CHƯƠNG XVII - TUỔI GIÀ

Ngày Thứ Ba Của Tuần Lễ Thứ Bảy: Chúng Tôi Bàn Về Nỗi

Sợ Hãi Đối Với Tuổi Già.

Thầy Morrie đã thua trận chiến bệnh tật. Giờ đây ông cần người chùi bàn toạ cho ông.

Ông đối mặt việc này bằng một thái độ dũng cảm, chấp nhận. Không thể nào với tay xuống khi dùng bô được, ông cho bà Connie biết nhược điểm mới nhất của mình.

"Bà có phiền làm giúp cho tôi điều này không?" Bà bảo không!

Thật đúng là cá tính của ông khi hỏi bà trước như vậy.

Thầy Morrie thú nhận là không dễ dàng quen với sự nhờ vả này, bởi đó là hành động hoàn toàn đầu hàng đối với căn bệnh. Giờ đây ông bị tước đoạt tất cả những gì mang tính cách riêng tư và căn bản - Từ việc dùng nhà vệ sinh, chùi mũi, chùi rửa nơi phần kín của thân thể. Ngoại trừ thở và nuốt thức ăn, đa số những thứ khác ông đều lệ thuộc vào người khác.

Tôi hỏi ông làm cách gì mà ông có thể giữ mình lạc quan với tất cả mọi chịu đựng đang co.

“Này Mitch, điều đó thật cũng buồn cười,” ông bảo, “Tôi thích sống độc lập, do đó có khuynh hướng chống lại tất cả những điều này – từ việc cần giúp để ngồi vào xe, ngay cả việc cần người khác thay quần áo. Tôi cảm thấy xấu hổ, bởi truyền thống bảo chúng ta nên xấu hổ nếu không thể tự chùi sau khi sử dụng nhà cầu. Nhưng rồi tôi hiểu ra. Hãy quên đi tất cả những gì truyền thống đã bảo. Suốt đời tôi đã nhiều lần phớt lờ những gì gọi là truyền thống. Tôi sẽ không để cho mình phải bị xấu hổ. Có gì đáng xấu hổ đâu?"

“ Rồi anh biết không? Điều lạ lùng nhất đã xảy ra".

- Điều gì thưa thầy?

"Tôi bắt đầu cảm thấy khoái việc phải lệ thuộc vào người khác. Bây giờ tôi thú vị mỗi khi có người khác nghiêng người bôi kem vào lưng, vào mông để đỡ bị rát. Hay là khi được chùi lông mày, hoặc được đấm bóp đôi chân. Tôi thích thú với những phục vụ đó. Nhắm mắt lại để cảm giác đó được ngấm sâu vào người. Chẳng khác gì mình quay trở lại thời ấu thơ. Có người tắm, người bế, người lau chùi. Tất cả chúng ta đều biết làm trẻ con là như thế nào. Điều đó nằm sâu trong tiềm thức của chúng ta. Đối với tôi, đó chỉ là sự nhớ lại để biết cách hưởng nó.

"Sự thật là lúc được mẹ ẵm bồng, ru hời, xoa đầu - không ai trong chúng ta thấy mình có được đầy đủ. Một cách nào đó, tất cả chúng ta đều ao ước được sống trở lại cái thuở chẳng phải lo gì cả – với tình thương vô bờ và sự chăm sóc vô điều kiện. Đa số chúng ta đều không được hưởng đủ.

“Tôi biết mình thì thiếu thốn điều đó”.

Tôi nhìn thầy Morrie và bỗng nhiên chợt hiểu tại sao ông thích những khi tôi nghiêng người để sửa lại máy ghi âm cho ông, hay loay hoay với mấy cái gối, hay chùi mắt cho ông. Sự va chạm thân thể con người với nhau. Bảy mươi tám tuổi, ông là một người trưởng thành, và lại được trở về săn sóc như một đứa trẻ.

*

* *

Cuối ngày, chúng tôi bàn về tuổi già. Hay là nỗi lo sợ tuổi già, tôi nên nói như thế – Đây là một trong những vấn đề nằm trong danh sách những khắc khoải của thế hệ chúng tôi. Trên xe, khi rời phi trường Boston, tôi đã đếm không biết bao nhiêu tấm quảng cáo trình bày hình ảnh những thanh thiếu niên trẻ và đẹp. Tấm có hình một anh chàng đội mũ cao bồi, miệng ngậm điếu thuốc, tấm hai cô gái đẹp tươi cười bên cạnh chai thuốc gội đầu, tấm có một cô bé choai choai mượt mà bận chiếc quần jeans, khuy quần mở hớ hênh, và bích chương một người thiếu phụ trong chiếc áo nhung đen, bên cạnh một người đàn ông bận bộ lễ phục, cả hai đang âu yếm choàng tay nâng một ly rượu scotch.

Trong những hình ảnh lướt qua mắt, tôi chẳng thấy ai quá lứa tuổi ba mươi lăm. Tôi bảo với thày Morrie là tôi đã cảm thấy mình già rồi, mặc dầu từng cố gắng một cách tuyệt vọng để thoát khỏi nó. Tập thể dục liên miên. Để ý cách ăn uống. Nhìn kiếng để xem xét chân tóc. Tôi đã trải qua thời kỳ hãnh diện để khai báo tuổi tác mình - do những gì đã làm để duy trì tuổi trẻ – đến lúc này tôi không còn muốn nhắc đến tuổi tác, bởi nỗi sợ hãi là mình đã quá gần cái tuổi bốn mươi, bị nghề nghiệp lãng quên.

Thầy Morrie nhìn tuổi già với viễn ảnh khả quan hơn.

“Tất cả những thứ trên đều nhắm vào những người trẻ - Tôi không đồng ý đâu.” Ông nói. “Nghe đây, tuổi trẻ cũng có biết bao điều bất hạnh, bởi thế đừng nói với tôi tuổi trẻ thật tuyệt vời. Tất cả những người trẻ đã tìm đến tôi vì chúng có những dằn vặt, xung đột, cảm giác thiếu thốn, cảm thấy cuộc sống bất hạnh, xấu xa quá đỗi, có khi chỉ muốn tự kết liễu đời mình nữa...

"Thêm vào những bất hạnh đó, người trẻ cũng không khôn ngoan. Chúng hiểu rất ít về cuộc đời. Thử hỏi có ai giữa cuộc sống hằng ngày chẳng mảy may muốn biết điều gì đang xảy ra quanh mình? Người ta điều khiển mình với những lời dụ dỗ như hãy mua thứ dầu thơm này sẽ làm cho đẹp da, hay nếu mặc quần jean này sẽ trở nên hấp dẫn hơn – và cứ thế mà tin họ! Những điều như thế có phải là vô lý chăng!”

- Thế thầy có bao giờ hãi sợ tuổi già? Tôi hỏi.

- Không, tôi đón nhận tuổi già.

- Đón nhận nó?

- Mitch, tôi đón nhận tuổi già.

- Đón nhận tuổi già à?

“Đơn giản lắm. Càng lớn lên, anh càng được học hỏi thêm. Nếu anh cứ ở mãi tuổi hai mươi hai, anh sẽ luôn luôn ngu ngơ như đang ở tuổi hai mươi hai. Anh biết đó, già cả không chỉ là suy tàn, mà là sự phát triển. Nó không chỉ nằm ở mặt tiêu cực là đưa anh đến cái chết, mà chính thật nhờ nó, anh sống được đời sống tốt đẹp hơn”.

- Vâng, nhưng nếu tuổi già có giá trị như vậy, tại sao mọi người luôn nói: "Ồ, giá như tôi còn trẻ ", chẳng bao giờ mình nghe người ta nói: "Tôi ước muốn tôi sáu mươi lăm tuổi. "

Ông cười. “Anh có biết những lời nói đó phản ảnh điều gì không? Một cuộc sống bất mãn, một cuộc sống không thành đạt. Một đời sống chưa tìm được ý nghĩa. Bởi vì nếu anh tìm được ý nghĩa cuộc sống rồi, anh không muốn quay trở lại đời sống cũ nữa. Anh muốn bước tới phía trước. Anh muốn nhìn thêm, làm thêm. Và anh mong chờ ngày anh đạt tuổi sáu mươi lăm. "

"Nghe đây nhé. Anh nên biết một điều. Tất cả người trẻ nên biết một điều. Nếu các anh luôn luôn chống chọi lại tuổi già, thì các anh luôn luôn thiếu hạnh phúc vì tuổi già vẫn đương nhiên xảy đến".

"Mitch nè!" Ông xuống giọng.

"Hiển nhiên là cuối cùng anh cũng sẽ chết". Tôi gật đầu.

"Mình nói gì thì cũng thế thôi".

- Em biết.

“Nhưng hy vọng rằng,” ông bảo, “còn rất lâu, thật là lâu”. Ông nhắm mắt với cái nhìn bình an, sau đó nhờ tôi sửa lại chiếc gối bên dưới đầu. Người ông luôn luôn cần được xoay sửa để được thoải mái. Thân người chìm lủng trong chiếc ghế giữa những chiếc gối trắng, khối xốp màu vàng và những chiếc khăn lông màu xanh da trời. Nhìn thoáng qua, không khác gì thày Morrie được đóng gói thành kiện hàng để gửi đi.

“Cám ơn,” ông nói rất khẽ trong lúc tôi dời chiếc gối.

- Không có chi. Tôi trả lời.

-"Mitch, anh đang nghĩ gì đó?"

Ngẫm nghĩ một lúc, tôi trả lời. "Vâng, em đang thắc mắc tại sao thầy không khao khát tuổi trẻ, và những người khoẻ mạnh".

"Ồ, có lẽ tôi cũng có". Ông nhắm mắt lại. Tôi thèm muốn được đi tới phòng tập thể dục, được đi bơi như họ. Hay đi nhảy đầm. Sự thèm muốn tới trong tôi, tôi cảm thấy điều đó, rồi tôi buông nó. Anh có nhớ tôi nói gì về Tách Rời không? Gỡ, bỏ nó đi. Hãy dặn lòng rằng. Đấy là sự khao khát, thèm muốn. Tôi sẽ tách nó ra khỏi tôi. Rồi bỏ nó đi.”

Ông lên cơn ho, một cơn ho dài, khàn khạc - ông đưa miếng giấy tới miệng, và khạc yếu ớt vào trong đó. Ngồi đấy, tôi thấy mình mạnh hơn ông nhiều, tôi có thể nhấc ông lên và để ông lên vai như nhấc một bao bột mì, nhưng kỳ lạ sao, tôi lại cảm thấy ngượng về sức mạnh đó, vì tôi chẳng thấy mình trên ông chút nào.

- Làm cách nào thày tránh được lòng ganh tị, ham muốn?

“Cái gì?”

- Tôi ấy à? Ông cười.

“Mitch, rất khó cho người già nào không khỏi ganh tị với người trẻ. Nhưng vấn đề là biết chấp nhận con người của mình và vui vẻ với con người đó. Đây là khoảng thời gian anh đang ở lứa tuổi ba mươi. Tôi từng sống khoảng thời gian của tuổi ba mươi, và đây là thời gian tôi ở tuổi bảy mươi tám.

“Ngay bây giờ anh phải tìm được những điều tốt, thật và đẹp trong cuộc đời của anh. Quay lại quá khứ chỉ tạo nên sự ganh đua tranh giành. Mà tuổi tác lại không phải là vấn đề để ganh đua tranh giành.

Ông thở ra, mắt hạ thấp xuống như đang nhìn từng hơi thở của mình tản mạn trong không khí.

“Sự thật là, trong tôi đã có đủ mọi lứa tuổi. Ba tuổi. Năm tuổi. Ba mươi bảy tuổi. Năm chục tuổi. Tôi đã qua tất cả tuổi đó và biết tuổi đó như thế nào. Tôi vui sướng lúc bé khi mình đang ở thời gian đó. Tôi vui thích được làm một ông già hiểu rộng lúc mình thích hợp làm một ông già hiểu rộng. Nghĩ đến tất cả mọi lứa tuổi tôi có thể được ở trong đó. Tôi ở mọi lứa tuổi, cho đến số tuổi hiện nay. Anh có hiểu như thế không?”

Tôi gật đầu.

“Làm sao tôi có thể ganh tị về tuổi tác của anh – khi chính tôi cũng từng sống qua tuổi đó.”