Tôi từng nghĩ, không nên viết về Thường Phát, kẻ từng giam giữ cha tôi nữa. Nhân vật trong tác phẩm nên được nhào nặn, nên phù hợp với những lý luận, khuôn mẫu quen thuộc của người đời. Thế nhưng không được. Những năm tháng ấy, những sự kiện và nhân vật được tạc đẽo bởi công phu thần thánh của tạo hóa không dung nạp sự tô vẽ của ngòi bút, tự nhiên luôn đẹp đẽ hơn lý tưởng.

Thế là, độc giả không thể dùng cái khuôn cải tạo cựu quân nhân, cải tạo thổ phỉ được mô tả trong các tác phẩm văn học trước đây để đòi hỏi Thường Phát trong đời thực phải rập khuôn bước theo.

Cho nên, Thường Phát vẫn bước đi con đường của chính mình.

Thường Phát đã sớm tỉnh rượu, nếu không thì đã chẳng kỳ kèo trả giá từng bước nhượng bộ với cha tôi:

"Phó chính ủy," hắn đã đổi cách gọi, "tôi chỉ là không muốn chết, tôi có thể giết người Nhật, tôi sống vẫn còn có ích."

Cha không thèm để ý nữa, cuốn một điếu thuốc lá sợi để hút. Ngoài sân vọng lại tiếng người tiếng ngựa, trông không giống giặc Quỷ tử lướt qua, cũng chẳng giống quần chúng qua lại.

"Phó chính ủy, anh chỉ cần đồng ý sau khi kết thúc chiến dịch phản càn lại trị tội tôi, tôi sẽ..." Thường Phát chưa nói hết câu, quay phắt đầu về phía cửa sân, lập tức nhảy dựng lên như bị bọ cạp chích vào mông, đứng thẳng người chào nghiêm, nhưng rồi rất nhanh lại ủ rũ cúi gằm đầu.

Tư lệnh quân khu được đám vệ binh vây quanh xông vào sân, vừa bước vào sân liền trừng tròng mắt.

"Mẹ kiếp, đảo trời rồi à!" Hoàng Vĩnh Thắng gầm lên một tiếng, Thường Phát cái tên hán tử tráng kiện này lập tức run lên bần bật, nhìn roi vác tới mà không dám né tránh chút nào.

"Thổ phỉ, lưu manh, đồ khốn kiếp, tao bảo mày bắt cóc tống tiền!" Hoàng Vĩnh Thắng gầm bốn tiếng, quất bốn roi. Trong đó có một roi hằn lên chiếc cổ vốn dĩ đỏ sậm của Thường Phát một lằn roi còn đỏ sậm hơn. "Trói hắn lại!"

Thường Phát lập tức bị trói giật cánh khuỷu.

Hoàng Vĩnh Thắng bước dài vào nhà: "Cậu cao lớn, không sao chứ?"

"Bắn bỏ!" Cha nghiến răng nghiến lợi, "Người này không trừ, sớm muộn gì cũng làm lỡ việc lớn." Cha hễ nổi tính bốc đồng là dễ rơi vào khuynh hướng "tả khuynh".

"Không nói chủ nghĩa mà nói tình nghĩa." Hoàng Vĩnh Thắng liếc nhìn cha tôi, "Thời buổi loạn lạc thì dùng người theo kiểu loạn lạc. Cậu bảo hắn chết, bước ra ngoài thì đừng hé răng. Cậu bảo hắn sống, bước ra ngoài thì hô lên một tiếng, sau đó hắn chắc chắn sẽ là tên vệ binh thân thiết bám sát theo cậu lên núi đao xuống biển lửa."

Cha ngơ ngác nhìn Hoàng Vĩnh Thắng: "Như thế này không đúng nguyên tắc phải không?"

Hoàng Vĩnh Thắng cười khổ: "Cậu đấy, đúng là quá thật thà, cái đồ mọt sách!" Nói xong, quay người bước ra cửa, lập tức đổi ngay vẻ mặt hung thần ác sát oai phong lẫm liệt: "Lôi cổ tên khốn này lại đây!"

Thường Phát bị lôi đến trước mặt Hoàng Vĩnh Thắng, với vẻ mặt đáng thương mặc người chém giết.

Mày là tên thổ phỉ lưu manh, mày mọc mấy cái đầu, mà dám giam giữ phó chính ủy của tao? Người đâu!" Hoàng Vĩnh Thắng quát lớn một tiếng, vốn là định hạ lệnh lôi ra ngoài bắn bỏ, nhưng lại có một con ngựa phi nước đại hí vang ở cửa sân dựng đứng hai chân trước, ngay lập tức từ trên lưng ngựa nhảy xuống một người lính, chạy vào sân, chào nghiêm: "Tư lệnh Hoàng, khu căn cứ có công văn khẩn gửi cho Phó chính ủy Quyền."

"Ở trong nhà ấy." Hoàng Vĩnh Thắng vung tay, dừng lại một lát, không lập tức hạ lệnh giết người, mà lại hỏi thêm một câu: "Nói đi, tại sao cậu lại giam giữ phó chính ủy của tôi?"

"Hắn muốn cướp súng của tôi, muốn bắn tôi..."

Lúc này, người lính từ khu căn cứ tới đã bước vào nhà, đưa cho cha một bức thư:

Quyền đại cái: Người này tản mát giao cho cậu, cậu ở thì hắn ở.

Lưu Lan Đào

Cha ngước mắt nhìn người tới, người ném cởi chiếc áo quân phục rộng thùng thình, quanh eo thắt chặt một vòng lựu đạn, dây thắt nút chết. Dưới mấy quả lựu đạn, một vòng tài liệu áp sát vào da thịt.

“Đã hiểu, không được rời khỏi tôi nửa bước.” Cha dặn dò một tiếng rồi vội vã chạy ra cửa. Ông nghe thấy Thường Phát đang lầm bầm.

“Tôi tưởng người Nhật Bản tới, tôi chỉ cần giết mấy tên quỷ Nhật, bảo vệ phó chính ủy đột phá vòng vây, thì ông ấy sẽ không bắn tôi nữa…”

Hoàng Vĩnh Thắng thấy cha bước ra, liền vung tay ngắt lời lầm bầm của Thường Phát, quát lớn: “Nói nhảm! Mày còn đáng ghét hơn cả Hán gian. Người đâu! Lôi nó ra ngoài bắn bỏ!”

Thường Phát vốn mang bản tính hoang dã, bỗng chốc trở nên hèn nhát gào thét lớn: “Tha mạng, tha mạng với! Tôi có thể giết người Nhật, bảo tôi đánh với người Nhật một trận, bảo người Nhật giết tôi!…”

“Bắn!” Hoàng Vĩnh Thắng không chút lưu tình vung tay.

Thường Phát bị lôi xềnh xệch đến cửa sân, vẫn cứ giãy giụa, bốn năm người giữ không xuể. Hắn nước mắt nước mũi đầm đìa gào khóc: “Oan uổng, oan uổng! Trời ơi, tôi không phải Hán gian đâu, mẹ kiếp, tôi không phải Hán gian!…”

“Đợi đã!” Cha giơ tay ra hiệu, ông đã quyết định vào khoảnh khắc đó, tiếp theo lại hô lớn: “Đợi một chút!”

Thường Phát sững người, ngừng gào khóc. Mở to đôi mắt đẫm lệ nhìn cha, giống như người gặp nạn nhìn thấy bồ tát cứu mạng. Miệng há hốc ra, hai dải nước dãi dính nhầy nhụa kéo dài tận ngực mà hắn hoàn toàn không hay biết. Cha lại giơ tay ra hiệu, Thường Phát bị lôi trở lại. Hắn thở hồng hộc, toàn bộ lồng ngực phập phồng, đôi mắt không dám chớp dù chỉ một giây nhìn chằm chằm vào khuôn mặt cha.

Cha xụ mặt đánh giá Thường Phát, ra điều đang suy nghĩ, nói với Hoàng Vĩnh Thắng: “Tôi thấy hay là tha cho hắn một lần nữa đi?”

“Ngựa quen đường cũ, hết cứu nổi.” Hoàng Vĩnh Thắng tức giận nghiến răng, “Chó không đổi được tính ăn phân, bắn quách cho rồi!”

“Cho hắn một cơ hội nữa, cơ hội cuối cùng.” Cha xin giùm.

Hoàng Vĩnh Thắng ra vẻ trầm ngâm suy nghĩ, quay sang Thường Phát: “Lần trước tao hỏi mày, muốn rượu hay muốn tiểu đoàn trưởng, mày trả lời thế nào?”

“Đấy, đấy là tư lệnh trêu tôi, nói đùa thôi…”

“Tao hỏi mày trả lời thế nào!”

“Muốn, muốn rượu.”

“Tao hỏi mày muốn đàn bà hay muốn tiểu đoàn trưởng, mày nói gì?”

“T… tôi nói không cần tiểu đoàn trưởng.”

“Đồ chó chết. Bây giờ tao hỏi lại mày một câu: Mày muốn rượu muốn đàn bà, hay là mày muốn giữ cái mạng?”

“Muốn mạng.”

“Lần này không phải nói đùa đâu đấy!”

“Mày mà còn dám dây dưa với rượu chè đàn bà tao sẽ lấy mạng mày! Có làm hay không?”

“T… tôi còn chưa cưới vợ…”

Hoàng Vĩnh Thắng suýt phì cười. Cha tôi vội quay người, ho hắng để che đậy. Mấy tên vệ binh cũng không nhịn được mà “phì” một tiếng bật cười.

Thế nhưng, Hoàng Vĩnh Thắng bỗng nhiên trầm mặt xuống: “Lôi ra ngoài!”

“Tôi làm! Tôi làm! T… tôi…” Thường Phát giãy giụa kêu la, những bàn tay đang kéo hắn bỗng buông lỏng, hắn cũng như mất hết gân cốt mềm nhũn ra, rên rỉ: “Tôi không cưới nữa…”

“Vợ vẫn phải cưới, chỉ là sau khi kháng chiến thắng lợi thôi.” Hoàng Vĩnh Thắng quay sang cha tôi. “Người này ở lại bộ đội thì không ổn rồi. Cậu đã bảo lãnh cho hắn, vậy thì giao hắn cho cậu thế nào?”

Cha đưa tay vuốt chòm râu trầm ngâm. Ông thực sự do dự.

Thường Phát thoát khỏi sự căng thẳng sợ hãi, liền nguây nguẩy cái cổ, quệt chất nhầy vương trên miệng lên vai, chớp mắt nhìn cha. Bỗng nhiên nói: “Phó chính ủy, tôi giam anh, mà anh lại cứu mạng tôi. Anh bảo tôi đi theo anh đi, tôi sẽ báo đáp anh.”

Giọng hắn không cao, trong giọng khàn đát mang theo một vẻ chân chất cảm động đặc biệt. Vòng mắt cha bỗng đỏ hoe, thậm chí còn cảm thấy sự hổ thẹn không tên, bèn cầm lấy một con dao găm từ chỗ chiến sĩ, rạch đứt sợi dây thừng trói Thường Phát: “Cậu đã muốn thì cứ đi theo tôi.”

Lý Bảo Quang, người từng giữ các chức vụ Bí thư Thành ủy, Bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Hội Liên hiệp Phụ nữ toàn quốc nói: Giới trẻ bây giờ thích phô trương hình thức. Hồi tôi và bác Lưu của các cháu kết hôn, thứ được lót là rơm rác. Rận nhiều lắm, chúng tôi còn thi nhau xem ai có thể dùng mười đầu ngón tay ấn chết mười con rận cùng một lúc. Ngày thứ ba sau khi cưới, chiến dịch phản càn bắt đầu. Lần đó thực sự rất tàn khốc, hơn một nửa cán bộ lãnh đạo cấp huyện khu hy sinh. Chúng tôi vẫn lạc quan. Không có giấy, tôi dùng lá cây làm thư lụa, gửi lời nhắn nhủ tới bác Lưu của các cháu: “Chúc chàng tráng kiện như heo béo, đợi khi phản càn thắng lợi, ta thong thả nhai miếng thịt trong mâm.” Chiếc lá cây này bác Lưu của các cháu đã giữ gìn suốt cho đến thời kỳ “Cách mạng Văn hóa”, rồi bị bọn nổi dậy tịch thu sạch mất…

Trần Thuấn Ngọc, vợ của Trương Lâm Trì, nữ huyện trưởng đầu tiên của khu căn cứ Tấn Sát Ký năm ấy, chậm rãi nói với tôi: Giới trẻ bây giờ quá ư tiểu thư đài cát. Trợ hội phản càn lần đó, bụng tôi đau quá mức nên ngã lăn từ trên lưng ngựa xuống, bò vào một ngôi nhà cỏ, quỳ xổm dùng tay kéo đứa con sinh non của mình ra. Vệ binh hô lên: “Nó vẫn còn giật giật kìa, có lẽ vẫn sống được.” Tôi một tay che mặt, tay kia xua ra ngoài: “Hoàn cảnh thế này… chôn đi!” Tôi còn phải chịu trách nhiệm cho mấy chục vạn bách tính. Uống một bát nước nóng ôm gạo kê, lại trèo lên lưng ngựa xuất phát…

Cha tôi nói: Cuộc càn quét lần đó của quân giặc, trước tiên là đơn thương độc mã tập kích tư lệnh bộ quân khu, tiếp theo là thực hiện vòng vây sắt thép…