơ một giấc mơ, mơ thấy mình lại đến Hồng Kông, lúc thuyền đến là đêm khuya, lại còn mưa tầm tã. Tôi chật vật xách vali lên núi, các nữ tu Thiên Chúa giáo quản lý ký túc xá, tôi lại không dám làm họ tỉnh giấc, đành phải ngủ lại trong cái hốc cửa đen ngòm. (Cũng không biết vì sao tôi lại tự khắc họa mình thảm hại như thế, họ làm gì đến mức đối xử với tôi như vậy.) Gió đổi hướng, mưa lạnh quất vào từng giọt lớn, tôi co hai bàn chân lại hết cỡ, vẫn không có chỗ trốn. Chợt nghe tiếng còi ô tô kêu, khách quý đến, một bà thí chủ dắt theo con gái, vừa thi đỗ đại học, sau này sẽ ở nội trú. Người lái xe đập cửa thình thịch, ký túc xá lập tức đèn đuốc huy hoàng. Tôi nhân lúc hỗn loạn lẻn vào trong, nhìn thấy quản lý ký túc xá, tôi như thấy mẹ kế, cười lấy lòng một tiếng "Sister". Bà ấy gật đầu nhạt nhẽo, nói: "Cô cũng đến à?" Tôi cũng không xã giao nhiều, tự mình lên lầu, tìm phòng mình, mơ đến đây là hết. Hôm sau tôi kể với cô, vừa nói, mặt dần dần đỏ bừng lên, đầy mắt chứa lệ; sau đó trên điện thoại kể với một người bạn, lại khóc; trong một lá thư nhắc đến giấc mơ này, viết đến đây lại khóc. Thật nực cười — tôi từ khi trưởng thành tự lập đến nay thật hiếm khi rơi nước mắt.

Tôi nói với cô: "Cô tuy trải qua nhiều chuyện, nhưng loại kinh nghiệm này thì không có, chưa từng làm sinh viên nghèo, người thân nghèo. Thực ra lúc ở Hồng Kông tôi cũng không đến mức nghèo như thế, đều là tại đám bạn học kia của tôi quá giàu có." Cô nói: "Cháu đã từng làm người thân nghèo bao giờ chưa?" Tôi nói: "Cháu nhớ nhất có một lần, lúc đó cháu vừa rời nhà cha không lâu, mợ nói, đợi lúc mợ dọn rương mợ sẽ tìm mấy bộ quần áo cũ của các chị họ ra cho cháu mặc. Cháu vội vàng nói: "Không, không, thật mà, mợ đừng làm thế!" Lập tức mặt đỏ bừng, nước mắt trào ra. Cháu không khỏi nghĩ: Từ khi nào, đã đến lượt mình bị chu cấp vậy chứ?"

Thật là nhỏ mọn quá, giữ những chuyện này kỹ đến vậy, nhưng tôi nghĩ đối với tôi cũng là tốt. Ít nhiều cũng chịu chút tổn thương, nhưng không quá nghiêm trọng, chưa đủ để làm tôi cảm thấy ghét bỏ dữ dội, hoặc làm tôi kích động lên, vượt quá tất cả những điều này; chỉ đủ làm tôi sống một cách thiết thực hơn, có một cái nền tảng hiện thực; làm tôi đối với những gì đang có trước mắt đặc biệt biết trân trọng, làm cho thế giới này hiện ra phong phú hơn.

Nghĩ đến nghèo khó, tôi lại nhớ đến một lần, cũng là lúc tôi nương nhờ mẹ và cô, lúc nào cũng cảm thấy mình không nên làm liên lụy đến họ, đối với tiền đồ lại không có chút nắm chắc nào. Tâm trạng của cô hồi đó cũng không tốt, nhưng có một ngày đột nhiên vui vẻ, vì tôi muốn ăn bánh bao, dùng sốt vừng có sẵn làm nhân, nặn bốn cái bánh bao nhỏ, hấp chín. Bánh bao nhăn nhúm, nhìn nó, làm tim tôi cũng nhăn lại, như có bàn tay vò lấy, cổ họng từng đợt nghẹn ngào, ăn vào cũng chẳng biết vị gì. Hình như tôi vẫn cười nói "Ngon". Chuyện này tôi không nỡ nhớ lại, lại muốn nhớ lại.

Xem ghi chép trong văn chương của Tô Thanh, hoàn cảnh khốn khó của cô ấy trong một thời kỳ tuy không giống tôi, mức độ ảnh hưởng về tình cảm tôi nghĩ là tương đồng với tôi. Cho nên chúng tôi đều rất rõ ràng có tham vọng tiến thủ thế tục, đối với tiền bạc, thẳng thắn hơn văn nhân bình thường nhiều. Cách sống của chúng tôi có nhiều chỗ khác biệt, nhưng đó là chuyện của cá tính.

Cô thường nói về tôi: "Không biết cháu từ đâu mà mang cái cốt tục này!" Cô phân tích cha mẹ tôi một chút, họ dù có khuyết điểm, dường như đều không tục. Đôi khi tôi nghi ngờ cái sự tục của mình chẳng qua chỉ là tránh hiềm nghi, sợ dính vào phái danh sĩ; đôi khi lại cảm thấy là cái tục bẩm sinh. Bản thân tôi viết bản thảo tuyên truyền cho vở kịch "Khuynh thành chi luyến", khi đặt tiêu đề, trong đầu ý nghĩ đầu tiên nảy ra là: "Khuynh tâm thổ đởm thoại khuynh thành", nhại theo kiểu tiêu đề như "Mục túc sinh nhai thoại nhị thập niên", vốn dĩ rất mốt, nhưng bị tôi học theo một cái, thì tục không chịu nổi.

Tô Thanh thì — hai cây liễu cao cao trước cửa nhà cô ấy, đầu xuân trổ ra những sợi tơ vàng nhạt, ai cũng nói: "Liễu nhà các người đẹp thật!" Cô ấy ra ra vào vào, chưa bao giờ nhìn thấy. Nhưng cái sự tục của cô ấy, thường có một vẻ tuấn dật vô ý, ví dụ như trước Tết năm nay, cô ấy nhất thời thiếu tiền, vội vàng hấp tấp ngồi xe kéo trong tuyết lớn, chở cả xe sách, đi rao bán khắp nơi. Sách lại rơi xuống, bìa cuốn "Kết hôn mười năm" kiểu thiếp rồng phượng rơi lả tả trên nền tuyết, đúng là một bức tranh thượng phẩm.

Đối với cách ăn mặc của Tô Thanh, trước đây tôi thường có nhiều ý kiến, bây giờ tôi có thể hiểu được quan điểm của cô ấy. Đối với cô ấy, một món đồ áo quần tinh xảo chính là một món đồ áo quần tinh xảo; đối với bản thân cô ấy, là để dùng; đối với mọi người, là biểu thị thân phận địa vị của cô ấy; đối với người mà cô ấy định thu hút, là thu hút. Trong tác phong của Tô Thanh rất ít thành phần "thưởng ngoạn nhân gian".

Thu năm ngoái cô ấy may một chiếc áo khoác dạ đen, lúc thử kiểu dáng, muốn Viêm Anh cùng xem. Ba chúng tôi cùng đến cửa hàng thời trang đó, Viêm Anh nói: "Đường nét đơn giản là hợp với cô nhất." Bỏ phần cổ lật trên áo khoác đầu tiên, những nếp gấp trang trí cũng bỏ đi, túi vuông lớn cũng bỏ đi, phần đệm vai quá cao cũng giảm bớt. Cuối cùng, hàng cúc lớn phía trước cũng phải bỏ đi, đổi sang màu đỏ thẫm. Tô Thanh dần dần không tán thành, dùng giọng điệu thương lượng, nói: "Tớ nghĩ... cúc áo vẫn cần chứ nhỉ? Người ta đều có mà! Không có, hình như hơi buồn cười."

Tôi đứng bên cạnh cười lên, hai tay đút trong túi áo mưa, nhìn cô ấy. Một chiếc đèn ở đầu trên gương, ánh sáng xanh lục mạnh mẽ chiếu thẳng vào mặt cô ấy, phía dưới tôn lên chiếc áo đen rộng thùng thình, bối cảnh cũng lờ mờ ảo ảo, càng nhìn rõ hơn gương mặt cô ấy, có chút tái nhợt. Cô ấy hiếm khi đứng yên như vậy, ngắm nghía bản thân mình, tuy đang mỉm cười, vì chưa bao giờ yên tĩnh như vậy, một khi tĩnh lại như thể có một nỗi bi ai, trong đôi lông mày khít khao sáng sủa kia có một lưỡi dao sắc lạnh của sự liều mạng, khiến tôi nghĩ đến "Cuốn theo chiều gió".

Tô Thanh là người của thời thịnh thế trong thời loạn thế. Bản tâm cô ấy là trung hậu, cô ấy muốn có nơi nương tựa; chỉ cần có một bữa tiệc ngàn năm không tan, bảo cô ấy giống như con dâu nhà họ Giả trong "Hồng lâu mộng" vất vả chăm sóc bên cạnh, mời khách ăn món này món kia, cô ấy cũng có thể bận rộn một cách hăng hái. Quan niệm gia đình của cô ấy rất nặng, đối với mẹ, đối với em trai em gái, đối với bác, cô ấy không điều gì không hết lòng giúp đỡ, vượt ra ngoài phạm vi trách nhiệm của cô ấy. Trong cái thế giới không đáng tin cậy này, muốn nắm bắt một chút gì đó quen thuộc đáng tin, thì vẫn là người nhà mình. Cô ấy thương con nít cũng là vì "thà để con mình chiếm lợi của mình, còn hơn để người khác chiếm lợi". Tình yêu của cô ấy, cũng là yêu cầu người đáng tin cậy, chứ không phải tìm kiếm sự kích thích. Cô ấy đáng lẽ là đối tượng lý tưởng cho kiểu tán tỉnh cao cấp, những kẻ thông minh nói, người có kinh nghiệm, cái gì cũng nói ra được, nhìn thấu được, nhưng cô ấy quá nghiêm túc, cô ấy không thể nhẹ nhàng. Có lẽ cô ấy tự cho mình là nhẹ nhàng, nhưng cô ấy lập tức lại trách người ta không chịu trách nhiệm. Đây là mâu thuẫn của phụ nữ chăng? Tôi nghĩ, ngược lại là vì cô ấy có một nền tảng đơn giản khỏe mạnh mà thôi.

Điều kiện đầu tiên của tán tỉnh cao cấp là khoảng cách — không nhất định chỉ về thể xác. Giữ khoảng cách, là bảo vệ tình cảm của chính mình, tránh bị đau khổ. Áp dụng vào những việc khác, đây có thể nói là tư tưởng cơ bản của người cận đại, kết quả sống một cách hời hợt, với sinh mệnh cũng có khoảng cách. Tô Thanh về lý thuyết thường không thể nhảy ra khỏi vòng tròn của tư tưởng thịnh hành, nhưng lấy Tô Thanh ra để đề xướng khoảng cách, vốn dĩ là chuyện cười, vì cô ấy là một người hăng hái như lửa cháy như vậy, cô ấy không cách nào co co duỗi duỗi, từng tấc từng tấc mà dè dặt được.

Tôi thuần túy bằng thái độ viết tiểu thuyết để suy đoán về cô ấy, chỗ sai lầm chắc chắn nhiều, nhưng tôi chỉ có thể làm đến mức này.

Có một lần tôi cùng Viêm Anh nói về Tô Thanh, Viêm Anh nói: "Tớ nghĩ sức hấp dẫn lớn nhất của cô ấy là: đàn ông luôn cảm thấy họ không nợ cô ấy cái gì, ở cùng cô ấy rất vui vẻ." Thế nhưng Tô Thanh cho rằng cô ấy lại chịu thiệt ở điểm này. Đàn ông coi trọng cô ấy, coi cô ấy như đàn ông mà đối đãi, mọi việc đều để cô ấy tự chịu trách nhiệm. Cô ấy không chịu nữa, họ liền nói cô ấy tự mâu thuẫn, tự do của phụ nữ kiểu mới cô ấy cũng muốn, quyền lợi của phụ nữ kiểu cũ cô ấy cũng muốn. Đây vốn là bi kịch chung của những người phụ nữ mới; nhưng Tô Thanh chúng ta không thể nói là cô ấy tự chuốc lấy. Sự hào sảng của cô ấy là bẩm sinh. Cô ấy chẳng qua chỉ là một người đàn bà trực tiếp, ngoài mưu sinh ra còn mưu cầu tình yêu, nhưng rất thất vọng, vì cô ấy nhìn đi nhìn lại không có một ai là lọt vào mắt, cũng có những kẻ rất ngốc, nhưng cũng xấu xa như thường. Cô ấy lại có mặt ngây thơ của cô ấy, dễ dàng tưởng tượng người ta rất cao thượng, rồi rất nhanh lại phát hiện điểm thấp hèn của họ, hết lần này đến lần khác, ảo tưởng tan vỡ.

Thế là cô ấy nói: "Không có tình yêu." Trong đôi mắt mỉm cười có một kiểu phong tình khinh miệt. Nhưng sự châm biếm của cô ấy không triệt để, vì cô ấy có sở thích quá cơ bản với nhân sinh, cô ấy không thể phát triển đến mức châm biếm khắc cốt ghi tâm.

Đến Trung Quốc bây giờ, châm biếm là dễ được lòng nhất. Giai đoạn trước, mọi người đều đa sầu đa cảm, tràn đầy giấc mơ và tiếng thở dài của người chưa thành niên, mây mù sương khói, không hiểu sự đời. Một khi hiểu sự đời, liền nhìn thấu tất cả, tiến đến châm biếm. Hài kịch mà không phải hài kịch châm biếm, thì không có ý nghĩa, tô hồng (châm biếm) hiện thực. Vốn dĩ, muốn quét sạch những nỗi đa sầu đa cảm sáo rỗng đó, châm biếm là giai đoạn tất yếu, nhưng rất dễ dừng lại ở châm biếm, không biết rằng ngoài đa sầu đa cảm ra còn có tình cảm. Vì đầy mắt chỉ nhìn thấy những thứ khiếm khuyết; liền coi cái khiếm khuyết này là chân thật: — tình dục chính là hành vi tính dục; người nguyên thủy không có mấy thứ hoa lá cành của chúng ta chẳng phải sống rất tốt sao? Đúng vậy, nhưng chúng ta đã văn minh đến bước này rồi, muốn lùi về sự khỏe mạnh của loài thú là không thể nào nữa.

Trước đây ở trường bị ép đọc "Kinh Thánh", có một đoạn, không nhớ rõ lắm, hình như nói, nô bộc của Chúa mỗi người nhận tiền đi làm ăn, người nhận được nhiều, có thể có được nhiều hơn; người nhận được ít, đến chút đó cũng không giữ được, Chúa truy thu số tiền, còn trừng phạt anh ta. Lúc đó đọc xong, rất bất bình. Ý nghĩa đó thực sự rất khó hiểu, tôi muốn giải thích thêm hai câu ở đây, cũng sợ nói không rõ ràng. Tóm lại, sinh mệnh là tàn khốc. Nhìn thấy những nguyện vọng hèn mọn, co rúm lại của chúng ta, tôi luôn cảm thấy có nỗi bi thương vô hạn.

Có một dạo, bên ngoài đồn rằng Tô Thanh và người chồng đã ly hôn của cô ấy quay lại với nhau rồi. Tôi vốn không phải là người thích lo chuyện bao đồng, nghe thấy thế lại rất lo lắng. Sau này biết hoàn toàn là tin đồn, nhưng nghĩ lại cũng rất gần với tình lý, cuộc hôn nhân ban đầu của cô ấy quá nửa là gia đình làm chủ, hai người đều cực kỳ trẻ tuổi, cùng nhau học tập lớn lên, chồng cô ấy gần như sinh ra đã ở đó, không thể lựa chọn, là người nhà mình như anh em. Nếu nơi nơi đều cảm thấy, "vẫn là người nhà mình!", thì đối với anh ta cũng cảm thấy thân thiết, huống hồ họ vốn dĩ không có chỗ nào quá nghiêm trọng không hợp nhau. Thế nhưng việc cô ấy ly hôn không phải là giận dỗi, là suy nghĩ kỹ càng rồi. Chạy ra ngoài, đi một vòng trong nhân gian, tự mình cảm thấy vô vị, lại quay về, như vậy phủ định thế giới, phủ định bản thân, Tô Thanh là không chịu nổi. Cô ấy sẽ trở nên câm lặng, hoàn toàn suy sụp đi. Cho nên tôi nghĩ, nếu Tô Thanh có người yêu khác, dù là vì nhiệt tình nhất thời hay sự giúp đỡ về kinh tế, vẫn tốt hơn là quay về với chồng cũ của cô ấy.

Thế nhưng bây giờ cô ấy dường như thực sự có chút mệt mỏi rồi. Sự nghiệp, tình yêu, con cái bên cạnh, mẹ trong cơn nguy khó ở quê nhà, em trai mắc bệnh phổi trong nội địa, em gái cũng có vấn đề của cô ấy, biết bao nhiêu vướng bận. Theo người có sinh lực mạnh mẽ như cô ấy, thực ra dù có thêm bao nhiêu sự dây dưa lôi thôi cũng không đến mức ngã quỵ, vẫn là vì những việc này quá vụn vặt, mỗi việc thành một khối, thiếu đi tình cảm thống nhất. Nếu có thể tách tình yêu ra làm một phần của sinh mệnh, một môn, đề là "Tình yêu", tình yêu như vậy vẫn chỉ là vật thay thế thôi sao?

Tô Thanh nói với tôi về cuộc sống lý tưởng của cô ấy. Chồng phải có khí phách đàn ông, không phải loại mặt hoa da phấn, người có phong thái, dù quan cách một chút cũng không sao, lại còn hơi phóng khoáng bất kham. Họ ở trong nhà của mình, thường xuyên mời khách, bạn bè qua lại đều là người nói chuyện hợp ý, bạn gái đương nhiên cũng nhiều, nhưng đều là tuổi lớn hơn cô ấy một chút, nhan sắc kém hơn cô ấy một chút, cho đỡ phiền phức. Tính chất công việc của chồng thường phải đi du lịch ngắn ngày, thì cuộc sống gia đình cũng không đến mức quá cứng nhắc không thay đổi. Lúc chồng không có ở nhà cô ấy có thể dành thời gian ra tiếp đãi bạn gái (vì dù sao vẫn không yên tâm). Thỉnh thoảng ốm một trận, bạn bè đều đến thăm hỏi, mang đồ ăn đến, còn có hoa, tiếng chuông điện thoại không dứt.

Tuyệt đối không phải là yêu cầu quá đáng, nhưng một bầu không khí cuộc sống trong đây vẫn là của hai năm trước, bây giờ đã không còn nữa. Đương nhiên không phải nói bây giờ không có ai ở nhà nhỏ kiểu tây của mình, ngày ngày mời khách ăn cơm. — là cái tình cảm ổn định đó. Muốn một người vì cô ấy mà tạo ra bầu không khí xã hội hoàn chỉnh, quả thật rất khó, nhưng đây là vấn đề cá tính. Thời loạn thế càng nhiều, cá tính càng nổi bật, sự khác biệt giữa người với người là rất lớn. Khó đương nhiên là khó tìm. Nếu cảm thấy thời gian bức bách, thì, thực sự phải nói bức bách, thời gian của cô ấy đã qua rồi — "thời gian hoa lệ" trong miệng người Trung Quốc, chẳng phải đã có cảm giác xế chiều rồi sao? Nhưng tôi từ nhỏ nhìn thấy, vẫn đầy rẫy những người đẹp ba bốn mươi tuổi. Bạch Lưu Tô trong "Khuynh thành chi luyến", trong tưởng tượng ban đầu của tôi tuyệt đối không chỉ ba mươi tuổi, vì sợ điểm này không được độc giả đại chúng chấp nhận, nên sửa cô ấy thành hai mươi tám tuổi (tình cờ cùng tuổi với Tô Thanh, sau này tôi mới phát hiện), những người tôi nhìn thấy, đương nhiên họ là giữ gìn tốt, không giống như sự lam lũ của phụ nữ nghề nghiệp hiện đại. Có một lần tôi và bạn trò chuyện nghiên cứu ra một đạo lý, người phụ nữ có thuật giữ gìn nhan sắc luôn là: (1) cơ thể khá tốt, (2) cuộc sống ổn định, (3) trong lòng không ổn định. Vì không phải là chết tâm cam chịu, nên luôn chú ý đến thể chất nhan sắc của mình, biết cẩn thận. Thông thường đúng là như vậy. Tô Thanh bây giờ có thể sống rất thư thái, vẻ đẹp của cô ấy lại là loại dễ giữ gìn nhất, có đường nét, có thần thái. — đoạn này, đều là lời nói khiến người ta cười chê, nhưng thực sự rất quan trọng — có mấy người phụ nữ là vì vẻ đẹp tâm hồn của mình mà được yêu.

Người giúp việc nhà tôi, chồng là một thợ may không thành đạt. Thế nhưng ngày đó sau khi không kích, tôi gặp anh ta trên đường phố tối mịt, thấy anh ta vội vã chạy thẳng đến căn hộ chúng tôi, thăm hỏi vợ con, lại rất cảm động. Tôi kể việc này cho Tô Thanh, cô ấy cũng nói: "Đúng vậy..." hơi im lặng một chút. Tản cư thì, cô ấy chỉ có cô ấy bảo vệ người khác, không có ai bảo vệ cô ấy, cho nên cô ấy gần đây đặc biệt nhút nhát, hay mơ tưởng, một cô bé con được nuông chiều trong bóng tối ác mộng. Cô ấy chợt nói: "Nếu bom nổ làm hỏng mắt mình, sau này viết bài còn phải đọc bằng miệng gọi người khác ghi chép, thế thì chết mất —" Điều này không giống cách cư xử bình thường của cô ấy. Nếu tâm trạng tốt hơn một chút, bất kể trong tai họa nào, cô ấy vẫn có một sự lãng mạn của sự sống. Gặp tai họa nhiều, đối với cô ấy chỉ có lợi; có thêm chút cành cành lá lá, thì nở thêm chút hoa.

Vốn tôi muốn viết một bài văn về vài mỹ nhân cổ đại, nhưng luôn viết không tốt. Trong đó nhắc đến Dương Quý Phi. Dương Quý Phi cho đến khi bà ấy chết, ba mươi tám tuổi, Đường Minh Hoàng yêu bà ấy, không có chút cảm giác mệt mỏi. Tôi nghĩ bà ấy tuyệt đối không phải dựa vào tài ăn nói và một chút khôn vặt; cũng không phải vì bà ấy là người phụ nữ duy nhất có vẻ đẹp thể xác trong lịch sử Trung Quốc, mà vẫn là vì sự thân nhiệt, náo nhiệt trong cách làm người của bà ấy. Có tiền là có náo nhiệt, đây là một quan niệm sai lầm rất phổ biến. Phú quý nhà đế vương, hội đèn lồng niên hiệu Thiên Bảo, cây lửa hoa bạc, Đường Minh Hoàng cùng phi tần ngồi trên lầu như tiên nhân, trăm họ đông đúc như núi dưới lầu chiêm bái; xe cộ nhà hoàng thân quốc thích khảm ngọc đính châu, người qua đường liếc nhìn vào một cái, hương thơm dính trên người tháng này qua tháng khác không tan; sống trong cái huy hoàng trên sân khấu mê ly ảo mộng như thế, càng cần một người thân thiết thực thụ. Cho nên Đường Minh Hoàng thích Dương Quý Phi, vì bà ấy đối với ông ấy là một người vợ chứ không phải là "thần thiếp". Chúng ta xem quá trình Dương Phi Mai Phi tranh sủng, Dương Phi mấy lần cãi nhau to với hoàng đế, bị đuổi về nhà mẹ đẻ, hoàn toàn là chuyện trong "Tin tức địa phương", so với âm mưu nơi quan trường lịch sử, quỷ quyệt lạnh lẽo, khác nhau rất xa. Chính là điểm này, làm họ gần gũi với nhân sinh, làm cho chúng ta trải qua hàng nghìn năm vẫn có thể gần gũi với họ.

Sự náo nhiệt của Dương Quý Phi, tôi nghĩ giống như một chiếc bình sưởi bằng gốm, ôn nhuận như ngọc, ở chân giường, khi nước bên trong lạnh dần đi, khiến người ta cảm thấy nỗi buồn thương dịu dàng. Tô Thanh lại là một chiếc lò sưởi nhỏ bằng đất nung đỏ, có ngọn lửa độc lập của riêng nó, nhìn thấy ánh sáng đỏ rực, nghe thấy tiếng nổ lách tách, nhưng tương đối khó hầu hạ, thêm than thêm củi, khói bụi sặc người. Tôi lại nhớ đến một bức tranh của Hồ Kim Nhân, vẽ một người hầu già, đưa tay hướng về phía lửa. Tông màu mùa đông thê lương, xám nâu, tím nâu. Bà ấy cúi người ngồi, thân hình to lớn bao vây lò sưởi nhỏ từ khắp mọi phía, dưới tạp dề, trên người bà ấy khắp nơi đều tỏa ra hơi lạnh thê lương, giống như muốn thổi tắt lò sưởi. Từ đó tôi nghĩ đến Tô Thanh. Cả xã hội đến chỗ Tô Thanh để sưởi ấm, ùa lên phía trước, phả ra từng đợt gió lạnh — thật là thời tiết lạnh giá, xưa nay, chưa bao giờ lạnh thế này!

Cho nên tôi trò chuyện với Tô Thanh, đến sau cùng thường có chút lưu luyến không rời. Tại sao lại như vậy, trước kia tôi mãi không hiểu. Cô ấy lại phàn nàn: "Cậu chẳng có một câu nào sảng khoái cả! Thậm chí tôi nói ra lời rồi cậu cũng chưa chắc nghe hiểu ngay." Một nửa là do quan hệ phương ngữ, nhưng tôi cũng thực sự đần độn. Tôi cười áy náy nói: "Tôi là người như vậy, có cách nào đâu? Nhưng cậu biết đấy, chỉ cần có thêm thời gian, bất kể cậu nói gì tôi đều có thể hiểu." Cô ấy nói: "Đúng vậy. Tớ biết... có thể hiểu hoàn toàn. Nhưng mà, bạn gái nhiều nhất chỉ có thể hiểu thôi, phải là bạn trai mới có thể an ủi." Kiểu ngôn ngữ châm biếm này của cô ấy, xưa nay nghe có vẻ hơi quá đáng, buồn cười, suy nghĩ kỹ lại thì lại là sự thật chắc nịch.

Thường thì cô ấy có những luận điểm xuất sắc, tôi liền nói: "Tại sao cậu không viết cái này xuống?" Cô ấy lại mở to mắt, rất ngạc nhiên, sửa sang sắc mặt, nói: "Cái này sao có thể viết được?" Thế nhưng sau đó cô ấy có lẽ nghĩ, Trương Ái Linh nói có thể viết, chắc là không đến mức xúc phạm những người "phi lễ chớ nhìn", vì, không cách bao nhiêu ngày, ý kiến đoạn này vẫn xuất hiện trong bài văn của cô ấy. Điều này tôi cảm thấy rất vinh dự.

Cô ấy xem bài văn này, chỉ ra vài đoạn mà nói: "Câu này nói có đạo lý." Tôi cười lên: "Là chính cậu nói mà — đương nhiên cậu cảm thấy có đạo lý rồi!" Về tham vọng tiến thủ, cô ấy nói: "Đúng vậy, luôn cảm thấy phải hướng lên, hướng lên, tuy rất mơ hồ, rốt cuộc thế nào là hướng lên, bản thân cũng không biết lắm." Cậu nghĩ xem, tương lai rốt cuộc có phải là phải có một quốc gia lý tưởng không?" Tôi nói: "Tôi nghĩ là có, nhưng nhanh nhất cũng phải nhiều năm nữa. Dù chúng ta có nhìn thấy, cũng không hưởng thụ được rồi, là thế giới của thế hệ sau." Cô ấy thở dài, nói: "Vậy có gì hay chứ? Đến lúc đó đã già rồi. Trong thế giới thái bình, chúng ta trở nên ăn nhờ ở đậu rồi sao?"

Sau khi cô ấy đi, tôi một mình trên ban công lúc hoàng hôn, chợt nhìn thấy một tòa nhà cao tầng phía xa, trên mép in một mảng đỏ thắm như son, còn tưởng là phản quang của mặt trời lặn trên cửa kính, nhìn kỹ lại, thì ra là mặt trăng rằm, đỏ rực mọc lên. Tôi nghĩ: "Đây là thời loạn thế." Trong làn khói chiều, đường biên giới của Thượng Hải hơi nhấp nhô, tuy không có núi cũng giống như lớp lớp núi non. Tôi nghĩ đến vận mệnh của bao nhiêu người, bao gồm cả tôi; có một cảm giác về thân thế u uất. "Cảm giác thân thế" người thường luôn là ý tự thương, tự luyến chăng, nhưng tôi nghĩ có thể có sự giải thích rộng lớn hơn. Sự bình an tương lai, đến khi tới thì không còn là của chúng ta nữa, chúng ta chỉ có thể mỗi người tìm cầu sự bình an của riêng mình ở gần đó. Thế nhưng tôi đem những lời này nói với Tô Thanh, tôi có thể hình dung ra đôi mắt thế cố, thế tục của cô ấy nhìn tôi mỉm cười, vừa nghe, vừa nghĩ: "Thật không biết cậu đang nói gì! Chắc là nghệ thuật chăng?" Vừa nhìn thấy ánh mắt như thế của cô ấy, tôi liền không nói được nữa, cười lên.