Bà Connie mở cửa cho tôi vào. Thày Morrie ngồi trên chiếc xe lăn tại bàn trong bếp, mặc chiếc áo vải cotton rộng, và chiếc quần thể thao quá ư rộng cho thân hình thày. Quần quá rộng vì chân ông đã bị co rút lại, không có khổ quần nào vừa cả, ta có thể luồn cả hai tay, các ngón tay sẽ đụng vào nhau mà chưa đụng chân ông. Nếu ông đứng được, có lẽ ông chỉ cao đến 5 feet mà thôi, chắc ông bận vừa quần jeans trẻ em lớp 6.

"Em có mua đồ ăn cho Thày". Tôi tuyên bố, tay dơ cao một bao giấy nâu. Trên đường từ phi trường đến đây, tôi đã dừng lại tại một siêu thị và mua bánh mì gà tây, xà lách khoai tây, xà lách mì ống nhỏ, và bánh mì Do Thái (bagels). Tôi biết nhà đã có nhiều đồ ăn, nhưng tôi vẫn muốn đóng góp chút gì. Tôi cảm thấy bất lực, chẳng giúp gì được cho ông. Và tôi nhớ rằng ông rất thích ăn uống.

- À, nhiều đồ ăn quá! Giờ thì anh phải ăn với tôi.

Chúng tôi ngồi tại bàn ăn trong phòng bếp, với đám ghế mây vây quanh. Lần này, chẳng phải làm quen lại nhau, bởi vì thời gian mười sáu năm cách trở, chúng tôi đi ngay vào cuộc đối thoại quen thuộc của thời đại học. Thày Morrie đặt câu hỏi, lắng nghe câu trả lời của tôi, có khi ngắt ngang, nhu thể một ông đầu bếp, để thêm thắt những chi tiết mà tôi quên hay không nhận thấy. Ông hỏi về cuộc đình công của tờ báo, và đúng như bản chất của ông, ông không hiểu tại sao hai bên không thể điều đình được với nhau cho xong mọi chuyện. Tôi bảo không phải ai cũng khôn ngoan như ông đâu.

Thỉnh thoảng ông phải dừng lại để sử dụng buồng tắm, một việc làm tốn nhiều thì giờ. Bà Connie phải đẩy xe cho ông vào nhà cầu, nhấc người ông ra khỏi xe, và giữ cho ông đứng vững để ông có thể tiểu được. Mỗi lần trở lại, ông có vẻ mệt mỏi.

- "Anh có nhớ lần tôi nói với Ted Koppel, chẳng bao lâu sẽ có người chùi đít cho tôi không?"

Tôi cười. Làm sao mà quên một câu nói như thế!

- "Tôi nghĩ rằng ngày đó sắp đến rồi. Và nó làm cho tôi băn khoăn không ít. "

- Tại sao vậy?

- Vì đó là dấu hiệu tuyệt đối của sự lệ thuộc. Có người chùi bàn toạ cho mình. Nhưng tôi đang cố nghĩ lại về chuyện này. Tôi phải làm sao để có cảm giác vui thích về sự việc đó.

- Vui thích về chuyện đó?

- Vâng, nghĩ lại coi, tự nhiên tôi thành em bé trở lại.

- Thật là một ý nghĩ đặc biệt qua cách nhìn khác.

- Bởi tôi bó buộc phải nhìn mọi việc một cách đặc biệt. Trên thực tế thì tôi không thể đi phố, không thể sử dụng trương mục của tôi tại nhà băng. Tôi không thể đem thùng rác ra. Nhưng tôi có thể ngồi đây với những ngày tháng còn lại mà suy ngẫm những gì tôi cho là quan trọng trong đời sống. Tôi đang có hai thứ - thời gian và lý do - để làm chuyện này.

- "Thế là" tôi trả lời, vớimột câu nói có nét châm biếm. "Có lẽ, chìa khóa để tìm ý nghĩa cuộc đời sống là thôi đem thùng rác ra?" Ông phá lên cười, và tôi thở phào khi thấy ông cười.

*

* *

Khi bà Connie đem các dĩa ăn đi, tôi để ý thấy một chồng báo, có dấu hiệu đã được qua đọc trước khi tôi đến.

- Thầy cũng quan tâm đến thời sự hàng ngày à?

- "Ừ. " Morrie đáp. "Bộ anh cho đó là chuyện lạ hay sao? Anh cho rằng vì tôi sắp chết nên không còn lưu tâm gì đến chuyện gì xảy ra trên thế giới nữa hay sao?

- Có lẽ thế.

- Có lẽ anh nói đúng. Có lẽ tôi không nên để tâm đến, vì rốt cuộc rồi tôi chẳng còn sống để coi sự việc diễn tiến ra sao.

- Nhưng mà khó giải thích lắm Mitch à. Lúc này tôi đang khổ sở thì hơn bao giờ hết, tôi càng cảm thấy gần gui với những người cũng đang khổ sở. Tối nọ, tôi thấy trên truyền hình mấy người ở Bosnia đang chạy trốn trong thành phố, họ bị bom dội lên, người bị giết, những nạn nhân vô tội... và tôi bỗng dưng khóc. Tôi cảm được sự khổ sở của họ, cũng như sự khổ sở của chính tôi. Tôi chẳng quen biết một ai trong mấy người này cả. Làm sao tôi giải thích được, tôi gần như bị họ thu hút.

Mắt ông ướt đẫm. Tôi cố xoay qua chuyện khác, nhưng ông lau mặt, giơ tay khoác về phía tôi và nói:

- Giờ tôi hay khóc lắm. Đừng bận tâm đến.

Thật là kỳ lạ! Tôi làm việc trong ngành báo chí. Tôi phải viết những tin có liên quan tới người chết. Tôi phỏng vấn gia đình đau khổ có thân nhân qua đời. Có khi tôi còn phải dự đám táng nữa. Tôi chẳng bao giờ khóc. Còn ông Morrie thì khóc về những người từ bên kia nửa bán cầu. Tôi đâm thắc mắc. Phải chăng đấy là điều cuối cùng sẽ xảy ra? Có lẽ chết chóc sẽ đem đến sự bình đẳng cho nhân loại. Để cho nh?ng người lạ nhỏ nước mắt khóc cho nhau?

Thầy Morrie xịt mũi lớn tiếng qua giấy chùi miệng. "Anh đồng ý với chuyện này chứ. Sự việc đàn ông khóc?"

- Chắc rồi, tôi nhanh nhẩu trả lời.

Ông cười nhẹ: "À, Mitch, rồi tôi sẽ làm cho anh mềm mỏng hơn. Một ngày nào đó, tôi sẽ cho anh biết rằng, khóc là chuyện tự nhiên. "

- Vâng, vâng, tôi nói.

- "Vâng, vâng" ông lặp lại.

Chúng tôi cùng cười, vì ông đã nói điều như thế, hai mươi năm về trước. Thường là vào ngày thứ ba. Nói cho ngay, thứ ba là ngày của chúng tôi. Những lớp tôi học của thày nhằm ngày thứ ba. Ông có giờ cho sinh viên vào ngày thứ ba, và khi tôi viết luận án cho năm thứ tư - cũng là do ông đề nghị từ lúc đầu - cũng lại những ngày thứ ba chúng tôi gặp nhau tại bàn làm việc của ông, hay tại câu lạc bộ sinh viên, hay trên những bậc tam cấp của hàng lang Pearlman để cùng duyệt qua luận án.

Thành ra cũng đúng thôi khi chúng tôi trở lại với nhau vào ngày thứ ba, tại căn nhà này với cây thông Nhật Bản trước mặt nhà. Khi sắp ra về, tôi nói cho ông nhận xét này.

- Chúng ta là những người của ngày thứ ba.

- Những người của ngày thứ ba, tôi lập lại.

- Thày Morrie mỉm cười.

"Mitch, anh có hỏi về chuyện chúng ta quan tâm đến những người mà tôi không hề quen biết. Nhưng tôi có thể nói cho anh biết điều mà tôi học được qua cơn bệnh này không?'

- “Điều gì vậy, Thày?"

- Điều quan trọng nhất trên cuộc đời này là ta biết cách làm sao trao tình thương và tiếp nhận nó. "

Giọng ông nhỏ xuống thành một lời thì thào: "Hãy tiếp nhận tình thương. Chúng ta nghĩ rằng chúng ta không xứng đáng với tình thương. Chúng ta nghĩ rằng khi tiếp nhận tình thương chúng ta trở thành quá mềm yếu. Nhưng có một người khôn ngoan tên Levine đã nói rất đúng. Ông ta nói: "Chỉ có Tình yêu mới là hành động chí lý".

Tôi gật đầu như một tên học trò ngoan, và ông th ở ra một cách yếu đuối. Tôi cúi mình xuống để ôm ông, và khác hẳn tính thường nhật của tôi, tôi hôn má ông một cái. Tôi cảm được bàn tay yếu đuối của ông trên cánh tay tôi, những sợi râu mỏng của ông chạm nhẹ trên má tôi.

- Thứ ba sau anh trở lại chứ! " Ông thì thào.

*

* *

Ông vào lớp học, ngồi xuống và chắng nói điều gì cả. Ông nhìn chúng tôi, và chúng tôi nhìn ông lại. Lúc đầu có một vài tiếng cười khúc khích, nhưng thày Morrie chỉ nhún vai. Cuối cùng thì một sự yên lặng hoàn toàn phủ căn phòng, và chúng tôi bắt đầu nhận th? c được tiếng động nhỏ nhất, như tiếng máy điều hoà không khí tại một góc phòng, hơi thở của một anh học trò nặng ký. Một vài người trong đám học trò bắt đầu hơi dao động. Chừng nào thì ông ta lên tiếng đây. Một vài người có vẻ lúng túng, nhìn đồng hồ. Một vài người nhìn ra cửa sổ, tỏ vẻ ta đây không bị chi phối chi cả. Sự việc kéo dài như thế khoảng mười lăm phút, rồi thày Morrie phá vỡ yên lặng qua một lời thì thầm.

- Chuyện gì đang xảy ra?

Từ từ một cuộc tranh luận diễn ra - như điều thày Morrie đã có ý định từ lúc đầu - về tác dụng của sự yên lặng trên những tương quan của con người với nhau. Tại sao chúng ta lại cảm thấy bối rối với sự im lặng? Chúng ta tìm thấy sự thoải mái nào qua những tiếng động?

Tôi là người không cảm thấy bối rối với sự im lặng. Dù chuyện trò với bạn bè thật nhiều, tôi không mấy thoải mái khi phải nói về những tình cảm của mình trước mặt mọi người - nhất là nếu không phải là các người bạn. Tôi có th? ngồi hàng giờ im lặng nếu cả lớp đòi hỏi như thế.

Lúc đi ra khỏi lớp, thày Morrie chặn tôi lại. "Hôm nay anh chẳng nói bao nhiêu. " Ông nhận xét.

- Chẳng biết nữa. Em không có gì để thêm vô cả.

- Tôi nghĩ rằng anh có rất nhiều điều để nói. Đúng ra, anh làm tôi nhớ đến một người tôi từng biết trước đây, chỉ thích giữ trong lòng những ý nghĩ của mình khi ông ấy còn trẻ hơn.

- Ai vậy, Thày?

- Chính tôi chứ ai.