Ánh nắng chiếu xuyên qua cửa sổ phòng ăn, soi sáng sàn nhà lát gỗ sồi. Chúng tôi đã chuyện trò gần hai tiếng đồng hồ qua. Điện thoại lại reo nữa, và thầy Morrie bảo bà trợ tá, Connie trả lời dùm điện thoại. Bà ghi tên những người gọi điện thoại đến trong quyền sổ hẹn màu đen của thầy Morrie. Bạn hữu. Các thầy dạy tĩnh tâm. Một nhóm hội thảo. Có người muốn chụp ảnh thầy cho một tạp chí. Rõ ràng tôi không phải là người duy nhất quan tâm đến việc viếng thăm ông giáo sư già – buổi xuất hiện trong chương trình “Nightline” đã ít nhiều biến ông thành một người nổi tiếng – tôi cảm thấy thích thú, thoảng chút lòng ước ao, vì việc thầy Morrie có rất nhiếu bạn bè. Tôi nghĩ đến đám “bố bịch”, nhóm bạn của tôi hồi những năm đại học. Không biết chúng đi đâu hết rồi?

- “Này Mitch, anh biết không, hiện nay tôi đang chết dần chết mòn đây, thế mà tôi lại trở thành một nhân vật được lưu ý dưới mắt mọi người!"

- Lúc nào thầy cũng là người quan trọng, đáng được lưu ý.

- “Ha” Thầy Morrie mỉm cười. “Anh tử tế lắm! ”.

- Không, tôi chẳng tử tế gì, tôi nghĩ thầm.

- “Vấn đề là như thế này” ông nói. “Người ta nhìn tôi như là một cây cầu. Tôi không đang sống như đã từng sống trước đây, nhưng tôi chưa hẳn chết. Tôi như là... ở khoảng lưng chừng. ”

Ông húng hắng ho, nhưng lấy ngay lại nụ cười. “Tôi đang ở đoạn chót của cuộc hành trình - và người ta muốn tôi cho họ biết họ phải mang gì theo. ”

Điện thoại lại reo.

- “Giáo sư Morrie, ông nói chuyện được không?”, Connie hỏi.

- “Tôi đang mắc trò chuyện với ông bạn cũ mà. " Thầy trả lời.

“Rồi thì họ sẽ gọi lại. ”

Tôi không hiểu sao ông lại tiếp đón tôi niềm nở như thế. Tôi chẳng phải là người sinh viên đầy triển vọng của ông mười sáu năm về trước. Nếu không có chương trình “Nightline”, chắc thầy Morrie sẽ qua đời, mà chẳng có dịp gặp mặt tôi. Tôi không có lý do bào chữa nào thích đáng cho việc đó cả, ngoại trừ lý do mà hầu như ngày nay ai cũng có. Đó là tôi bị lôi cuốn theo điệu nhạc quyến rũ của cuộc đời tôi. Tôi quá bận bịu.

Chuyện gì đã xảy ra cho tôi? Tôi tự hỏi. Giọng cao, lãng đãng khói sương của thầy Morrie, đã đem tôi trở về với những tháng năm đại học, thời mà tôi có ý tưởng rằng những người giàu thì xấu xa, chiếc áo sơ mi và cái cà vạt là quần áo tù đầy, một lối sống không đáng sống, lối sống không có sự tự do của bỗng dưng bỏ hết để ra đi – cưỡi xe mô tô, gió bạt vào mặt, trên đường phố Ba Lê, trên những ngọn núi Tây Tạng. Chuyện gì đã xảy ra cho tôi?

Thập niên tám mươi đã đến. Thập niên chín mươi đã đến. Chết chóc, bệnh tật, mập phì, đầu sói, tóc thưa cũng qua. Tôi đã đánh đỗi vô số ước mơ cho một ngân phiếu lương tháng cao hơn, mà không hề nhận thức là mình đang làm điều đó.

Thế mà thầy Morrie đây đang nói về những năm tháng kỳ diệu của đại học, như thể là tôi chỉ mới vắng mặt sau một chuyến nghỉ hè dài.

- “Anh có tìm được người san sẻ tâm tình với anh chưa?” Ông hỏi tôi.

- “Anh có phục vụ cho cộng đồng của anh không?”

- “Anh có cảm thấy bình an với bản thân mình không?”

- “Anh có cố gắng cư xử cho ra một con người không?”

Tôi lúng túng, muốn tỏ cho thầy biết tôi để tâm suy ngh ĩ rất sâu xa về những câu hỏi như vậy. Chuyện gì đã xảy ra cho tôi? Ngày xưa, tôi đã từng hứa với chính mình tôi sẽ không bao giờ làm việc vì tiền, rằng tôi sẽ gia nhập Nhóm Thanh Niên Thiện Nguyện (Peace Corps), rằng tôi sẽ sống ở những chốn đẹp đẽ, thanh cao gần với thiên nhiên.

Ngược lại, mười năm qua tôi vẫn ở Detroit, vẫn đi làm việc tại một chốn, sử dụng cùng một ngân hàng, hớt tóc cùng một anh thợ cạo. Tôi đã ba mươi bảy tuổi, có năng xuất cao hơn hồi còn ở đại học, nhưng nay lại bị trói buộc vào máy vi tính, máy chuyển tin, và điện thoại cầm tay. Tôi viết bài về những lực sĩ giàu có, mà phần lớn không mấy quan tâm gì đến những người như tôi. Trong cùng giới tôi, tôi cũng chẳng phải là người trẻ nữa, và tôi ch ẳng còn mặc áo thun xám, rộng đi lòng vòng, với điếu thuốc không mồi lửa ngậm hờ trên môi. Tôi cũng không vừa ăn bánh mì trứng trộn, vừa dự vào những vụ bàn cãi dông dài về ý nghĩa cuộc đời.

Ngày tháng của tôi rất bận rộn, tuy nhiên phần nhiều tôi vẫn không cảm thấy hài lòng.

Chuyện gì đã xảy ra cho tôi?

“Sư phụ”, tôi bỗng gọi Thầy, bất chợt nhớ đến danh xưng ngày xưa tôi hay dùng để gọi ông.

Thầy Morrie, mặt rạng rỡ hẳn: “Chính Thày đây, tôi vẫn là sư phụ của anh ngày nào".

Thầy cười, rồi tiếp tục bữa ăn, bữa ăn bắt đầu từ bốn mươi phút trước đây. Tôi ngắm ông, đôi tay ông hoạt động một cách thận trọng, như thể ông vừa mới học cách sử dụng chúng lần đầu vậy. Ông khơng thể ấn mạnh con dao xuống. Mấy ngón tay ông run lẩy bẩy. Mồi miếng ăn là một cuộc phấn đấu; ông nhai thật nhuyễn thức ăn trước khi nuốt, thế mà thỉnh thoảng chúng cũng trượt ra mép, ra môi một ít, vậy là ông phải ngưng lại, để lấy khăn lau mặt. Làn da từ cổ tay ôngtới các ngón tay đều trố đồi mồi, trông lỏng lẻo như da dính trên con gà hầm trong nồi xúp.

Chúng tôi ngồi ăn như thế một lúc, một ông già bệnh hoạn, một chàng thanh niên trẻ, khoẻ mạnh, cả hai thấm đượm sự im lặng của căn phòng. Có thể là một sự im lặng hơi bối rối, nhưng người duy nhất bối rối là tôi.

- “Sắp chết, Mitch à," Thầy Morrie bỗng lên tiếng. "Sắp chết không phải là điều duy nhất đáng buồn, Sống không hạnh phúc là một điều khác nữa. Bao nhiêu người đến viếng tôi, sống không có hạnh phúc”

- Tại sao?

“À, điều đầu tiên là văn hoá của chúng ta không làm cho con người cảm thấy hạnh phúc. Chúng ta đã dạy những điều sai lầm. Phải là kẻ có can đảm để nhận thức rằng một khi văn hóa không đúng, thì đừng theo nó nữa. Hãy sáng tạo cho mình một nền văn hóa riêng. Nhiều người không làm được điều đó. Họ còn khốn khổ hơn tôi, dù hiện tại tôi đang ở trong hoàn cảnh như thế này.

“Có thể tôi đang chết đấy, nhưng tôi được vây quanh bởi bao nhiêu là tấm lòng thương yêu và lo lắng cho tôi. Có bao nhiêu người nói được như vậy?”

Tôi ngạc nhiên vô cùng, nhận ra rằng ông chẳng có gì là tủi xót thân phận mình cả. Một ông Morrie, giờ đây không còn có thể khiêu vũ, bơi lội, tắm rửa, hay đi đứng; một ông Morrie không còn có thể ra mở cửa khi có người gọi cửa nhà, hay tự lau khô thân hình sau khi tắm, thậm chí trở mình trên giường. Làm sao ông có thể cam phận đến thế nhỉ? Tôi nhìn ông chiến đấu với cái nĩa, cố xăm một miếng cà chua, hai lần đầu trượt mất – một cảnh tưởng trông thê thảm, ấy vậy mà tôi không thể phủ nhận được, ngồi cạnh ông, tôi cảm được sự thanh thản kỳ diệu, tựa như ngọn gió êm đềm đã xoa dịu tâm hồn tôi những năm tháng đại học.

Tôi liếc mắt nhìn đồng hồ tay – một thói quen khó bỏ – đã muộn rồi, tôi nghĩ đến chuyện đổi chuyến máy bay về nhà, nhưng thầy Morrie làm một việc, đã ám ảnh tôi cho tôi ngày nay. Ông nói:

- “Anh biết là tôi sẽ chết thế nào không?” Tôi nhướng lông mày lên, nhìn ông.

“Tôi sẽ bị nghẹt thở. Đúng vậy. Vì bị suyễn, nên hai lá phổi tôi không chịu nổi bệnh này. Bệnh ASL này tấn công thân thể tôi từ dưới lên. Bệnh đã đoạt mất đôi chân tôi rồi. Chẳng bao lâu nó sẽ chiếm cánh tay, rồi bàn tay tôi. Và khi nó đến hai lá phổi tôi... “

Ông nhún vai.

“... thì tôi đành chịu thua. ”

Tôi không biết phải nói gì với ông, cho nên tôi vớt vát: “À, thầy biết không,... biết đâu được, Thầy. "

Thầy Morrie nhắm mắt lại. “Mitch à, tôi biết mà. Anh đừng sợ việc tôi sắp chết. Tôi đã có một cuộc sống thật đầy đủ, và ai cũng biết chuyện gì sẽ xảy ra. Tôi có khoảng bốn hay năm tháng thôi. ”

- "Chắc đâu, Thầy", tôi nói, giọng bồn chồn. Đâu ai biết được?

- “Tôi thì biết được chuyện”, thầy dịu dàng trả lời. Họ có trắc nghiệm tôi rồi. Một bác sĩ chỉ cho tôi cách. ”

- Trắc nghiệm?

- “Anh hít hơi vài lần đi. ” Tôi làm theo lời ông bảo.

“Bây giờ hít một hơi dài, nhưng lần này khi thở ra, anh thử đếm số được càng nhiều càng tốt, trước khi anh hụt hơi. ”

Tôi nhanh nhẹn thở ra cùng với những con số đếm. “Một-hai- ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám... ” Tôi đếm tới số bảy mươi trước khi hết hơi.

“Tốt”. Morrie nói. “Bộ phổi anh mạnh khoẻ lắm. Bây giờ anh xem tôi làm nhé!”

Thầy hít hơi vào, rồi bắt đầu đếm, qua giọng nhỏ và run run của ông. “Một-hai-ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám-chín-mười- mười một- mười hai- mười ba- mười bốn- mười lăm- mười sáu- mười bảy- mười tám”.

Ông ngưng lại, thở hổn hển đế lấy hơi.

“Lần đầu khi bác sĩ bảo tôi làm thế, tôi đếm được đến hai mươi ba. Bây giờ thì là mười tám. "

Ông nhắm mắt lại, lắc đầu. “Bình hơi của tôi gần cạn rồi. ” Tôi vỗ đùi, tâm trạng căng thẳng. Một buổi trưa như vậy là quá đủ rồi.

“Hãy trở lại và viếng ông thầy già của anh”. Thầy Morrie dặn dò khi tôi ôm hôn, từ giã ông.

Tôi hứa sẽ trở lại, cố gắng không nghĩ đến lần cuối tôi đã hứa như vậy.

Tôi đến tiệm sách trong khuôn viên trường, tìm mua những quyển sách thầy Morrie liệt kê cần phải đọc. Tôi mua những quyển sách mà trước đây tôi không hề biết chúng có trên đời này, những quyển với tựa sách như: “Tuổi trẻ: Cá Tính và Khủng Khoảng, Tôi và Anh, Cái Tôi Chia Hai”.

Trước khi vào đại học, tôi không biết là sự nghiên cứu về các mối quan hệ giữa con người với nhau, có thể được xem như là một môn học. Trước khi gặp thầy Morrie, tôi không ngờ được điều này. Tính đam mê sách vở của thầy rất thực và lây lan. Không biết từ lúc nào, sau giờ học khi phòng học trống không, chúng tôi bắt đầu có với nhau những luận bàn nghiêm chỉnh. Thầy hỏi về cuộc sống của tôi, rồi trích dẫn những lời nói của Erich Fromm, Martin Buber, Erick Erikson. Thường khi thầy đồng ý với những câu nói của họ, chú thích thêm những lới khuyên của chính ông, dù rõ ràng ông cũng cùng ý nghĩ như họ. Những lúc như thế, tôi nhận ra ông đúng thực là một vị giáo sư, chứ không phải là một ông chú. Một bữa trưa nọ, tôi than phiền về sự rối rắm của tuổi trẻ chúng tôi, về điều mà mọi người mong chờ ở tôi so với điều tôi mong muốn cho chính bản thân mình.

“Tôi có nói cho anh nghe về tình trạng căng thẳng của hai đối lực chưa?” Thầy hỏi tôi.

- Tình trạng căng thẳng của đối lực?

- “Đời sống là một chuỗi của sức đẩy lui, đẩy tới. Anh muốn làm một việc, nhưng lại bị ràng buộc phải làm một việc khác. Có việc làm đau lòng anh, dù anh biết là anh không nên có cảm giác đó. Có những điều anh nhận với thái độ vô ơn, dù rằng anh biết rằng anh không bao giờ nên có thái độ đó.

- "Sự căng thẳng của đối lực, giống như ta kéo một sợi giây thun. Mà phần đông chúng ta đứng đâu đó giữa sợi thun”.

- Giống như trận đấu đô vật! Tôi buột miệng la lên.

- “Một trận đấu đô vật! “. Thầy phá lên cười. “Vâng, có thê diễn tả cuộc đời là như thế”.

- Vậy thì phe bên nào thắng? Tôi hỏi thầy.

- “Bên nào thắng à?”

Ông nhìn tôi mỉm nụ cười, qua đôi mắt nhăn nheo, hàm răng không đều.

- “Tình Yêu thắng. Tình Yêu bao giờ cũng thắng".