Vương An Ức

Nghĩ đến đề mục này là vì tôi đọc được một bài viết, bài "Nhớ Tô Thanh" của tiên sinh Kim Tánh Nghiêu. Trong bài có một đoạn viết về lần gặp gỡ cuối cùng của cụ Kim Tánh Nghiêu và Tô Thanh vào những năm năm mươi, "bà ấy mặc một bộ trang phục kiểu Nhân Dân dành cho nữ". Bộ trang phục này quả thật khiến người ta bất ngờ, tôi luôn cảm thấy ở Thượng Hải những năm năm mươi, dù chỉ còn lại một bộ xường xám, thì đó cũng nên là Tô Thanh, vì sao ư? Vì bà ấy là bạn của Trương Ái Linh.

Tô Thanh xuất hiện trở lại vào thời khắc chúng ta truy hồi về thành phố này, bà là người cũ trong nỗi hoài niệm. Bà đến muộn hơn Trương Ái Linh một chút, có cảm giác như bị Trương Ái Linh kéo theo. Bà không đến thì thôi, vừa đến liền tạo nên kinh ngạc, bà sống động đến mức, sau bao năm bị vùi lấp như vậy là điều gần như không thể. Bà không giống Trương Ái Linh, sự xa cách giữa Trương Ái Linh và chúng ta dường như có thể lý giải, bà ấy là người được chuẩn bị cho lịch sử văn học, sự trở về của bà ấy là trách nhiệm với văn học. Ngay cả trong văn học, điều ở bà ấy mà chúng ta dễ tiếp nhận cũng chỉ là những bài viết bề nổi: một vài chi tiết cuộc sống, tiến xa hơn nữa có lẽ là chút hơi thở của môi trường. Sự sinh hoạt trong những căn nhà hẻm ấy, pha chút mùi phấn son, lại pha chút mùi dầu mỡ; cảnh đường phố nhìn ra từ ban công chung cư, ồn ào náo nhiệt, lại có vài phần cô tịch; còn có những lời tâm tình giữa đàn bà với nhau, vừa tâm giao, lại vừa đề phòng nhau. Tất cả những thứ này đều là "Tựa đã từng quen, én lại về". Thế nhưng, Trương Ái Linh lại rất xa xôi, không nhìn rõ diện mạo của bà ấy, có nhìn rõ cũng không phải là người bạn muốn nhìn thấy, Trương Ái Linh và tiểu thuyết của bà, thậm chí cả tản văn của bà, đều cách một khoảng cách, giấu mình rất kỹ. Chúng ta không nghe thấy tiếng nói của Trương Ái Linh, chỉ có tiếng nói của Thất Xảo, Lưu Tô, A Tiểu, một loạt nhân vật này. Chỉ có một lần, trong "Khuynh Thành Chi Luyến", Trương Ái Linh vô tình để lộ một chút manh mối. Đó là những ngày tháng Lưu Tô và Phạm Liễu Nguyên ở Hồng Kông, hai người tính toán trăm phương ngàn kế, đấu trí đấu dũng trong thời kỳ chiến tranh lạnh, có một đêm, tại khách sạn Vịnh Nước Nông, gọi điện thoại cách phòng nhau, Phạm Liễu Nguyên chợt ngâm một câu trong "Kinh Thi": "Tử sinh khiết khoát, dữ tử thành thuyết, chấp tử chi thủ, dữ tử giai lão" (Sống chết biệt ly, cùng người thề hẹn, nắm tay người cùng già đi), tôi luôn cảm thấy, người đọc thơ không phải là Phạm Liễu Nguyên, mà là Trương Ái Linh. Câu chuyện phong tình của Trương Ái Linh, nói là diễn trên sân khấu Thượng Hải, nhưng đây chỉ là một cách nói, thực ra, là ở trong cái "tử sinh khiết khoát" đó. Thượng Hải thời đại ấy, quả thật có những đặc trưng nào đó của "tử sinh khiết khoát": chuyện xưa như mộng, chuyện nay cũng như mộng, tương lai lại càng như mộng. Nhưng đây là điều người ngoài cuộc nhìn thấy, người trong cuộc nhìn thấy có thể là đao quang kiếm ảnh, sống chết tồn vong, hoặc chỉ là tường vi tường vi nở khắp nơi. Tiếng nói của Trương Ái Linh nghe đến cùng, sẽ rơi vào khoảng không, bà không thỏa mãn được cái tâm Thượng Hải của chúng ta. Do đó, Trương Ái Linh là để xem một cách nửa che nửa đậy, như vậy vẫn còn tốt hơn, không đến nỗi rơi vào hư vô, những cảnh trí tiền đài đó dù sao cũng viết là hai chữ "Thượng Hải".

Tô Thanh lại hiện lên sống động ngay trước mắt. Bà là một người thực sự, chúng ta dường như có thể nhìn thấy bà vậy. Ngay cả trong tiểu thuyết của bà, thể loại hư cấu này, đều có thể nhìn thấy bóng dáng hoạt bát của bà, bà cho chúng ta ấn tượng về một người nhanh nhẹn, lưỡi khá sắc, nhìn người nhìn việc rất rõ ràng, dám nói dám làm lại dám chịu. Chúng ta đọc bài của bà, giống như đang nghe bà phát biểu, gần như có thể đối khẩu cãi nhau với bà. Bà là một người đi trên đường phố Thượng Hải những năm ba mươi và bốn mươi, đi cắt vải áo, mua giày da, khám răng, chạy đến thẩm mỹ viện, bận rộn tất bật, náo nhiệt rộn ràng. Mà Trương Ái Linh lại ngồi trước cửa sổ nhìn. Chúng ta có thể thử độ nóng lạnh của Thượng Hải năm mươi năm trước trên người Tô Thanh, còn Trương Ái Linh thì chạm cũng không chạm tới được.

Thế nhưng, chúng ta rốt cuộc chỉ có thể tìm kiếm Tô Thanh từ đống giấy vụn. Nói là chỉ cách năm mươi năm, chỉ bởi vì năm mươi năm thăng trầm này, có những biến cố kinh người, đống giấy vụn cũng đã chất thành núi. Nhiều chuyện không cách nào tưởng tượng được. Ngay cả từ những bức ảnh cũ, nhìn thấy một góc phố quen mắt, ngay cả cây tiêu huyền đó, vẫn là cái cây hôm nay, bạn vẫn không thể nghĩ ra người và việc lúc đó, Tô Thanh dù trước mắt có hoạt bát thế nào, cũng là nhân vật trong những thước phim đen trắng đã phai màu. Tiếng Thượng Hải của bà mang theo giọng địa phương, có chút mùi vị hương thổ. Tiếng Thượng Hải như vậy kể chuyện nghe thì hiểu, nhưng nghĩ thì lại nghĩ ra một đằng khác. Cho nên, khi biết Tô Thanh ở bên cạnh chúng ta mãi cho đến đầu những năm tám mươi, thật sự kinh ngạc vô cùng, luôn cảm thấy bà ấy nên cách xa chúng ta hơn một chút. Trương Ái Linh không phải đã đi xa sao, bà ấy tránh được thời đại mặc đồ kiểu Nhân Dân, trở thành một người cũ trọn vẹn, dù sống mà như đã chết. Tại sao Tô Thanh không đi? Để mặc thời đại vạch ra đường phân giới trên người bà, ngăn cách tầm mắt của chúng ta.

Văn chương của Tô Thanh, trong những năm báo chí hưng thịnh ấy, có thể nói là hạt cát trong đại dương. Ở góc khuất của chính văn trên các trang báo dài kỳ, bà mở ra một diễn đàn nhỏ, bàn luận về chuyện mặc áo ăn cơm, thờ chồng nuôi con, mang ý nghĩa của một vườn hoa phụ nữ. Bà ăn nói nhanh nhảu, cũng chẳng nói chuyện phong nguyệt, chỉ nói những chuyện thiết thực của cuộc sống, những công việc trong cốt lõi làm người. Đó là những chuyện mà triều đại nào, phương trời nào cũng khó tránh khỏi, đến thời gian cũng chẳng làm gì được, dù năm tháng có trôi đi, ngày tháng vẫn là phải trôi qua, và cũng luôn chênh lệch chẳng bao nhiêu. Tất nhiên, không phải là cái kiểu ngày tháng đào gốc truy nguồn như nhóm lửa bằng cách khoan gỗ, mà là sau khi văn minh tiến bộ, ngoài khoa học ra, cộng thêm chút ngày tháng tốt đẹp của tính người. Tầng lớp làm công ăn lương ở Thượng Hải, khó nhọc một miếng, trên bàn cơm tối đó, chính là lúc thấy rõ nhất cái sinh kế này, măng tây cắt thành khối lăn tròn nhỏ, cái lá ấy không thể vứt đi, rửa sạch thái nhỏ, xát muối rồi vắt kiệt nước đắng, trộn thêm chút dầu mè, lại là một món nguội; thịt ba chỉ trong món cải khô đã qua chao dầu. Dầu luyện ra vừa hay rán một miếng đậu phụ già, vàng hai mặt, lại nhỏ thêm vài giọt dầu ớt; đầu và đuôi cá trắm cỏ hầm thành một nồi canh phấn bì, phần bụng ở giữa thì để dành làm món chính cho bữa tối hôm sau. Tô Thanh chính là đang thảo luận điều này với bạn. Sinh kế loại này không thể nói là tinh tế, vì nó không được thanh tao cho lắm, mà có chút tầm thường, là tính toán chi li, "một đồng xu cũng phải mặc cả với người bán cá". Có những niềm vui tiết chế, không hề phung phí, nó tích góp tất cả niềm vui trong các góc khuất, thong thả tận hưởng, phong vân biến ảo của thế giới bên ngoài, đối với nó đều là trừu tượng, nó chỉ thừa nhận những thứ áp sát da thịt, có thể cảm nhận được. Bạn có thể nói nó là vụng trộm, nhưng nó lại có sức sống kiên cường, có một sợi dây bền bỉ, không chịu khuất phục. Đây không phải là sinh kế nuôi dưỡng anh hùng, là nuôi dưỡng chúng sinh, là cái bệ đỡ nơi anh hùng đứng sừng sững. Sinh kế như vậy chẳng có chút thi vị nào, chẳng có gì đáng ca tụng, muốn miêu tả nó, cũng không viết thành bài chương lớn được, chỉ có thể chiếm một góc nhỏ ở đầu hoặc cuối báo, ngay cả văn tự đó cũng như tận dụng vật liệu thừa, là những chi tiết vụn vặt.

Tô Thanh có một trái tim Thượng Hải, trái tim này rất chịu được thăng trầm, rất ứng phó được thế sự. Thực ra, nghĩ kỹ lại, thế hệ phụ nữ đầu tiên mặc trang phục kiểu Nhân Dân dành cho nữ ở thành phố này, đều đi từ lịch sử mặc xường xám mà ra, Tô Thanh là một người trong số họ. Lý do không thể chấp nhận được chỉ nằm ở chỗ, Tô Thanh để lại cho chúng ta văn tự, khiến bà ấy hiện ra trước mắt, còn những người còn lại, đều lặng lẽ chìm vào phía sau lịch sử. Thế nên chúng ta định hình hình tượng của Tô Thanh, là trang phục thời cũ. Nói đi cũng phải nói lại, bà ấy lại không đưa cho chúng ta văn tự mới, để chúng ta suy đoán hình tượng mới. Nghĩ lại cũng phải, thành phố này đã để mất bao nhiêu trải nghiệm và biến cố của bao người, tuy rằng đều là những chuyện không lên được sách lịch sử, chỉ có thể là chuyện phiếm ngoài phố, nhưng thiếu nó, có một số việc lại khó giải thích, lại mang màu sắc truyền kỳ, đây cũng chính là điều người ta thường nói, ý nghĩa truyền kỳ của lịch sử Thượng Hải, thực ra, mỗi ngày đều là củi gạo dầu muối, cần mẫn sống qua, không hề có chút ý tưởng viển vông nào, chợt quay đầu lại, lại thành truyền kỳ. Truyền kỳ của Thượng Hải đều là như vậy. Người trong truyền kỳ cũng trải qua những ngày thường nhật, còn phải đặc biệt nện chặt những ngày thường nhật này, mới có tâm lực thể lực diễn dịch biến cố. Lịch sử những nơi khác đều là tuần tự tiến dần, lịch sử thành phố Thượng Hải lại cứ như nhảy ba bước mà qua, cho nên phải nắm thật chắc nơi thực tế nhất của việc làm người, mới không đến nỗi mơ hồ như mộng. Nói Tô Thanh thông minh hơn người một bậc, chính là ở điểm này, đầu óc bà sáng suốt, không mơ mộng. Trong bài viết của Tô Thanh, những đạo lý nhân sinh nhìn thấu trò lừa bịp, luôn khiến người ta thán phục. Nhất là về đàn ông đàn bà, thật sự xé toạc tấm màn che dịu dàng, từng bước ép sát, khiến người ta không có chỗ biện minh.

Tô Thanh không tránh khỏi đắc tội cả hai phía, đàn ông và đàn bà đều muốn coi bà là kẻ địch, nhưng dù sao cũng quá quyết liệt, cũng bộc lộ đôi chút ý tứ nói một đằng làm một nẻo. Giống như cố ý muốn giấu đi sự dịu dàng, để bản thân không mềm yếu. Hơn nữa, một chút lơ là cũng không được, chỉ cần không để ý sẽ bị đánh úp. Đây chính là cảnh ngộ của người phụ nữ độc lập, tư thế lấy công làm thủ. Trong lòng thực ra vẫn hy vọng có đàn ông bảo vệ, khi đối thoại với Trương Ái Linh, chẳng phải bà đã đưa ra năm tiêu chuẩn về người chồng lý tưởng sao? Nhất là điều thứ năm, "Tuổi tác nên lớn hơn nữ giới từ năm đến mười tuổi", là hy vọng chồng như anh trai. Chỉ là biết thực tế không thể, cũng biết dù có thể thì phải trả giá, liền chọn cách từ bỏ. Bà đã không cần nữa, thì có quyền phê bình. Bà cứng rắn, sắc bén hơn những người dệt mộng đẹp lừa dối bản thân, nhưng cũng ít đi vài phần thi vị. Bà là người nhìn thấu, Trương Ái Linh cũng nhìn thấu, dưới cái nhìn thấu của Trương Ái Linh là "tử sinh khiết khoát", trong mông lung lại chầm chậm dâng lên vài phần thi vị, là nỗi bi và hỷ do sự lúng túng bất lực của con người mà dẫn đến, là nỗi bi và hỷ dâng lên khi cúi đầu nhìn dáng vẻ cao ngạo của con người ngước nhìn trời đất, là có ý tứ buồn đến cực điểm thì vui. Cái nhìn thấu của Tô Thanh lại có ý tứ nhìn quay trở lại. Hiểu rằng làm người chẳng có ý nghĩa gì, liền chọn những việc có ý nghĩa mà làm, hiểu rằng con người là hữu hạn, liền xoay chuyển trong phạm vi hữu hạn, hiểu rằng không thể xoay chuyển người khác, thì xoay chuyển chính mình đi! Đều là nhìn nhận thực tế, cũng đều là thỏa hiệp, Trương Ái Linh là tuyệt vọng, Tô Thanh lại không cam lòng, không cam lòng cũng không phải là ép buộc không cam lòng, mà là đối diện trực tiếp, tìm ý nghĩa trong cái vô nghĩa. Nhưng bà không giống Băng Tâm, có thể tìm thấy rất nhiều tình yêu trong nhân thế. Cảnh ngộ của bà khắc nghiệt hơn Băng Tâm rất nhiều, không phải nói là cảnh ngộ không tốt, mà là dục vọng làm người ở nơi Thượng Hải này đều là trần trụi, sớm đã bóc bỏ lớp che đậy của tình cảm, có một nói một, có hai nói hai, "yêu" cũng không phải là không có, mà là tỏ ra không thực tế. Cho nên, Tô Thanh là không thể dựa vào "yêu" để an ủi, mà cần những thứ thực tế hơn. Vì vậy, bà cũng sẽ không như Đinh Linh, chạy đến Diên An tìm hy vọng. Ngay cả hy vọng ở Diên An đối với bà cũng là mông lung, bà chính là thực tế đến mức độ này, chỉ thừa nhận những cảm nhận mà một phần cuộc sống của bà mang lại, xa hơn một chút, không phải trong tầm tay, liền không được đưa vào thực tế của bà. Một người ít có khí chất lãng mạn như bà mà lại làm nhà văn, cũng chỉ có ở Thượng Hải, ngành báo chí phồn vinh đã thành toàn cho bà, đông đảo độc giả thị dân đã thành toàn cho bà.

Nói Tô Thanh tầm nhìn hạn hẹp không sai, bà rốt cuộc vẫn thành khẩn, trung thành với kiến thức của một con ếch dưới đáy giếng. Những sắc bén đó chỉ có thể làm người khác tức giận, còn không làm tổn thương được người ta. Bà đối với nhân thế không thể nói là có đại thù đại ân, đại bi đại hỷ. Chẳng qua chỉ là chút hờn dỗi và hứng thú, điều này đặc biệt thích hợp dùng cho nơi Thượng Hải này, dùng để đối phó với người và việc trước mắt, có hiệu quả nhất, nó không chiếm bao nhiêu không gian tinh thần, là hình thái sinh hoạt thường ngày. Cũng đừng coi thường nó, nó chẳng qua là nhìn từ điểm nhỏ, nhưng lại có thể làm nên nghiệp lớn. Những tòa cao ốc và đường phố ở nơi Thượng Hải này, có cái nào là biến từ tinh thần thành vật chất mà ra? Toàn là xếp từng viên gạch từng viên đá mà thành. Bạn vừa bước vào thành phố này, liền như đã vào đường ray, muốn thăng, thăng không lên trời, muốn trầm, cũng trầm không xuống đáy, bạn chỉ có thể chạy theo nó. Lý tưởng và trầm luân đều không bàn tới được. Có hai thứ này sớm muộn gì cũng phải đi, Trương Ái Linh đi rồi, Tiêu Hồng cũng đi rồi. Nỗi bi và hỷ của Tiêu Hồng đều tỏ ra quá nặng nề, ở đây có chút không dùng được, đó là dành cho những khu vườn lớn ở Hô Lan Hà. Phái nam còn khá hơn, có thể đến trong khủng hoảng dân tộc, phong vân chính trị để khai phá thiên địa tinh thần, xây dựng nên mối hận lớn và tình yêu lớn của họ, lại còn ở những năm tháng như vậy, sống chết tồn vong, một mất một còn, phụ nữ lại sống trong lõi của thời thế, dựa vào xúc giác cảm tính. Nói là ích kỷ cũng được, tóm lại là coi trọng kinh nghiệm cá nhân hơn tư duy lý tính. Nơi Thượng Hải này lại đặc biệt có thể cung cấp kinh nghiệm cá nhân, không phải tính chất nghĩa lý nhân sinh, là một số chuyện thị phi ngắn dài, tuyệt đối không phải là điều Tiêu Hồng lãng mạn muốn, nhưng lại trúng phóc khẩu vị của Tô Thanh.

Nếu như có thể nhìn rõ Tô Thanh, đại khái liền có thể nhận thức được phụ nữ thị dân Thượng Hải. Người ta chỉ nhìn thấy sự thời thượng của thị dân nữ Thượng Hải, vì sự thời thượng này là phong cách Âu Mỹ, đặc biệt là Paris được sùng bái, thế là liền cho rằng thị dân nữ Thượng Hải cao quý thanh lịch. Lại không biết sự đanh đá của họ. Trong tiểu thuyết của Trương Ái Linh có viết về sự đanh đá này, nhưng tiểu thuyết là tiểu thuyết, luôn cách một tầng. Phải xem bài viết của Tô Thanh, sự đanh đá này mới là đáng tin. Cái khả năng ăn nói sắc bén đó, là có thể chiếm ưu thế trước đàn ông. Chuyện gì mà bà không hiểu? Có thể giấu được mắt bà sao? Bà lợi hại, cay nghiệt, nhưng lại không khiến người ta chán ghét, đây chính là sự sành đời tận trong xương tủy, là biểu hiện của việc hiểu sự lý, cũng là biểu hiện của việc trải sự đời nhiều. Bề ngoài buông thả tay chân, dáng vẻ không việc gì không làm, trong lòng lại tính toán chừng mực, không nhẫn được chuyện nhỏ nhưng không làm loạn đại mưu. Là ý tứ chăm chút làm người, hiểu rằng thế giới này bề ngoài thì không có quy củ, trong tối lại có những nguyên tắc lớn bằng thép, nhường bạn vài phần là khách khí, được voi đòi tiên thì không được. Cho nên bà không phải là người cách mạng, không có dã tâm lật đổ, là lấy sinh kế làm trọng, là biết thời biết thế, thị dân nữ Thượng Hải ai ai cũng hiểu, trong sự đanh đá của họ ẩn giấu là sự ngoan ngoãn. Sự ngoan ngoãn này không phải dựa vào đọc sách biết chữ nhận giáo dục, là dựa vào bản năng phụ nữ, còn có sự thông minh và cẩn thận.

Nếu có thể nghe thấy Tô Thanh nói chuyện, liền sẽ phát hiện trong sự thời thượng của Thượng Hải, có vị Ninh Ba, đây là màu nền của thời thượng Thượng Hải. Thế là, sự thời thượng đó không tự chủ được mà mang theo vài phần cố chấp của người nhà quê, thậm chí là hẹp hòi. Sự thời thượng này nhìn lâu, có thể nhìn ra một tinh chất không chịu thua, một đường ruột thông tới cùng. Bạn nhìn những tấm ảnh cũ đó, trên đường Nam Kinh biển hiệu cửa tiệm san sát như rừng, đông đúc, dáng vẻ tranh giành, bầu trời đều bị ép hẹp lại. Đám người bên dưới cũng ùn ùn kéo lên, trong tủ kính có gì, trên người liền có cái đó. Đều nói Thượng Hải náo nhiệt, sự náo nhiệt này cũng gọi là hùa theo, mọi người nhóm lửa ngọn lửa cao. Nhìn màu sắc đèn nê-ông đó, thực ra là một mùi quê mùa. Không có chút cứng cỏi, là không chen chân vào hàng ngũ thời thượng được. Xem dã sử nói, Giang Thanh năm đó nửa đêm từ xưởng phim đi ra, gặp kẻ chặn đường, cướp túi tiền của bà, bà chết giữ không buông, bị đánh sưng mặt sưng mũi, cứng là không để cho chúng được tay. Bạn gái nói cần gì phải thế, bà trả lời rằng, nơi Thượng Hải này, không có tiền một bước cũng không đi được, tôi nói chính là cái chất này. Tất nhiên, Tô Thanh phải thong dong hơn chút, vì bà tương đối lanh lợi. Chỉ dựa vào những văn tự bà để lại, rất khó vẽ cho bà một bức chân dung, nhưng đại khái bà là loại người "xem mặt đoán sắc", rất được lòng người, ngay cả Trương Ái Linh cô độc, đều làm bạn với bà. Ở Thượng Hải, không có bạn bè cũng là một bước không đi được, sự tùy hứng của Tô Thanh là bề ngoài, thuộc về phần tư chất, trong lòng lại rất nhanh nhạy, chuẩn bị ứng biến. Nhớ năm đó, bà là một người hoạt bát biết bao, trong sự hoạt bát này dùng hết tâm lực, may mà bà tinh lực dồi dào, đây cũng là tính khí của người nhà quê, không lười biếng, không nuông chiều. Thượng Hải, không phải là thế giới của tiểu thư, nó cũng giảng bình đẳng nam nữ, là thu hồi quyền lực đối với phụ nữ, cũng thu hồi trách nhiệm, không phải như Diên An, giảng sự chăm sóc đối với phụ nữ.

Tiểu thuyết "Ngài Bướm" của Tô Thanh, có chút ý tứ của "Nữ sĩ Sa Phỉ", tuy là nông cạn đơn giản, nhiệt liệt và dũng cảm lại tương tự. Sau này, Đinh Linh đi Diên An. Đinh Linh là "utopia" hơn Tô Thanh, bà ấy đã phóng đại và thăng hoa yêu cầu cá tính, Tô Thanh lại không, bà ngược lại muốn thực tế hóa yêu cầu cá tính. Sau đó bà không bao giờ viết loại tiểu thuyết đầy nhiệt huyết kiểu "Ngũ Tứ" như vậy nữa. "Mười năm kết hôn" gần như là tiểu thuyết mang tính ký sự, không hề phóng đại, ghi chép đúng sự thật. Lý tưởng và hy sinh đều là quá lời, phô trương thanh thế, thực ra cần gì phải vậy? Con thiêu thân lao đầu vào lửa là quá nghệ thuật hóa, mà Tô Thanh ngay cả trong bài viết, cũng không nói nghệ thuật. Đây là mặt tốt của bà, chính là chân thực. Tô Thanh viết bài, dựa vào không phải là trí tưởng tượng, mà là kiến giải. Kiến giải của bà không phải là có cá tính, mà là có tính khí. Tính khí này rất sảng khoái, không vòng vo, không ậm ừ, còn có thể tự giễu, đi thẳng vào vấn đề, rất có phong cách. Mà giống như cá tính, lại không phải là giảng phong cách, mà là giảng lập trường, cái này, Tô Thanh không có. Một chút đó trong "Ngài Bướm", đại khái cũng là theo tục lệ, bất quá, công phu văn tự của bà vẫn là tốt, ưu điểm lớn nhất là rõ ràng, miêu tả người vẽ vật, sinh động hoạt bát, nói lý lẽ cũng logic rõ ràng, suy luận trực tiếp, mang theo chút ngụy biện, bạn rất khó biện luận lại bà, mỗi lần bút chiến, đều kết thúc bằng một bài của bà. Đây là có chút phong vị Ninh Ba, tục ngữ chẳng phải nói "Thà cãi nhau với người Tô Châu, không nói chuyện với người Ninh Ba" sao? Nơi Thượng Hải này, cái cần chính là dữ dằn, là trong sự hùa theo đám đông mà dữ dằn hơn một cái đầu, chính là siêu phàm xuất chúng.

Muốn tìm Tô Thanh, thực ra không khó tìm, những nhóm những tốp phụ nữ đi trên đường phố đó, đều là Tô Thanh, Tô Thanh chẳng qua là dữ hơn họ một chút thôi. Tất nhiên, Tô Thanh còn biết viết bài. Lá cây tiêu huyền đã thay bao nhiêu đời rồi, Tô Thanh dưới lá cây cũng là đã thay trang phục. Thành phố này có thể chống đỡ đến bây giờ, cái đèn nói sáng là sáng, người là cả một phố dài, đều là dựa vào tinh thần của Tô Thanh mà trụ vững. Sự thời thượng đuổi kịp tiên tiến trên đường phố này, mười năm đi hết quãng đường trăm năm, cũng là nhờ vào cái tâm lực đó của Tô Thanh mà trụ vững. Lại muốn xem những bài viết nơi trang báo, Tô Thanh và kẻ địch của bà lại quay về rồi, chẳng qua là vụn vặt hơn một chút, thần thái tan tác không kịp tụ lại vậy. Tìm một Tô Thanh, đến lại là một đám lớn, đình chiến hàng chục năm, lúc này lại dữ dằn lên rồi. Đều đang nói về giấc mộng cũ phồn hoa của Thượng Hải, người trong mộng biết là ai không? Nói là Tô Thanh các người lại không tin, bà ấy quá không đủ dáng vẻ giai nhân. Nói lõi của giấc mộng cũ Thượng Hải là một khối thực sự, cũng sợ các người không tin. Sự việc một khi thành mộng, không khỏi trở nên nhẹ nhàng, Tô Thanh lại không có dư địa để hồi vị. Thà là Trương Ái Linh, cũng không thể là Tô Thanh. Vì Trương Ái Linh hư vô, mà Tô Thanh thì thực thực tại tại. Nghĩ thông suốt rồi, mới cảm thấy Tô Thanh có thể mặc bộ trang phục kiểu Nhân Dân dành cho nữ đó, tiên sinh Kim Tánh Nghiêu chẳng phải nói "phụ nữ nghiêng nước nghiêng thành lúc bấy giờ đều một màu như nhau, phải biết rằng ở những năm năm mươi đây chính là 'thời trang' thịnh hành nhất" sao? Tại sao Tô Thanh không mặc? Đây chính là nơi nhanh nhẹn của Tô Thanh, nếu đổi là Trương Ái Linh, rắc rối to rồi. Thực ra, trang phục xường xám và trang phục kiểu Nhân Dân rốt cuộc có gì khác biệt? Bên dưới, trong lõi chẳng phải đều là cơm no áo ấm như nhau. Cải muối thấm trong tuyết hay là thái nhỏ, cọng về cọng, lá về lá; lửa nhỏ hầm cháo gạo, như luyện đan từ sáng đến tối, hạt gạo hình tan thần không tan; măng xuân mới hái là dùng dầu muối om, ăn cơm rất là ngon miệng. Cái tâm bình thường này tuy không có triết học làm nền tảng, nhưng là dựa vào kinh nghiệm cuộc sống làm nền, cũng xứng đáng là đã qua tôi luyện ngàn lần. Trương Ái Linh cũng có thể lĩnh hội chi tiết cuộc sống, nhưng đó là coi như cọng rơm cứu mạng, để kéo bà ấy ra khỏi hư không, giữ lại. Tô Thanh lại không có cảm giác hư không to lớn như vậy, cùng lắm là thất vọng mà thôi, sự thất vọng của bà đều có người và việc cụ thể, có lỗi có thể tra, không giống Trương Ái Linh mông lung một mảnh, không nơi bấu víu. Tô Thanh liền có thể lấy những chi tiết cuộc sống này làm thuyền bè, chở bà vượt qua bể khổ, trong những ngày ảm đạm nhất của thành phố này, trong ô cửa sổ gác ba đóng chặt đó, còn bay ra một làn hương cà phê từ chiếc bình nhỏ, chính là chiếc thuyền bè đó của Tô Thanh. Khí chất của thành phố này cao, chính là cao ở điểm này, không phải là hái sao trên trời, mà là thứ có thể nắm bắt được tuyệt đối không buông tay, có một chút là một chút. Nói là giãy giụa cũng được, nhưng không phải là chết chóc, là lượng sức mà đi, tất nhiên, cũng có sự hưng phấn và suy đồi, nhưng tôi đang nói là cột trụ giữa dòng. Cái nhóm lớn nhất đám đông nhất đó, đều là thực tế không hư ảo, Tô Thanh là một người trong số đó, xứng đáng là tinh anh. Ở Thượng Hải, hòn đảo cô độc bồng bềnh đó, bà chỉ có thể coi nhân sinh là một việc thực tế, là nhiệm vụ tất yếu, đã không thể tránh né, thì phải chịu trách nhiệm. Còn có rất nhiều sự bồng bềnh không ổn định sau đó, đều là dựa vào cái này mà vượt qua, không bàn đến trách nhiệm với Chúa, cũng không bàn đến trách nhiệm với dân chúng, chỉ nói với chính mình, ngược lại là thiết thực khả thi hơn, làm thị dân trong thành phố này, phải có chút tâm huyết liệt sĩ, không phải nói lòng dạ rộng lớn, mà nói quyết tâm kiên định, nếu không thì không trụ được trước sự thử thách của biến cố. Tô Thanh là kiên trì đến cùng. Với tư cách là một nhà văn, bà lui khỏi văn đàn, vô danh tiểu tốt, đến cả lễ bế mạc cũng không có. Nhưng với tư cách là một thị dân, bà lại không mất chức trách của mình, không nửa đường rút lui. Sự bị vùi lấp của bà, thực ra cũng nằm trong dự liệu, thời đại diễn biến, cái cũ hạ màn, cái mới lên sân khấu. Thượng Hải truyền kỳ, lại diễn màn thay thế này càng thêm kịch liệt, thanh sắc năm đó, có bao nhiêu đình chiến, tan thành mây khói. Một Tô Thanh, thì có là gì? Bà chẳng phải đã sớm nói rồi sao, trong thời đại của người ta, chỉ có thể là ký nhân ly hạ (gửi mình dưới mái hiên người)? Tôi nghĩ, Tô Thanh dù có mặc trang phục kiểu Nhân Dân, thì bộ trang phục Nhân Dân đó cũng cắt may vừa vặn, hơn nữa ủi phẳng phiu, bên dưới là quần tây vải tốt. Đợi đến khi chiếc quần vải len đó mòn vẹt, Tô Thanh liền cũng đã có tuổi, rốt cuộc cũng đành phải thỏa hiệp. Không phải là đại triệt đại ngộ, mà là không còn cách nào khác. Không còn cách nào khác thì không còn cách nào khác, than vãn thì phải than vài câu, kinh khổ cũng phải than thở, thế nhưng, chỉ dừng lại ở đó.