"TÔI KHÔNG MUỐN BIA ĐÁ CỦA TÔI CÓ HÀNG CHỮ : CHƯA BAO GIỜ LÀM CHỦ MỘT HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG"

Thầy Morrie cười phá lên và lắc đầu. Đàng sau lưng ông, ánh nắng mặt trời chiếu qua cửa sổ, rơi trên những cánh hoa dâm bụt hồng.

❀ ❀ ❀

Mấy câu trên là từ Ted Turner, nhà tỷ phú thế lực trong ngành truyền thông, sáng lập viên của đài CNN, đang than vãn về việc ông không thể điều đình mua hệ thống truyền thông CBS trong một vụ thương mãi lớn. Đem chuyện này ra bàn với thầy Morrie, vì tôi thắc mắc không hiểu ông Turner nếu bị đặt trong trường hợp ông giáo sư già của tôi, hơi thở mất dần, thân thể biến thành đá, ngày giờ bị gạch bỏ từng cái một trên tấm lịch - thì liệu ông ta có còn than vãn đã chưa từng làm chủ một hệ thống truyền thông không?

"Mitch à, chẳng qua tất cả cũng bắt nguồn từ một vấn đề mà thôi." Ông nói. "Chúng ta không đặt đúng giá trị cho các công việc. Từ đó dẫn tới cuộc sống đầy ảo tưởng. Tôi nghĩ chúng ta cần bàn đến việc này."

Hôm nay, Thầy Morrie nói chuyện có chủ tâm. Với ông, có ngày tốt, ngày xấu. Hôm nay là ngày tốt. Đêm trước, một ban nhạc tại tỉnh đã tới nhà ông biểu diễn, và ông kể lại một cách thích thú, cứ y như chính ban nhạc Ink Spots đích thân tới thăm vậy. Trước khi bị bệnh, thầy Morrie đã yêu nhạc vô cùng, bây giờ sở thích đó lên cực điểm, có thể làm cho ông rung động đến chảy nước mắt. Đêm về, ông thích nghe nhạc Opera, mắt nhắm lại, để hồn thả theo những giọng hát tuyệt diệu lúc trầm, lúc bổng.

"Tiếc quá, đáng nhẽ anh có mặt để nghe ban nhạc này trình diễn, Mitch à. Úi chà chà, phải nghe cái âm thanh đó... "

Những giải trí của Thầy Morrie rất giản dị: ca hát, cười đùa, nhảy đầm. Bấy giờ hơn lúc nào hết, vật chất mang ý nghĩa rất ít, hay chẳng có ý nghĩa gì cả. Khi người ta sắp mất, ta thường nghe câu nói: "Chúng ta không thể đem vật chất theo được. "Hình như thầy Morrie đã biết điều đó từ lâu.

"Hiện thời, tại nước chúng ta sống, đang có một hình thức tẩy não." Thầy Morrie thở dài. "Anh biết họ tẩy não quần chúng ra sao không? Lập đi lập lại một chuyện. Đó là cách họ áp dụng để tẩy não. Làm chủ đồ đạc là tốt. Nhiều tiền là tốt. Nhiều tài sản là tốt. Nhiều quảng cáo là tốt. Nhiều là tốt. Nhiều là tốt. Chúng ta lập lại. Và chúng ta đã lập lại cho chính chúng ta - lập đi lập lại cho đến khi chúng ta không thiết nghĩ gì khác nữa. Một người bình thường hoàn toàn bị khoả lấp bởi lập luận này mà chẳng có ý niệm điều gì là quan trọng nữa.

Trong đời tôi, tôi đã gặp nhiều người thích gom góp của cải mới. Mua một chiếc xe hơi mới. Sắm một đồ vật mới cho nhà họ. Mua thêm một loại đồ chơi mới. Và rồi họ muốn cho ta biết cái gì họ vừa mới mua: "Đoán coi, tôi vừa mới mua đồ gì không nè?'

"Anh biết như thế nghĩa là thế nào không? Có nghĩa là mấy người này thật khao khát tình thương và họ sẵn sàng chấp nhận những thay thế. Họ ôm chầm vật chất, và họ mong mỏi vật chất đền bù lại. Nhưng điều đó không thể xảy ra. Chúng ta không thể thay thế vật chất với tình thương, hay lòng trìu mến, hay tình tha thiết, hay cảm giác của tình bạn.

Tiền bạc không thể thay thế lòng trìu mến, và quyền lực không thể thay thế lòng trìu mến. Tôi nói với anh như thế được, vì ngồi đây trong trạng thái sắp chết, tôi biết chẳng có tiền tài hay quyền lực nào cho anh cảm giác mà anh muốn có, bất kể là anh có bao nhiều tiền đi nữa."

Tôi đưa mắt nhìn chung quanh phòng làm việc của Thầy Morrie. Trông phòng y nguyên như ngày đầu tôi đặt chân vào đây. Những cuốn sách cũng nằm chốn cũ nơi giá sách. Giấy tờ vương vãi trên bàn làm việc đã xưa. Các phòng ngoài nhà cũng chẳng có sửa soạn thêm gì cả. Thật ra, chỉ trừ các dụng cụ y khoa là mới sắm, đã từ lâu, có thể hàng năm thầy Morrie chẳng mua thêm một thứ gì mới cả. Ngày mà ông biết mình mang bệnh nan y, ông đánh mất luôn khả năng mua đồ của mình.

Vì thế cái máy truyền hình vẫn là kiểu cũ, chiếc xe bà Charlotte lái vẫn chiếc xe đời cũ, chén đĩa, muỗng nĩa và khăn bàn cùng thế - tất cả đều là cũ. Thế mà căn nhà đã thay đổi ghê gớm. Nhà đã tràn ngập với tình thương, sự giáo dục và thông cảm. Nhà tràn ngập với tình bằng hữu, tình gia đình, sự thành thật và nước mắt. Nhà đầy bạn đồng sự, học trò, thầy dạy tĩnh tâm, chuyên viên hồi phục thân thể, y tá, và nhiều ban nhạc trong tỉnh. Căn nhà đã biến thành một căn nhà rất giàu có, dù rằng trương mục ngân hàng của ông thì nhanh chóng cạn dần.

"Tại nước này, con người đang rối rắm không biết mình muốn gì so với mình cần gì. Chúng ta cần đồ ăn, chúng ta muốn ăn kem chocolat khoái khẩu. Chúng ta phải thành thật với chính chúng ta. Chúng ta không cần chiếc xe đua mới nhất, chúng ta không cần cái nhà lớn nhất.

Sự thật là chúng ta chẳng có thoả mãn khi chúng ta gom góp những vật đó. Anh có biết điều gì đem chúng ta sự thoả mãn không?"

- Điều gì vậy Thầy?

- Hãy trao tặng cho các người khác những gì mình có.

- Thầy nói như hướng đạo sinh ấy à!

"Mitch à, không phải là vấn đề tiền bạc đâu, tôi muốn nói đến thời giờ của anh đó. Điều anh quan tâm. Những mẩu chuyện anh kể. Chẳng có gì khó đâu. Có một trung tâm cho người lão niên mở gần đây. Vài chục người già cả tới viếng hàng ngày. Nếu bạn là một thanh niên có khả năng, bạn sẽ được mời đến dạy. Tỷ như bạn biết máy vi tính. Bạn đến đó, dạy họ sử dụng máy vi tính. Họ chào đón bạn và rất cảm ơn bạn. Như thế bạn bắt đầu nhận được sự kính trọng vì bạn đã trao tặng những gì mà bạn có.

Có nhiều nơi các bạn trẻ có thể làm việc này. Bạn không cần phải có một cái tài gì ghê gớm cả. Có rất nhiều người cô đơn trong nhà thương và viện dưỡng lão, họ chỉ muốn sự có mặt của bạn mà thôi. Bạn đến với một người già cô đơn, và bạn sẽ tìm thấy niềm kính trọng mới cho chính bạn, vì bạn là người mà người ta cần.

"Còn nhớ tôi nói gì vấn đề đi tìm kiếm một đời có ý nghĩa không? Tôi đã viết xuống rồi nhưng tôi có thể nhắc lại đây. Hãy để tâm trí thương yêu người khác, hãy để tâm phục vụ cộng đồng chung quanh ta sống, và để tâm trí tạo những gì đem cho ta mục đích và ý nghĩa".

"Anh để ý không, những gì tôi vừa nói, chẳng có cái nào liên quan tới tiền bạc đâu". Ông nói và cười mỉm.

Tôi cúi xuống ghi điều thầy Morrie vừa nói trên tập giấy vàng của tôi. Như thế, thầy Morrie khỏi thấy mắt tôi, biết tôi đang nghĩ gì, vì tôi cũng thế, hình như cả cuộc đời tôi sau khi ra trường, chạy đuổi theo những gì ông vừa mới bác bỏ - đồ chơi mới nhất, nhà đẹp nhất - Lý do là tôi làm việc với những nhà thể thao giàu có, nổi tiếng, tôi tự biện minh là những điều mình cần mua sắm là thực tế, lòng tham muốn của mình cũng chẳng là mấy so với các người khác.

Đúng là đời phủ một màn khói. Và Thầy Morrie đã làm sáng tỏ mọi điều.

"Mitch, nếu anh muốn khoe với mấy người hơn anh thì hãy quên đi. Họ cũng cứ nhìn xuống mình mà thôi. Và nếu anh muốn khoe với mấy người dưới anh thì cũng bỏ đi. Họ chỉ ganh tị với mình mà thôi. Địa vị trên đời cũng chẳng đem ta tới đâu cả. Chỉ có một trái tim mở rộng là giúp ta hoà đồng với mọi người thôi.

Ông ngừng lại, và nhìn tôi: "Tôi đang chết dần, phải không?"

- Dạ.

- "Tại sao tôi cho là một việc quan trọng khi lắng nghe vấn đề của mọi người. Bộ tôi không có đủ đau đớn, khổ sở cho chính bản thân mình sao?"

"Trao tặng cho mọi người làm tôi cảm thấy sống động. Nhưng không phải xe hơi, không phải nhà. Không phải cái gì mà tôi nhìn thấy trong gương. Khi tôi cho được thời gian của tôi, khi tôi có thể làm cho người nào đó cười sau cơn buồn của họ, đó là cảm giác sống mà tôi có thể cảm nhận được."

Ông ho, và đưa tay với cái chuông nằm trên ghế. Ông phải với đi với lại mấy lần, cuối cùng tôi cầm lấy, đặt vào tay ông.

"Cám ơn". Ông thì thầm. Ông yếu ớt lắc chuông gọi bà Connie.

"Cái ông Turner này nè, ông chẳng có nghĩ câu gì khác trên bia mộ của ổng sao?”

*

* *

Mỗi đêm tôi đi ngủ, tôi chết đi. Và mỗi sáng khi thức giấc, tôi sống lại”.

Mathatma Gandhi.