Và như thế, tôi không còn sợ chuyện mất ngủ nữa. Chẳng có gì phải sợ cả. Cứ nhìn vào mặt tích cực là được. Nghĩa là tôi muốn mở mang đời mình. Từ 10 giờ đêm đến 6 giờ sáng là thời gian của riêng tôi. Khoảng thời gian đến 1 phần 3 của mỗi ngày ấy, từ trước đến nay vẫn dành cho chuyện ngủ, mà người ta gọi là hành vi chữa trị giảm nhiệt đấy, bây giờ trở thành của riêng tôi. Không cho ai khác cả. Chỉ của mình tôi thôi. Tôi tha hồ dùng thời gian ấy theo ý mình. Chẳng ai quấy rầy, chẳng ai đòi hỏi gì tôi được. Vâng, đúng là mở mang đời mình ra. Tôi mở mang đời tôi ra thêm 1 phần 3 nữa đấy.

Có thể có người bảo như thế là không chính thường về mặt sinh vật học. Có lẽ đúng đấy. Và có lẽ về sau này tôi sẽ phải trả giá chuyện tôi tiếp tục hành vi không bình thường ấy. Cái phần đời được mở mang, mà tôi lấy trước đi ấy, có thể bị đòi lại sau này. Giả thuyết ấy không có căn cứ, nhưng cũng chẳng có căn cứ nào để phủ nhận nó, và tôi cảm thấy nó có vẻ thông suốt. Nghĩa là cuối cùng, thời gian được vay qua trả lại, bù trừ hợp lý đấy. Thế nhưng thành thật mà nói, điều đó đối với tôi sao cũng được cả. Giả thử bù trừ thế nào đấy khiến tôi phải chết sớm đi nữa, cũng chả sao. Giả thuyết thì cứ cho tiến tới theo đường giả thuyết. Ít nhất, ngay bây giờ đây, tôi đã mở mang đời mình được rồi. Đó là điều tuyệt vời. Có cảm giác nắm được gì trong tay. Cảm giác thực là mình đang sống. Tôi không bị tiêu phí. Ít nhất, phần con người của tôi không bị tiêu phí đi đang tồn tại đây này. Chính vì thế mà tôi có cảm giác thực là mình đang sống. Đời người mà không cảm nhận được mình đang sống thực, thì có sống lâu đến đâu đi nữa, cũng chẳng có ý nghĩa gì. Bây giờ tôi nghĩ được rõ ràng như thế.

Xác nhận là chồng tôi đang ngủ say, tôi ra phòng khách ngồi lên ghế sa-lông, một mình uống brandy và giở sách đọc. Một tuần đầu, tôi đã đọc “Anna Karenina” 3 lần liên tiếp. Càng đọc lại càng khám phá ra điều mới lạ. Cuốn tiểu thuyết đồ sộ này chứa đầy những khám phá và bí ẩn. Như cái hộp sắp xếp công phu, trong thế giới lại có thế giới nhỏ, rồi trong thế giới nhỏ lại có thế giới nhỏ hơn nữa. Và những thế giới ấy tổng hợp thành một vũ trụ. Vũ trụ ấy nằm sẵn trong cuốn sách, chờ độc giả khám phá ra. Ngày xưa, tôi đã chỉ lý giải được một mảnh nhỏ của vũ trụ ấy. Nhưng bây giờ tôi đã thấu suốt, lý giải được điều ấy. Tôi lý giải được tác giả Tolstoy đã muốn kể những gì trong cuốn sách ấy, đã muốn độc giả đọc thấy những gì, thông điệp ấy đã kết tinh một cách hữu cơ thành tiểu thuyết như thế nào, và những gì trong cuốn tiểu thuyết ấy đã vượt cả tác giả của nó nữa.

Tôi có tập trung ý thức bao nhiêu đi nữa cũng chẳng thấy mệt. Đọc “Anna Karenina” cho thỏa thích xong, tôi đọc qua Dostoyevski. Tôi đọc sách bao nhiêu cũng được cả. Tập trung ý thức bao nhiêu cũng không hề thấy mệt. Những chỗ khó hiểu đến mấy đi nữa tôi cũng lý giải được dễ dàng. Và cảm động sâu đậm.

Tôi nghĩ đây mới là hình dạng đúng nghĩa của tôi. Nhờ bỏ giấc ngủ, tôi mở mang được chính mình. Điều quan trọng là lực tập trung. Con người thiếu lực tập trung thì có mở mắt cũng không thấy được gì.

Rồi brandy cũng hết. Tôi đã uống hết nguyên một chai brandy rồi đấy. Tôi đến tiệm bách hóa mua một trai Remy Martin mới. Mua luôn một chai rượu vang đỏ nữa. Cả một ly pha lê thượng hạng để uống brandy nữa. Và sô-cô-la với bánh quy.

Thình thoảng, đang đọc sách, tôi thấy hồi hộp mạnh. Những lúc ấy, tôi ngừng đọc, vận động thân thể ngay trong phòng. Làm vài động tác thể dục mềm dẻo, hay chỉ đi tới đi lui khắp phòng. Nếu thích thì có khi ra ngoài tản bộ ban đêm nữa. Tôi thay quần áo, chạy xe City lang thang trên đường. Có khi ghé vào tiệm ăn mở suốt đêm để uống cà phê nữa, nhưng tôi ngại gặp người quen biết thì phiền phức nên phần lớn là ngồi trong xe. Cũng có khi nhắm chỗ không có gì nguy hiểm mà đậu xa lại, vẩn vơ suy nghĩ. Và cũng có hôm, chạy xe ra bến tàu, ngắm tàu bè một hồi.

Có một lần, cảnh sát đến hỏi giấy. Đêm ấy khoảng 2 giờ rưỡi, tôi dừng xa dưới đèn đường gần bến tàu, vừa ngắm đèn trên thuyền bè, vừa nghe nhạc từ đài phát thanh. Cảnh sát đi giày cồm cộp đến gõ cửa kính. Tôi hạ kính cửa sổ xuống. Một người cảnh sát trẻ. Đẹp trai, ăn nói lễ độ. Tôi giải thích là vì không ngủ được nên ra đấy chơi. Bị hỏi giấy tờ nên tôi trình ra. Người cảnh sát xem xét một hồi. Rồi nói: tháng trước, ở đây có một vụ án mạng, một cặp trai gái bị 3 thanh niên tấn công, trai bị giết, gái bị cưỡng hiếp. Vụ ấy thì tôi nhớ là cũng đã nghe nói. Tôi gật đầu. Người cảnh sát nói: Vì thế nếu bà không có việc già cần phải đến đây thì ban đêm không nên lảng vảng ở nơi này, nhất là đã khuya khoắt thế này. Tôi nói: Cảm ơn anh, tôi rời đây ngay. Anh ta trả giấy tờ. Tôi cho xe chạy đi.

Nhưng chỉ có lần đó là có người gọi tôi mà thôi. Tôi lang thang trên phố đêm suốt 1, 2 giờ mà chẳng ai quấy rầy gì cả. Rồi tôi cho xe vào nhà xe chung cư. Bên cạnh chiếc xe Blue Bird của chồng tôi đang ngủ say trong bóng tối mịt mùng. Tôi lắng tai nghe tiếng máy xe nguội dần cho đến lúc không còn nghe tiếng nữa. Tôi ra khỏi xe, trở lên phòng.

Trước hết tôi vào phòng ngủ, xem cho chắc là chồng tôi đang ngủ say. Vào giờ ấy thì bao giờ chồng tôi cũng ngủ say cả. Xong tôi vào phòng con tôi. Nó cũng ngủ mê man. Cả hai chẳng hay biết gì. Họ vững tin rằng thế giới vẫn xoay vần như thường lệ, hoàn toàn không có gì thay đổi. Nhưng đâu có phải thế. Thế giới vùn vụt đổi thay ở chỗ mà họ không biết đến. Đổi thay đến không kéo lại được nữa.

Có lần, một đêm kia, tôi đã chăm chú ngắm khuôn mặt chồng tôi. Nghe một tiếng “bịch” lớn trong phòng ngủ, tôi hốt hoảng chạy vào xem thì thấy cái đồng hồ báo thức đã rơi xuống sàn. Có lẽ chồng tôi ngủ say, quơ tay đụng nó làm rơi xuống. Vậy mà anh ấy vẫn ngủ mê man chẳng biết gì cả. Chao ôi, phải có chuyện gì người nay mới mở mắt dậy được nhỉ? Tôi nhặt đồng hồ lên, đặt lại bên cạnh giường. Rồi đứng khoanh tay chăm chú quan sát khuôn mặt chồng.

Đã lâu lắm tôi mới có dịp quan sát kỹ lưỡng vẻ mặt lúc đang ngủ của anh ấy. Bao nhiêu năm rồi nhỉ? Chứ khoảng mới kết hôn thì tôi đã thường ngắm mặt anh ấy ngủ. Chỉ ngắm như thế mà cảm thấy an lòng và yên bình. Nghĩ rằng bao giờ người này còn ngủ yên lành được như thế này thì tôi còn được bảo bọc vô sự. Vì thế ngày xưa thì tôi hay nhìn khuôn mặt chồng tôi khi anh ấy ngủ say.

Thế mà không biết từ lúc nào, tôi ngưng làm việc ấy. Từ lúc nào nhỉ? Tôi gắng nhớ lại xem. Có lẽ là lúc vợ chồng tôi bất đồng ý kiến với mẹ chồng tôi về việc đặt tên cho con tôi. Mẹ chồng tôi là người sung đạo nên đã đi “xin tên”. Chẳng nhớ là tên gì, nhưng tôi không thuận chuyện “xin tên” như thế. Vì vậy, tôi và bà mẹ chồng đã tranh cãi kịch liệt. Thế mà chồng tôi thì chẳng nói ý gì, chỉ can gián hai bên mà thôi.

Lúc ấy, tôi mất đi cảm giác được chồng bao bọc. Ừ, chồng tôi không bao bọc gì tôi cả. Vì vậy, tôi tức giận quá. Tất nhiên đó là chuyện xưa, chứ tôi và mẹ chồng đã làm lành với nhau rồi. Tên con thì tự tôi đặt. Vợ chồng tôi cùng hòa ngày sau đó.

Nhưng từ ngày ấy, không hiểu sao tôi không còn ngắm khuôn mặt say ngủ của chồng tôi nữa.

Bây giờ, tôi đứng yên ngắm khuôn mặt say ngủ của anh ấy. Chồng tôi đang ngủ mê man như thường lệ. Từ một góc chăn đắp, bàn chân trần của chồng tôi ló ra ngoài theo một góc độ kỳ dị. Cứ như là bàn chân của người nào khác. Bàn chân to và cứng ngắc. Miệng lớn mở rộng, môi dưới thõng xuống, thỉnh thoảng cánh mũi giật giật như chợt nhớ lại mà làm thế. Nốt ruồi ngay trước mắt trông to lớn và thô tục quá. Lối nhắm mắt cũng chẳng tao nhã gì. Mí mắt thụng xuống, trông như phủ một lớp thịt đã phai màu. Giống hệt một đứa dở hơi say sưa ngủ. Lối ngủ mà người ta bảo là “chẳng còn biết trời đất gì nữa”. Tôi chán ngán: ngủ sao mà mặt mày đần độn đến thế! Thế nào đi nữa, cũng tàn tệ quá. Ngày xưa có như thế đâu. Dạo mới lấy nhau thì người này có khuôn mặt săn chắc hơn kia. Dù cũng ngủ say như thế, nhưng khuôn mặt lúc ngủ đâu có tàn tệ như thế này!

Tôi gắng nhớ xem ngày xưa khuôn mặt chồng tôi lúc say ngủ như thế nào. Nhưng gắng mấy cũng không nhớ ra được. Chỉ nhớ rằng không thể xấu tệ như lúc này được. Hoặc có thể vì tôi có thiên kiến như thế chăng? Có thể chồng tôi đã có khuôn mặt say ngủ không khác gì lúc này. Có thể chỉ vì mắt nhìn của tôi bị tình cảm gì đấy chi phối. Hẳn là mẹ tôi bảo như thế. Đó là lý lẽ ưa chuộng của mẹ tôi. Lúc nào bà cũng nói: Cô thì chuyện yêu quá thương quá lúc mới cưới nhau ấy, giỏi lắm cũng chỉ được 2, 3 năm thôi. Mặt người ta lúc ngủ mà thấy dễ thương, chỉ vì quá yêu mà thấy ra thế thôi. Mẹ tôi hẳn sẽ nói thế. Nhưng tôi hiểu là không phải thế. Chắc chắn là chồng tôi đã xấu trai đi rồi. Mặt không còn săn chắc nữa. Đã già đi rồi. Chồng tôi đã già đi và mệt mỏi, hao mòn. Từ đây trở đi, chắc chắn sẽ xấu trai thêm. Và tôi sẽ phải chịu đựng mà sống. Tôi thở dài. Não ruột. Chồng tôi vẫn chẳng động đậy. Chỉ cỡ tiếng thở dài thì chẳng đánh thức anh ấy được.

Tôi rời phòng ngủ, trở lại phòng khách. Lại uống brandy và đọc sách. Nhưng có gì đấy vướng mắc. Tôi đặt sách xuống, đến phòng con tôi. Mở cửa, nhờ ánh đèn hành lang mà ngắm chăm chú khuôn mặt con trai tôi. Con tôi cũng đang say ngủ như chồng tôi. Như thường lệ. Tôi ngắm khuôn mặt say ngủ của con một hồi. Con nít có vẻ mặt trơn láng. Và đương nhiên là khác xa chồng tôi. Bởi nó còn con nít mà. Da nó trơn bóng, và cũng không có vẻ gì là thô tạp cả.

Thế nhưng có gì đấy làm tôi phiền muộn. Lần đầu tiên tôi cảm thấy như thế về con mình. Điều gì nơi đứa con làm tôi phiền muộn như thế nhỉ? Tôi đứng nguyên đấy, khoanh tay lại. Tất nhiên là tôi thương con tôi chứ. Thương lắm kia. Thế nhưng, ngay lúc này, thứ gì đấy đang làm tôi bực tức. Tôi lắc mạnh đầu. Tôi nhắm mắt lại một lúc. Rồi mở mắt ra, lại nhìn khuôn mặt say ngủ của con tôi. Và hiểu ra được điều gì đã làm tôi bực tức. Vẻ mặt lúc say ngủ của con tôi giống hệt như bố nó. Và vẻ mặt ấy lại giống hệt vẻ mặt của mẹ chồng tôi. Tính ngoan cố trong huyết thống, tính tự mãn, một loại ngạo mạn của gia đình bên chồng, mà tôi rất ghét. Quả thật, chồng tôi rất tốt đối với tôi. Anh ấy hiền hậu, chịu khó chăm sóc vợ. Không ngoại tình, cần cù làm việc. Nghiêm nghị, tử tế với mọi người. Bạn bè tôi ai cũng nói người được như thế là hiếm có lắm. Tôi cũng nghĩ là không còn chê vào đâu được. Thế nhưng chính cái vẻ không còn chê vào đâu được ấy thỉnh thoảng lại làm tôi bực tức. Bên trong vẻ “không còn chê vào đâu được” ấy, có chỗ cứng ngắc đến dị thường, không cho phép sức tưởng tượng chen vào. Điều đó làm tôi bực bội.

Và bây giờ đây, con trai tôi đang ngủ với vẻ mặt như thế.

Tôi lại lắc đầu. Kết cuộc, là người khác thôi. Đứa bé này lớn lên, cũng sẽ chẳng lý giải gì tâm tình của tôi. Cũng giống như chồng tôi, hầu như hoàn toàn không lý giải được tâm tình của tôi. Không còn nghi ngờ gì tình tôi yêu thương con tôi. Nhưng tôi vẫn dự cảm rằng trong tương lai, mình không thể yêu thương nó thiết tha như bây giờ được nữa. Suy nghĩ như thế thì không ra vẻ người mẹ, có lẽ những người mẹ khác trên thế gian này chẳng ai nghĩ như thế. Nhưng tôi hiểu. Một ngày nào đó, sẽ khinh thị nó. Và tôi buồn quá. Tôi đóng cửa phòng con tôi, và tắt đèn hành lang. Rồi vào ngồi trên ghế sa-lông phòng khách, mở sách đọc. Được vài trang, tôi gấp sách lại. Nhìn đồng hồ. Sắp ba giờ sáng rồi.

Tôi nghĩ xem đã mấy ngày rồi từ khi mất ngủ. Lúc bắt đầu mất ngủ là thứ Ba hai tuần trước. Thế thì hôm nay đúng là ngày thứ 17. Như thế, tôi đã mất ngủ suốt 17 ngày. 17 buổi trưa, 17 đêm tối. Khoảng thời gian dài thật. Bây giờ thì tôi không còn nhớ giấc ngủ là thứ gì nữa.

Tôi thử nhắm mắt lại. Thử gọi dậy cảm giác buồn ngủ. Nhưng chỉ có bóng tối tỉnh táo tồn tại ở đấy thôi. Bóng tối tỉnh táo – khiến tôi liên tưởng đến cái chết.

Tôi nghĩ có lẽ mình sắp chết. Nếu tôi chết lúc này thì liệu đời tôi đã có ý nghĩa gì nhỉ? Nhưng tất nhiên đời tôi có ý nghĩa thì tôi làm sao mà hiểu được chứ?

Vậy thì, cái chết là gì nào?

Cho đến lúc ấy thì tôi vẫn nghĩ giấc ngủ là một loại nguyên hình của cái chết. Nghĩa là tôi tưởng định cái chết trên đường nối dài của giấc ngủ. Kết cuộc, cái chết là một giấc ngủ sâu cùng tột hoàn toàn không có ý thức, sự ngơi nghỉ vĩnh viễn. Tôi nghĩ thế. Nhưng tôi chợt nghĩ lại: mà cũng có thể không phải như thế. Không chừng cái chết là loại trạng huống hoàn toàn khác với giấc ngủ. Có khi chính là bóng tối tỉnh táo sâu thẳm đến vô hạn mà tôi đang nhìn thấy bây giờ đây. Có lẽ cái chết là sự tỉnh táo liên tục vĩnh viễn trong bóng tối mịt mùng ấy.

Nhưng như thế thì tàn tệ quá lắm. Nếu cái chết mà không phải là loại trạng thái ngơi nghỉ, thì cuộc đời bất toàn đầy những mệt mỏi của chúng ta còn có cứu rỗi được nữa?

Dù gì đi nữa, kết cuộc cũng chẳng có ai hiểu được cái chết là cái thứ gì. Ai thực sự đã thấy được cái chết? Chẳng ai cả. Người thực sự thấy được cái chết thì đã chết cả rồi. Người đang sống thì chẳng ai biết cái chết là như thế nào cả. Họ chỉ đoán già đoán non thôi. Mà suy đoán gì đi nữa, cũng chỉ là suy đoán thôi. Cái chết phải là một lại nghỉ ngơi: cách suy đoán ấy thật chẳng hợp lý tí nào. Chưa chết thì không sao hiểu được cái chết là cái gì. Mà có thể là cái gì cũng được cả!

Nghĩ thế thôi là tôi chợt rơi vào một cơn khủng hoảng mãnh liệt. Cảm thấy lạnh xương sống như đóng băng đông cứng lại. Tôi vẫn còn nhắm nghiền mắt. Không sao mở mắt ra được. Tôi nhìn sững bóng tối dày mịt mùng choán ngay trước mắt tôi. Bóng tối sâu thẳm như chính vũ trụ, không sao cứu vãn được nữa. Tôi chỉ có một mình. Tôi tập trung ý thức để mở mang chính mình. Tôi cảm thấy nếu mình muốn, vẫn có thể nhìn thấu suốt đến tận đáy của vũ trụ ấy. Nhưng tôi tránh không nhìn. Tôi nghĩ: còn quá sớm.

Nếu cái chết là như thế này đây, thì tôi phải làm sao nhỉ? Nếu sự chết là phải nhìn đăm đăm hoài hoài vào bóng tối trong sự tỉnh táo vĩnh viễn như vậy?

Cuối cùng, tôi mở mắt, uống một hơi cạn chỗ brandy còn lại trong ly.