Ba năm sau, Tống Văn Khanh cuối cùng cũng đến dạm hỏi.

Đó là một buổi chiều đầu hạ, ánh mặt trời chiếu rọi cả căn phòng thành màu vàng cam, mẹ ái ngại kéo khép rèm cửa vải hoa lại.

Tống Văn Khanh mặc một chiếc áo dài lụa màu đồng cổ, cổ áo được viền bằng dải vải cùng màu, nhưng vẫn bị cọ xát làm rách ở phần sau gáy. Tống Văn Khanh có vẻ rất tiếc nuối, lại xen lẫn vẻ bất an, thỉnh thoảng lại dùng tay phải sờ lên gáy và cổ áo mình. Người ngoài nhìn vào sẽ nghi ngờ không biết hắn đang bắt chí. Nhưng không phải, hôm nay hắn ăn mặc rất chỉnh tề, ngay cả đôi giày vải dạ màu đen ở dưới chân, đế giày cũng trắng tinh sạch sẽ, không biết là hắn đã từng bước qua bụi đường, hay là vừa ra khỏi cổng liền cắn răng gọi một chiếc xe kéo đi thẳng tới nhà tôi?

"Tưởng thái thái, phúc khí của bà tốt thật, các tiểu thư đều là nữ tài tử, học vấn giỏi tuyệt vời..." Hắn tay trái quạt quạt chiếc quạt vẽ tranh sơn thủy, tay phải càng hăng hái gãi cổ nói.

Mẹ đành tùy miệng qua loa: "Đâu có gì đâu? Sinh con gái thì làm được gì? Cho dù có biết đọc vài chữ, thì có liên can gì chứ?"

Hắn cười nói: "Đàn bà con gái thì luôn phải chịu thiệt thòi hơn chút, điều đó thì đúng là thật. Nhưng có con gái tốt, thì có thể tìm được con rể tốt mà. Đến lúc đó phụng dưỡng bà đến cuối đời, chẳng phải cũng giống như con trai sao?" Nói xong, chính hắn cũng thấy mình thực sự giỏi ăn nói, không kìm được gác một chân lên đầu gối kia, từ từ rung đùi.

Mẹ không trả lời, chỉ cầm bình nước nóng rót thêm chút trà nóng cho hắn. Hắn vội vàng hạ chân đang bắt chéo xuống, vừa khom lưng nói: "Không dám, không dám." Sau đó liền cầm chén trà lên, uống hai ngụm trà, lúc này mới hắng giọng một tiếng mở lời: "Hôm nay... hôm nay ông chủ của chúng tôi bảo tôi đến đây, ý là... làm mối cho Tiểu Khai. Các tiểu thư ở đây... học vấn giỏi..."

Hắn ấp a ấp úng nói ra ý định, mẹ hoảng hốt đến mức đỏ bừng cả mặt, chị gái vốn đang ngồi trên ghế bên cạnh đọc tiểu thuyết, vội vàng đứng dậy đi thẳng vào phòng ngủ. Chỉ có tôi thấy buồn cười, ngẩn người đứng ở góc phòng nhìn họ trình diễn màn kịch đầy lúng túng này.

Lúc đó chị gái đã mười tám tuổi, Thừa Đức lớn hơn chị hai tuổi, mùa hè năm nay cả hai đều có thể tốt nghiệp cấp ba ở trường trung học huyện. Tôi nhỏ hơn chị hai tuổi, cũng có thể tốt nghiệp cấp hai. Vì vấn đề học lên cao của hai chị em chúng tôi trong nửa năm tới, mẹ đã vô cùng lo lắng. Bà vốn muốn bán đi một ít ruộng đất tổ tiên truyền lại, nhưng lại không dám, vì bà không có con trai, những người trong họ cứ nhìn chằm chằm vào vấn đề thừa kế sau này, nay nếu bà vì chuyện con gái đi học mà bán ruộng, chẳng phải sẽ chọc giận đám người đang dòm ngó kia ra can thiệp sao? Bà cũng biết theo quy định pháp luật hiện hành, con gái và con trai đều có quyền thừa kế như nhau, nhưng bà không dám làm như vậy, bởi vì ruộng đất là của tổ tiên truyền lại, tổ tiên đã qua đời cả rồi, biết đâu họ dưới âm phủ liệu có thay đổi tư duy, quay lại đây ăn đồ cúng do con gái làm hay không? Phải, bà có thể mình không ăn đồ cúng, nhưng không thể bắt ép ma tổ tiên cũng phải chịu đói, bà không dám! Bà tuy kiên trì con gái phải đi học để tự lập, nhưng lại không dám công khai chia cho họ chút gia sản mỏng manh này theo luật hiện hành. Bà không nghĩ ra được biện pháp nào thỏa đáng. Có lẽ lúc này đề nghị của Tống Văn Khanh có thể giúp bà được phần nào chăng?

Vì vậy bà chậm rãi nói: "Cảm ơn ý tốt của tiên sinh. Nhưng... nhưng con Mi Anh nhà tôi nó rất muốn đi học. Sau khi tốt nghiệp nghỉ hè, nó muốn thi vào Đại học Thủ đô. Không biết... nếu chuyện hôn sự của nhà họ Hoàng kia mà thành, thì có phải sẽ cưới xin ngay không?"

Tống Văn Khanh nhắm hai mắt lại, cười híp mắt an ủi bà: "Chuyện này, Tưởng thái thái bà cứ yên tâm, ông chủ của chúng tôi rất chú trọng đạo lý phái mới, ông ấy nói phải đợi sau khi Tiểu Khai tốt nghiệp đại học, mới tính chuyện cưới vợ cho nó. Nhưng mà..." Nói đến đây hắn bỗng mở mắt ra, hơn nữa như rất miễn cưỡng nhìn chằm chằm vào tôi nói: "Nhị tiểu thư, cô tốt nhất nên vào trong xem chị gái của cô đi."

Tôi nghe vậy bĩu môi, chẳng buồn để ý đến hắn, ý là muốn nói: "Chị tôi đang trốn kỹ trong phòng, bảo tôi vào xem làm gì? Ông làm mối thì cứ làm mối, việc gì phải đuổi tôi đi, để ông lén lút bàn điều kiện gì với mẹ tôi sao?" Định xong ý niệm, tôi lại ưỡn ngực, đứng thẳng tắp ở góc phòng.

Tống Văn Khanh thấy tôi không chịu vào, đành cười cười, rồi lại nói với tôi: "Nhị tiểu thư thật xinh đẹp, thần thái tràn đầy như con trai, hèn gì Tiểu Khai nhà chúng tôi lại chọn trúng cô. Tưởng thái thái, hôm nay tôi đến đây là để làm mối cho Nhị tiểu thư. Ông chủ chúng tôi vốn muốn bảo tôi đến nói về Đại tiểu thư, nhưng bản thân Tiểu Khai lại thích Nhị tiểu thư, nên ông chủ chúng tôi cũng không cản được nó."

"A!" Mẹ tôi hoàn toàn bất ngờ, không biết phải làm sao. Bà ấp úng nói: "Việc này... việc này tôi đúng là không nghĩ tới. Tôi cứ tưởng... con Mi Anh nhà chúng tôi cùng Hoàng thiếu gia là bạn cùng lớp, hai đứa chúng nó trông tình cảm cũng không tệ, sao ông chủ các người lại nghĩ đến Tiểu Mi cơ chứ?"

Tống Văn Khanh ở bên cạnh đính chính: "Không phải ông chủ của chúng tôi, mà là Tiểu Khai nhà chúng tôi." Dừng một chút, hắn lại ái ngại giải thích: "Ông chủ chúng tôi rất coi trọng Đại tiểu thư, ông ấy đã thấy cô ấy diễn kịch, nói rằng người phụ nữ hiền thục như vậy trên đời hiếm có, nhưng Tiểu Khai nhà chúng tôi nhất quyết bảo Nhị tiểu thư xinh đẹp hơn, cậu ấy dùng từ ngữ phái mới để miêu tả, nói Nhị tiểu thư là cực kỳ 'ngang tàng', tôi cũng không biết 'ngang tàng' là gì, nhưng chắc chắn đó không phải là lời chê bai, cậu ấy bảo Nhị tiểu thư 'ngang tàng', đúng vậy, 'ngang tàng'!"

Mẹ tôi ngẩn người nhìn hắn, dường như khó hiểu. Tôi ban đầu cũng khó hiểu, nhưng sau đó nghĩ lại liền hiểu ra, có lẽ Thừa Đức nói là "hoạt bát", nhưng hắn lại cho là "ngang tàng" chăng? Nghĩ đến đây tôi không nhịn được muốn cười, nhưng dù sao cũng thấy ngại, liền quay người chạy vào phòng ngủ, chỉ thấy chị gái đứng sau cửa nghe lén, chị không đề phòng tôi sẽ đi vào trực tiếp, giật mình một cái, lập tức đỏ mặt lên, tôi không biết đó là biểu hiện của xấu hổ hay là giận dữ?

Đêm hôm đó, tôi nằm trên giường trằn trọc mãi không ngủ được, nghe thấy mẹ và chị gái dường như không có động tĩnh gì, tôi cũng không tiện quấy rầy họ. Một hồi lâu sau, mẹ tưởng chúng tôi đã ngủ say, liền khẽ vén màn lên, châm một điếu thuốc hút, tôi nghe thấy bà khẽ thở dài một tiếng.

"Mẹ! Mẹ..." Tôi chợt gọi bà.

Bà nghe thấy thì hoảng hốt, vội vàng vứt mẩu thuốc lá, vừa giả vờ hạ màn xuống đi ngủ vừa nói với tôi: "Sao vậy Tiểu Mi, con chưa ngủ à? Đừng ồn, chị con sẽ bị con đánh thức đấy."

Tôi nói: "Không, mẹ, lần sau mẹ đừng để ý đến ông già họ Tống đó nữa, chúng ta không cho ông ta đến nhà nữa."

Bà im lặng hồi lâu, rồi nói: "Người ta làm mối cho con cũng là ý tốt mà! Hơn nữa Thừa Đức cũng thường đến nhà ta..."

"Không, con không muốn gả cho loại công tử bột đó." Tôi phẫn nộ thốt lên.

Không ngờ mẹ tôi lại có chút ngang bướng, bà là một người mâu thuẫn, trong lòng chứa "ác" niệm nhưng lại không thể không tiếp tục làm việc "thiện". Tôi dùng hai chữ "thiện" và "ác" ở đây để phân biệt hành vi và tư tưởng của bà tất nhiên không thỏa đáng lắm, nhưng cũng đành phải nói như vậy để giải thích về bà. Ban đầu bà là một người phụ nữ thuần túy lương thiện, lương thiện suốt bao nhiêu năm như vậy mà vẫn luôn phải chịu khổ, bà cũng không khỏi nghi ngờ, cảm thấy làm người nên dùng thủ đoạn, nên coi trọng chủ nghĩa công lợi, nhưng trên thực tế bà lại không làm được. Bà thường hận cha tôi vong ân bội nghĩa, vì vậy chủ trương phụ nữ phải tự lập, hơn nữa không cần quá trung thành với chồng mình, tuy nhiên cho đến khi cha mất, có lẽ không ngày nào bà không trung thành phục vụ ông. Bà chỉ là nói những lời tức giận ngoài miệng mà thôi.

"Công tử bột, đúng vậy, Thừa Đức là một công tử bột chính hiệu." Mẹ đau khổ nói. Sau đó giọng điệu của bà lập tức chuyển sang đầy phẫn khích: "Nhưng công tử nghèo khó thì thế nào? Họ chịu khó học hành, giống như cha con vậy, sau này quả nhiên phát đạt, chẳng phải cũng biến thành công tử bột như thế, ham mê sắc dục, chán ghét người vợ tào khang đã cùng trải qua hoạn nạn suốt thời gian dài sao!"

Tôi nói: "Nhưng..."

"Không có cái gì mà nhưng với không nhưng cả!" Mẹ càng nói càng phấn khích: "Đừng tưởng rằng vợ chồng thực sự là một thể, đừng tưởng rằng sự thành công của đàn ông là bao gồm cả sự thành công của vợ họ, trên đời này người ta chỉ biết sùng bái anh hùng, sùng bái thánh nhân, ai chịu thông cảm cho những người vợ đã hy sinh tất cả vì anh hùng hay thánh nhân đó chứ? Phụ nữ luôn là bất hạnh, ngay cả hoàng hậu nương nương ngày trước cao quý là chủ lục cung, chẳng phải cũng chỉ có thể dưới cái danh hiền đức, trơ mắt nhìn chồng mình là hoàng đế hoang dâm vô sỉ sao?"

"Đó là hiện tượng bất công của xã hội phong kiến." Tôi nói.

"Vậy thì đến bây giờ thì sao?"

"Bây giờ là xã hội tư bản chủ nghĩa, vấn đề nam nữ tất nhiên vẫn không thể nhận được giải quyết hợp lý."

Mẹ bỗng bật cười: "Con tưởng phụ nữ dưới chế độ xã hội chủ nghĩa thì chắc chắn sẽ hạnh phúc sao? Nghe nói phụ nữ Liên Xô tuy có được mọi quyền làm 'người', nhưng lại mất đi nhiều quyền đặc hữu của làm 'phụ nữ'. Phụ nữ không thể rời xa con cái được. A, giả sử giờ này mẹ mất các con, mẹ không biết mình sẽ sống tiếp thế nào? Trời sinh phụ nữ là để nuôi con, phụ nữ thì mãi mãi phải chịu thiệt một nước. Còn nữa, phụ nữ dễ già, phụ nữ dần dần già đi, bất kể là trong xã hội tư bản chủ nghĩa hay xã hội chủ nghĩa, đều sẽ bị lạnh nhạt mà mất đi tình yêu..."

Tôi phản đối: "Nhưng, mẹ, hôn nhân đâu thể chỉ chú trọng chuyện trẻ đẹp thôi được."

Mẹ liếc nhìn chị gái một cái, thấy chị vẫn không hề nhúc nhích, liền hạ thấp giọng cười lạnh: "Con nói hôn nhân không cần ngoại hình, vậy sao nhà họ Hoàng kia không đến hỏi chị con?"

Tôi nghe vậy không khỏi thấy buồn thay cho chị, nhưng trong tiềm thức lại cảm thấy hạnh phúc của chính mình, miệng vẫn nói: "Nhưng đàn ông có học thức thì tuyệt đối sẽ không trông mặt mà bắt hình dong đâu ạ." Ý là nói Thừa Đức không có học thức, nên không thể lấy ý kiến của anh ta làm đại diện cho đàn ông nói chung.

Mẹ lắc đầu: "Cũng chưa chắc đâu nhỉ? Mọt sách một khi đã ngẩng đầu lên được, nhìn thấy những người phụ nữ phấn son hoa hòe, chỉ sợ còn thèm khát hơn người thường đấy. Học vấn của chồng thì liên quan gì đến vợ? Học vấn của anh ta nằm trong bụng anh ta, con đâu có thể đào nó ra để dùng được. Chi bằng tiền anh ta để trong túi áo, ít nhiều còn lấy ra cho con tiêu dùng được."

Trong lòng tôi rất không tán thành. Dường như mẹ đêm nay chẳng giống với bà ngày thường chút nào. Một lúc lâu sau, sự phấn khích của bà dần bình lặng lại, bà chợt thở dài nói: "A! Mẹ vừa nói cái gì vậy chứ? Mẹ không nên nói những lời này với con. Con còn quá trẻ, con sẽ không hiểu đâu, con không cần phải hiểu. Haizz, Tiểu Mi, chúng ta nên cân nhắc lại chuyện này. Mẹ không vì cái gì khác, chỉ vì gia cảnh quá khó khăn, hai chị em con lại sắp tốt nghiệp cả rồi, hai đứa là học sinh phẩm học kiêm ưu, mẹ không muốn để con bé phải bỏ dở giữa chừng, còn con..."

Lời chưa nói hết, chúng tôi dường như nghe thấy chị gái đang trở mình, mẹ liền vội vàng đổi chủ đề: "Tiểu Mi, con không định dậy đi vệ sinh sao? Có cần mẹ bật đèn giúp con không?" Tôi nói không cần, mẹ liền tự mình vứt mẩu thuốc lá đi, hạ màn xuống ngủ, tôi cũng không dám mở miệng nữa, chỉ mở mắt nhìn căn phòng tối om này, trong lòng cảm thấy vô hạn bi ai và trống rỗng.

Hồi lâu sau, chỉ thấy mẹ lại vén màn ra nhìn xuống sàn nhà, như thể không yên tâm liệu mẩu thuốc lá có thể gây cháy hay không, bà dường như cảm thấy tôi vẫn chưa ngủ, liền dùng giọng nói yếu ớt tự lẩm bẩm: "Nếu hôn sự thành công, nhà họ Hoàng còn hứa giúp con học hành tiến bộ nữa."