Từ ngày đầu tới viếng thầy, ông đã hỏi đến nàng. "Chừng nào tôi có dịp gặp Janine đây?" “Chừng nào anh đem cô ấy lại đây?" Lúc nào tôi cũng có cớ này cớ nọ để từ chối. Nhưng mấy ngày trước đây, khi tôi gọi điện thoại hỏi thăm tình trạng sức khỏe của ông, thì...

Phải đợi một lúc thầy Morrie mới đến cầm ống nghe. Có tiếng lọc cọc, chắc có người đang giúp đặt ống nghe vào tai thầy. Hẳn nhiên, ông không còn sức để tự cầm máy điện thoại lấy được nữa.

- "Hiiiii" ông lấy hơi.

- Sư phụ, khoẻ không vậy?

Tôi nghe ông thở ra: "Mitch à, sư phụ của anh... hôm nay không được khỏe..."

Giấc ngủ của thầy càng ngày càng tội tệ. Hầu như tối nào ông cũng cần bình dưỡng hơi, và những cơn ho khủng khiếp là những đe dọa. Một cơn ho có thể kéo dài cả tiếng, đôi lúc không biết ông có ngưng ho nổi không. Ông từng nói ông sẽ ra đi khi cơn bệnh lan tới phổi. Tôi rùng mình với ý nghĩ thần chết đã tới gần kề rồi.

- Thầy ơi, tôi nói, thứ ba này em sẽ gặp lại thầy, mong hôm đó thầy khỏe hơn.

- Mitch?

- Dạ?

- Vợ anh có ở đấy không?

Lúc ấy, vợ tôi đang ngồi cạnh tôi.

- Đưa dùm điện thoại cho cô ấy, thầy muốn nghe giọng cô. May thay, vợ tôi là một người đàn bà, sinh ra với bản tính đễ thương hơn tôi nhiều. Dù chưa bao giờ gặp mặt thầy Morrie, nàng cầm ngay lấy điện thoại - nếu là tôi, thì tôi đã lắc đầu, bỏ nhỏ với nàng: " Anh không có mặt tại đây. Không có anh tại đây." - Trong phút chốc, nàng đang nối liền với ông giáo sư già của tôi, như thể họ quen nhau từ thời đại học. Ấy, chỉ là cảm giác của tôi thôi, vì thật ra tôi chỉ nghe được: " Vâng ạ... Mitch có nói đến... Ồ, cám ơn thầy... "

Sau khi cúp điện thoại, vợ tôi bảo: "Chuyến sau em theo anh đi thăm thầy".

Ấy, sự việc diễn biến như vậy đó.

Giờ đây, trong văn phòng của thầy Morrie, hai chúng tôi ngồi vây quanh chiếc ghế dài của ông. Thầy Morrie, thật ra cũng công nhận rằng mình có tính nịnh đầm, tán dương phái nữ. Sự có mặt của Janine, hình như làm ông thêm sinh lực, mặc dù, đôi lúc ông cũng phải dừng lại để ho hay dùng bô vệ sinh. Ông lật xem hình đám cưới của chúng tôi mà Janine đem theo.

- Cô lớn lên ở Detroit à?

- Vâng ạ. Janine đáp.

- Tôi có dạy ở Detroit một năm, thời kỳ những năm 40. Tôi còn nhớ một câu chuyện thật buồn cười lúc dạy học ở đấy.

Ông ngừng lại để sổ mũi. Thấy ông loay hoay với mảnh giấy lau, tôi cầm dùm mảnh giấy, và ông sổ thật yếu ớt vào đó. Tôi lau nhẹ hai cánh mũi ông, như thể một bà mẹ lau mũi cho đứa con trong xe hơi.

"Cám ơn, Mitch" Ông nhìn Janine, "Anh chàng giúp tôi nhiều, chàng này đây!"

Janine mỉm cười.

"Còn đây, chuyện của tôi. Chúng tôi, một đám giáo sư xã hội học trong trường thường hay chơi bài với nhau, trong nhóm cũng có các nhân viên của các phân khoa khác, trong đó có một anh bác sĩ giải phẫu. Một đêm nọ, sau khi chơi bài xong, anh chàng bác sĩ nói với tôi: "Tôi muốn tới lớp xem anh làm việc. "Tôi nói: Được.

"Thế là anh ta tới thăm một trong những lớp tôi giảng dạy.

Sau khi tan lớp học, anh ta bảo: "Còn anh, có muốn xem tôi làm việc không? Tối nay tôi có một ca mổ". Muốn cho có qua có lại, cho nên tôi bằng lòng.

Anh bác sĩ đem tôi tới bệnh viện. Anh ta bảo: "Rửa tay, che mặt, và bận vào một tấm áo choàng". Trong giây lát, tôi bỗng thấy mình đứng sát cạnh bác sĩ tại bàn mổ, nơi một bệnh nhân, một người đàn bà đang nằm, mình trần từ bụng lên. Rồi anh ta cầm cái dao và rạch một cái - thật ngon lành... thế đó!"

Morrie đưa ngón tay lên, như đang cầm dao.

Tôi bỗng cảm thấy... tôi choáng váng, muốn bất tỉnh. Máu tuôn ra. Ghê quá! Cô y tá đứng cạnh tôi nói: "Bác sĩ sao vậy?" Tôi trả lời: " Tôi chả là bác sĩ quái gì hết. Đem tôi ra khỏi phòng ngay!" Chúng tôi phá lên cười, và thầy Morrie cũng cười thật lớn, trong hơi sức hạn hẹp của thầy! Đây là lần đầu tiên trong bao nhiêu tuần qua, tôi mới được nghe thầy kể chuyện như thế này. Kể cũng lạ, trước đây ông gần bất tỉnh khi chứng kiến một người đang bệnh, mà bây giờ thì ông lại đang chịu đựng lâu dài một cơn bệnh! Bà Connie gõ cửa, báo cho biết bữa ăn trưa của thầy Morrie đã sẵn sàng. Không phải là nước súp cà rốt, xà lách và bánh ngọt tôi mua sáng nay tại tiệm "Bánh và Lung Tung". Dù tôi đã cố gắng mua đồ ăn thật mềm, nhưng vẫn ra ngoài khả năng nhai nuốt của thầy. Bấy giờ thức ăn của thầy, là thức ăn lỏng, may ra chêm vào một cái bánh thật mềm! Phần nhiều, bà Charlotte xay nhuyễn tất cả trong một cái máy xay. Và rồi, ông hút bữa ăn qua cái ống. Hàng tuần, tôi vẫn cứ đi mua đồ ăn, để khi bước vào nhà, lại dơ bao giấy lên khoe, hầu được trông thấy ánh mắt sáng lên của thầy.

Trong tủ lạnh, vẫn còn bao nhiêu hộp đồ ăn giấy nằm đó. Có lẽ, tôi còn ước mơ ngày nào đó, hai chúng tôi lại ăn trưa với nhau, để tôi có thể nhìn ông ăn, miệng nhồm nhoàm, vừa nhai, vừa nói, thức ăn rơi bừa xuống khăn. Thật là một ước muốn hão huyền!

- "Janine nè... "Ông gọi. Janine mỉm cười.

- "Cô xinh đẹp lắm, cho tôi cầm tay cô nào." Janine đưa tay cho ông cầm.

"Mitch nói cô là một ca sĩ chuyên nghiệp".

- Vâng, đúng thế. Janine đáp.

- Mitch bảo cô hát hay lắm.

- Ô - Janine cười - Không đâu, Mitch chỉ nói thế!

Thầy Morrie nhướng mày lên, "Cô hát cho tôi nghe được không?"

Từ ngày quen biết Janine, tôi đã từng nghe nhiều người yêu cầu nàng như thế, mỗi khi người ta biết mình là ca sĩ chuyên nghiệp, họ luôn bảo: "Hát cho chúng tôi nghe đi". Janine, rất ngại ngùng về cái tài của mình, ngoài ra, nàng cũng là một người đòi hỏi mọi điều toàn hảo, cho nên Janine không bao giờ hát cho ai nghe cả. Lúc nào Janine cũng lịch sự từ chối. Tôi đoán chắc lần này cũng vậy.

Nhưng Janine đã cất tiếng hát.

Thoạt nghĩ đến nàng tôi sao lãng ngay những điều thường nhật phải làm

Bài này của Ray Noble, một bài hát tiêu biểu của thập niên 30. Janine, mắt nhìn thầy Morrie, cất tiếng hát nghe thật dịu êm! Hay thật! Thầy Morrie lúc nào cũng có khả năng làm dấy lên những xúc động, thường được dấu kín của con người. Mắt ông nhắm lại, tận hưởng từng nốt nhạc. Giọng hát của vợ tôi vang lên trong căn phòng, và môi thầy đang nở lên một nụ cười rạng rỡ. Dù thân thể thầy cứng đơ như một bao cát, nhưng tâm hồn ông lại đang nhảy múa tưng bừng.

Tôi hình dung nàng trong mỗi đóa hoa ánh mắt nàng trên ngàn muôn sao... Chỉ thoáng nghĩ về nàng thôi một thoáng nghĩ về nàng thôi người yêu ơi....

Khi Janine ngưng hát, thầy Morrie mở mắt, nước mắt rơi xuống má ông. Đã bao năm qua tôi nghe nàng hát, nhưng chưa bao giờ tôi lắng nghe nàng hát như ông đã lắng nghe nàng.

*

* *

Hôn nhân. Phần đông những người tôi quen biết đều có vấn đề với hôn nhân. Nhiều người đắn đo không muốn bước vào ngưỡng cửa hôn nhân, những người khác muốn thoát ra. Thế hệ chúng tôi hình như đang vẫy vùng, đấu tranh với ý tưởng phải cam kết với một liên hệ tình cảm lâu dài, như thể loài cá sấu quật vẫy trong đầm lầy. Tôi quen dần, với chuyện đi dự đám cưới, chúc mừng cô dâu chú rể và vài năm sau chỉ thoáng ngạc nhiên khi thấy chàng rể ngồi trong một nhà hàng bên cạnh một thiếu nữ trẻ, mà chàng giới thiệu là bạn. "Anh biết không tôi và - nàng gì đó - đã xa nhau rồi... "chàng giải thích như thế.

Tại sao chúng ta có những vấn đề như thế này? Thế nên, tôi đem vấn đề ra bàn với thầy Morrie. Tôi đã đợi tới bảy năm mới hỏi cưới Janine. Tôi thắc mắc, phải chăng thế hệ chúng tôi cẩn thận hơn thế hệ cha ông mình, hay chúng tôi ích kỷ hơn?

"À, tôi cảm thấy buồn cho thế hệ anh. Với nền văn hóa hiện nay, tìm được một liên hệ tình cảm, yêu thương lâu dài là điều quan trọng, bởi vì văn hóa không tạo cho ta điều này. Thanh niên thời nay, có khi vì ích kỷ, không muốn dấn thân vào một tình cảm yêu thương trung thực, có khi thì lại quá vội vàng lập gia đình, để rồi sáu tháng sau đi đến ly dị. Họ không biết họ muốn gì từ người phối ngẫu của mình. Thật ra, họ cũng chưa hiểu ngay cả bản thân họ, thì làm sao mà họ hiểu được người mình lấy?"

Ông thở dài. Trong những năm là giáo sư, ông đã từng khuyên nhủ biết bao cặp tình nhân đau khổ. "Thật đáng tiếc, có một người yêu rất là quan trọng. Chúng ta hiểu rõ điều này hơn, một khi bị vào trường hợp như tôi chẳng hạn, khi mình không được khỏe nữa. Có bạn bè là điều tốt, nhưng bạn không thể có mặt trong đêm khuya khi mình ho, hoặc khó ngủ, lúc ta cần có người thức suốt đêm, an ủi và giúp đỡ cho ta".

Hai ông bà, Charlotte và Morrie gặp nhau thời là sinh viên đại học, hai người đã thành hôn được 44 năm. Tôi chứng kiến hai người với nhau, bà nhắc ông uống thuốc, đến cạnh ông, xoa cổ ông, đôi lúc bàn chuyện về một trong hai người con trai của ông bà. Họ làm việc như một cặp, nhiều lúc chỉ cần qua ánh mắt thôi, là người nọ hiểu người kia nghĩ gì. Bà Charlotte là một người đàn bà trầm mặc, kín đáo, khác hẳn thầy Morrie, nhưng tôi biết ông rất kính nể bà. Thỉnh thoảng, giữa câu chuyện của chúng tôi, ông bảo:

"Điều này chắc vợ tôi không thích tôi kể đâu". Và rồi ông ngưng ngang đấy. Đó là những lần mà ông không kể hết mọi điều.

Thầy Morrie bảo: "Trong hôn nhân, tôi học được điều này. Chúng ta bước vào một thử thách. Ta tìm hiểu được mình là ai, người kia là ai, và rồi chúng ta phải làm sao để hòa mình, thích ứng với nhau, hoặc là chúng ta bỏ cuộc".

- Có luật nào để biết một cuộc hôn nhân sẽ thành công không?

Thầy Morrie cười: " Mitch à, chẳng có gì giản dị như vậy đâu".

- Em cũng biết thế.

- Thế nhưng cũng có vài luật, xét ra tôi thấy rất thật cho tình yêu và hôn nhân: Nếu ta không kính trọng người bạn đời của mình, tất nhiên sẽ có vấn đề. Nếu ta không biết mềm dẻo, nhượng bộ nhau, liên hệ tình cảm giữa hai người cũng sẽ gặp khó khăn.

Nếu hai bên không thể nói thực với nhau những chuyện liên quan giữa hai người, thì rồi cũng sẽ có vấn đề với nhau. Và nếu hai người không cùng có những giá trị tinh thần như nhau, thì hôn nhân cũng sẽ gặp khó khăn. Hai người cần phải cùng có những giá trị tinh thần, đời sống giống nhau. "

"Mitch à, anh có biết điều quan trọng nhất trong những giá trị đó không?"

- Điều gì, thưa thầy?

- Chính ta phải tin tưởng rằng hôn nhân là một chuyện tối quan trọng.

Ông hịt mũi và nhắm mắt một lúc.

- Riêng tôi, ông nói mắt vẫn nhắm. Tôi nghĩ hôn nhân rất quan trọng, thật là một thiếu sót lớn nếu con người không thử đi đoạn đường này".

Ông kết thúc buổi nói chuyện với câu thơ mà ông ngâm nga như lời nguyện: " Hãy thương yêu nhau không thì tàn lụi".

*

* *

"Thầy nè, em có câu hỏi". Tôi nói với thầy Morrie. Những ngón tay xương xẩu của ông đang cầm ly nước đưa ngang tầm ngực. Ly nước đang rung rinh theo từng hơi thở mệt nhọc.

- Câu hỏi gì vậy?

- Thầy có nhớ quyển về Job không?

- Từ Thánh Kinh phải không?

- Vâng, Job là một người tốt, nhưng Chúa bắt ông trải qua khổ đau. Để thử niềm tin của ông.

- Tôi nhớ rồi.

- Chúa lấy hết những gì Job có, nhà, cửa, tiền bạc, và cả gia đình anh nữa.

- Và sức khỏe.

- Làm cho anh ta bệnh hoạn.

- Để thử thách niềm tin của anh ta.

- Đúng thế! Để thử thách niềm tin của anh ta . Cho nên, em thắc mắc...

- Anh thắc mắc điều chi?

- Thầy nghĩ sao về điều này?

Thầy Morrie lên cơn ho khủng khiếp. Hai bàn tay ông rung lên, rồi rơi xuống người ông.

- "Tôi nghĩ" , ông nói với nụ cười trên môi: "Chúa làm hơi quá!"