CHƯƠNG XII - VỊ GIÁO SƯ PHẦN 1

Lúc đó ông tám tuổi. Tờ điện tín từ bệnh viện tới, và vì cha là một người Nga tỵ nạn, không đọc được Anh ngữ, nên cậu bé Morrie trở thành người đưa tin buồn, cậu đọc giấy báo tin mẹ mất như thể một đứa học trò đang đứng trước lớp học: "Chúng tôi rất tiếc để báo tin cho... " cậu đọc.

Sáng hôm đám táng, thân nhân Morrie bước xuống các bậc thềm của khu chung cư giới nghèo tại vùng phía đông tỉnh Manhattan. Đàn ông bận quần áo vét đậm màu, các đàn bà thì khăn voan lưới phủ mặt. Lúc đó là giờ trẻ con trong xóm đi học, và khi chúng đi qua Morrie cảm thấy xấu hổ khi các bạn cùng lớp thấy mình trong tình trạng này. Một trong mấy bà cô của Morrie, một người đàn bàn nặng ký, chụp cậu bé lại và than: “Con sẽ làm gì nếu không có mẹ con? Con sẽ thành người ra sao?”

Morrie bật khóc. Lũ bạn của cậu bỏ chạy.

Tại nghĩa trang, Morrie ngắm người ta xúc cát lên mộ mẹ mình. Cậu cố nhớ lại những giây phút êm đềm giữa bà và cậu khi bà còn sống. Bà trông coi tiệm kẹo cho đến lúc trở bệnh, sau đó bà hay ngủ khi ngồi cạnh cửa sổ, trông bà ốm yếu vô cùng. Đôi lúc bà lên tiếng gọi con trai lấy thuốc cho bà, và cậu bé Morrie, lúc đó đang chơi cây trước đường, làm bộ như không nghe tiếng. Trong trí óc non nớt của cậu, cậu tưởng rằng khi cậu làm lơ nó thì bệnh sẽ tan biến đi.

Làm cách nào để một đứa bé đương đầu với cái chết?

Bố của Morrie, tên gọi là Charlie, đã di cư qua Hoa Kỳ để khỏi đi lính cho quân đội Nga. Ông làm việc trong ngành lông thú, nhưng hầu như lúc nào cũng mất việc. Ít học và tiếng Anh không thạo, ông phải chịu nghèo, gia đình nhiều lúc phải ăn trợ cấp xã hội. Căn phòng của họ nằm sau tiệm kẹo, là một chốn ẩm thấp, tối và chán nản. Không có thứ gì xa hoa trong nhà. Họ không có xe hơi. Đôi khi, Morrie và cậu em trai, David, chùi và quét các bậc thềm của các nhà khác để thêm tí tiền tiêu vặt, mỗi lần như vậy được 5 cắc bạc.

Sau khi mẹ mất, hai cậu được gởi tới trọ tại một khách sạn ở tiểu bang Connecticut, một nơi có nhiều gia đình sống chung, và cùng chia nhau một nhà bếp. May ra không khí mát mẻ ở đấy sẽ đem đến sức khoẻ cho hai đứa bé, thân nhân của họ bàn như thế. Morrie và David chưa bao giờ trông thấy nhiều cây cỏ xanh tươi như vậy, và hai đứa nhỏ thích thú chạy chơi khắp chốn. Một tối nọ, khi hai cậu đang đi dạo thì trời đổ mưa. Thay vì vào nhà, hai cậu bé lại nghịch nước tới hàng giờ.

Sáng hôm sau, lúc thức giấc Morrie nhảy ra khỏi giường.

- “Nào, đứng dậy đi”, Morrie giục em “Thức giấc đi nào. ”

- "Em không đứng dậy được”

- "Nghĩa là sao?"

Mặt David tái nhợt. “Em không thể... cử động được. ” David đã bị bệnh polio.

Dĩ nhiên trận mưa không gây bệnh này. Nhưng vào cái tuổi trẻ thơ của Morrie, cậu không hiểu được điều đó. Trong một thời gian khá lâu – thời kỳ David được khiêng đi khiêng về đến một nhà thương đặc biệt, và sau đó phải mang miếng sắt niềng chân lại, để rồi sau đó phải đi khập khiễng suốt đời, cậu bé Morrie nghĩ mình có trách nhiệm về căn bệnh của David.

Thế là sáng nào Morrie cũng đi tới giáo đường (Do Thái) một mình, vì ba cậu không sùng đạo. Đứng giữa đám người bận áo đen dài nghiêng qua nghiêng về, Morrie cầu xin Thượng Đế chăm sóc cho mẹ cậu và phù hộ cho người em trai đang bị bệnh.

Mỗi trưa, Morrie đứng tại trạm xe điện ngầm, rao báo, đem chút tiền còm về hầu giúp bữa ăn cho gia đình.

Và mỗi tối, Morrie đứng ngắm cha mình ăn trong yên lặng, với hy vọng, nhưng không bao giờ nhận được, những âu yếm hoặc một lời nói năng ấm áp nào.

Cậu bé chín tuổi cảm thấy như sức nặng của quả núi đè lên đôi vai mình.

*

* *

Nhưng vào năm sau, một cứu tinh đã bước vào đời của Morrie: đó là bà mẹ ghẻ, Eva. Bà là một người di cư từ Romania, người thấp, với khuôn mặt bình dị, tóc quăn màu nâu, và sinh lực của hai người đàn bà nhập một. Bà có nguồn ánh sáng đã làm ấm lại không khí lạnh lùng tiết ra từ cha Morrie. Bà nói chuyện huyên thuyên trong khi ông chồng mới của bà im ỉm không có một lời. Tối đến, bà hát cho hai đứa trẻ nghe trước khi đi ngủ. Morrie cảm thấy ấm lòng qua những bài hát của bà, hay những bài học ở trường do bà kèm thêm, tất cả mang cá tính mạnh mẽ của bà. Sau khi David được trả về từ nhà thương đặc biệt, hai đứa trẻ ngủ chung chiếc giường được kéo ra mỗi tối, và bà hôn chúng trước khi đi ngủ. Morrie chờ đợi những nụ hôn này, như con chó con đợi sữa, và trong thâm tâm của cậu, cậu nghĩ rằng mình đã có lại một bà mẹ.

Thế nhưng cái nghèo vẫn đeo đuổi họ. Bấy giờ họ sống tại Bronx, trong một chung cư một phòng ngủ, thuộc một tòa nhà gạch đỏ trên đường Tremont, cạnh một tiệm rượu Ý, mà thường các người đàn ông đến chơi bài vào những đêm hè. Lúc đó đang thời kỳ "Kinh Tế Suy Thoái" (*), nên cha của Morrie càng khó kiếm việc làm trong ngành lông thú. Có khi trên bàn ăn bà Eva chỉ có thể dọn bánh mì cho buổi cơm chiều.

“Còn gì nữa không?” David hay hỏi.

“Chẳng còn gì cả. ” bà Eva lại trả lời.

Khi bà cho David và Morrie vào giường, bà thường hát bài hát bằng tiếng Do Thái, chính bài hát cũng buồn luôn. Bài hát về đứa bé gái bán thuốc lá.

Mua dùm thuốc lá cho em

Thuốc lá em khô, không bị ướt vì mưa

Hãy thương xót em, thương xót em

Tuy ở trong hoàn cảnh như thế, Morrie vẫn được hấp thụ tình yêu và sự tương trợ lẫn nhau. Và giáo dục. Bà Eva chỉ chấp nhận phải học thật giỏi tại trường, bởi vì bà cho rằng chỉ có sự học mới là liều thuốc giải hoá được nghèo khó. Chính bà cũng đi học trường đêm để luyện thêm Anh ngữ. Sự yêu thích học hành của Morrie đã được nuôi nấng bởi người đàn bà này.

Buổi tối cậu bé học bài bên cạnh cây đèn trong phòng bếp. Và buổi sáng cậu đi lễ, đọc kinh thánh Yizkor – kinh cầu nguyện cho người chết, để cầu nguyện cho mẹ cậu. Cậu làm như thế hầu giữ mãi hình ảnh mẹ trong lòng. Thật là kỳ lạ, bố của Morrie nói với con trai đừng bao giờ nhắc đến mẹ. Ông Charlie muốn bé David coi bà Eva như mẹ ruột.

Thật là một điều khó khăn cho Morrie. Trong bao nhiêu năm, chứng cớ duy nhất Morrie còn giữ về mẹ mình là bức điện tín báo tin bà qua đời. Cậu đã giấu nó ngày cậu nhận được.

Cậu đã giữ nó đến suốt đời cậu.

*

* *

Khi Morrie lớn hơn một chút, cha cậu dẫn cậu tới hãng làm lông thú, nơi ông làm việc. Lúc đó đang thời kỳ “Kinh Tế Suy Thoái”(*). Mục đích là kiếm cho Morrie một chân làm việc tại đó.

Morrie bước vào hãng, ngay tức thời cậu có cảm giác các bức tường đóng khung đời cậu. Căn phòng tối và nóng hầm hập, các cửa sổ đóng bẩn, và các máy được xếp rất gần nhau, quay ầm ầm như bánh xe lửa. Lông thú bay đó đây, tạo thành một không khí nồng, và các nhân viên đang may các bộ da lại với nhau, người cong vòng với các mũi kim, trong khi đó ông chủ đi đi lại lại, la lối, giục họ làm việc nhanh hơn. Morrie cảm thấy khó thở. Cậu đứng cạnh cha, mà lạnh đi vì sợ, mong rằng ông chủ không la mắng cậu. Trong giờ nghỉ ăn trưa, bố Morrie đẩy con tới gặp ông chủ, hỏi ông có việc làm cho con trai mình không. Nhưng họ cũng không có đủ việc làm cho người lớn nữa là, và chẳng có ai nghỉ việc cả.

Đối với Morrie, điều này thật là trời còn thương mình. Cậu ghét chốn đó. Cậu còn thề với mình rằng suốt đời cậu sẽ không bao giờ làm việc gì có tính cách lợi dụng người khác, cậu sẽ không cho phép cậu làm tiền trên mồ hôi của kẻ khác.

“Thế con muốn làm gì?” bà Eva hỏi cậu.

“Con cũng không biết nữa", cậu trả lời. Morrie không muốn học Luật vì cậu không thích luật sư, và cũng gạch bỏ Y Khoa, vì cậu không chịu được máu.

“Anh sẽ làm gì?”

Thế là theo định luật hiển nhiên, vị giáo sư giỏi nhất mà tôi được biết đã trở thành thày giáo.