NGÀY THỨ BA CỦA TUẦN LỄ THỨ NHÌ: CHÚNG TÔI NÓI VỀ SỰ TỦI PHẬN MÌNH

Thứ ba tuần sau tôi trở lại. Và nhiều thứ ba sau nữa. Tôi mong ngóng những buổi thăm viếng đó hơn là mọi người tưởng, dù là tôi phải bay 700 dặm chỉ đến ngồi cạnh một người sắp chết. Thật là lạ, hình như tôi bị sa vào trong một vùng thời gian nào đó khi tới viếng Thày Morrie, và tôi yêu con người tôi hơn trong thời gian bên cạnh ông. Tôi không còn thuê chiếc điện thoại cầm tay khi đi từ phi trường tới nhà. Mặc, để họ đợi, tôi tự nhủ, như thày Morrie từng tuyên bố.

Tình trạng tại toà báo ở Detroit vẫn không có triển vọng gì tốt đẹp. Đúng ra thì sự việc bỗng trở nên điên khùng hơn, qua những cuộc đụng độ chân tay giữa những người biểu tình và những người được thuê làm thế, người bị bắt, kẻ bị đánh đập, những kẻ khác nằm vạ trên lộ đường trước mặt các xe chở hàng.

Để bù lại cho sự vệc này, tôi có cảm tưởng những chuyến viếng thăm với Thày Morrie là những gột rửa của tình thương nhân loại. Chúng tôi nói về đời sống, chúng tôi nói về tình yêu. Chúng tôi nói về đề tài Thày yêu thích nhất, lòng bác ái, và vì sao xã hội chúng ta thiếu điều này. Trước khi đến nhà Thày, lần viếng thăm thứ ba này, tôi ghé qua cái chợ tên là “Bánh Mì và Lung Tung” (Bread and Circus) - tôi nhận thấy có mấy bao đồ ăn với tên hiệu này ở nhà Thày và đoán là ông thích đồ ăn tại đây – và tôi đã mua một lố đồ ăn bỏ vào trong những hộp nhựa, nào là mì sợi nhỏ xào với cải, súp cà rốt và bánh tráng miệng Do Thái baklava.

Tôi bước vào phòng làm việc của Thày, tay dơ cao mấy bao đồ ăn lên, như thể tôi vừa mới ăn cắp ở nhà băng ra.

“Xem nè, đồ ăn!” tôi reo lên.

Thày Morrie nhướng mắt lên, và mỉm cười.

Trong khi đó tôi đưa mắt tìm những dấu hiệu của cơn bệnh tiến triển. Ông còn sử dụng được những ngón tay để cầm bút, hay nâng cặp kính lên, nhưng ông không thể nhấc hai cánh tay cao hơn tầm ngực. Ông ít ngồi tại bàn ăn trong bếp hay trong phòng khách mà giờ chỉ thích ngồi trong phòng làm việc, nơi đây ông có một chiếc ghế dựa dài với đầy đủ gối, mền, và những khoanh nhựa được cắt đặc biệt để đỡ đôi chân đã teo của ông. Bên cạnh ông, có một cái chuông nhỏ để khi cần sửa đầu cho thoải mái, hay sử dụng nhà cầu thì ông có thể lắc chuông, rồi thì Connie, Tony, Bertha hay Amy, đội quân trợ tá bé nhỏ này có thể chạy vào giúp ông. Có lúc không dễ gì cho ông khi sử dụng chuông và những lúc thế này ông cảm thấy bứt rứt.

Tôi hỏi ông ta có cảm thấy thương xót cho phận mình không?

“Đôi khi vào buổi sáng là lúc tôi buồn nản” ông trả lời. “Tôi sờ khắp người mình – cảm nhận những gì mình còn có thể cử động được, và buồn về những gì mình đã mất mát. Tôi buồn cho sự kéo dài chậm chạp của cái chết của mình. Nhưng rồi tôi ngưng cảm giác buồn bã này”

- Chỉ vậy sao?

- Nếu cần, tôi khóc một trận cho đã. Rồi tôi chú tâm vào những gì tốt đẹp của cuộc đời mình. Nghĩ đến những người đến thăm tôi. Đến những câu chuyện mà tôi sắp được nghe. Đến anh – nếu là ngày thứ ba. Bởi vì chúng ta là những người của ngày thứ ba.

Tôi cười nhẹ: Những người của ngày thứ ba.

“Mitch. Tôi không cho phép mình tủi phận mình hơn thế. Mỗi buổi sáng một ít, một vài giọt nước mắt. Thế thôi!”

Tôi nghĩ đến có những người mà tôi biết đã dùng nhiều thời giờ mỗi ngày để tủi phận mình. Thật là ích lợi nếu ta biết giới hạn sự thương xót mình trong một khoảng thời gian nào đó mỗi ngày.

Và nếu Thày Morrie có thể làm được chuyện này với căn bệnh kinh khủng như thế....

“Nó chỉ có cảm giác kinh khủng khi chúng ta nhìn nó như thế. " Thày Morrie tiếp. “Thật là khủng khiếp khi phải chứng kiến thân hình mình từ từ đi đến trạng thái bất động. Nhưng cũng la điều kỳ thú là ta có thời gian để từ giã nó. "

Ông mỉm cười: “Không phải ai cũng hên như thế!”

Tôi ngắm ông nằm trong chiếc ghế của ông, ông không thể đứng, không thể rửa mặt mày, không thể kéo quần lên. Hên? Có thật ông dùng chữ hên hay không?

Trong một lúc nghỉ ngơi, khi Morrie phải dùng nhà tắm, tôi lật qua một tờ nhật báo của thành phố Boston, (tờ báo nằm gần ghế của thày Morrie). Có tin về một thành phố nhỏ, lâm sản, chuyện hai cô gái tuổi choai choai đã hành hạ và giết một ông già bảy mươi tuổi đã làm thân với họ, sau đó hai người này còn mở party tại nhà ông và khoe xác ông. Tin khác về một vụ xử sắp đến, chuyện của một người đàn ông đã giết một người đàn ông đồng tính, sau khi anh đồng tính nọ lên truyền hình và tuyên bố là anh có cảm tình với người đàn ông đó.

Tôi đặt tờ báo xuống. Thày Morrie đã được đẩy về phòng, với nụ cười trên môi – luôn là thế – bà Connie sửa soạn đến đỡ thày từ xe lăn qua chiếc ghế dài.

- Thày muốn em làm không?

Có một khoảng im lặng, tôi thì không hiểu tại sao mình lại lên tiếng đề nghị làm việc này, nhưng thày Morrie nhìn bà Connie và nói: “Chị có thể bày cho anh ấy làm việc này được không?

“Vâng. ” Bà Connie đáp.

Theo lời chỉ dẫn của bà, tôi nghiêng mình tới, hai cánh tay tôi giữ dưới nách ông, và móc ông vào phía tôi, giống như ôm một thanh gỗ bự từ phía dưới lên. Thường nếu bạn đỡ ai lên, bạn đinh ninh rằng người đó sẽ dùng cánh tay họ để ôm bạn, nhưng thày Morrie không thể làm điều này, sức lực của thày hoàn toàn mất, và tôi có cảm thấy đầu ông lắc lư trên vai tôi, và thân hình ông thòng xuống bên cạnh thân thể tôi.

- "Ahhh. “ Ông rên khe khẽ.

- "Em ôm được Thày, không sao, không sao. " Tôi nói.

Ôm ông như vậy đã làm tôi cảm động, tôi không làm sao diễn tả được, chỉ biết rằng tôi cảm được cái chết từ thân thể tàn yếu của ông, và khi tôi đặt ông xuống ghế, sửa lại tư thế đầu ông trên gối, là khi tôi nhận thực rằng thời gian sẽ qua rất mau.

Và tôi phải làm một điều gì đó.

*

* *

Vào năm 1978, tôi đang học đại học năm thứ ba, lúc đó nhạc disco với phim như Rocky là văn hoá đương thời. Chúng tôi đang có một lớp xã hội học đặc biệt, một lớp mà Thày Morrie gọi là

"Nhóm tiến hành". Mỗi tuần chúng tôi nghiên cứu đường lối các sinh viên trong nhóm tương tác lẫn nhau, những hành vi mà họ đối xử với nhau, qua những tình cảm như giận dữ, ghen tuông, sự chú ý. Chúng tôi là những con chuột người trong phòng thí nghiệm. Đôi khi có vài người cuối cùng bật khóc. Tôi cho rằng những buổi như thế này là những buổi "xúc động tình cảm". Thày Morrie bảo tôi phải có cái nhìn mở rộng hơn.

Một ngày nọ, thày Morrie bảo ông có một buổi thực tập cho chúng tôi thử. Chúng tôi phải đứng xây lưng với bạn mình, và rồi phải tự thả người ra đàng sau lưng, phó mặc cho người bạn đỡ mình. Phần đông chúng tôi không mấy tin tưởng gì chuyện này, và thường chỉ thả mình một chút, rồi tự đứng thẳng lại ngay. Chúng tôi nhe răng ra cười ngượng ngập.

Cuối cùng có một cô gái, dáng mảnh khảnh, tính ít nói, tóc đen, và tôi để ý cô hay bận áo lưới, thụng trắng, cô khoanh hai tay trước ngực, mắt nhắm lạ, nghiêng người ra đàng sau một cách tự nhiên, dáng cô như cô người mẫu trong một quảng cáo của hãng trà Lipton, thả mình xuống hồ bơi.

Trong giây phút, tôi có cảm tưởng cô sẽ rớt bịch xuống sàn nhà. Vào phút cuối, người bạn đồng đội được chỉ định trước của cô, đã chụp đầu và vai cô, đỡ thốc cô lên.

- Ái chà! Một vài sinh viên la lên, có người vỗ tay. Thày Morrie mỉm cười.

- "Thấy không" Ông nói với cô gái. "Cô đã nhắm mắt lại. Đó là điều khác biệt. Đôi khi con người không tin những điều mình nhìn thấy, nhưng ta có thể đặt tin tưởng vào điều mình cảm thấy. Nếu một ngày nào đó, bạn muốn người ta tin tưởng bạn, thì bạn cũng phải đặt niềm tin vào người ta nữa. - dù rằng bạn đang trong bóng tối - dù rằng bạn đang ngã quỵ.