Sau khi rời Thừa Đức, tôi dắt theo hai cô con gái lớn nhỏ, thuê một căn phòng nhỏ trong chung cư khu phía Tây để ở. Lúc đó đương nhiên tôi phải tìm việc làm rồi, chạy đông chạy tây, bận rộn gần nửa tháng, vẫn chưa đâu vào đâu cả.

Một hôm, tôi bất ngờ nhận được tấm thiệp mời. Đó là của Chu Ái Nguyệt, một người bạn cũ của chị tôi, cô ấy sắp lấy chồng. Tôi nhớ rõ Chu Ái Nguyệt là một cô gái chân chất, giống hệt chị tôi, họ chăm chỉ học hành ở trường, ra xã hội cũng làm việc nghiêm túc. Chị tôi giờ đang ở nội địa, nghe nói đã làm trợ giảng ở Đại học Thủ đô rồi, còn cô ấy thì làm việc tại Thượng Hải, một người phụ nữ cô đơn không nơi nương tựa, năm nay chắc cũng đã ngoài ba mươi rồi nhỉ? Thế mà cũng tìm được chốn dung thân.

Tôi tất nhiên phải vội đến chúc mừng, tiện thể mang theo một phần quà cưới. Lễ đường đặt tại tầng tám của Câu lạc bộ Ngân hàng, chú rể là một nhân vật có địa vị trong giới ngân hàng, nhìn quy mô thì đủ thấy xa hoa, trong lòng tôi không khỏi thầm mừng cho Chu Ái Nguyệt.

Vào đến lễ đường, chỉ thấy khách khứa đông đúc, hoa tươi khoe sắc. Tôi đến trễ một chút, họ đã đang làm lễ, một lạy, hai lạy... Tôi nhìn từ trong đám đông, chỉ thấy cái đỉnh đầu hói của chú rể. Tôi không nhịn được mà muốn bật cười. Sau đó chú rể cô dâu cảm ơn khách mời, họ cùng quay người lại, lúc này tôi mới nhìn rõ khuôn mặt tròn trịa béo tốt của chú rể, và cả Chu Ái Nguyệt, người đã tiều tụy nhưng nay lại như đóa hoa được tưới đẫm sương sớm, bỗng chốc như muốn tươi tắn trở lại. Than ôi, một người đàn ông sáu mươi tuổi vợ chết, lấy một người phụ nữ hơn ba mươi tuổi làm vợ kế, thế mà vẫn được gọi là "giai thoại", "mỹ đàm", giả sử một người phụ nữ hơn sáu mươi tuổi chồng chết muốn tái giá thì sao? Chưa nói đến chuyện tuyệt đối không ai thèm lấy bà ta, dù có cơ hội đi nữa, chẳng phải sẽ biến thành "trò cười" và "vụ bê bối" sao? Đáng thương thay Chu Ái Nguyệt đem tấm thân trinh bạch hiến dâng cho một lão già gần đất xa trời như vậy, mà còn cười tươi rói tự cho rằng mình đã có chốn dung thân! Đúng vậy, tối nay cô ấy sẽ cùng lão già hói đầu này về chung một nhà và ngủ chung một giường, thật không dám tưởng tượng nổi sự bẩn thỉu và khó chịu đó.

Sau đó tôi hỏi cô ấy: "Ông cụ... thế nào?"

Cô ấy đỏ mặt đáp: "Ông ấy... sức lực rất sung mãn... ngược lại em lại thấy hơi chán ghét."

Hôn nhân chính là như vậy đấy - mình phải phấn đấu thôi!

Lão chồng của cô ấy hay lui tới Đậu công quán nổi tiếng lẫy lừng, nên có lần Chu Ái Nguyệt dẫn tôi đến Đậu công quán chơi. Chúng tôi đến lúc mười một giờ rưỡi sáng. Đậu công quán yên ắng lạ thường, chẳng giống nhà người có tiền có thế ồn ào chút nào. Tôi nhìn thấy lại thấy vừa ý.

Người làm dẫn chúng tôi vào một phòng khách nhỏ, khẽ cáo lỗi với Chu Ái Nguyệt: "Phu nhân sắp dậy rồi, mời hai vị ngồi chờ một lát." Lúc này tôi mới hiểu người nhà họ còn chưa ngủ dậy.

Đợi chừng mười hai giờ mười lăm phút, có người đến mời chúng tôi lên lầu. Đến phòng khách ở trên lầu, chỉ thấy một người phụ nữ trung niên đầu tóc bù xù, chân trần, khoác chiếc áo ngủ thêu hoa đang nằm trên giường hút thuốc phiện, thấy chúng tôi bà ta chỉ hơi nhổm người dậy, Chu Ái Nguyệt thì đã chuẩn bị sẵn bộ mặt tươi cười giới thiệu với bà ta: "Đây là Đậu phu nhân." Nói xong lại chỉ tôi giới thiệu với bà ta: "Đây là cô Tưởng." Đậu phu nhân gật đầu qua loa.

Người hầu cung kính bước lên mời phu nhân uống sữa, dùng điểm tâm. Đậu phu nhân khách sáo bảo chúng tôi: "Hai vị cùng dùng chút điểm tâm đi." Chu Ái Nguyệt trả lời: "Chúng tôi ăn rồi ạ." Trong lòng tôi thầm nghĩ: "Đáng lẽ nên nói là ăn từ đời nào rồi mới phải." Đậu phu nhân ngáp một cái, cũng chẳng khách sáo nữa, chậm rãi một mình nhấp sữa.

Một lúc sau, bà ta chợt nhớ ra một chuyện, bèn hỏi Chu Ái Nguyệt: "Lần trước tôi nhờ cô tìm giúp đứa con nhà tôi một gia sư, giờ sao rồi?" Chu Ái Nguyệt vội cười làm lành đáp: "Vâng, tôi vẫn luôn để tâm đây ạ. Phủ thượng không giống nhà người ta, người tùy tiện là không được. Vị... vị cô Tưởng đây mới chia tay với chồng..." Tôi ngồi bên cạnh nghe mà chỉ muốn chui xuống lỗ, kiểu công khai mặt đối mặt bàn chuyện tìm việc làm thế này, tôi thấy thật ngại ngùng.

Đậu phu nhân nghiêm nghị nhìn tôi một cái, hỏi: "Tại sao lại chia tay với chồng?" Tôi nghe mà trong lòng đau xót, vì tôi tin rằng trong tưởng tượng của người thường, phàm là người đàn bà ly hôn chồng, nếu không phải vì nhan sắc quá xấu xí thì cũng là vì hành vi lăng nhăng không an phận, bất hạnh thay tôi quả thực không thuộc loại xấu xí, nên chắc chắn sẽ bị họ cho là lăng nhăng, tôi biết giải thích thế nào đây?

Chu Ái Nguyệt thấy tôi ngập ngừng không nói, bèn trả lời thay: "Chồng cô ấy không chịu làm ăn đàng hoàng, nên..."

Đậu phu nhân lập tức chen lời: "Không đàng hoàng thì phải khuyên nhủ chứ, đàn ông ai chẳng có lúc tâm viên ý mã, chuyện này hoàn toàn nhờ vào thủ đoạn làm vợ của cô thôi, cô đã bao giờ thấy tôi khuyên bảo Đậu tiên sinh nhà tôi như thế nào chưa..."

Chu Ái Nguyệt cười làm lành: "Cô ấy sao sánh được với Đậu phu nhân cơ chứ? Hơn nữa chồng cô ấy cũng chẳng thể đem so với Đậu tiên sinh, Đậu tiên sinh là người có địa vị trong xã hội, đương nhiên trọng thể diện, nhưng anh ta, chồng cô Tưởng lại là hạng cà lơ phất phơ, chị cứ nói anh ta mấy câu là anh ta mặc kệ chị luôn, thậm chí tiền lẻ đi chợ cũng không đưa cho chị."

Đậu phu nhân bực bội nói: "Thế này thì làm sao được? Tục ngữ nói rất đúng, vợ chồng thì cơm áo gạo tiền, bạn bè thì rượu thịt. Ý là bạn bè đến nhà, cô luôn phải lấy rượu ngon thịt xịn đãi người ta, không được thất lễ; còn vợ chồng thì sao? Đương nhiên là chồng phải đưa tiền gạo cho vợ dùng, sau đó vợ mới toàn tâm toàn ý phò tá chồng chứ. Cô Tưởng à, cô phải đòi anh ta chứ."

Trong lòng tôi nghĩ: Ai lại chưa từng đòi chứ? Nhưng đòi không được thì có cách nào đâu? Giờ đã ly hôn rồi, còn nói gì được nữa?

Chu Ái Nguyệt cũng biết nói với bà ta không thông, bèn đổi chủ đề: "Chẳng phải Đậu phu nhân muốn tôi tìm gia sư sao? Bà thấy cô Tưởng đây thế nào?"

Đậu phu nhân đặt ly sữa xuống, nhìn tôi một lượt thật kỹ, lúc này mới khẽ cười nói: "Cô Tưởng trông cũng thật thà. Được, để tôi bàn với Đậu tiên sinh, rồi sẽ hồi âm cho cô sau nhé."

Tôi chỉ thấy đây là sự sỉ nhục, sự sỉ nhục khó chịu.

Nhưng sau đó tôi vẫn vào làm, vì đãi ngộ nhà họ tốt, vả lại công việc khác cũng không tìm được.

Lúc vào làm là chạng vạng tối, trên lối đi cạnh vườn, ô tô nối đuôi nhau đi vào, đều chạy chầm chậm như lũ bọ cánh cứng bò. Cả tòa biệt thự lớn như ngọn núi lửa phun ra ánh đèn rực rỡ, xung quanh vườn sáng choang như dải ngân hà, lúc này tôi mới cảm nhận được sự xa hoa của chốn cửa quyền, hoàn toàn khác hẳn với vẻ vắng vẻ lạnh lẽo lần trước.

Đậu phu nhân ăn diện rạng rỡ ngồi bên bàn mạt chược, khách nữ vây quanh một đống, châu báu đầy mình, gấm vóc lộng lẫy khiến người ta không dám nhìn thẳng, tôi vô cùng hối hận vì đã đến đây, nghĩ đến bộ dạng ăn mặc mộc mạc của mình, không khỏi cảm thấy quê mùa nhục nhã.

Thế là tôi đứng ngập ngừng không yên bên cạnh Đậu phu nhân, chẳng biết nên nói gì cho phải.

"Cô Tưởng, cô có biết đan áo len không?" Bà ta hỏi bâng quơ.

"Không thạo lắm ạ."

"Biết thêu thùa không?"

"Không."

Lúc này bà ta chợt vỗ tay cười lớn, hóa ra là bà ta vừa vớ được một ván bài đẹp. Tôi không dám làm phiền bà ta, chỉ lặng lẽ đứng bên cạnh nhìn, trong lòng nghĩ bà thuê tôi đến làm gia sư hay là gọi tôi đến làm con hầu hạng sang đây? Nghĩ chưa dứt, đã thấy bà ta nhảy cẫng lên hốt một đống phỉnh, thấy tôi đứng ngây ra bên cạnh, bèn cười an ủi tôi: "Không sao, cô ngồi đi. Nhà tôi tuy không có gì quá xa hoa, nhưng cũng chẳng đến mức nuôi thêm một người mà không nổi. Cứ thoải mái ở lại đi, cần gì cứ bảo người làm là được." Tôi nghe mà lòng rất bất an, cứ như mình ở đây là ăn không ở không vậy.

Một lát sau, Đậu tiên sinh sai người đến mời tôi qua. Ông ta ngồi trong thư phòng, bên cạnh cũng có nhiều khách khứa, ông ngậm điếu xì gà, tóc đã điểm hoa râm, nhưng vẫn tràn đầy tinh thần, thái độ trang nghiêm.

Tôi sợ hãi không dám bước tới, ánh mắt mọi người đều đổ dồn về phía tôi, tôi lo đến mức suýt bật khóc.

"Là cô Tưởng phải không?" Ông ta ôn hòa nói: "Mời ngồi." Dáng vẻ giống như người cha hiền từ đang vỗ về đứa con sợ hãi của mình.

Tôi yên tâm ngồi xuống bên cạnh ông.

"Con gái tôi sức khỏe yếu, tư chất cũng bình thường, mong cô dạy dỗ cháu cho tốt." Ông ta đặt điếu xì gà xuống, chậm rãi nói. Tôi cảm thấy mặt nóng ran, nghĩ cũng nên khách sáo vài câu, đại loại như con gái ông trời sinh thông tuệ, nhưng rốt cuộc lại chẳng mở lời nổi, chỉ biết cúi đầu xuống, chỉ nghe thấy Đậu tiên sinh cười khà khà nói: "Cũng vẫn là một đứa trẻ thôi, rất ngây thơ." Những lời đó có lẽ là nói về tôi, tôi thấy ngại, nhưng mặt khác lại thấy rất được an ủi.

"Cô cũng có con cái à?" Ông ta lại hỏi.

"Vâng, tôi dắt theo hai cô con gái."

"Có con trai không?"

"Cũng có một đứa. Chỉ là bên nhà chồng không chịu đưa cho tôi."

Đậu tiên sinh bỗng thở dài một tiếng: "Vợ chồng chia tay là chuyện bất hạnh nhất, nhất là về phía người đàn bà và con cái. Hai đứa con gái của cô thực ra cũng không cần thiết phải dắt theo làm gì, cô một thân một mình tự do, có thể nhanh chóng tìm được chốn dung thân."

Chốn dung thân, tôi lại nghĩ đến lão già hói đầu của Chu Ái Nguyệt, không khỏi thầm cười một mình.

Đậu tiên sinh dường như hiểu lầm ý tôi, tưởng rằng tâm sự của mình thực sự bị ông ta đoán trúng, bèn hướng về phía tôi nói: "Tôi nói có đúng không? Chốn dung thân của đàn bà là lấy chồng, tìm việc làm này nọ đều không đáng tin đâu. Cô Tưởng, cô không cần lo lắng, chỗ tôi qua lại toàn là người có danh tiếng, sau này tôi sẽ làm mối cho cô thật tốt." Đám đông nghe vậy đều cười ồ lên, tôi không sao ngồi lại được nữa, đành giả vờ tỏ vẻ xấu hổ khó xử rồi chạy biến ra ngoài.

Khắp nơi là tiếng nhạc phát thanh, tiếng cười nói huyên náo, cứ ngỡ lúc này đã là thời thái bình thịnh thế, nên người ta có thể vô tư vô lo mà hưởng lạc tiếp, Hầu môn như biển, dường như hoàn toàn tách biệt khỏi cả thế giới khổ nạn ngoài kia.