Vài ngày sau, mẹ thấy Tống Văn Khanh sắp đến hạn hồi âm, trong lòng càng thêm bất an. Nhưng, không trả nổi học phí thì phải làm sao? Chị sắp tốt nghiệp trung học, đi thi đại học cần tiền, dù thực sự đỗ vào Đại học Thủ đô công lập, học phí rẻ nhất cũng mất mười đồng, tiền trọ sáu đồng, tiền sách vở đóng trước năm đồng, chưa kể tiền ăn uống tiêu vặt đều phải tự chi trả, bà không dám nghĩ tiếp nữa. Bản thân bà ngay cả phí sinh hoạt của một đứa con gái còn không xoay xở nổi, sao có thể gánh vác thêm đứa thứ hai? Thế mà tôi mới chỉ tốt nghiệp trung học, mới mười lăm tuổi, nếu không gả đi cũng chẳng thể cho tôi đi học tiếp, thì tương lai lấy đâu ra bản lĩnh tự lập? Nghĩ đến đây, trái tim mẹ như đông cứng lại, bà thở dài, rơi lệ, một mình suy tính mãi mà thực sự không có cách nào. Tôi tuy giả vờ như không biết, vẫn tự mình chuẩn bị bài vở hàng ngày, nhưng trong lòng cũng buồn bã không vui.
Chị gái dường như cũng quan tâm đến chuyện này, nhưng chị không tiện mở lời, bởi vì Thừa Đức không chọn chị mà lại chọn tôi, điều này làm tổn thương lòng tự trọng của chị. Chị muốn can ngăn cũng phải tránh hiềm nghi, không tiện nói ra, cho nên chị luôn im lặng không biểu lộ gì.
Kết quả là việc làm mai của Tống Văn Khanh cuối cùng đã thành công, họ đang bàn bạc về việc tổ chức nghi lễ. Trước tiên, Tống Văn Khanh mang tới một tờ đơn đỏ, trên đó ghi rõ các hạng mục lễ vật, như bánh kim đoàn Long Phượng bao nhiêu, bánh hỷ bao nhiêu, vài hũ rượu các loại. Ngoài ra còn có hai món trang sức nhỏ, bốn xấp vải hoa, tất cả đều do ông Minh Trai chủ trương quy đổi thành tiền mặt, nói là khoản này có thể gửi vào ngân hàng của ông ta, tăng thêm tiền lãi để chuẩn bị cho những lúc bất trắc của nhị tiểu thư. Mẹ nghe những lời này mà đỏ bừng cả tai, bà cảm thấy như đang nhận sự bố thí của người ta, cái gọi là "lúc bất trắc", chẳng phải là ám chỉ học phí của tôi sao? Bà hận! Bà hận bố tôi không nên hoang đàng mà chết sớm, kết quả chẳng những không để lại chút tiền nào, ngay cả tiền áo liệm, tiền quan tài hậu sự cũng đều phải đào ra từ khoản tích cóp vất vả thường ngày của bà. Bà hối hận vì trước kia không nên bán trang sức để giúp chồng ăn học, nay lại rơi vào cảnh ngay cả việc học của con gái cũng phải nhờ cậy người khác giúp đỡ. Nghĩ đến đây, bà không kìm được mà rưng rưng lệ, Tống Văn Khanh kia hiểu lầm, tưởng bà đang lo không đủ tiền đi học, liền cười làm hòa an ủi: "Bà Tưởng, bà đừng lo lắng, ông chủ chúng tôi cực kỳ hào phóng, ông ấy đã coi trọng nhị tiểu thư thì nhất định sẽ bồi dưỡng cô ấy, sau này tôi có thể khuyên ông ấy sớm gửi sính lễ, sính lễ tăng thêm chút, nhị tiểu thư nhà bà chẳng phải là có thể học đến khi tốt nghiệp đại học sao? Những lễ nhỏ này không đáng là bao, hôm nay cứ chốt với bà thế đã, tôi sẽ đi hồi âm, để ông chủ chúng tôi sớm chọn ngày mang tiền qua..."
Mẹ đỏ hoe mắt vội vã phân bua: "Không, không phải vậy, ông Tống." Bà cảm thấy như chính mình đang bán con gái, bán đứa con gái trẻ trung với giá rẻ mạt, tờ giấy đỏ ghi lễ vật kia chính là vật chứng. Thế là bà ngay cả liếc cũng không muốn liếc thêm, vội vàng nhét trả lại vào tay Tống Văn Khanh rồi nói: "Thế là được rồi, cứ để ông chủ của các người quyết định đi, chuyện ông chủ các người quyết thì chắc sẽ không sai đâu." Tống Văn Khanh biết đại công cáo thành, lúc này mới tươi cười hớn hở quay về phục mệnh.
A! Tôi không thể nói ra mình cảm thấy bị sỉ nhục đến mức nào! Tôi hận cái kiểu Tống Văn Khanh giả vờ cung kính, trong lòng lại đang cười nhạo tôi không ra gì. Hắn mở miệng ra là nói: "Tiền! Tiền! Đi học! Đi học!" Tiền đó là hắn bỏ ra sao? Hơn nữa tôi cũng hận sự giả nhân giả nghĩa của ông Minh Trai, những lễ vật nhỏ này theo quy củ thời đó vốn dĩ là nên cho, chúng tôi có dùng nó làm học phí hay mua vải vóc trang sức đó là quyền của chúng tôi, nhưng ông ta lại đem khoản tiền đáng lẽ chúng tôi được nhận biến thành hai lần ân huệ, coi như là ân tứ thêm của ông ta, quả là tính toán tinh khôn! Mặc dù khi đó tôi vẫn là một đứa trẻ, tôi không hiểu những mánh khóe kinh doanh đó, nhưng tôi biết đây là sự khuất nhục, một nỗi khuất nhục khó mà chịu đựng nổi!
Ngày đính hôn cuối cùng đã đến, mấy ngày trước mẹ đã bận rộn lo toan chuyện này chuyện kia, quét dọn trong ngoài sạch sẽ tinh tươm. Bà không nỡ thuê người giúp, chỉ biết làm đôi bàn tay mình lấm lem bụi bặm, mồ hôi trên trán chảy ròng ròng, chúng tôi nhìn mà thực sự không đành lòng. Chị gái đã ba bốn lần nói với bà: "Mẹ ơi mẹ nghỉ một lát đi, con lau cửa sổ giúp mẹ." Mẹ không nói gì, liếc nhìn chị một cái, trong lòng dường như vẫn chưa muốn. Nhưng cuối cùng bà cũng kiệt sức không gánh nổi nữa, đành phải rửa sạch giẻ lau đưa cho chị thử làm. Không ngờ khi chị lau đến tấm kính thứ hai, bà lại giật lấy giẻ từ tay chị, tự rửa sạch rồi đi lau. Hơn nữa còn lau lại cả hai tấm chị vừa lau xong. Tôi đứng bên cạnh nhìn họ, trong lòng rất bất an, nhưng cũng không tiện mở miệng nói gì, vì hiện giờ họ đang bận rộn vì hỷ sự của tôi, tôi không tiện ngăn cản, đương nhiên càng không thể tham gia làm cùng.
Bánh hỷ, kim đoàn nhà họ Hoàng gửi tới đều là loại thượng hạng, mẹ cảm thấy rất vinh dự trước mặt mấy vị khách khứa ít ỏi. Thực ra cách làm của đám thương nhân này rất tinh khôn, bỏ ra tám đồng tiền có thể mua được món hàng còn tốt hơn món chúng tôi bỏ ra mười đồng. Hơn nữa nhân viên cửa tiệm của họ đông, ông Minh Trai muốn sai ai thì sai, ai cũng muốn nịnh bợ ông chủ, đâu dám không dốc hết sức lực? Ngay cả những chỗ ông Minh Trai không nghĩ tới, họ cũng khéo léo nghĩ chu toàn cho ông ta. Chỉ có mẹ tôi là chuyện gì cũng phải tự tay làm, sức khỏe bà lại kém, đầu óc cũng không nhanh nhạy, mua cái này lại quên mua cái kia, đi ra đi vào bận rộn không thôi, đi đường lại không nỡ tốn tiền xe, cuối cùng vì muốn mua một chậu vạn niên thanh mà chẳng biết tốn bao nhiêu sức lực. Trong tình cảnh kinh tế eo hẹp mà phải gấp rút lo liệu hỷ sự, bà còn bán cả hai chiếc cúc áo mà bà chuẩn bị để dùng cho việc khâm liệm sau này của mình. Trèo cao kết thông gia không những không được hưởng chút vinh quang nào, mà ngược lại vì muốn tương xứng với lễ vật họ gửi tới, chúng tôi đành phải miễn cưỡng gom góp những lễ vật đáp lễ kha khá, mẹ biết ánh mắt của đám thương nhân rất ghê gớm, cực giỏi tính toán so đo, sau này tôi phải về nhà họ làm dâu, sống cả đời với họ, mẹ không thể không chống đỡ thể diện cho tôi.
Lại nói đến ngày hôm đó, Tống Văn Khanh áp tải tám chiếc rương lớn sơn son thếp vàng tiến vào, trên rương cắm những quả cầu nhung như sao trời chi chít, người xem náo nhiệt dọc đường ai nấy đều trầm trồ khen ngợi. Trên mặt mẹ cũng không tránh khỏi lộ ra vài phần tươi cười, tuy rằng mấy ngày nay tinh thần bà đã không gánh nổi nữa, nhưng bà vẫn cười một cách phấn chấn, cười đến mức gần như cả nước mắt muốn rơi xuống.
Số tiền vài trăm đồng gọi là quy đổi trang sức vải vóc kia, thực chất là một tấm chi phiếu của ngân hàng Nguyên Thái, được niêm phong trong túi giấy đỏ thắm. Tống Văn Khanh trực tiếp tháo niêm phong cho mẹ xem, mẹ ngại ngùng cầm lấy mang vào trong, mở tủ khóa lại cẩn thận bỏ vào ngăn kéo, rồi lại khóa cửa tủ. Khóa xong bà vẫn không yên tâm, lại thử kéo cửa tủ một cái, cửa đương nhiên không mở được, bà biết là đã khóa chặt rồi mới yên tâm đi ra ngoài. Số tiền này cứ cách vài ngày bà lại mang nó gửi vào ngân hàng Nguyên Thái để lấy lãi cao hơn, do ông Minh Trai cung cấp sổ tiết kiệm để làm tin. Bà không muốn đến ngân hàng Nguyên Thái nhiều, sợ người ta chỉ trỏ bảo mẹ vợ của công tử nhà giàu đến rồi, thế nên bà rốt cuộc chưa từng đi lấy tiền. Cuối cùng sổ tiết kiệm đó sau này được đưa cho tôi làm của hồi môn, có lẽ ông Minh Trai đã sớm tính đến nước này rồi, nên mới có đề nghị đó chăng? Đáng thương cho mẹ con góa phụ chúng tôi không đấu lại nước cờ của ông ta, muốn kiếm chút bảo đảm vẫn là không có được.
Kết quả là vào năm lớp mười, tôi bất ngờ nhận được trợ cấp cho học sinh nghèo, hơn nữa vì chuyện này mà nào là điền phiếu điều tra, nào là tìm người bảo lãnh, bận rộn tối tăm mặt mũi. Chị gái tôi đang học ở Đại học Thủ đô, học kỳ sau cũng có hy vọng được miễn học phí. Chỉ có Thừa Đức vì thi tốt nghiệp không đạt, lưu ban một năm, vẫn học lớp mười hai tại trường. Cậu ta dường như cảm thấy rất không hài lòng về việc tôi nhận trợ cấp, cho rằng hai chữ "bần hàn" này gắn lên đầu vị hôn thê của mình thật chẳng vẻ vang gì. May mà ông Minh Trai đã giải thích rõ ràng, tiền chung quy vẫn là tiền, chỉ cần nhà trường chịu trợ cấp, thì bần hàn hay không có can hệ gì đâu chứ?
Chẳng bao lâu sau, sự biến Chín Một Tám xảy ra, thế là nam tổ chức đội quân sinh viên, nữ tổ chức đội cứu thương, toàn trường liền thành lập một doanh, do giáo quan huấn luyện quân sự đảm nhiệm doanh trưởng, giáo viên thể dục nữ đảm nhiệm đội trưởng đội cứu thương. Trong đội cứu thương thiếu thuốc men, băng gạc, cáng cứu thương..., thế là sinh viên phát động quyên góp, vì Thừa Đức có năng lực này nên dần dần được phía nhà trường coi trọng.
Sinh viên bất kể nam nữ đều mặc quân phục màu xám, mũ màu xám. Thừa Đức là người không chịu tuân thủ quy tắc nhất điểm này, mỗi ngày lúc tập hợp tập thể dục buổi sáng, thường phát hiện một mình cậu ta vẫn mặc bộ tây trang màu xám nhạt, vẫn đeo chiếc cà vạt lụa hoa, điều này trong đội ngũ năm sáu trăm người cực kỳ nổi bật. Tôi thấy rất xấu hổ, nhưng bản thân cậu ta lại dương dương tự đắc. Giáo quan huấn luyện quân sự đã cảnh cáo cậu ta vài lần, đến cuối cùng cậu ta mới miễn cưỡng mặc áo khoác vải xám lên, trên túi áo còn cắm mấy chiếc bút máy Parker các loại, quần vẫn mặc màu cà phê hoặc màu xanh lục để biểu thị sự khác biệt với đám đông. Khi giáo quan hỏi đến, cậu ta trả lời là hôm qua tập luyện trên sân bị dính bùn đất, bây giờ đang giao cho tiệm giặt ủi là ủi nên đành phải mặc tạm bộ này. Giáo quan vì khi trường quyên góp gây quỹ thường cần cha cậu ta giúp đỡ, nên cũng không nói gì thêm nữa.
Cuối cùng, cậu ta cũng đeo thắt lưng da hình tam giác, mặt mày hớn hở bắt các bạn nữ sinh phải chào mình.
"Tiểu Mi, nhìn vị hôn phu của cậu kìa, thật xấu tính!" Một bạn nữ sinh nói với tôi.
"À! Là Hoàng Thừa Đức sao? Hôm qua cậu ta chĩa họng súng vào mình, bảo là muốn ngắm bắn vào chỗ... của mình..." Một bạn khác cũng xen vào, có lẽ chỗ mà Thừa Đức muốn ngắm bắn là nơi cô ấy xấu hổ không tiện nói ra, nên mặt cô ấy đỏ bừng lên.
Tôi nghe xong cúi đầu không nói, trong lòng như có vô vàn lưỡi dao sắc nhọn đang đâm mạnh vào. Từ đó tôi không còn trò chuyện nhiều với các bạn nữ khác nữa, chỉ biết cắm cúi biên tập "Tuần san Cứu quốc", vì tôi là ủy viên thường trực kiêm trưởng ban tuyên truyền trong hội học sinh, nên chịu trách nhiệm đảm đương công việc này.
Chẳng bao lâu sau, phía nhà trường lại phát động quyên góp cứu quốc. Thừa Đức có lần gặp tôi trên đường, giọng điệu trách móc nói với tôi: "Tiểu Mi, sao em ngay cả chút đồ ủy lạo cũng không chịu bỏ ra vậy? Nếu toàn thể học sinh trường mình đều giống như em, thì khi thi đua thành tích chẳng phải sẽ tụt hậu xa lắm sao? May mà có anh chống đỡ thể diện cho họ, anh đã..." Không đợi cậu ta nói hết, tôi liền cười lạnh đáp: "Em biết anh đã quyên góp rất nhiều tiền, nhưng chúng em nghèo, chúng em chỉ đành cống hiến sức lao động cho đất nước." Thừa Đức vội vã phân bua: "Ai bảo em tự móc hầu bao đâu? Em không thể đi quyên góp từ nhà người thân bạn bè sao?" Tôi quay đầu bỏ đi không thèm để ý tới cậu ta nữa, thầm nghĩ: "Nhà anh chính là người thân của em, vậy thì mời anh thay mặt chúng em quyên góp thật nhiều tiền vào đi."
Mẹ dường như cũng lường trước được tình hình này, một ngày nọ, bà trịnh trọng lấy bốn đồng tiền ra đưa cho tôi nói: "Tiểu Mi, nghe nói ở trường các con ai cũng đang quyên góp, mẹ muốn con mang bốn đồng tiền này đi quyên góp cho họ." Tôi lắc đầu nói: "Không cần đâu mẹ, yêu nước không nhất thiết phải quyên góp tiền, chúng con bỏ công tuyên truyền cũng được mà." Mẹ nói: "Mẹ cũng không phải hoàn toàn vì yêu nước mà làm vậy, mẹ chỉ sợ con không có tiền mang ra cho họ, thì khó xử lắm. Huống hồ Thừa Đức cũng học cùng trường với con, chắc chắn cậu ta đã quyên góp rất nhiều rồi nhỉ."
Nhưng tôi trước sau vẫn không chịu mang đi. Sau này khi kết thúc quyên góp, những người tự quyên góp hoặc quyên góp được nhiều đều được nhà trường công bố tên tuổi, Thừa Đức nhờ vậy mà còn nhận được một tấm bằng khen, trong lòng tôi không khỏi thầm ấm ức thay cho chính mình.
"Điều này thật bất công," tôi thầm nghĩ: "Người có tiền muốn gì được nấy. Thừa Đức chẳng qua chỉ là do cha cậu ta quyên góp thay một khoản tiền, bằng khen đã tới tay, đây là khen thưởng cậu ta có lòng nhiệt huyết yêu nước sao? Hay là khen thưởng cậu ta có một người cha giàu có?"
Thế nhưng đến mùa xuân năm sau, "Tuần san Cứu quốc" cũng ngừng hoạt động, các khoản quyên góp cũng trở nên tùy tiện, nhiệt huyết của lòng người từ chỗ bị ép buộc mà dần dần tự động nguội lạnh. Tôi uổng công bận rộn mấy tháng trời, chẳng nhận được gì cả, chỉ đành trân trọng cất giữ những tâm huyết mà mình đã bỏ ra - những số báo "Tuần san Cứu quốc" xuất bản chẳng được bao nhiêu. Thừa Đức cũng chẳng hề hối tiếc vì đã bỏ tiền ra, bởi vì đối với tiền bạc cậu ta vốn dĩ chẳng để tâm, cậu ta chỉ khoe khoang tấm bằng khen của mình. Điều duy nhất khiến cậu ta không vui chính là phía nhà trường tăng độ khó môn học, Bộ Giáo dục còn công bố sẽ tổ chức thi hội, điều này giáng một đòn mạnh vào những sinh viên nhiệt tình với phong trào yêu nước. Họ hận nhà trường nói một đằng làm một nẻo, lúc đầu bảo họ "học tập không quên cứu nước", bây giờ lại muốn họ "cứu nước không quên học tập", làm hại họ uổng công tuyên truyền diễn thuyết mấy tháng trời! Thừa Đức từng lưu ban một lần, lần này đành phải cố gắng hơn, kỳ thi hội cuối cùng cũng được cậu ta đối phó xong xuôi.
Hôn kỳ của chúng tôi được chọn vào tháng Bảy cùng năm, vì Thừa Đức đã đỗ vào khoa Chính trị của Đại học Hổ Minh ở Thượng Hải. Ông Minh Trai biết Thượng Hải là nơi có nhiều phụ nữ yêu kiều quyến rũ, sợ con trai sẽ mê mẩn, nên lại thay đổi chủ trương muốn cưới vợ sớm cho con. Khi đó tôi mới mười sáu tuổi, cậu ta cũng chỉ là một thanh niên hai mươi mốt tuổi mà thôi.
Ban đầu tôi đương nhiên là khóc lóc ầm ĩ không chịu, nhưng mẹ nói: "Thế này thì ra thể thống gì nữa? Con đã hứa gả cho nhà người ta rồi, thì là người của nhà họ, nói cưới là phải gả đi, nếu không thì mẹ đây còn mặt mũi nào đi gặp người ta nữa? Con ơi, mẹ cũng hối hận về chuyện này, nhưng bây giờ đã không còn cách nào khác, may mà con cứ kết hôn với cậu ta, thì vẫn có thể tiếp tục đi học mà."
Thế là tôi uất ức lên kiệu hoa, chẳng bao lâu sau lại vì mang thai mà phải bỏ học.
