Tôi còn nhớ rõ ràng đêm đầu tiên tôi mất ngủ. Lúc ấy, tôi mộng thấy chuyện ghê rợn. Giấc mộng thật tối ám, nhơn nhớt. Tôi không nhớ nội dung. Chỉ nhớ cảm giác thấy điềm gở. Và ở điểm tột cùng của giấc mộng ấy, tôi mở bừng mắt dậy. Thời điểm nguy hiểm, nếu còn đắm đuối trong mộng thêm chút nữa là chẳng còn kéo lại được, may là có thứ gì đấy đã kéo tôi trở lại, làm mắt tôi mở bừng ra. Tỉnh lại rồi, tôi thở hổn hển. Tay chân tê điếng không sao của động được. Nằm yên thế thì cảm thấy như đang nằm sóng soài trong một hang động trống trải, chỉ có hơi thở gấp gáp của mình vang vọng tiếng lớn dị thường. Mộng đấy, tôi nghĩ. Rồi nằm ngửa nguyên thế, chờ cho hơi thở an định trở lại. Tim tôi đập kịch liệt, mà để nhanh chóng tiếp mau vào tim cho kịp thời, phổi tôi từ từ phồng to lên rồi xẹp xuống như ống thôi lò lửa. Theo thời gian, dần dần biên độ ấy giảm bớt, rồi trở lại bình thường. Tôi tự hỏi không biết mấy giờ rồi. Tôi muốn nhìn đồng hồ bên gối, nhưng không sao nghẹo cổ lại được. Lúc ấy chợt cảm thấy có thứ gì dưới chân mình. Giống như bóng đen mờ mờ. Tôi nín thở. Tim, phổi, tất cả mọi thứ trong người tôi ngưng đọng tức khắc như đông cứng lại. Tôi định thần nhìn kĩ bóng đen ấy. Tôi vừa định thần nhìn kỹ thì bóng đen, như chỉ chờ có thế, nhanh chóng tượng hình rõ ràng ra. Vòng ngoài rõ nét ra, khoảng giữa lấp đầy đặn, rồi các chi tiết hiện rõ lên. Đó là một lão già gầy còm mặc bộ đồ đen bó sát. Tóc ngắn màu tro, má lõm xuống. Lão già ấy đứng yên bên chân tôi. Chẳng nói chẳng rằng, đôi mắt sắc nhìn tôi không chớp. Đôi mắt to tướng, nổi lên những gân máu đỏ tươi. Thế nhưng khuôn mặt không biểu lộ một vẻ gì cả. Chẳng nói lên điều gì cả. Trống rỗng như lỗ hổng. Tôi nghĩ thầm: có phải là mộng đâu. Tôi đã ra khỏi giấc mộng rồi. Chẳng phải mơ màng ra khỏi mộng, mà đã bị giật bắn ra khỏi mộng kia. Bởi vậy, đây không phải là mộng. Đây là hiện thực rồi.

Tôi gắng gượng ngồi dậy. Để đánh thức chồng tôi, hoặc bật đèn lên. Nhưng thu tóm hết sức lực rồi mà vẫn không nhúc nhích gì được. Quả thật, ngay cả động đậy một ngón tay cũng không được. Khi biết rõ là mình không cựa quậy gì được, tôi hoảng hốt. Nỗi kinh hoàng như luồng khí lạnh im lìm bốc lên từ giếng sâu không đáy của ký ức, luồng khí lạnh ấy thấm sâu đến cội nguồn của sự tồn tại của tôi. Tôi muốn hét to lên. Nhưng không sao thốt ra tiếng. Ngay cả lưỡi tôi cũng không cử động theo ý tôi được. Tôi chỉ còn nước nhìn chằm chặp vào lão già ấy thôi. Tay lão già cầm thứ gì đấy, dài, nhỏ, tỏa ánh trắng. Tôi gắng định thần nhìn kỹ vật ấy. Định thần nhìn kỹ thì vật ấy cũng bắt đầu dần dần định hình. Đó là một bình nước. Lão già đứng bên chân tôi đang cầm một bình nước, loại bình sứ cổ điển. Rồi lão già nâng bình lên, bắt đầu đổ nước lên chân tôi. Nhưng tôi không có cảm giác gì từ nước ấy. Tôi thấy nước đổ lên chân mình. Nghe cả tiếng nước đổ xuống nữa. Nhưng chân chẳng có cảm giác gì cả. Lão già vẫn không ngừng đổ nước lên chân tôi. Quái lạ là lão đổ bao nhiêu cũng không hết nước trong bình ấy. Tôi bắt đầu lo chân mình rồi sẽ hư thối mà tiêu tan đi mất không chừng. Chứ cứ đổ nước lên chân mãi như thế, có hư thối mất thì cũng chẳng có gì lạ. Nghĩ đến lúc chân mình thối rữa tiêu tan mất đi, tôi không còn chịu đựng được nữa.

Tôi nhắm mắt, hét lớn đến không thể hét lớn hơn được.

Thế nhưng tiếng hét ấy không thoát ra được. Lưỡi tôi đã không làm không khí chấn động được. Tiếng hét ấy chỉ vang vọng vô thanh bên trong thân thể tôi mà thôi. Tiếng thét vô thanh chui luồn khắp trong người tôi. Tim tôi ngừng đập. Trong tôi, có gì đấy đã chết, đã tiêu tan đi mất. Như một lằn chớp nhoáng lên, cơn rung động chân không ập đến, đốt cháy tiêu tan tận gốc rễ mọi thứ tối cần thiết cho hiện hữu của tôi.

Khi tôi mở mắt ra, hình dáng lão già ấy không còn đấy nữa. Cũng chẳng có bình nước nào. Tôi nhìn xuống chân mình. Chỗ giường dưới chân chẳng có hình tích gì là đã bị đổ nước. Chăn trải giường vẫn khô ráo. Ngược lại, toàn thân tôi đẫm ướt mồ hôi. Đầm đìa một lượng mồ hôi kinh khủng. Khó mà tin được chỉ một thân người mà toát ra đến chừng ấy mồ hôi. Tôi chẳng tin nổi, nhưng rõ ràng đó là mồ hôi của tôi rồi.

Tôi thử cử động từng ngón tay, rồi cánh tay duỗi ra xem sao. Rồi đến chân tôi. Xoay cổ chân, co gối lên xem. Tuy thiếu trơn tru nhưng đều cử động được cả. Để cho chắc, tôi cử động kiểm điểm toàn thân, xong nhẹ nhàng nhỏm dậy. Tôi nhìn quanh, kiểm từng góc căn phòng đang được soi sáng mờ mờ nhờ ánh đèn đường bên ngoài loang vào. Chẳng thấy dạng lão già ấy đâu trong phòng này cả.

Đồng hồ bên gối chỉ 12 giờ rưỡi. Tôi vào giường lúc sắp 11 giờ tối, như thế chỉ ngủ đâu khoảng 1 giờ rưỡi mà thôi. Giường bên cạnh, chồng tôi vẫn mê man ngủ. Anh ấy ngủ say, không nghe cả tiếng thở, cứ như là hoàn toàn mất cả ý thức. Bắt đầu ngủ được rồi thì trừ khi có biến động gì to lớn lắm, anh cứ thế mà ngủ say.

Tôi rời phòng ngủ, vào phòng tắm, cởi quần áo đẫm mồ hôi, cho vào máy giặt, rồi tắm vòi sen. Xong lau mình, lấy quần áo ngủ mới trong tủ ra thay. Tôi bật đèn đặt trên sàn phòng khách lên, ngồi lên sa lông uống một ly rượu brandy. Hầu như tôi không uống rượu. Không như chồng tôi hoàn toàn không uống được rượu vì không hợp thể chất, tôi thì trước khi kết hôn đã uống khá nhiều, nhưng kết hôn rồi thì dứt hẳn chuyện uống rượu. Chỉ khi nào khó ngủ mới uống một chút brandy mà thôi. Nhưng đêm ấy thì thế nào cũng muốn uống một ly rượu để trấn tĩnh thần kinh đang bị kích thích dồn dập.

Trong tủ có một chai Remy Martin. Trong nhà chỉ có mỗi một chai rượu ấy, người nào đấy tặng. Đâu xa xưa lắm rồi, đến không còn nhớ là từ ai. Chai rượu đã phủ một làn bụi mỏng. Ly uống rượu đương nhiên là không có, nên tôi rót rượu vào ly thường, thong thả uống một ngụm. Thân thể vẫn còn run từng đợt ngắn, nhưng khủng hoảng đã bớt dần.

Tôi nghĩ đó là cơn hôn mê. Bị hôn mê như thế là lần đầu, nhưng trước đây tôi đã nghe chuyện từ người bạn thời sinh viên về kinh nghiệm hôn mê như thế. Chị ấy bảo:

“Thấy rõ ràng tinh tường quá đến không nghĩ đó là mộng được. Ngay lúc ấy không thể nghĩ là mộng, mà cả bây giờ cũng không thể nghĩ là mộng”. Tôi cũng nghĩ không thể cho là mộng được. Dù vậy, đúng là mộng rồi. Một thứ mộng không nghĩ là mộng được.

Nhưng nỗi sợ hãi có giảm bớt mà thân thể tôi vẫn còn run rẩy. Làn da vẫn không ngừng rung động từng hồi ngắn, như những gợn sóng lăn tăn trên mặt nước sau cơn động đất. Mắt tôi thấy rõ những gợn rung động li ti trên da mình. Tôi nghĩ đó là do tiếng hét ấy đấy. Tiếng hét vô thanh còn ẩn náu trong thân thể tôi, còn làm rung động toàn thân tôi.

Tôi nhắm mắt lại, uống một ngụm brandy nữa. Cảm nhận được chất lỏng ấm áp chảy từ cổ họng xuống dạ dày, chầm chậm. Cảm xúc thật sống động.

Bỗng tôi đâm ra lo lắng cho con tôi. Nhớ đến con, ngực tôi lại đập rộn lên. Tôi đứng bật dậy, vội vã đi vào phòng con. Nhưng con tôi vẫn nằm say ngủ. Một bàn tay đặt lên miệng, cánh tay kia soải ngang bên mình. Cũng như chồng tôi, con tôi an tâm ngủ. Tôi sửa lại chăn đắp cho con. Tôi chẳng hiểu thứ gì đã báo trợn phá đổ giấc ngủ của tôi, nhưng dù sao, cũng chỉ mình tôi bị thôi, chồng con tôi đã không cảm thấy gì cả.

Tôi trở lại phòng khách, thờ thẫn bước khắp phòng. Chẳng làm sao ngủ lại được.

Nghĩ: hay là uống thêm một ly brandy nữa. Thật ra, muốn uống rượu nhiều vào. Để làm ấm người hơn, để trấn tĩnh thần kinh hơn. Và muốn cảm nhận lần nữa trong miệng mình vị rượu mạnh mẽ sâu đậm ấy. Nhưng phân vân một hồi rồi không uống nữa. Bởi không muốn say mãi đến ngày hôm sau. Tôi cất chai rượu vào tủ, mang ly đi rửa. Rồi lấy dâu tây từ tủ lạnh trong bếp ra ăn.

Lúc để ý thì cơn run rẩy trên da đã dứt hẳn rồi.

Chẳng hiểu sao lão già mặc đồ đen ấy là cái thứ gì. Hoàn toàn chưa hề thấy một lão già như thế. Bộ đồ đen cũng thật là kỳ quái. Trông như một bộ đồ vải tuýt bó sát, nhưng kiểu may có vẻ cổ lỗ. Thứ quần áo ấy thì tôi thấy lần đầu. Còn đôi mắt nữa. Đôi mắt phồng to đầy gân máu đỏ, nhìn không chớp ấy. Ai thế nhỉ? Mà tại sao lại đổ nước lên chân tôi? Sao lại phải làm thế chứ?

Tôi hoàn toàn chẳng hiểu nổi. Không có chút đầu mỗi gì để nghĩ ra cả.

Khi bạn tôi bị hôn mê, cô ấy đang ngủ lại nhà người chồng sắp cưới. Cô đang ngủ thì thấy có người đàn ông độ 50 tuổi, mặt mày khó khăn, đến bảo: Mầy hãy bước ra khỏi nhà này đi. Trong lúc ấy, cô hoàn toàn không động đậy gì được. Và cũng toát mồ hôi đầm đìa. Người đàn ông đó đúng là hồn ma ông bố đã mất của chồng sắp cưới của cô rồi. Lúc đó, cô nghĩ là hồn ông bố đuổi cô đi. Thế nhưng sáng ra, chồng sắp cưới cho cô xem ảnh ông bố thì khuôn mặt hoàn toàn khác với người đàn ông đã hiện ra đêm qua. Có lẽ tôi đã căng thẳng quá nên bị hôn mê thế đấy. Cô bạn nói thế,

Thế nhưng tôi thì đâu có căng thẳng gì. Vả lại, đây là nhà của tôi kia mà. Đâu có ai hiếp đáp gì tôi ở đây? Vì sao mà bây giờ tôi lại bị hôn mê ở đây chứ?

Tôi lắc đầu. Thôi không suy nghĩ nữa. Suy nghĩ cho lắm rồi cũng vô ích. Chẳng qua là giấc mộng sống thực quá đó thôi. Có lẽ những mệt mỏi đã tích tụ trong thân thể mình lúc nào không hay. Hẳn là vì trận quần vợt hôm kia đấy. Bơi lội xong, tôi đã theo bạn bè gặp trong câu lạc bộ rủ chơi mà gắng sức quá trớn quá lâu đấy. Sau đó, tay chân mình đã mỏi nhừ một hồi rõ lâu đấy thôi.

Tôi ăn hết dâu tây rồi nằm dài trên sa lông. Thử nhắm mắt lại. Vẫn chẳng ngủ được.

Chao ôi, tôi nghĩ. Quả thật hoàn toàn chẳng ngủ được.

Tôi nghĩ: hay là đọc sách xem có buồn ngủ không. Tôi vào phòng ngủ, chọn một cuốn tiểu thuyết từ tủ sách. Bật đèn lên tìm đấy, vậy mà chồng tôi vẫn không buồn động đậy. Tôi chọn cuốn “Anna Karenina”. Tôi muốn đọc tiểu thuyết Nga dài dòng. Trước đây lâu lắm đã đọc “Anna Karenina” một lần rồi. Hẳn là thời trung học cấp ba. Cốt truyện như thế nào, tôi quên mất. Chỉ nhớ chương đầu, và cuối cùng nhân vật chính đã tự sát trên đường ray. “Gia đình hạnh phúc chỉ có một loại thôi, nhưng gia đình bất hạnh thì tất cả đều khác nhau”, truyện mở đầu như thế. Tôi nghĩ có lẽ đúng thế thật. Tôi nhớ ngay từ đầu đã có một cảnh ám thị về chuyện nhân vật nữ chính sẽ tự sát trong phần kết tột đỉnh về kịch tính. Và có phải có cả cảnh trường đua nữa chăng? Hay cảnh ấy là trong cuốn khác?

Tôi mang sách trở lại sa lông mở ra đọc. Nghĩ: đã mấy năm rồi mới lại ngồi yên thong thả mà đọc sách như thế này. Tất nhiên cũng có nhưng buổi chiều rảnh rỗi tôi mở sách đọc được khoảng nửa giờ hay một giờ, nhưng thế không gọi chính xác là “đọc sách” được. Bởi đang đọc sách lại phải nghĩ ngay đến việc gì khác. Chuyện con, chuyện chợ, hay chuyện cái tủ lạnh giở chứng, chuyện nên mặc gì đi dự tiệc cưới bà con, chuyện bố tôi mổ dạ dày tháng trước… những chuyện như thế chợt hiện lên trong trí tôi rồi bành trướng ra đủ các phương hướng phát triển. Lúc để ý đến thì chỉ có thời gian trôi qua mất, mà trang sách hầu như chẳng tiến được bao nhiêu. Cứ thế, tôi quen dần với đời sống không đọc sách. Nghĩ lại thì thật kỳ lạ. Suốt từ thời còn bé, đọc sách vẫn là trung tâm trong sinh hoạt của tôi. Từ thời tiểu học, tôi đã đọc bao nhiêu là sách trong thư viện, hầu như tất cả tiền tiêu vặt đều tiêu vào sách. Dè xẻn cả tiền ăn để mua sách mình thích mà đọc. Trung học cấp hai rồi cấp ba, không ai đọc sách nhiều bằng tôi. Tôi là đứa ngay giữa trong 5 người con, bố mẹ đều bận rộn việc làm, chẳng ai trong nhà để tâm đến tôi cả. Do đó, tôi tha hồ một mình đọc sách mình thích. Hễ có cuộc thi viết cảm tưởng về sách, là thế nào tôi cũng ứng thí. Bởi muốn có phiếu thưởng để mua sách, và tôi thường trúng giải. Rồi tôi lên đại học khoa văn chương Anh. Cũng được thành tích tốt. Luận văn tốt nghiệp của tôi về Katherine Mansfield được điểm cao nhất trong khóa. Thầy tôi hỏi có muốn lên cao học không. Nhưng lúc ấy tôi muốn vào đời làm việc. Tôi hiểu rõ rằng mình không phải là nhà nghiên cứu học thuật. Chỉ là người mê đọc sách mà thôi. Vả lại, dù tôi có muốn lưu lại đại học thì bố mẹ tôi cũng không có đủ tài chính cho tôi lên cao học. Nhà tôi không đến nỗi nghèo túng, nhưng tôi còn hai đứa em gái nữa. Vì thế, xong đại học, tôi phải rời nhà, sống đời tự lập. Phải sống còn bằng chính bàn tay mình. Không nhớ lần cuối tôi đọc cho hết một cuốn sách là lúc nào nhỉ? Và cuốn nào thế? Gắng cách mấy tôi cũng không nhớ ra ngay cả đề sách. Làm sao mà đời người lại có thể đổi ngược như thế này được nhỉ? Con người của tôi mê mẩn đọc sách đến như bị quỷ ám ngày trước ấy đã đi đâu mất tiêu rồi? Những năm tháng ấy, nhiệt tình mãnh liệt có thể gọi là dị thưởng ấy đã có ý nghĩa như thế nào đối với tôi?

Dù sao, đêm đó tôi cũng đã tập trung được ý thức vào cuốn “Anna Karenina”. Tôi không suy nghĩ gì khác, chỉ mê mẩn giở từng trang sách. Tôi đọc một mạch đến đoạn Anna Karenina và Vronsky gặp nhau lần đầu ở ga xe lửa Moscow; rồi xếp miếng giấy đánh dấu trang vào đấy, lôi chai brandy ra rót vào ly uống.

Ngày xưa đọc thì không để ý, bây giờ nghĩ lại thấy tiểu thuyết này kỳ dị thật. Nhân vật nữa chính Anna Karenina chẳng hề xuất hiện trong suốt 116 trang đầu. Độc giả thời bấy giờ không thấy thế là lạ thường sao chứ? Tôi thử suy ngẫm về chuyện ấy một lúc. Một nhân vật phàm tục như Oblonsky mà sinh hoạt lại được miêu tả dài dòng đến thế, họ cũng chịu đựng được, kiên nhẫn chờ cho đến lúc nhân vật chính xinh đẹp xuất hiện sao chứ? Có lẽ thế. Có lẽ người đường thời đã có nhiều thì giờ rảnh rỗi. Ít nhất thì giới độc giả tiểu thuyết thời ấy đã rảnh rỗi như thế.

Chợt nhìn lại đồng hồ thì đã 3 giờ sáng rồi. 3 giờ sáng kia à? Vậy mà tôi vẫn hoàn toàn tỉnh táo. Làm gì đây? Tôi phân vân. Chẳng buồn ngủ tí nào cả. Cứ thế mà đọc sách tiếp cũng chả sao. Cũng muốn biết về sau thế nào. Nhưng phải đi ngủ chứ!

Tôi chợt nhớ lại thời kỳ đã khổ não vì mất ngủ dạo trước. Đã sống bao phủ trong màng mây mờ suốt ngày. Tôi không muốn bị như thế nữa. Thời ấy tôi còn là sinh viên. Nên đã sống được kiểu ấy. Chứ bây giờ thì khác. Tôi là vợ, là mẹ. Phải có thứ gọi là trách nhiệm chứ. Phải làm cơm trưa cho chồng, phải chăm sóc cho con nữa.

Thế nhưng có vào giường ngay có lẽ cũng chẳng ngủ được. Tôi biết thế. Tôi lắc đầu. Chẳng làm sao hơn, có vẻ chẳng làm sao ngủ được, mà cũng muốn đọc tiếp cuốn sách. Tôi thở dài, đưa mắt nhìn cuốn sách trên bàn.

Kết cuộc, tôi đã mê đắm đọc “Anna Karenina” cho đến khi trời sáng. Anna và Vronsky đã đắm đuối nhìn nhau ở tiệc khiêu vũ, rồi rơi vào tình yêu định mệnh. Ở trường đua ngựa (quả thật có trường đưa ngựa trong truyện này), Anna thấy Vronsky ngã ngựa, bấn loạn mà thú thật việc ngoại tình với chồng. Tôi như được cùng Vronsky cỡi ngựa vượt rào cản, nghe tiếng người xem hoan hô. Rồi tôi đứng nơi khán đài nhìn thấy Vronsky ngã ngựa. Lúc cửa sổ sáng lên thì tôi đặt sách xuống, vào bếp pha cà phê uống. Trong đầu còn đầy quang cảnh tiểu thuyết, cùng với cảm giác đói dữ dội đột ngột ập đến, tôi chẳng suy nghĩ được gì cả. Ý thức và thân thể tôi đã tách ra khỏi nhau và kẹt cứng không nhập lại được. Tôi cắt bánh mì, trét bơ và mù tạt, làm bánh mì kẹp phó mát. Rồi cứ đứng trước bồn rửa chén mà ăn. Cơn đói mãnh liệt như thế đối với tôi thì thật hiếm có. Một cảm giác đói bùng bạo liệt đến khó thở. Ăn hết bánh mì kẹp mà vẫn chưa hết đói, tôi lại làm thêm bánh mì kẹp mà ăn tiếp. Và uống thêm một cốc cà phê nữa.